File: pseudo_tmx_data/SP-01-2012_sme2sma.tmx

Sámedikki dievasčoahkkin Čoahkkingirji 001/12
Ávjuvárgeaidnu 50, N-9730 Kárášjohka Telefon +47 78 47 40 00
Telefaks +47 78 47 40 90 samediggi@samediggi.no www.samediggi.no
Áigi: 20.02.-24.02.12 Báiki: Kárášjogas
Áššelistu
Saksnr. Sakstittel
001/12 Vuođđudeapmi 002/12 Sámediggeráđđi doaibmadieđáhus 003/12 Gažaldagat Sámediggeráđđái 004/12 Ođđa áššiid dieđiheapmi 005/12 Sámedikki 2011 jahkedieđáhus 006/12 Ovttasbargošiehtadus Sámedikki ja Stáhtavuvddiid gaskka 007/12 Sámedikki dieđáhus oahpahusa ja oahpu birra 008/12 Rievdadusat boazodoallohálddašeamis – vuođđu ja eavttut 009/12 Sámedikki lávdegodde- ja dievasčoahkkimat 2012 - čoahkkinplána 010/12 Sámedikki lávdegodde- ja dievasčoahkkimat 2013 - čoahkkinplána 011/12 Cealkámuš 2012 eanadoallošiehtadallamiidda 012/12 Gárrenmirkodikšu ja gárrenmirkogeavaheami easttadeapmi
Čoahkkináiggit
Áigi Ášši Siidu
22.02.12 dii. 08.30 - 08.45 001/12 dii. 09.00 - 12.15 002/12 dii. 15.00 - 17.40 003/12 dii. 17.40 - 19.15 004/12
23.02.12 dii. 08.30 - 11.00 005/12 dii. 11.00 - 15.55 006/12 digaštallan dii. 15.55 - 18.25 007/12 dii. 18.30 - 19.50 008/12 dii. 19.50 - 20.05 009/12 dii. 20.05 - 20.10 010/12
24.02.12 dii. 08.30 - 09.55 011/12 dii. 09.55 - 10.10 006/12 jienasteapmi dii. 10.35 - 12.00 012/12
Vuođđogiella: Dárogiella
Ášši/Sak DC 001/12
Čoahkkima vuođđudeapmi
Ášši meannudeapmi álggahuvvui 22.02. 2012 dii. 08.30
Áirasat
Čuovvovaš áirasat ledje vuođđudeamis:
1. Mariann Wollmann Magga 21. Odd Iver Sara 2. Gunn-Britt Retter 22. Geir Tommy Pedersen 3. Knut Inge Store 23. Willy Ørnebakk 4. Trond Are Anti 24. Randi A. Skum 5. Ragnhild M. Aslaksen 25. Margit Eli Anti Oskal 6. Hans J. Eriksen 26. Selmer Johansen (Aud Marthinsen ovddas) 7. Alf Isaksen 27. Rolf Johansen 8. Aili Keskitalo 28. Ann-Mari Thomassen 9. Ronny Wilhelmsen 29. Inga-Lill Sundset 10. Per Andersen Bæhr 30. Miriam Paulsen 11. Olaf Eliassen 31. Nanna Thomassen (Åge Nordkild ovddas 23.-24.02.12) 12. Mathis Nilsen Eira 32. Geir Johnsen 13. Marit Kirsten Anti Gaup (Anne Helene Moeng Saari ovddas) 33. Jarle Jonassen
14. Anders Somby jr 34. Aina Kristine Kant (Sten Erling Jønsson ovddas) Knut Roger Hanssen 35. Leif Aksel Renfjell (Ida Marie Bransfjell ovddas) 16. Ii várrelahtu Hilde Anita Nyvoll ovddas 36. Jørn Are Gaski 17. Arthur Johan Tørfoss 37. Kirsti Guvsám 18. Toril Bakken Kåven 38. Monica Balto (Marie Therese N. Aslaksen ovddas) 19. Silje Karine Muotka 39. Heidi P. Greiner Haaker 20. Inger Jørstad
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
4. siidu 379 siiddus
Juolluduvvon permišuvnnat
Permišuvnnat olles dievasčoahkkimis
Áirras nr. 13 Anne Helene Moeng Saari Áirras nr. 16 Hilde Anita Nyvoll Áirras nr. 26 Aud Marthinsen Áirras nr. 31 Åge Nordkild Áirras nr. 34 Sten Erling Jønsson Áirras nr. 35 Ida Marie Bransfjell Áirras nr. 38 Marie Therese N. Aslaksen
Permišuvnnat osiid dievasčoahkkimis
Áirras nr. 3 Knut Store 23.02.12 dii. 15.00 rájes gitta 24.02.12 rádjai.
Áirras nr. 9 Ronny Wilhelmsen 22.02.12 dii. 17.30 rájes
Áirras nr. 15 Knut Roger Hanssen 22.02. dii. 12.00 rájes gitta 24.02.12 rádjai
Áirras nr. 18 Toril Bakken Kåven 24.02.12
Áirras nr. 24 Randi A. Skum 24.02.12
Várrelahttu Leif Aksel Renfjell 24.02.12 dii. 10.30 rájes
Várrelahtut
Várrelahttu Marit Kirsten Anti Gaup lei čoahkkimis áirasa nr. 13 Anne Helene Moeng Saari ovddas 22.
Várrelahttu Selmer Johansen lei čoahkkimis áirasa nr. 26 Aud Marthinsen ovddas 22.-24.02.12
Várrelahttu Aina Kristine Kant lei čoahkkimis áirasa nr. 34 Sten Erling Jønsson ovddas 22.-24.02.12
Várrelahttu Leif Aksel Renfjell lei čoahkkimis áirasa nr. 35 Ida Marie Bransfjell ovddas 22.-24.02.12
Várrelahttu Monica Balto lei čoahkkimis áirasa nr. 38 Marie Therese N. Aslaksen ovddas 22.-24.02.12
Várrelahttu Stig Furu lei čoahkkimis áirasa nr. 18 Toril Bakken Kåven ovddas 24.02.12
Várrelahttu Anne-Marit Eira lei čoahkkimis áirasa nr. 15 Knut Roger Hanssen ovddas 23.-24.02.12
Várrelahttu Nanna Thomassen lei čoahkkimis áirasa nr. 31 Åge Nordkild ovddas 23.-24.02.12
I Áššebáhpirat
03.02. 2012 beaiváduvvon gohččun ja áššelistu
II Evttohusat ja mearkkašumit
Dievasčoahkkinjođihangotti árvalus Sámediggái
03.02. 2012 beaiváduvvon gohččun, áššelistu, prográmma ja sárdnunáigi dohkkehuvvo
Dievasčoahkkinjođiheaddji Jarle Jonassen ovddidii dárbbu válljet čoahkkinboddosaš coahkkinjođiheaddji permišuvnnaid geažil.
Willy Ørnebakk evttohii Inger Jørstad čoahkkinjođiheaddjin.
Evttohus mearriduvvui ovttajienalaččat.
III Jienasteapmi
39 áirasis ledje 37 čoahkis. Jienasteapmi dahkkojuvvui čuovvovaš vuogi mielde:
Dievasčoahkkinjođihangotti árvalus mearriduvvui ovttajienalaččat.
IV Beavdegirjelasáhusat
Dán áššis ii ovddiduvvon beavdegirjelasáhus.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 5. siidu 379 siiddus
V Sáhkavuorrolistu ja replihkat
Sáhkavuorru Replihkka 1 Jarle Jonassen, dievasčoahkkinjođiheaddji Ann-Mari Thomassen, čoahkkinordnegii Willy Ørnebakk, čoahkkinordnegii
VI Sámedikki mearrádus
03.02.12 beaiváduvvon gohččun oktan áššelisttuin, prográmmain ja sárdnunáiggiin dohkkehuvvo.
Inger Jørstad válljejuvvo čoahkkinjođiheaddjin.
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 22.02.12 dii. 08.45.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
6. siidu 379 siiddus
Vuođđogiella: Dárogiella
pseudo_tmx_data/SP-02-2012_sme2sma.tmx

File: pseudo_tmx_data/SP-02-2012_sme2sma.tmx

Ášši/Sak DC 002/12
Sámediggeráđi doaibmadieđáhus
Arkiiva
SF- Arkiiváššenr.
12/53
Ášši meannudeapmi álggahuvvui 22.02.12 dii. 09.00
I Mildosat
Nr Beaivi Geas/Geasa Namahus
II Evttohusat ja mearkkašumit
Sámediggeráđi árvalus Sámediggái
Sámediggi váldá Sámediggeráđi doaibmadieđáhusa áigodagas 12.11.11 - 07.02.12 diehtun.
1 Álggahus
Dát dieđáhus válddaha áigodaga skábmamánu 12. b. 2011 - guovvamánu 7. b. 2012 ja čatnasa Sámedikki 2012 bušehttii.
Sámediggeráđđi lea dán áigodagas doallan 7 čoahkkima ja lea meannudan 68 ášši.
35 ášši dáin leat doarjjaášši.
Nugo oidno geahčastagas www.sametinget.no de lea ráđđi searvan ollu čoahkkimiidda ja ovddastemiide.
Dásseárvu
Nuorta- Finnmárkku politiijameasttir Ellen Katrine Hætta lea nammaduvvon okta ođđa lahtuin Dásseárvo- ja vealahanlávdegoddái.
Mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanta lea nammadan Hætta, maŋŋil go Sámediggeráđđi evttohii su.
Ellen Katrine Hætta lea okta hárve juristtain, ja dovdá iežas oahpu ja barggu čađa politiijasuorggis juridihkalaš čuolmmaide maiguin Dásseárvo- ja vealahanlávdegoddi galgá bargat.
Dásseárvo- ja vealahanlávdegoddi lea váiddaorgána dásseárvo- ja vealahanáittardeaddji maŋis, ja lea hirbmat dehálaš riekteovdánahttimii dásseárvo- ja vealahansuorggis.
Sápmelaččain lea álgoálbmogin ja unnitloguálbmogin, erenoamáš vuoigatvuođat ja erenoamáš suddjen vealaheami vuostá.
Dan sivas lea prinsihpalaš mearkkašupmi dás go sámegielaš ovddasteaddji lea Dásseárvo- ja vealahanlávdegottis, go dat sihkkarastá ahte lávdegotti dohkkejupmi nannejuvvo sámi álbmogii Norggas.
Giella
Sámi álbmogis galgá leat vejolašvuohta ja vuoigatvuohta geavahit gielas.
Sámegiela suodjaleapmi, nannen ja ovddideapmi lea deaŧalaš sámi kultuvrra boahtteáigái.
Váldomihttomearri
Sámegiella lea lunddolaš giella buot arenain
Oassemihttomearit
Mis leat ceavzilis ja árjjalaš arenat sámegiela várás
Sámegiella lea oidnosis ja geavahuvvo maiddái dain guovlluin gos giella lea áitojuvvon
Sámegiella geavahuvvo árjjalaččat ja lea oidnosis almmolašvuođas
Sámegiella lea ollesárvosaš geavahangiella árgabeaivvis
Strategiijat
Gulahallama bokte báikkálaš, regionála ja guovddáš eiseválddiiguin ja eará aktevrraiguin háhkat buriid rámmaeavttuid sámegiela várás
Čoahkkin Romssa suohkaniin
Romssa suohkan bovdii lihtuid, servviid, ja institušuvnnaid gulahallančoahkkimii sámi giela ja kultuvrra nannema ja ovdánahttima birra Romssa suohkanis.
Duogážin bovdejupmái lei Romssa suohkana ruovttoluottageassin ohcamis searvat sámegiela hálddašanguvlui ja digaštallan maid dát mearrádus mielddisbuvttii.
Sámediggi lei maid bovdejuvvon dán čoahkkimii, muhto bivddii sadjái čoahkkima Romssa suohkaniin ovdal dán čoahkkima.
Sámediggeráđđi deaivvadii Romssa politihkalaš jođiheddjiiguin, sátnejođiheddjiin, kultuvrra ja valáštallama gávpotráđiin ja Romssa suohkana sámi giellaguovddáža ovddasteddjiin, Gáisi giellaguovddáš, Romssas ođđajagimánu 11 b. 2012.
Áššelista čoahkkimis lei movt Romssa suohkan sáhttá váikkuhit dasa ahte sámi giella ja kultuvra Romssa suohkanis sáhttá nannejuvvot ja ovdánahttojuvvot.
Sámedikki lei buorre gulahallan Romssa suohkana ovddasteddjiiguin ja rámiida Romssa suohkana áŋgiruššama go bovdii lihtuid ja servviid gulahallančoahkkimii.
Dán bokte lea Romssa suohkan bidjan fokusa dasa ahte suohkan háliida váikkuhit dasa ahte sámi giella ja kultuvra sáhttet ovdánahttojuvvot suohkanis.
Sii čájehit maid ahte háliidit gulahallat suohkana sámi álbmogiin dárbbuid birra mat gávdnojit ja movt daid sáhttá čoavdit buoremus lági mielde.
Sámediggeráđđi addá mielas ráđiid ja nevvodemiid ja sávvá buori gulahallama suohkaniin.
Sámediggi searvvai čoahkkimii ođđajagimánu 13. b. 2012 masa Romssa suohkan lei bovden lihtuid ja servviid.
Guossástallan Gáisi giellaguovddážis
Sámediggeráđđi lei juovlamánu 20. b. 2011 bovdejuvvon Gáisi giellaguovddážii Romssa suohkanis okta rávisolbmuidoahppoprográmma kurssaid loahpaheami oktavuođas.
Máŋggas dán guovllus háliidit oahppat sámegiela.
Dan sivas leat oallugat váldán oktavuođa Gáisi giellaguovddážiin rávisolbmuidoahppoprográmma birra.
Ráđđehusa sámegielaid doaibmaplána
Sámegielaid doaibmaplána ovdanbuktojuvvui miessemánu 2009.
Doaibmaplánas daddjo ahte jahkásaččat galgá hábmejuvvot stáhtusraportta doaibmaplána čađaheamis.
Vuosttaš stáhtusraporteren doaibmaplánas, Sámegielaid doaibmaplána - stáhtus 2010 ja viidáset áŋgiruššan 2011, geigejuvvui guovvamánu 2011.
Jurdda dál lea ahte nubbi stáhtusraporta galgá válmmas 2012 giđa.
Stáhtusraporta hábmejuvvo ovttasbarggus departemeanttaiguin main lea ovddasvástádus doaibmaplána doaibmabijuid čuovvoleamis ja gulahallama bokte Sámedikkiin.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
8. siidu 379 siiddus
Stáhtusraporta galgá leat dárogillii, davvisámegillii, julevsámegillii ja lullisámegillii.
Doaibmabiju 34 "ráđđeaddin joatkkaskuvllain lullisámi guovllus" oktavuođas dollojuvvui čoahkkin skábmamánu 15. b. 2011 gaskal Sámedikki, Davvi-Trøndelága fylkkasuohkana ja Lulli-Trøndelága fylkkasuohkana.
Lea stuora ovttamielalašvuohta dasa ahte dán doaibmabijus lea ollu dadjamuš sámi nuoraide guovllus, ja ahte lea dehálaš ráhkadit ráđđeaddinfálaldaga sámi nuoraide.
Dehálaš lea maiddái ahte iešguđet ásahusat lullisámi guovllus leat mielde hábmeme ja čađaheame dán doaibmabiju.
Bargojoavku mas Davvi-Trøndelága fylkkasuohkan, Lulli-Trøndelága fylkkasuohkan ja Sámediggi leat mielde, barget viidáseappot, ja ođđa čoahkkin dollojuvvo 2012 giđa mielde.
Konsultašuvdnačoahkkimis mii lea juohke jahkebeali gaskal Ođasmahttin- hálddahus- ja girkodepartemeanta (OHD) ledje barggut doaibmaplána oktavuođas áššin.
Sámedikki bealis leat mii oaidnán hástalusaid doaibmaplána barggus.
Sámediggi oassálasttii plána ođđa hábmema proseassas, ja oassi Sámedikki doaimmain ja doaibmabijuin maid Sámediggi lei bidjan johtui ovdal go doaibmaplána ráhkaduvvui, leat váldon mielde doaibmabidjun plánas.
Doaibmabijuid čađaheami raporteremis sáhttá ipmirduvvot ahte dá leat doaibmabijut maid Ráđđehus lea bidjan johtui, ii ge Sámediggi, vaikko leat doaimmat maiguin Sámediggi guhkit áiggi lea bargan.
Dasa lassin deattuhii Sámediggi ahte lea stuora hástalussan go máŋgga aktevrras ovttasbarggu bokte lea ovddasvástádus doaibmabijuide ja mii oaidnit ahte Sámediggi dákkár doaimmain ferte searvat dárbbašlaš gelbbolašvuođain.
Digaštallojuvvui maid galgá go doaibmaplána namma rievdaduvvot "Sámedikki ja ráđđehusa sámegielaid doaibmaplánan" .
Dát rievddašii dan dihte vai mii sihkkarastit oktasaš eaiggátvuođa ja buori ovdáneami sámegielaid bargguiguin.
Ášši čuovvoleaba Sámediggi ja OHD.
Ovttasbargošiehtadusat suohkaniiguin ja fylkkasuohkaniiguin
Sámediggeráđđi lea geargan sierra ovttasbargošiehtadusaid hábmema proseassain suohkaniiguin ja fylkkasuohkaniiguin sámegiela hálddašanguovllus.
Šiehtadusa sisdoalus lea dan birra movt ovttaskas suohkanat fylkkasuohkanat galget bargat vai ovddidit, nannejit ja ovdánahttet sámi gielaid.
Sámediggeráđis lea leamaš lagas gulahallan suohkaniiguin ja fylkkasuohkaniiguin ovttasbargošiehtadusa hábmema ja sisdoalu birra.
Sámediggeráđđi lea bovden suohkaniid ja fylkkasuohkaniid oktasaš vuolláičállimii ovttasbargošiehtadusain dán dievasčoahkkima oktavuođas.
Ovttasbargošiehtadusat álget gustot 2012 rájis.
Sámi giellaiskkadeapmi
Sámediggi hábmii 2011:s šiehtadallama Nordlandsforskning AS:in ja Norut Alta:in sámi giellaiskkadeami čađaheapmái.
Iskkadeamis lea jearahallanskovvi mii sáddejuvvo ollu olbmuide.
Dasa lassin čađahuvvojit čiekŋalis jearahallamat 12 suohkanis.
Čiekŋalis jearahallamat čađahuvvojit čuovvovaš suohkaniin: Aarborte, Bådåddjo, Divttasvuotna, Fálesnuorri, Gáivuotna, Guovdageaidnu, Oslo, Plassje, Romsa, Skánit, Snåasa ja Unjárga.
Jearahallanskovvi galgá gávdnot buot golmma sámegielaide ja dárogillii.
Nordlandsforskning lea dál loahpageahčen jearahallanskoviid jorgaleamis.
Plána mielde galget jearahallanskovit sáddejuvvot olbmuide dán mánus.
Nordlandsforskning lea maid válbmen jearahallanbagadusa mii galgá geavahuvvot čiekŋalis jearahallamis.
Váikkuhangaskaomiid aktiivvalaš geavaheami bokte ovdánahttit sámegiela geavaheami, ja earenoamážit deattuhit lullisámegiela ja máttasámegiela
Sámediggeráđđi lea 2012 ovddas máksán vuosttáš oasi guovttegielalašvuođadoarjagis suohkaniidda ja fylkkasuohkaniidda ja doaibmadoarjaga sámi giellaguovddážiidda.
Bargat dan ala ahte bisuhit ja viidáseappot ovddidit dáláš arenaid, ja ásahit ođđa arenaid sámegiela várás
Gïelem nastedh
Gïelem nastedh, Snoasa giellaguovddáš lea 2012 rájis mielde Sámedikki bušehttii, njuolggodoarjagiid poastta vuolde sámi giellaguovddážiidda.
Gïelem nastedh lea leamaš prošeakta dan oktavuođas go Snoasa gielda váldojuvvui mielde sámegiela hálddašanguvlui.
Prošeavtta mihttomearri lea leamaš bidjat johtui doaimmaid nannendihti ja ovdánahttindihti lullisámi giela gielddas.
Gïelem nastedh lea doaimmahan ollu ja čađahan moanat kurssaid ja lágidemiid maŋimus 3 jagi.
Davviriikkalaš sámi giellaovttasbargu
Sámi Parlamentáralaš Ráđi ávžžuhusa vuođul álggahedje Norgga, Suoma ja Ruoŧa beale sámedikkit Interreg-ruhtaduvvon SáFá-čielggadanprošeavtta álgogeahčen 2011 davviriikkalaš sámi dutkan- ja fága/resursaguovddáža ásaheami birra.
Prošeavtta loahpparaporta Davviriikkalaš sámegiela dutkan- ja fága/resursaguovddáža vuođđudeapmi gárvánii čakčamánu 2011.
SPR dievasčoahkkin dohkkehii joatkkaprošeavtta SáFá 2 Girkonjárgga čoahkkimis 9.11.2011.
Doarjjaohcan joatkkaprošektii lea sáddejuvvon Interreg-prográmmii, ja dasa lassin lea dáid beivviid sáddejuvvon ruhtadanohcan Romssa fylkasuohkanii mii hálddaša Norgga stáhta Interreg-ruđa ja ROP-ruđa.
Ulbmilin livččii álggahit SáFá-2 prošeavtta miessemánus dán jagi.
Giellaguovddážiid evalueren
Norut Alta:in lea hábmejuvvon ovttasbargošiehtadus juovlamánu 2011 sámi giellaguovddážiid evaluerema čađaheamis.
Sámedikki mihttomearri sámi giellaguovddážiidda lea ahte sámi giella gullo ja oidno giellaguovddáža doaibmaguovllus.
Sámi giellaguovddážiid evalueren galgá čájehit movt giellaguovddážat leat organiserejuvvon ja movt dat devdet Sámedikki mihttomeriid.
Saemien gïelejarngide vuarjasjimmie edtja guktie vuesiehtidh gïelejarngh öörnesovveme jïh guktie dah dievhtieh Saemiedigkien ulmide.
Sámedikki mielas galggašedje giellaguovddážat sáhttit viiddidit iežaset doaibmaguovllu nu ahte sáhttet doaibmat regionálalaš giellaguovddážin.
Saemiedigkien mïelesne edtjieh gïelejarngh maehtedh vijriedidh jïjtjsh vierhkiedajvem nimhtie ahte maehtieh juhtedh *regionálalaš gïelejarngine.
Sámediggi sávvá dan sivas ahte evalueren guorahallá movt mii sáhttit olahit buoret ja ulbmilleappot ávkkástallama doarjagis, ja maiddái buktit konkrehta evttohusaid movt rievdadit ja buoridit Sámedikki hálddašeami vuođđodoarjagis olahandihti dán.
Evaluerenbargu lea álggahuvvon juovlamánu 2001 ja raporta galgá válmmas geassemánu 2012.
Bargat dan ala ahte buoridit dihtomielalašvuođa giellageavaheamis Atnit ávkki boarrásiin resursan giellabarggus Nannet, suodjalit ja buktit oidnosii sámegiela sámi báikenammabarggu bokte
Sámediggeráđđi lea ovttasbarggus sámi báikenammakonsuleanttaiguin buktán čállinrávvagiid nammaáššiide, earret eará nammaáššiide Deanu gielddas ja rádjemuvrraide namaid Lierne ja Namsskogan suohkaniin.
Saemiedigkieraerie #ektiebarkoe<n><sg><loc> saemien sijjienommekonsuleentigujmie buakteme tjaelemebïhkedimmide nommeaamhtesidie, gaskem jeatjah nommeaamhtesidie Deatnun tjïeltesne jïh raejievaartojde nommide Liernen jïh Namsskoganen tjïeltine.
Sámediggeráđi mielas lea hui buorre go suohkanat váldet almmolaččat atnui sámegielat báikenamaid.
Saemiedigkieraerien mïelesne lea dan buerie goh tjïelth byjjeslaakan ååktoeh otnese saemiengïeleh sijjienommide.
Dát váikkuha dasa ahte sámi báikenamat oidnojit buorebut.
Daate dan dijpie ahte saemien sijjienommh buerebelaakan vååjnoeh.
Sámediggeráđđi lea maid buktán čállinrávvagiid báikenamaid birra journalisttaide, suohkaniidda ja earáide geat barget sámi báikenamaiguin.
Saemiedigkieraerie aaj buakteme tjaelemebïhkedimmide sijjienommi bïjre *journalisttaide, tjïeltide jïh jeatjabidie gïeh berkieh saemien sijjienommigujmie.
Dieđut leat addojuvvon dohkkehuvvon ja mearriduvvon báikenamaid birra.
Daajroeh vadtasovveme #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> jïh nænnoestovveme sijjienommi bïjre.
Sámediggeráđi mielas lea báikenammaáššiid váiddalávdegotti mearrádus buorre, váiddaáššis váilevaš báikenammamearrideami oktavuođas Narviika sámi báikenamain.
Saemiedigkieraerien mïelesne lea sijjienommeaamhtesidie klååkememoenehtsen mieriedimmie buerie, klååkemeaamhtesisnie fååtesæjja sijjienommenænnoestimmien gaskesisnie Narviika saemien sijjienommine.
Váiddalávdegotti mearrádus mearkkaša ahte sámi báikenamaid ii sáhte hilgut.
Klååkememoenehtsen mieriedimmie krööhkeste ahte saemien sijjienommide ij maehtieh beelhkedh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 10. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 10. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Sámediggeráđđi lea boahtá bures johtui digitaliseremiin ovddeš sámi nammanevvohaga boares báber- ja kaseahttaarkiivva.
Saemiedigkieraerie lea hijvenlaakan båata *johtui *digitaliseremiin ovtetje saemien *nammanevvohaga båeries paehpere- jïh *kaseahttaarkiivva.
Dát mielddisbuktá áššebáhpiriid, čoagginlisttuid ja eará dokumeanttaid skánnen ja vurken, ja boares kaseahttabáttiid, mat leat gullan sámi nammanevvohahkii, kopieren digitála hápmái.
Daate aamhtespaehpieridie mealtan buakta, bihkemelæstojde jïh jeatjah tjaatsegidie *skánnen jïh vöörhkem, jïh båeries *kaseahttabáttiid, mah govleme saemien *nammanevvohahkii, *kopieren digitaale hååmese.
Dá lea divrras dokumenteremat ja kulturmuittut mat eai galggaše láhppot dahje jávkat.
Daagkoe lea dovre vihtiestimmieh jïh kultuvremojhtesh eah mah edtjh tjaajanidh jallh daajkedh.
Ovddidit sámi terminologiija ja dahkat dan olahahttin
Evtiedibie saemien terminologijem jïh darjobe dan #hïnnedh<vblex><iv><der_caus><vblex><tv><der_nomag><n><ess>
Sámediggeráđđi addá rávvagiid ja veahki jorgalemiide sihke davvi-, julev- ja lullisámegillii ja bargá áiggis áigái tearbmalisttuiguin.
Saemiedigkieraerie bïhkedimmide jïh viehkiem vadta jarkoestimmide dovne noerhte-, luvlie- jïh åarjelsaemiengïelese jïh tïjjesne barka tïjjese teermelæstoejgujmie.
Sámi giellalávdegotti lullisámegiela tearbmajoavku lea dárkkistan ja meannudan lullisámegielat tearbmalisttuid servodatfágas, historjjás ja geografiijas vuođđoskuvlla dásis.
Saemien gïelemoenehtsen åarjelsaemiengïelem teermedåehkie lea vååksjeme jïh gïetedalleme åarjelsaemiengïelh teermelæstojde ektievuekiefaagesne, vaajesisnie jïh geografijesne maadthskuvlen daltesisnie.
Sámediggeráđđi lea leamaš ráđđeaddin Sámi giellalávdegotti davviriikkalaš tearbmajoavkkuide ovdal loahpalaš mearrideami tearbmalisttuin mat meannuduvvojedje čoahkkimis Stockholmmas juovlamánu 2011.
Saemiedigkieraerie orreme dovtege Saepmien gïelemoenehtsen noerhtelaanti teermedåehkide aarebi minngemes nænnoestimmien teermelæstojne mah tjåanghkosne gïetedallesovvin Stockholbmesne goeven 2011.
Beavttálmahttit terminologiijabarggu
*Beavttálmahttit terminologijebarkoem
3 Kultuvra
3 Kultuvre
Máŋggabealat kultureallin nanne sámi gullevašvuođa ja identitehta, ja váikkuha ealli báikegottiid.
Gelliesåarhts kultuvrestujmie nænnoste saemien ektiedimmiem jïh identiteetem, jïh dijpie dyjre/dyre sijjiegedtide.
Mihttomearri Ealli ja máŋggabealat sámi dáidda- ja kulturealli
Ulmie Jielije jïh gelliesåarhts saemien tjeahpoe- jïh kultuvredyjre/kultuvredyre
Oassemihttomearit Aktiivvalaš sámi deaivvadanbáikkit, kulturásahusat ja musea alla fágalaš dásiin Máŋggalágan sámi dáiddalaš ja kultuvrralaš ovdanbuktimat dahkkojuvvojit oainnusin servodagas Máŋggabealat valáštallandoaimmat sámi álbmogii Viiddes kulturdoaibmafálaldat sámi mánáide ja nuoraide Buorre girjerádjofálaldat sámi geavaheddjiide
Boelhkeulmieh Eadtjohke saemien gaavnedimmiesijjieh, kultuvreinstitusjovnh jïh museumen jolle faageles daltesinie Gelliesåarhts saemiem *dáiddalaš jïh kulturelle åvtese buektemh dorjesuvvieh *oainnusin siebriedahkesne Gelliesåarhts *valáštallandoaimmat saemien aalmogasse Vijries kultuvredarjomefaalenasse saemien maanide jïh noeride Buerie gærjagåetiefaalenasse saemien nuhtjijidie
Strategiijat Gulahallama bokte báikkálaš, regionála ja guovddáš eiseválddiiguin ja earáiguin nannet sámi kulturovddideami rámmaeavttuid
Strategijh Gaskesadtemen baaktoe voenges, regionaale jïh voernges åejvieladtjigujmie jïh jeatjebigujmie nænnoestibie saemien kultuvreevtiedimmien mieriekrïevemidie
Sámediggeráđđi lea váldán oktavuođa Kulturdepartemeanttain go guoská boahttevaš bargui kulturpolitihkain maŋŋá 2014.
Saemiedigkieraerie gaskesem ååkteme Kulturdepartemeentine goh båetije borkese dæjpa kultuvrepolitihkine mænngan 2014.
Njukčamánus 2011 nammadii stáhtaráđđi lávdegotti dán barggu ektui.
Njoktjesne 2011:n nammoehti staateraerie moenehtsen daan barkoen muhteste.
Sámediggeráđđái ii lean dieđihuvvon dán lávdegotti ásaheami birra ja dan mandáhta birra.
Saemiedigkieraaran ij #bïeljelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> daan moenehtsen tseegkemen bïjre jïh dan mandaaten bïjre.
Maŋŋá go Sámediggeráđđi lei váldán oktavuođa Kulturdepartemeanttain, de bohte golbma ovddasteaddji 2014 Kulturčielggadusas Kárášjohkii skábmamánus 2011.
Mænngan goh Saemiedigkieraerie gaskesem ååkteme Kulturdepartemeentine, dellie böötin golme saadthalmetjh 2014:n Kultuvreboejhkehtasseste Karasjohkese rahkeste 2011.
Dán čoahkkimis beasai Sámediggeráđđi ovddidit iežas hástalusaid boahtteáiggi kulturpolitihka ektui.
Daennie tjåanghkosne bïesi Saemiedigkieraerie evtiedidh jïjtjse haestiemidie båetijen aejkien kultuvrepolitihken muhteste.
Sámediggeráđđi ja 2014 Kulturčielggadus galget doallat oktavuođa viidáseappot dán deaŧalaš barggu oktavuođas.
Saemiedigkieraerie jïh 2014:n Kultuvreboejhkehtasse edtjieh gaskesem #steeredh<vblex><iv><inf> vijriehkåbpoe daan vihkeles barkoen gaskesisnie.
Sámediggeráđđi, ovttas Romssa fylkkasuohkaniin, čoahkkinasttii Márkomeanu ovddasvástádusolbmuiguin juovlamánu 19. b. 2011 festivála viidásetovdánahttima birra.
Saemiedigkieraerie, ektesne Romsan fylhketjïeltine, tjåanghkeni Márkomeannun dïedtealmetjigujmie goeven 19. b. 2011 festivaalh vijrebeevtiedimmien bïjre.
Márkomeannu rahčá oažžut buvttadanvirggi festiválii.
Márkomeannu dååmke åadtjodh darjomebarkoem festivaalese.
Čoahkkimis digaštalle iešguđet lágan hástalusaid dákkár virggi ruhtadeamis.
Tjåanghkosne dïerhkesjin #fïereguhte<prn><ind><attr> dagkeres haestemi dagkeres barkoem beetnehdåarjosne.
Sámediggeráđis leamaš čoahkkin Harald Gaskin ođđajagimánu 1. beaivvi 2012 gos sámi kulturgažaldagat ledje áššin.
Saemiedigkieraerien orreme tjåanghkoem Harald Gaskijjine tsïengelen 1. biejjien 2012 sijjesne saemien kultuvregyhtjelassh lin aamhtesinie.
Čoahkkimis digaštallojuvvojedje hástalusat mat gusket sámi girjjálašvuhtii, lágádusdoaimmaide, stáhta eiseválddiide, oahppogirjjiide ja sámegielaide.
Tjåanghkosne #dïerhkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><pl> haestemh mah dijpieh saemien litteratuvrese, bertemedarjoemidie, staaten åejvieladtjide, learoegærjide jïh saemiengïelide.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
11. siidu 379 siiddus
11. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Mearrasámi diehtoguovddáš / Sjøsamisk kompetansesenter
Mearoesaemien daajroejarnge / Sjøsamisk kompetansesenter
Sámediggeráđis lei čoahkkin Mearrasámi diehtoguovddážin / Sjøsamisk kompetansesenter ođđajagimánu 17 beaivvi 2012.
Saemiedigkieraerien lij tjåanghkoe Mearoesaemien daajroejarngine / Sjøsamisk kompetansesenter tsïengelen 17:m biejjieh 2012.
Dán čoahkkimis bođii ovdán ahte Porsáŋggu gielda ii leat juolludan sin oasi guovddáža doibmii jahkái 2012.
Daennie tjåanghkosne bööti åvtenh ahte Porsangeren ij tjïelte laeviehtamme daj boelhkem jarngen darjoemasse jaapan 2012.
Sámediggeráđđi lea dáhtton guovddáža hábmet evttohusa čovdosii dán ruđalaš dillái, ja dáhtton sáddet evttohusa Sámediggái.
Saemiedigkieraerie sïjhteme jarngem hammoedidh uvtelassem *čovdosii daan ræjhkas/ræjhkoes tseahkan, jïh sïjhtim seedtedh uvtelassem Saemiedægkan.
Árjjalaš váikkuhangaskaomiid geavaheami bokte váikkuhit sámi dáidda- ja kultureallima bisuheami ja viidáset ovddideami
Eadtjohke dïedtetsavtshvierhtiej pråvhkoen baaktoe dijpebe saemien tjeahpoe- jïh kultuvrestujmien tjöödtjestehtemem jïh vijrebe evtiedimmiem
Sámedikki kultur- ja valáštallanstipeanda
Saemiedigkien kultuvre- jïh *valáštallanstipeanda
Sámedikki kultur- ja valáštallanstipeanda nuoraide galgá movttiidahttit sámi nuoraid álššaiduvvat musihkas, dáidagis, kultuvrras ja valáštallamis.
Saemiedigkien kultuvre- jïh *valáštallanstipeanda noeride edtja eadtjaldehtedh saemien noeride *álššaiduvvat musihkesne, tjeahposne, kultuvresne jïh *valáštallamis.
Oktiibuot juohkit njeallje stipeandda, juohke stipeanda lea 25 000 kr.
*Oktiibuot juekedh njieljiem stipeendh, #fïerhte<prn><ind><attr> stipeende lea 25 000 *kr.
Jagi 2011 válljii sámediggeráđđi juohkit njeallje stipeandda aktiivvalaš valáštalliide ja árjjalaš kulturbargiide.
Jaepien 2011 veelji saemiedigkieraerie juekedh njieljiem stipeendh eadtjohke *valáštalliide jïh eadtjohke kultuvrebarkijidie.
Dán jagi bohte hui ollu ohcamat aktiivvalaš valáštalli nuorain, nu ahte mearriduvvui juohkit golbma stipeandda valáštallamii ja ovtta kultuvrii.
Daan jaepien böötin dan jeenje ohtsemh eadtjohkes *valáštalli noerijste, nimhtie ahte nænnoestovvi juekedh golmem stipeendh *valáštallamii jïh akten kultuvrese.
Christer Kjønsø Karlsen Finnsnes Karátesearvvis, čuoigi Silje Wilsgård Forsøk valáštallansearvvis ja spábbačiekči Márjá Sofe H. Hætta Álttá valáštallansearvis ožžo valáštallan stipeandda 2011.
Christeren *Kjønsø Karlsen Finnsnes *Karátesearvvis, tjoejkeden/tjoejkijidien Silje Wilsgård *Forsøk *valáštallansearvvis jïh raavratjïektjije Márjá Sofe H./h. Hætta Áltán *valáštallansearvis åadtjoejin *valáštallan stipeendem 2011.
Máttasápmelaš juoigi Marja Helena Fjellheim Mortensson, Elgås eret, oaččui kulturstipeandda.
Åarjelsaemie joejkije Marja Helena Fjellheim Mortensson, Elgåesne raejeste, åadtjoeji kultuvrestipeendem.
Finnmárkku spábbačiekčanbiire
Finnmaarhken raavratjïektjemesïjte
Sámediggeráđis lei čoahkkin ođđajagimánu 17 beaivvi 2012 Finnmárkku spábbačiekčanbiiren gos fáddá leai sin doarjjaohcan davviriikkalaš gilvvuide J-16 Álttás ja Hámmárfeasttas.
Saemiedigkieraerien lij tjåanghkoe tsïengelen 17:m biejjieh 2012 Finnmaarhkh raavratjïektjemesïjtine sijjesne aamhtese lij daj dåarjoeohtsemen noerhtelaanti gaahtjemidie #J<n><abbr><cmp><guio>#16<num><arab><sg><ine><attr> Áltesne jïh Hammerfestesne.
Sámediggeráđđi ii sáhte addit doarjaga gilvvuide, muhto sáhttá veardidit addit doarjaga sámi kultuvrralaš doaluide gilvvuid oktavuođas.
Ij saemiedigkieraerie maehtieh vedtedh dåarjoem gaahtjemidie, mohte maahta mohtedidh vedtedh dåarjoem saemien kulturelle arrangemeentese gaahtjemi gaskesisnie.
Váikkuhit sámi mediafálaldaga nannema buot sámi giellajoavkkuid várás.
Dijpebe saemien meedijefaalenassen nænnoestimmien gaajhken saemien gïeledåehkiej muhteste.
Bargat sámi valáštallama viidodaga sihkkarastimiin Sámedikki ja fylkkagielddaid gaskasaš ovttasbargošiehtadus bokte vel eanet geatnegahttit ovttas ovddidit sámi dáidda- ja kultureallima
Barkebe saemien *valáštallama goelpeneståaroen gorredimmine Saemiedigkien jïh fylhketjïelti gasngesadtje ektiebarkoelatjkoe annje gåaskoejin jeenje *geatnegahttit ektesne evtiedidh saemien tjeahpoe- jïh kultuvrestujmiem
Sámediggeráđis leamaš čoahkkin ođđajagimánu 11 beaivvi 2012 Romssa fylkkasuohkanin gos digaštallojuvvui Sámi viessu Romssas.
Saemiedigkieraerien orreme tjåanghkoem tsïengelen 11:m biejjieh 2012 Romsah fylhketjïeltine sijjesne #dïerhkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> Saepmien gåetie Romsesne.
Álggahanjurdda ásahit Sámi viesu Romsii lea boahtán gávpoga sámi organisašuvnnaiguin, geat maid háliidit oažžut Sámedikki ja Romssa fylkkasuohkana mielde doarjut sámi doaimmaid gávpogis.
Aelkiehtimmieåssjalommes tseegkieh Saepmien gåetiem Romsese båateme staaren saemien organisasjovnigujmie, gïeh aaj sijhtieh Saemiedigkiem åadtjodh jïh Romsan fylhketjïelten mietie dåarjodh saemien darjoemidie staaresne.
Sámediggeráđđi háliida ahte fylkkasuohkan lea mielde viesu doaimma vuođđoruhtadeapmái.
Saemiedigkieraerie sæjhta ahte fylhketjïelte mietie lea gåetien darjomen våaromebeetnehdåårjese.
Sámediggeráđis ja Romssa gielddas galgá leat čoahkkin dán birra cuoŋománu dievasčoahkkima oktavuođas.
Saemiedigkieraeresne jïh Romsan tjïelten edtja årrodh tjåanghkoe daan bïjre voerhtjen dïevestjåanghkoen gaskesisnie.
Fylkkasuohkan searvá maid dán čoahkkimii.
Fylhketjïelte Meatan aaj daan tjåånghkese.
Šiehtaduvvui ahte galgá leat viidásat gulahallan Sámi viesu birra Romssas fylkkasuohkaniin.
#Nååhtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> ahte edtja årrodh vijrebe gaskestalleme Saepmien gåetien bïjre Romsesne fylhketjïeltine.
Dáiddáršiehtadusa bokte láhčit dili sámi dáidaga dahkamii ja gaskkusteapmái Čuovvolit sámi ásahusovddideami dieđáhusa vuoruhuvvon doaibmabijuid
Tjiehpijelatjkoen baaktoe laetjebe tsiehkiem saemien tjeahpoem darjoemasse jïh deanahtæmman Dåeriedibie saemien institusjovneevtiedimmien bïevnesen #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> råajvarimmide
Sámi dáiddamusea - huksenprográmma
Saemien tjeahpoemuseumen - tseegkemeprogrammen
Sámediggeráđđi lea reivve bokte mii lea beaiváduvvon 25.02.09 bivdán Stáhta huksendoaimmahaga čađahit Sámi dáiddamusea prográmmabarggu.
Saemiedigkieraerie prievien baaktoe lea mij lea *beaiváduvvon 25.02.09 maadteme Staatem *huksendoaimmahaga tjïrrehtidh Saepmien tjeahpoemuseumen programmebarkoem.
Reivve mielde galggai bargu dahkkojuvvot lágaš ovttasbargguin RiddoDuottarMuseain/ Sámi dáiddamusean, mii eaiggáduššá rusttega.
Prievien mietie edtji barkoe dorjesovvedh laaketjen ektiebarkojne RiddoDuottarMuseatisnie/ Saepmien tjeahpoemuseumine, mij bægkoem åtna.
Sámediggeráđđi lohpidii Stáhta huksendoaimmahahkii gitta kr 850 000,- rádjai dán barggu ovddas.
Saemiedigkieraerie Staatem dåajvoehti *huksendoaimmahahkii öövre *kr 850 000:n,- raajan daan barkoen åvteste.
Stáhta huksendoaimmahat lea čađahan prográmmaplána ja sádden Sámediggái Sámi dáiddamusea prošeavtta huksenprográmma.
Staaten #tseegkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> programmesoejkesjem tjïrrehtamme jïh Saemiedægkan seedtem Saepmien tjeahpoemuseume prosjeekten tseegkemeprogramme.
Sámi dáiddamusea galgá ásahuvvot RiddoDuottarMuseat dáláš vistái, ja dán vistti ođđa oassái.
Saemien tjeahpoemuseume edtja tseegkesovvedh RiddoDuottarMuseat *dáláš gåatan, jïh daan gåetien orre boelhkese.
Stáhta huksendoaimmahat čuoččuha ahte lea stuorra eahpesihkkarvuohta estimerejuvvon oppalaš goluide.
Staaten #tseegkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> bagkese ahte lea stoere *eahpesihkkarvuohta *estimerejuvvon *oppalaš maaksojde.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 12. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 12. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Bargu mii guoská čielggadit vistti eaiggátvuođa, hálddašeami, doaimma ja divodeami ii leat vel loahpahuvvon.
Barkoe mij dæjpa tjïelkedidh gåetien aajhterevoeten, reeremen, darjomen jïh #staeriedidh<vblex><tv><der_d><vblex><der_nomact><n><sg><gen> ij annje illesovveme.
Stáhta huksendoaimmahat lea dattege dovddahan positiivvalaš miellaguottu dan ektui ahte olles rusttet sáhttá gullat Stáhta huksendoaimmahaga bargui maŋŋá go ođđa visti lea gárvvis, ja go dáláš visti lea divoduvvon/ođastuvvon.
Staaten #tseegkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> lïjhke lea vihte positijve/positïjve mïeleroehtse dan muhteste ahte dïeve bægkoe maahta Staatem govledh *huksendoaimmahaga borkese mænngan goh orre gåetie gaervies, jïh goh *dáláš gåetie #staeriedidh<vblex><tv><der_d><vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc>/orrestovveme.
Sámediggeráđi áigumuš lea joatkit ja ollášuhttit prošeavtta viessoláigoruhtadanortnega bokte.
Saemiedigkieraerien aajkoe lea jåerhkedh jïh tjïrrehtidh prosjeekten *viessoláigoruhtadanortnega baaktoe.
Prošeavtta joatkin ja ollášuhttin lea das gitta ahte eaiggátvuođa ja doaimma gažaldagat čielggaduvvojit.
Prosjeekten jåerhkeme jïh tjïrrehtimmie dennie öövre ahte aajhterevoeten jïh darjomen gyhtjelassh #tjïelkedh<vblex><iv><der_d><vblex><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl>.
Sámediggeráđđi lea sihtan barggahančoahkkima gos Sámediggi, Kulturdepartemeanta, Stáhta huksendoaimmahat, RidduDuottar Musea ja Sámiid Vuorká dávvirat stivra deaivvadit digaštallat viidáset proseassa dán prošeavttas.
Saemiedigkieraerie #barkedh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>tjåanghkoem sïjhteme sijjesne Saemiedigkie, Kulturdepartemeente, Staaten #tseegkeme<n><sem_act><cmp_sgnom><cmp> @→N>, *RidduDuottar Museumen jïh Saemiej Våarhkoe aath ståvroe gaavnesjieh dïerhkesjidh vijrebe prosessem daennie prosjeektesne.
Rávttošnjárgga luonddudállu ja musea
Rávttošnjárgan eatnemengåetie jïh museume
Sámediggeráđis lei čoahkkin ođđajagimánu 17 beaivvi 2012 Porsáŋggu gielddain gos digaštallui Rávttošnjárgga luonddudálu ja musea viiddideapmi.
Saemiedigkieraerien lij tjåanghkoe tsïengelen 17:m biejjieh 2012 #Porsanger<np><top><pl><nom> tjïeltine sijjesne #dïerhkesjidh<vblex><tv><der_passs><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> Rávttošnjárgan eatnemengåetien jïh museumen vijriedimmie.
Porsáŋggu gielda, gii eaiggáda Porsáŋggu musea lea mearridan ahte Porsáŋggu musea galgá leat Rávttošnjárgga luonddudálus ja museas.
Porsangeren tjïelte, gie aajhterem Porsangeren museume nænnoestamme ahte Porsangeren museume edtja årrodh Rávttošnjárgan eatnemengåetesne jïh museumesne.
Viiddideapmái gullá maid kantuvrrat, magasiinnat ja čájáhussadji Porsáŋggu museumii (oassi RiddoDuottarMuseas).
Vijriedæmman aaj gåvla kontovrh, *magasiinnat jïh *čájáhussadji Porsangeren museumese (boelhke *RiddoDuottarMuseas).
Sámediggeráđđi ferte vuos geahččat man láhkai njuolggadusat almmolaš oastimii leat ovdal go sáhttá veardidit doarjut dán viiddideami.
Saemiedigkieraerie tjuara voestegh gïehtjedidh maam vuakan njoelkedassh byjjes åestiemasse aarebi leah goh maahta mohtedidh dåarjodh daam vijriedimmiem.
Sámediggeráđis lei maid čoahkkin seammá beaivve RiddoDuottarMuseain, áššin lei Porsáŋggu musea dárbbu saji birra Rávttošnjárgga luonddudálus ja museas.
Saemiedigkieraeresne lij maam tjåanghkoen seamma biejjien RiddoDuottarMuseatisnie, aamhtesinie lij Porsangeren museumen daerpiesvoeten sijjien bïjre Rávttošnjárgan eatnemengåetesne jïh museumesne.
RiddoDuottarMusea galgá ráhkadit plána dán museadoaimma birra ja latnjadárbbuid birra.
*RiddoDuottarMusea edtja soejkesjem darjodh daan museumedarjomen bïjre jïh tjïehtjeledaerpiesvoeti bïjre.
Sámediggeráđđi háliida lasihit doaibmaruđaid RiddoDuottarMuseai nu ahte gokčá dan lassi viessoláiggu mii boahtá dáid ođđa kantuvrraide, sáhttá šaddat lagabui 100 000 kr máksit.
Saemiedigkieraerie sæjhta darjomebeetnegidie lissiehtidh *RiddoDuottarMuseai nimhtie ahte gaptja dan lissie *viessoláiggu mij båata daaj orre kontovride, maahta sjïdtedh lïhkebe 100 000:m *kr maeksedh.
Saemien Sijte
#Saemie<np><sg><top><gen> Sïjte
Kulturdepartemeanta bivddii reivves skábmamánu 19 beaivvi 2011 Sámedikki árvvoštallat areálarámmaid ja golahusmeroštusgeatnegasvuođa mat gusket Saemien Sijte prošektii.
Kulturdepartemeente prievesne meedti rahkan 19:m biejjieh 2011 Saemiedigkieh laejhtedh goelpeneståaroemieride jïh *golahusmeroštusgeatnegasvuođa mah dijpieh #Saemie<np><sg><top><gen> Sïjten prosjeektese.
Sámedikki árvvoštallan lea veahkkin Kulturdepartemeanta ovdaprošeavtta meannudeapmái.
Saemiedigkiem laajhteme viehkine Kulturdepartemeente *ovdaprošeavtta gïetedallemasse.
Stáhta huksendoaimmahaga ovdaprošeavttas lea Sámediggi biddjon formálalaš láigoheaddjin dan oassái mii guoská Saemien Sijte lanjaide.
Staate *huksendoaimmahaga *ovdaprošeavttas lea Saemiedigkie byöjeme byjjes leejjijinie dan boelhkese mij dæjpa #Saemie<np><sg><top><gen> Sïjten tjïehtjelidie.
Čájehuvvo Sámedikki rollii mii guoská viessoláigoortnegii sámi kulturvistiide – duođaštuvvon konsultašuvnnaid bokte 20.09.11.
Vuesiehtåvva Saemiedigkien råållese mij dæjpa *viessoláigoortnegii saemien *kulturvistiide – #jååhkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> konsultasjovni baaktoe 20.09.11.
Sámediggeráđđi lea árvvoštallan dan maid Kulturdepartemeanta lea dáhtton.
Saemiedigkieraerie dam laajhteme maam Kulturdepartemeente sïjhteme.
Árvvoštallama vuođđun leat dieđut ovdaprošeavttas ja dieđut maid Stáhta huksendoaimmahat lea sádden.
Vierhtiedimmien våaroeminie leah daajroeh *ovdaprošeavttas jïh daajroeh mejtie Staaten #tseegkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> seedteme.
Saemien Sijtii lea biddjon brutto areála oktan oktasašareálain 2490 m2.
#Saemie<np><sg><top><gen> Sïjtese byöjeme *brutto goelpeneståaroe oktegh ektiegoelpeneståarojne 2490:n *m2.
Sámediggeráđi konklušuvdna lea ahte jus Sámedikki bušeahta bokte gokčá buot viessoláigguid ja maŋit áigge viessoláigoloktanemiid, de sáhttá Sámedikkis leat ovddasvástádus daid areálaid láiggu badjel maid Saemien Sijte geavaha.
Saemiedigkieraerien konklusjovne lea ahte jis Saemiedigkien budsjehten baaktoe gaptja gaajhke *viessoláigguid jïh *maŋit tïjjen *viessoláigoloktanemiid, dellie maahta Saemiedigkien årrodh dïedte daj goelpeneståaroej *láiggu bijjelen maam #Saemie<np><sg><top><gen> Sïjte nuhtjie.
Sámediggi lea earret eará deattuhan čuovvovaš ákkaid:
Saemiedigkie gaskem jeatjah tjïelkestahteme #minngebe<adj><sg><nom> *ákkaid:
Åarjelhsaemien teatere
Åarjelhsaemien Teatere
Sámediggeráđi ásahusdieđáhusa vuođul lea Åarjelhsaemien teatere mearridan ođđa stivren- ja organisašuvnna hámi, mii váldá vuhtii dieđáhusa áigumušaid.
Saemiedigkieraerien institusjovnebïevnesen dïere lea Åarjelhsaemien Teatere nænnoestamme orre stuvreme- jïh organisasjovnen haamoem, mij ååktoe vuehtieji bïevnesen aajkojde.
Dát lea teáhtera bovdejumi vuođđun “Åarjelhsaemien teatere N a/s” ásahit oasussearvin.
Daate lea teaateren *bovdejumi våaroeminie “Åarjelhsaemien Teatere N./n. a./#s<n><abbr><sg><acc>” tseegkedh *oasussearvin.
Searvvi áigumuš lea ahte Åarjelhsaemien teatere galgá bargat dan nammii ahte ovddida lullisámi lávdedáidaga.
Siebrien aajkoe lea ahte Åarjelhsaemien Teatere edtja barkedh dan nommese ahte evtede åarjelsaemiem *lávdedáidaga.
Norlándda fylkkasuohkan, Rana gielda, Davvi-Trøndelaga, Mátta-Trøndelaga ja Hedemárkku fylkkasuohkanat ja Sámediggi leat bovdejuvvon searvat dása mielde.
#Norlánda<np><top><sg><gen> fylhketjïelten, Ranan tjïelte, Noerhte-Tröndelaagem, *Mátta-Tröndelaagem jïh Hedmarhken fylhketjïelth jïh Saemiedigkie bööresovveme meatan daase mietie.
Sámediggeráđđi lea addán dieđu teáhterii ahte lea buorre go teáhter lea álggahan proseassa dan vuođul ahte olahit Sámediggeráđi ásahusdieđáhusa, go lea sáhka ásahusovdáneami stivren- ja organisašuvnna hámis.
Saemiedigkieraerie daajroem vadteme teaaterasse ahte buerie goh teaatere prosessem aelkiehtamme dan dïere ahte hïnnebe Saemiedigkieraerien institusjovnebïevnesem, goh lea håaleme institusjovneevtiedimmien stuvreme- jïh organisasjovnen haamosne.
Sámediggi doarju evttohusa rievdadit máttasámi teáhtera Åarjelhsaemien teatere N a/s:ii, mas lea 100 000 kr oasuskapitála juhkkojuvvon 100 ossosiidda, ja ahte searvvis lea váldokantuvra Måehvies.
Saemiedigkie dåårje uvtelassem jarkestidh åarjelsaemien teaaterem Åarjelhsaemien Teatere N./n. a./#s<n><abbr><ill>, mesnie lea 100 000 *kr *oasuskapitála jovkesovveme 100 *ossosiidda, jïh ahte siebrien lea åejviekontovre Måehvesne/Måehviesne.
Sámedikki eaiggátoassi bidjo 55% dan oppalaš oasuskapitálas.
Saemiedigkien aajhtereboelhke byöjoe 55% dan *oppalaš *oasuskapitálas.
Eaiggátoassi sáhttá rievdaduvvot.
Aajhtereboelhke maahta jarkestovvedh.
Dát sáhttá dahkkot oasuseaiggádiid gaskkas soahpamuša mielde.
Daate maahta dorjedh *oasuseaiggádiid dajvesne latjkoen mietie.
Åarjelhsaemien teatere lea addán dieđu sámediggeráđđái ahte áigu gohččut ásahančoahkkimii, muhto beaivi čoahkkimii ii leat vel mearriduvvon.
Åarjelhsaemien Teatere daajroem vadteme saemiedigkieraaran ahte sæjhta tseegkemetjåånghkese gåhtjodh, mohte biejjie tjåånghkese ij annje nænnoestovveme.
Beaivváš Sámi Našunálateáhter – ođđa teáhtervisti
Beaivvášen Saepmien Nasjonaaleteaatere – orre teaateregåetie
Stáhta huksendoaimmahat lea ožžon barggu beaiváduvvon 03.02.11 ráhkadit huksenprográmma teáhtervistái, mii lea siskkobealde 3000 kvm bruttoareála ja masa gullá golahusmeroštus, joatkkaplána ja gos viessosadji lea čielggaduvvon.
Staaten #tseegkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> barkoem åådtjeme *beaiváduvvon 03.02.11:m darjodh tseegkemeprogrammem teaateregåatan, mij sisnjelen lea 3000 *kvm *bruttoareála jïh mïsse gåvla *golahusmeroštus, jåarhkesoejkesje jïh sijjesne gåetiesijjie #tjïelkedh<vblex><iv><der_d><vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Stáhta huksendoaimmahagas lea ovddasvástádus huksenprošektii.
Staate *huksendoaimmahagas lea dïedte tseegkemeprosjeektese.
Sámediggi lea bidjan dáid servvodatmihttomeriid prošektii:
Saemiedigkie bïejeme daejtie siebriedahkeulmide prosjeektese:
Stáhta huksendoaimmahat lea bargan barggus nu mo sámediggeráđđi lei bivdán, vistesadji ii leat gal čielggaduvvon.
Staaten #tseegkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> barkosne barkeme nimhtie guktie saemiedigkieraerie maadteme, gåetiesijjiem ij hågkh #tjïelkedh<vblex><iv><der_d><vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Huksenprográmma leat buktán Sámediggái.
Tseegkemeprogrammem Saemiedægkan buakteme.
Sámediggeráđđi lei mielde bargočoahkkimis 28.11.12 Stáhta huksendoaimmahagain, Kulturdepartemeanttain ja Beaivváš Sámi Našunálateáhteriin , gos lei áššin ásahit ođđa teáhtervistti.
Saemiedigkieraerie mietie barkoetjåanghkosne lij 28.11.12 Staath *huksendoaimmahagain, Kulturdepartemeentine jïh Beaivvášen Saepmien Nasjonaaleteaaterinie , sijjesne lij aamhtesinie tseegkedh orre teaateregåetiem.
Stáhta huksendoaimmahat ovdanbuvttii huksenprográmma evttohusa, nu go lei šihttojuvvon barggus maid Sámediggi lei bidjan prográmmabargui.
Staaten #tseegkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> åvtese böökti tseegkemeprogrammen uvtelassem, nimhtie goh lij *šihttojuvvon barkosne maam Saemiedigkie programmeborkese bïejeme.
Sámediggeráđi áigumuššan lea ahte Stáhta huksendoaimmahat váldá ovddasvástádusa barggu joatkimis dassážii go ođđa visti ceggejuvvo, ja maŋŋá váldá ovddasvástádusa ođđa vistti doaimmas.
Saemiedigkieraerien aajkojne lea ahte Staaten #tseegkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> ååktoe dïedten barkoem jåerhkiemisnie gosk goh orre gåetie tseegkesåvva, jïh mænngan ååktoe dïedten orre gåetiem darjoemisnie.
Dat sorjá das ahte nagodit go Sámediggi ja Kulturdepartemeanta soahpat ahte prošeakta lea oassi sámi ođđa kulturviesuid viessoláigoruhtadanortnegis ja ruhtaduvvo dan badjel.
Dah *sorjá dennie ahte gaegniedieh goh Saemiedigkie jïh kulturdepartemeente latjkebe ahte prosjeekte lea boelhke saemien orre kultuvregåetide *viessoláigoruhtadanortnegis jïh dan bijjelen laeviehtåvva.
Sámedikki ásahusdieđáhus – čuovvoleapmi
Saemiedigkien institusjovnebïevnese – dåeriedimmie
Sámediggeráđi ásahusdieđáhusa bajimuš mihttomearri lea:
Saemiedigkieraerien institusjovnebïevnesen bijjemes ulmie lea:
Sámediggeráđđi lea čoahkkimis Mearrasámi diehtoguovddážin /Sjøsamisk kompetansenter ja Duoddar Rafiin/Pitesamisk hus váldán ásahusdieđáhusa mihttomeari vuolggasadjin rievdadit dáid guovddážiid njuolggadusaid.
Saemiedigkieraerie tjåanghkosne Mearoesaemien daajroejarngine /*Sjøsamisk kompetansenter jïh *Duoddar *Rafiin/*Pitesamisk *hus ååkteme institusjovnebïevnesen ulmien feelemesijjine jarkestidh daejtie jarngi njoelkedasside.
Sámi ásahusaidovddideami hástalusat leat veardiduvvon ásahusdieđáhusas.
Saemien institusjovnievtiedimmien haestemh institusjovnebïevnesisnie #mohtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Earret eará leat hástalusat čatnon ásahusaid stivren- ja organiseren hápmái.
Gaskem jeatjah leah haestemh institusjovnide #gårredidh<vblex><tv><imp><p1><sg> stuvreme- jïh hååmese öörnem.
Vai sámi ásahusat galget beassat ovdánit ja ollašuhttit sin áigumušaid viiddis ja lahttudeaddji doaimmain, de lea dárbbašlaš geahččat stivren- ja organiserenhámiid.
Vuj saemien institusjovnh edtjieh bïesedh åvtenidh jïh tjïrrehtidh daj aajkojde vijries jïh *lahttudeaddji darjoeminie, dellie daerpies gïehtjedidh stuvreme- jïh öörnemehaamojde.
Dát lea duogáš go Sámediggeráđđi lea dáhtton Mearrasámi diehtoguovddáža/Sjøsamisk kompetansesenter ja Duoddar Rafe/Pitesamisk hus álggahit proseassa mas lea áigumuš rievdadit njuolggadusaid, nu ahte dat leat nu go Sámediggi lea bidjan gáibádusa stivrranammadeapmái.
Daate duekie goh Saemiedigkieraerie sïjhteme Mearoesaemien daajroejarngem/Sjøsamisk kompetansesenteren jïh *Duoddar *Rafe/*Pitesamisk *hus aelkiehtidh prosessem mesnie lea aajkoe jarkestidh njoelkedasside, nimhtie dah nimhtie leah goh Saemiedigkie krïevenassem bïejeme ståvroennammoehtæmman.
Sámediggeráđđi bivdá dáinna bargguin geargat ovdalgo nubbi doarjjaoassemáksu 2012 ovddas mákso.
Saemiedigkieraerie maadta daejnie barkojne galhkedh aarebi mubpie dåarjoeboelhkemaaksoe 2012:n åvteste mååksoe.
Sámedikki rolla dán oktavuođas lea dušše dat ahte beassá nammadit muhtun oasi stivralahtuin mii vástida dasa man ollu almmolaš doarjaga oažžu Sámedikkis.
Saemiedigkien råållan daennie gaskesisnie ajve lea dïhte ahte beasa #muvhtie<prn><ind><sg><acc> boelhkem nammoehtidh ståvroelïhtseginie mij dan vaestede maam jeenje byjjes dåarjoem Saemiedigkeste åådtje.
Dat ahte Sámediggi háliida dakkár doaimma ahte beassá nammadit stivrra, ii leat dat seammá go ahte Sámediggi galgá muitalit mo bargat dahje bietnastivret doaimma ásahusain.
Dah ahte Saemiedigkie sæjhta dagkeres darjomem ahte beasa ståvroem nammoehtidh, ij leah dah seamma goh ahte Saemiedigkie edtja guktie bïeljelidh barkebe jallh *bietnastivret darjomem institusjovnine.
Sámi viessu Oslos
Saemien gåetie Oslovisnie
Politihkalaš ráđđeaddi Johan Vasara oassálastiid álbmotčoahkkimis 24.11.11 Sámi viesu boahtteáiggi birra Oslos.
Politihkeles raeriestæjja Johan Vasara mealtan aalmogetjåanghkosne 24.11.11:n Saepmien gåetien båetijen aejkien bïjre Oslovisnie.
Váikkuhit buori kulturovddideami dieđáhusa vuoruhuvvon doaibmabijuid Ovttasbargat Norgga girkuin ja eará oskkuservodagaiguin Váikkuhit positiiva kulturovddideami lullisámi servodagas
Dijpebe buerien kultuvreevtiedimmien bïevnesen #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> råajvarimmiej Laavenjostedh Nöörjen gærhkojne jïh jeatjah jaahkoensiebriedahkigujmie Dijpebe *positiiva kultuvreevtiedimmien åarjelsaemien siebriedahkesne
Nuoraidpolitihkka/Sámedikki nuoraidpolitihkalaš lávdegoddi
Noeripolitihke/Saemiedigkien *nuoraidpolitihkalaš moenehtse
Sámediggeráđđi nammadii čoahkkimis mii lei juovlamánu 13.-15 beaivvi čuovvovaš ođđa lahtuid Sámedikki nuoraidpolitihkalaš lávdegoddái –SNPL- áigodahkii 01.01.12-31.12.13:
Saemiedigkieraerie tjåanghkoem nammoehti mij lij goeven 13.-15:m biejjieh minngebe orre lïhtsegidie Saemiedigkien *nuoraidpolitihkalaš moenehtsasse –@X> boelhkese 01.01.12-31.12.13:
Lahtut Várrelahtut Sagka (Sigrid Marie) Danielsen (jođiheaddji) Marja Lisa Thomassen Siw-Kristin Johnsen Ina Kristine Store Karen Marit Siri Maahke (Nils Mathias) Bransfjell Áike Niillas Peder Selfors Mikkel Rasmus Logje Nils Ándre Eriksen Dávvet Solbakk
Lïhtsegh Hiehtievuerieh Sagkan (Sigrid Marien) Danielsen (juhtiehtæjja) Marja Lisa Thomassen #Siw<np><cmp_sgnom><cmp><guio>Kristin Johnsen Ina Kristine Store Karen Marit Sirijjen *Maahke (Nils Mathiasen) Bransfjell Áike Niillas Peder Selforsem Mikkel Rasmus Logje Nilsen *Ándre Eriksen Dávvet Solbakk
SNPL:s lea dán áigodagas leamaš guokte telefovdnačoahkkima.
SNPL:sne lea daennie boelhkesne orreme göökte telefovnetjåanghkoeh.
Sis leamaš čoahkkin Riddu riđđu stivran ja leat maid leamaš mielde bargojoavkkus mii lea plánemin Digitála kránnjááhkku konferánsa.
Daj orreme tjåanghkoem Riddu fropmehke ståvrojne jïh aaj orreme mietie barkoedåehkien mij lea soejkesjeminie Digitaale graanna-aahka konferaanse.
SNPL jođiheaddji Sagka Danielsen oassálasti Jokkmokk Winter Conference 2012 klimákonferánssas.
SNPL:n juhtiehtæjja Sagka Danielsen mealtan Jokkmokkem Winter Conference 2012 *klimákonferánssas.
SNPL lahtu Áike Niillas Selforsas lei sáhkavuorru Sámeálbmot beaivvi ávvudeami oktavuođas Leavnnja joatkkaskuvllas.
SNPL lïhtsegem Áike Niillas Selforsen lij lahtestimmie Saemienaalmogen biejjiem heevehtimmien gaskesisnie Lakselven jåarhkeskuvlesne.
Mátta-Trøndelaga fylkkagielda lea jearran SNPL searvat Sámi áššiid ráđđeaddi lávdegoddái Mátta-Trøndelagas.
*Mátta-Tröndelaagen fylhketjïelte gihtjeme SNPL:m meatan Saepmien aamhtesi raeriestæjjan moenehtsasse *Mátta-Tröndelaagesne.
SNPL jođiheaddji Sagka Danielsen lea evttohuvvon dán lávdegoddái, Maahke Bransfjell lea evttohuvvon Danielsena várrelahttun dán lávdegoddái.
SNPL:n juhtiehtæjja Sagka Danielsen #uvtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> daan moenehtsasse, *Maahke Bransfjell #uvtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> Danielsenen hiehtievuerine daan moenehtsasse.
Sámediggeráđis leamaš čoahkkin Noereh!:n 11.01.12.
Saemiedigkieraerien orreme tjåanghkoem #Noereh<np><sg><gen>!:n. 11.01.12.
Dán čoahkkimis muitalii Noereh! sin doaimma birra, ja daid ekonomalaš hástalusaid birra mat badjánit beaivválaččat nu ahte nuoraidorganisašuvdna galgá doaibmat.
Daennie tjåanghkosne bïeljeli #Noereh<np><sg><nom>! daj darjomen bïjre, jïh daj ekonomeles haestemi bïjre mah biejjieladtje berkiestieh nimhtie ahte noeriorganisasjovne edtja juhtedh.
Sámediggi lea juolludan doarjaga dán organisašuvdnii,vai besset plánet ja čađahit sin bargguid ja doaluid.
Saemiedigkie dåarjoem laeviehtamme daan organisasjovnese,vuj biesieh soejkesjidh jïh tjïrrehtidh daj barkojde jïh arrangemeentem.
Máhtolašvuohta
*Máhtolašvuohta
Sámi servodaga ovddideami ja nannema vuođđun lea máhtolašvuohta ja gelbbolašvuohta.
Saemien siebriedahken evtiedimmien jïh nænnoestimmien våaroeminie lea *máhtolašvuohta jïh maahtaldahke.
Váldomihttomearri
Åejvieulmiemierie
Sámi álbmogis lea máhtolašvuohta, gelbbolašvuohta ja gálggat mat dárbbašuvvojit sámi servodaga ovddideamis.
Saemien aalmogen lea *máhtolašvuohta, maahtaldahke jïh edtjh mah #daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> saemien siebriedahken evtiedimmesne.
Oassemihttomearri
Boelhkeulmie
Sámi mánáin ja nuorain lea nana sámi identitehta ja oktavuohta sámi gillii, kultuvrii ja servodateallimii.
Saemien maanaj jïh noeri lea nænnoes saemien identiteete jïh gaskese saemien gïelese, kultuvrese jïh siebriedahkejielemasse.
Sámi álbmogis lea duohta vuoigatvuohta kvalitatiivalaččat buori oahpahussii sámegielas ja sámegillii
Saemien aalmogen lea saetnies reakta *kvalitatiivalaččat buerie ööhpehtæmman saemiengïelesne jïh saemiengïelese
Alit oahpus ja dutkamis fuolahuvvo álohii sámi perspektiiva
Jollebe learosne jïh dotkemisnie hoksesåvva *álohii saemien perspektijve
Strategiijat Gulahallama bokte guovddáš, regionála ja báikkálaš eiseválddiiguin ja eará guoskevaš aktevrraiguin sihkkarastit buriid rámmaeavttuid sámi mánáidgárddiid, vuođđooahpahusa, alit oahpu ja dutkama várás
Strategijh Gaskesadtemen baaktoe voernges, regionaale jïh voenges åejvieladtjigujmie jïh jeatjah sjyöhtehke aktöörigujmie gorredibie buerie mieriekrïevemidie saemien maanagïerti, maadthööhpehtimmien, jollebe learoen jïh dotkemen muhteste
Sámediggeráđis lea leamaš čoahkkin hálddahusdásis Máhttodepartemeanttain earret eará ođđa stuoradiggedieđáhusa birra boahtteáiggi mánáidgárddi birra, nationála mánáidgárdeguoskevaš dokumeanttaid jorgalahttin sámegillii ja bargguid sirdin Máhttodepartemeanttas Oahpahusdirektoráhttii.
Saemiedigkieraerien orreme tjåanghkoen reeremedaltesisnie Maahtoedepartemeentine gaskem jeatjah orre stoerredigkiebïevnesen bïjre båetijen aejkien maanagïerten bïjre, nasjonaale *mánáidgárdeguoskevaš tjaatsegi #jarkoestidh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><der_nomact><n><sg><nom> saemiengïelese jïh barkoej johtelohken Maahtoedepartemeentesne Ööhpehtimmiedirektoraatese.
Sámedikki várrepresideanta oassálasttii sámi álbmotbeaivvi ávvudeamis Cizáš sámi mánáidgárddis Oslos.
Saemiedigkien mubpieåvtehke mealtan saemien aalmogebiejjien heevehtimmesne *Cizáš saemien maanagïertesne Oslovisnie.
24. ja 25.01.12 lágiduvvui fierpmádatčoahkkin bargiide mánáidgárddiin gos leat sámi mánát, dat lei Romssas.
24. jïh 25.01.12 #öörnedehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> viermietjåahkoen barkijidie maanagïertine sijjesne årrodh saemien maanah, dïhte Romsesne lij.
Fierpmádatčoahkkima váldofáddá lei giella mánáidgárddis.
Viermietjåahkoen åejvieaamhtese lij gïele maanagïertesne.
Doppe lei sáhkavuorru giellabarggu birra mánáidgárddis, mot geavahit olgošiljuid giellaarenan, ja Guovssahasa mánáidgárdi Romssas muitalii giellaprošeavtta Somá birra.
Debpene lij lahtestimmie gïelebarkoen bïjre maanagïertesne, nåtsh nuhtjedh *olgošiljuid gïelesijjine, jïh *Guovssahasa maanagïerte Romsesne bïeljeli gïeleprosjeektem Lusten bïjre.
Senter for IKT i utdanningen (guovddáš mii heiveha DGT oahpahussii) lágidii maiddái workshop/bargobáji.
Senteren *for *IKT #i<n><abbr><sg><gen> *utdanningen (jarngem mij sjïehtehte *DGT ööhpehtæmman) aaj öörnedehti *workshop/*bargobáji.
Fierpmádatčoahkkin lea čuovvoleapmin "Kvalitehtaovddideapmi mánáidgárddiin " poasttas 2011 bušeahtas.
Viermietjåahkoe lea dåeriedimmine "Kvaliteeteevtiedimmie maanagïertine " påastesne #2011<num><arab><sg><ine><attr> budsjehtesne.
Dialoga Sámi oahpaheaddjioahpu regiovnnain
Gaskestallemem Saepmien lohkehtæjjaööhpehtimmien regijovnine
Oahpahusdirektoráhtta juolludii 08.12.2011 Sámi oahpaheaddjioahpu regiovnna joatkkaoahppofálaldaga áigodahkii 2012 - 2015.
Ööhpehtimmiedirektoraate 08.12.2011:m laeviehti Saepmieh lohkehtæjjaööhpehtimmien regijovnen jåarhkelïerehtimmiefaalenassen boelhkese 2012 - 2015.
Sámediggeráđđi lea duhtavaš fálaldagain Nubbingiellapedagogihkka Sámi allaskuvllas, ja lullisámegiela ja julevsámegiela giellafálaldagain DavviTrøndelaga allaskuvllas ja Nordlándda universitehtas.
Saemiedigkieraerie madtjeles faalenassine lea Mubpiengïelepedagogihke Saepmien jïlleskuvlesne, jïh åarjelsaemiengïelen jïh julevsaemiengïelen gïelefaalenassine Noerhte-Tröndelaagen jïlleskuvlesne jïh Nordlaanten universiteetesne.
Sámediggeráđđi lea ožžon kopiija reivves maid Finnmárkku allaskuvla sáddii Máhttodepartementii (MD) maŋŋel go mearriduvvui ahte joatkkaoahppu mearrasámi kulturmáhtu birra ii boahtán mielde regiovnna fálaldahkii.
Saemiedigkieraerie åådtjeme *kopiija prieveste maam Finnmaarhken jïlleskuvle Maahtoedepartemeentese seedti (*MD) mænngan goh nænnoestovvi ahte jåarhkelïerehtimmie mearoesaemien kultuvremaahtoen bïjre ij båetieh mietie regijovnen faalenassese.
Sámediggeráđđi lea máŋgga geardde ságastallan departemeanttain dan ášši birra.
Saemiedigkieraerie lea gellien aejkien departemeentine soptsestalleme dan aamhtesen bïjre.
Máhttodepartemeanta lea dál meannudeame ášši.
Maahtoedepartemeente daelie gïetedalleminie aamhtesem.
MD sáddii vástádusa Finnmárkku allaskuvlii 03.02.12 gos čuožžu loahpas: Máhttodepartemeanta ipmirda goitge regiovnna vuorjašumi dan ektui ahte oahpaheddjiin obbalaččat lea heajos máhttu sámi diliid birra.
*MD seedti vaestiedassem Finnmaarhken jïlleskuvlese 03.02.12 sijjesne minngiegietjesne tjåådtje: Maahtoedepartemeente guarkoe læjhkan regijovnem *vuorjašumi dan muhteste ahte lohkehtæjjaj *obbalaččat lea geerve maahtoe saemien tsiehkiej bïjre.
Danne mii áigut dieđihit ášši digaštallamii strategiijabealálaččaiguin ja geahččalit gávdnat čovdosa.
Dannasinie mijjieh sïjhtebe aamhtesem bïeljelidh digkiedæmman *strategiijabealálaččaiguin jïh voejhkelibie gaavnedh *čovdosa.
Sámediggeráđđi vuordá positiiva bohtosa áššis.
Saemiedigkieraerie vuarta *positiiva illedahkem aamhtesisnie.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
16. siidu 379 siiddus
16. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Rekruterenjoavku sámi oahpaheaddjeoahpporegiovnnas
*Rekruterenjoavku saemien lohkehtæjjaööhpehtimmieregijovnesne
Sámediggeráđđi lei mielde sámi oahpaheaddjeoahpporegiovnna rekruterenjoavkku čoahkkimis 10.11.11.11 ja 19.01.12.
Saemiedigkieraerie mietie lij saemien lohkehtæjjaööhpehtimmieregijovnen *rekruterenjoavkku tjåanghkosne 10.11.11.11 jïh 19.01.12.
Joavkku bargu lei vuoruhit doaimmaid sámi alit oahpu nationála rekruterenstrategiijii, ja evttohit mot 2011 ruhta galggai geavahuvvot.
Dåehkien barkoe lij prijoriteradidh darjoemidie saemien jollebe learoen nasjonaales *rekruterenstrategiijii, jïh uvtedidh nåtsh 2011:n beetnege/beetneh edtji nuhtjesovvedh.
Davvi-Trøndelaga allaskuvla jođiha dan barggu.
Noerhte-Tröndelaagen jïlleskuvle öörnie dam barkoem.
Doaimmat evttohuvvo 1,3 miljovdnasaš rámma vuođul 2011:s, ja Máhttodepartemeanta lea dohkkehan daid.
Darjomh #uvtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> 1,3:n *miljovdnasaš mierien dïere 2011:sne, jïh Maahtoedepartemeente dejtie dåhkasjahteme.
Bargojoavku sámegiela, sámi fágaid ja fáttáid várás sámi oahpaheaddjeoahpporegiovnnas
Barkoedåehkie saemiengïelen, saemien faagi jïh aamhtesi muhteste saemien lohkehtæjjaööhpehtimmieregijovnesne
Sámediggeráđđi lei mielde bargojoavkku vuosttaš čoahkkimis sámi giela, sámi fágaid ja fáttaid birra sámi regiovnnas 19.01.12.
Saemiedigkieraerie mietie lij barkoedåehkien voestes tjåanghkosne saemien gïelen, saemien faagi jïh *fáttaid bïjre saemien regijovnesne 19.01.12.
Sámi allaskuvla jođiha bargojoavkku.
Saemien jïlleskuvle barkoedåehkiem öörnie.
Čoahkkimis digaštalle bargojoavkku mandáhta, sámegiela, sámi fágaid ja fáttáid oahppofálaldagaid stáhtusa ásahusain sámi oahpaheaddjeoahpporegiovnnas ja viidásit barggu.
Tjåanghkosne dïerhkesjin barkoedåehkien mandaatem, saemiengïelem, saemien faagide jïh aamhtesidie ööhpehtimmiefaalenassi staatusem institusjovnine saemien lohkehtæjjaööhpehtimmieregijovnesne jïh vijrebe barkoem.
Teknologiijajoavku sámi oahpaheaddjeoahpporegiovnnas
Teknologijedåehkie saemien lohkehtæjjaööhpehtimmieregijovnesne
Sámediggeráđđi oassálasttii vuosttaš čoahkkimis teknologiijajoavkkus 07.02.12.
Saemiedigkieraerie Mealtan voestes tjåanghkosne teknologijedåehkesne 07.02.12.
Juohke ovttasbargooasálaš čilgii oanehaččat sin vuoruhemiid ja doaimmaid birra DGT geavaheami ektui oahpahusas ja oahpuid fleksibiliserema birra.
#Fïerhte<prn><ind><attr> *ovttasbargooasálaš åenehkslaakan boejhkeli daj prijoriteradimmiej jïh darjomi bïjre *DGT pråvhkoen muhteste ööhpehtimmesne jïh learoej *fleksibiliserema bïjre.
Juohke ásahus ráhkada čoahkkáigeasu čoavddasániiguin mii čájeha makkár doaimmat sis leat dan suorggis.
#Fïerhte<prn><ind><attr> institusjovne tjohkehtehtemem dorje tsiehkiebaakoejgujmie mij vuesehte magkeres darjomh daj leah dennie suerkesne.
Konkrehta doaimmat plánejuvvojit go stáhtusčoahkkáigeassu lea gárvvis.
Konkreete darjomh #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> goh staatusetjohkehtehteme gaervies.
Mii váldit maiddái vuhtii dan barggu mii lea dahkkon 6. oahpaheaddjeoahpporegiovnna teknologiijajoavkkus.
Mijjieh aaj ååktebe vuehtieji dam barkoem mij dorjeme 6. lohkehtæjjaööhpehtimmieregijovnen teknologijedåehkesne.
Barggu jođiha Finnmárkku allaskuvla.
Barkoem öörnie Finnmaarhken jïlleskuvle.
Gelbbolašvuođaforum
*Gelbbolašvuođaforum
Sámediggeráđđi oassálasttii gelbbolašvuođaforuma čoahkkimis Čáhcesullos 23. ja 24.11.11.
Saemiedigkieraerie Mealtan *gelbbolašvuođaforuma tjåanghkosne Čáhcesuolusne 23. jïh 24.11.11.
Gelbbolašvuođaforum lea ovttasbargoforum gaskal Finnmárkku Fylkamánni, Finnmárkku fylkasuohkana, Oahppolihtu, KS, sámi joatkkaskuvllaid stivrra, Sámi allaskuvlla ja Sámedikki.
*Gelbbolašvuođaforum lea *ovttasbargoforum gaskesne Finnmaarhken Fylhkemaennien, Finnmaarhken fylhketjïelten, Studijesiebrien, *KS, saemien jåarhkeskuvli ståvroen, Saepmien jïlleskuvlen jïh Saemiedigkien.
Dán čoahkkimis muitaledje mánáidgárdesuorggi ođđa ruhtadanmodealla birra, ja galle oahpaheaddji válde joatkkaoahpu Finnmárkkus nationála strategiija "Kompetanse for kvalitet" (gelbbolašvuođakvalitehta) olis.
Daennie tjåanghkosne bïeljelin maanagïertesuerkiem orre beetnehdåarjoemaallen bïjre, jïh gellie lohkehtæjjan ååktin jåarhkelïerehtimmiem Finnmaarhkesne nasjonaale strategijen "*Kompetanse *for *kvalitet" (maahtaldahkenkvaliteeten) dïere.
Nationála dárkkisteapmi vuođđoskuvllas ja Finnmárkku joatkkaskuvllaid ođđa struktuvrra bargoplánat ledje maid fáttát čoahkkimis.
Nasjonaale vaaksjome maadthskuvlesne jïh Finnmaarhken jåarhkeskuvli orre struktuvren barkoesoejkesjh aaj lin aamhtesh tjåanghkosne.
Dasa lassin oaččui forum dárkilis diehtojuohkima "Ny Giv" nammasaš prošeavtta birra, mii lea riikaviidosaš áŋgiruššanprošeakta dan birra go galgá lávket vuođđoskuvllas joatkkaskuvlii.
Dan lissine åadtjoeji *forum *dárkilis bïevnesem "*Ny *Giv" *nammasaš prosjeekten bïjre, mij lea *riikaviidosaš eadtjaldovvemeprosjeekte dan bïjre goh edtja *lávket maadthskuvlesne jåarhkeskuvlese.
Forum muitalii makkár suohkanat leat beassan searvái, ja ahte maiddái dat guokte sámi joatkkaskuvlla leat mielde prošeavttas.
Forum bïeljeli magkeres tjïelth seabran bïeseme, jïh ahte aaj dïhte göökte saemieh jåarhkeskuvlen årrodh mietie prosjeektesne.
Ovttasbargočoahkkimat dollojit njelljii jagis.
Laavenjostoetjåanghkoeh njeeljh #steeredh<vblex><iv><der_passs><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> jaepesne.
Ovttasbargočoahkkin gaskal Ođasmahttin-, hálddahus- ja girkodepartemeantta ja Sámi allaskuvlla
Laavenjostoetjåanghkoe gaskesne Orrestehteme-, reereme- jïh gærhkoedepartemeentem jïh Saepmien jïlleskuvlem
Sámediggeráđđi oasseváldá ovttasbargočoahkkimiin gaskal Ođasmahttin-, hálddahus- ja girkodepartemeanta ja Sámi allaskuvlla.
Saemiedigkieraerie *oasseváldá laavenjostoetjåanghkojne gaskesne Orrestehteme-, reereme- jïh gærhkoedepartemeente jïh Saepmien jïlleskuvlem.
21.11.11 lei čoahkkin gos departemeanta muitalii ja bivddii cealkámušaid sin evttohuvvon ruhtajuolludeami ektui Sámi allaskuvlii 2012-bušeahtas prošeavttaide fágalaš analysajoavku, árbediehtu ja ofelaččat.
21.11.11 lij tjåanghkoe sijjesne departemeente bïeljeli jïh meedti #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><acc> daj #uvtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> beetnehlaeviehtimmien muhteste Saepmien jïlleskuvlese 2012-budsjehtesne prosjeektide faageles joekehtimmiedåehkie, aerpiedaajroe jïh tsïeglh.
Dasa lassin digaštalle maiddái Sámi lohkanguovddáža doarjaga čoahkkimis.
Dan lissine aaj dïerhkesjin Saepmien lohkemejarngen dåarjoem tjåanghkosne.
Sámediggeráđđi lea čoahkkinastán Porsáŋggu gielddain juovlamánu 9. b. 2012 giliskuvllaid heaittiheami oktavuođas.
Saemiedigkieraerie tjåanghkenamme Porsangeren tjïeltine goeven 9. b. 2012 gaerteneskuvli illemen gaskesisnie.
Ráđđi galledii Billávuona mearrasámi bajásšaddanguovddáža/ skuvlla ja Bissojoga skuvlla ja kveana instituhta Bissojogas.
Raerie goevleli Billávuotnan mearoesaemien byjjenimmiejarngen/ skuvlem jïh Bissojohkan skuvlem jïh kveenem instituhten Bissojohkesne.
Váikkuhit buriid ekonomalaš rámmaeavttuid skuvlaeaiggádiidda, vai sihkkarastá kvalitatiivalaččat buori oahpahusa sámegielas ja sámegillii Váikkuhit dan ahte Sámi allaskuvla ovddiduvvošii álgoálbmotuniversitehtan Váikkuhit dan ahte Sámi lohkanguovddáš šattašii bistevaš nationála resursaguovddážin Bargat dan ala ahte ráhkaduvvojit oahpponeavvut sámi mánáidgárdemánáide
Dijpebe bueriej ekonomeles mieriekrïevemi skuvleaajhteride, vuj gorrede *kvalitatiivalaččat buerie ööhpehtimmiem saemiengïelesne jïh saemiengïelese Dijpedh dam ahte Saepmien jïlleskuvle #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> aalkoeåålmegeuniversiteetine/aalkoeåålmehuniversiteetine/aalkoeåålmhuniversiteetine Dijpedh dam ahte Saepmien lohkemejarnge sjædta vihties nasjonaale vierhtiejarngine Barkedh dan nelnie ahte dorjesuvvieh learoevierhtieh saemien maanagïertemaanide
Sámediggeráđđi lea álggahan prošeavtta sámi stoahkanhearvvat ja pedagogalaš ávdnasat mánáidgárddiide.
Saemiedigkieraerie prosjeektem aelkiehtamme saemien stååkegaevnieh jïh pedagogeles materijellh maanagïertide.
Dál lea nammaduvvon olgguldas mánáidgárdebargi joavku mii galgá hutkat makkár sisdoallu "sámi hupmanpáhkas" galggašii leat.
Daelie nammoehtovveme *olgguldas maanagïertebarkije dåehkie mij edtja gaavnehtidh magkeres sisvege "saemien håalemepaahkesne" edtja årrodh.
Ulbmil dakkár páhkain lea nannet mánáid sámegielmáhtu.
Ulmien dagkeres paahkine lea nænnoestidh maanaj saemiengïelhmaahtoem.
Joavku galgá buktit iežas evttohusa ovdal suoidnemánu 1. b. 2012.
Dåehkie edtja buektedh jïjtjse uvtelassem aarebi snjaltjen 1. b. 2012.
Mánáidgárdedoarjagiid ođđa eavttuid bidjat doibmii
Maanagïertedåarjoej orre moenemetsiehkide darjoemasse bïejebe
"Bagadus doarjagiidda mánáidgárddiide gos leat sámi mánát" lea ráhkaduvvon.
"Bïhkedasse dåarjojde maanagïertide sijjesne leah saemien maanah" dorjesovveme.
Bagadus galgá almmuhuvvot Sámedikki neahttasiidui, ja olggosaddojuvvot báberhámis.
Bïhkedasse edtja bæjjoehtovvedh Saemiedigkien nehtebealan, jïh *olggosaddojuvvot paehperehaamosne.
Mii leat viežžan deaddilanfálaldagaid.
Mijjieh dïedtelimmiefaalenasside veedtjeme.
Váikkuhit dan ahte stivrendokumeanttat fuolahit sámi perspektiivva oahpahusas
Dijpebe dam ahte stuvremetjaatsegh huksieh saemien perspektijvem ööhpehtimmesne
Dieđáhus mánáidgárddiid birra gos leat sámi mánát
Bïevnese maanagïerti bïjre sijjesne leah saemien maanah
Sámediggeráđđi lea bargagoahtán ođđa dieđáhusain mánáidgárddiid birra gos leat sámi mánát.
Saemiedigkieraerie orre bïevnesinie barkegåateme maanagïerti bïjre sijjesne leah saemien maanah.
Dieđáhusa duogáš lea ahte Sámediggeráđđi háliida hábmet bajimus politihka mánáidgárdesuorggis mii láidesta ja čilge prinsihpalaš áššiid go guoská mánáidgárdefálaldahkii sámi mánáide.
Bïevnesen duekie lea ahte Saemiedigkieraerie sæjhta bijjemes politihkem hammoedidh maanagïertesuerkesne mij *láidesta jïh tjielkien prinsihpeles aamhtesidie goh maanagïertefaalenassese dæjpa saemien maanide.
Mánáidgárdedieđáhusa ulbmil lea doalvvuhit smiehttamii ja dialogii dan birra ahte mot olahit politihkalaš mihtuid, maid bokte mánáidgárdefálaldat galggašii buoridit bajásšaddaneavttuid.
Maanagïertebïevnesen ulmie lea saehtiehtidh rontestæmman jïh gaskestallemasse dan bïjre ahte nåtsh politihkeles vuepside hïnnebe, mejtie gåaskoejin maanagïertefaalenasse edtja byjjenimmiemoenemetsiehkide bueriedidh.
Sámediggeráđđi lea ráhkadan álggahannotáhta dieđáhussii.
Saemiedigkieraerie dorjeme *álggahannotáhta bïevnesasse.
Fága- ja diibmojuohku
Faage- jïh *diibmojuohku
Oahpahusdirektoráhtta sáddii 20.12.11 reivve sierra suohkaniidda ja fylkasuohkaniidda gos bivde sin dieđihit mot fága- ja diibmojuohku lea doaibman ohppiide geain lea sámegiel- ja suomagieloahpahus, earret fága- ja diibmojuohku dain ohppiin geat leat fidnofágalaš oahppoprográmmas.
Ööhpehtimmiedirektoraate 20.12.11:m seedti prievieh sjïere tjïeltide jïh fylhketjïeltide sijjesne meedtin dejtie bïeljelidh nåtsh faage- jïh *diibmojuohku learoehkidie jåhteme giej lea saemiengïeleh- jïh #soemengïele<n><cmp_sh><cmp>ööhpehtimmie, bielelen faage- jïh *diibmojuohku dejnie learoehkinie gïeh #barkoefaage<n><pl><gen><attr> ööhpehtimmieprogrammesne leah.
Dáid dieđuid vuođul áigu direktoráhtta sáddet formála gulaskuddanreivve.
Daaj daajroej dïere sæjhta direktoraate/direktovraate seedtedh *formála *gulaskuddanreivve.
Máhttodepartemeanta áigu mearridit ođđa fága- ja diibmojuogu geassemánu 2012, mii galgá gustot 2012 čavčča rájes.
Maahtoedepartemeente sæjhta nænnoestidh orre faage- jïh *diibmojuogu ruffiem 2012:m, mij edtja davvodh 2012:n tjaktjen raejeste.
Sámediggeráđđi áigu čuovvolit Oahpahusdirektoráhta dárkkisteami fága- ja diibmojuogus daidda ohppiide geain lea sámegiella vuođđo- ja joatkkaskuvllas.
Saemiedigkieraerie sæjhta dåeriedidh Ööhpehtimmiedirektoraaten vaaksjomen faage- jïh tæjmaseksjovne dejtie learoehkidie giej lea saemiengïele våarome- jïh jåarhkeskuvlesne.
Juovlamánu 2011 sáddii sámediggeráđđi gulaskuddancealkámuša Oahpahusdirektoráhttii fága- ja diibmojuogu rievdadeami birra ohppiide dárogielas, eŋgelasgielas ja sámegielas fidnofágain.
Goeven 2011:n seedti saemiedigkieraerie *gulaskuddancealkámuša Ööhpehtimmiedirektoraatese faage- jïh *diibmojuogu jorkestimmien bïjre learoehkidie daaroengïelesne, englaantengïelesne jïh saemiengïelesne gïehtelimmiefaagine.
Sámediggeráđđi doarjjui eŋgelasgiela diibmologu rievdadeami fidnofágalaš oahppoprográmmain, ja celkkii ahte "luvvejuvvon" diimmut Jo1:s ja Jo2:s galget juhkkojuvvot dássálaga sámegillii ja dárogillii.
Saemiedigkieraerie dåarjoeji englaantengïelen tæjmalåhkoen jorkestimmien #barkoefaage<n><pl><gen><attr> ööhpehtimmieprogrammine, jïh jeehti ahte "*luvvejuvvon" tæjmah Jå1:sne jïh #jå2<n><acr><sg><ine> edtjieh #juekedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> *dássálaga saemiengïelese jïh daaroengïelese.
Mii čujuheimmet ahte diibmolohku gaskal dárogielohppiid geain lea sámegieloahpahus, ja eará ohppiid, lea váttis, ja ahte berre ráhkaduvvot sierra dárogieloahppoplána ohppiide geain lea sámegiella nubbingiellan, dahjege ferte dárogieloahppoplána viidodat heivehuvvot duohta diibmolohkui.
Mijjieh tjaatsestimh ahte tæjmalåhkoe gaskesne #daaroengïele<n><cmp_sh><cmp>learohki giej lea saemienööhpehtimmie, jïh jeatjah learohki, geerve, jïh ahte byöroe dorjesovvedh sjïere #daaroengïele<n><cmp_sh><cmp>learoesoejkesje learoehkidie giej lea saemiengïele mubpiengïeline, jallh tjuara #daaroengïele<n><cmp_sh><cmp>learoesoejkesje goelpeneståaroe sjïehtelovvedh saetnies tæjmalohkese.
Ođđajagimánu 2012 sáddii Sámediggeráđđi gulaskuddancealkámuša Máhttodepartementii rievdademiid birra oahpahuslágas, oahpahuslága láhkaásahusain ja fága- ja diibmojuogus - Jo3 (joatkkaceahkki 3) skuvlajagi organiseren.
Tsïengelen 2012:n seedti Saemiedigkieraerie *gulaskuddancealkámuša Maahtoedepartemeentese jorkestimmiej bïjre ööhpehtimmielaakesne, ööhpehtimmielaakem njoelkedassine jïh faage- jïh tæjmaseksjovne - Jå3 (jåarhkedaltese 3:m) skuvlejaepieh öörnem.
Sámediggeráđđi bivddii maiddái konsulterema áššis.
Saemiedigkieraerie aaj meedti *konsulterema aamhtesisnie.
Dat čađahuvvui 25.1.12 Máhttodepartemeanttain.
Dïhte tjïrrehtovvi #25.1.12<num><arab><sg><ine><attr> Maahtoedepartemeentine.
Konsultašuvnnain bođiimet ovttamillii juohkit studerenráhkkanahtti Jo3 skuvlajagi guovtti oassái, okta oassi dábálaš oahpuin 34 vahkku, ja nubbin eksámenoassi 2 vahkku.
Konsultasjovnine böötimh *ovttamillii juekedh #studijeryöjredimmie<n><sg><nom><attr> #jå3<n><acr><sg><acc> skuvlejaepien göökten boelhkese, akte boelhke sïejhme learojste 34:m våhkoeh, jïh mubpine eksaameneboelhke 2:m våhkoeh.
Juohkin mearkkaša ahte oahpahusáigodat komprimerejuvvo, ja mielddisbuktá dárbbu heivehit fága- ja diibmojuogu ohppiide geain lea sámegieloahpahus.
Juekeme krööhkeste ahte ööhpehtimmieboelhke *komprimerejuvvo, jïh mealtan buakta daerpiesvoetem sjïehtehtidh faage- jïh *diibmojuogu learoehkidie giej lea saemienööhpehtimmie.
Sámediggi ja Máhttodepartemeanta šihtte doallat konsultašuvnnaid gaskal Sámedikki ja Oahpahusdirektoráhta ovdal go sámegielohppiid dárkkistuvvon fága- ja diibmojuohku sáddejuvvo gulaskuddamii, ja konsultašuvnnaid gaskal Sámedikki ja Máhttodepartemeanta ovdal go mearridit fága- ja diibmojuogu.
Saemiedigkie jïh maahtoedepartemeente *šihtte #steeredh<vblex><iv><indic><pres><p1><pl> konsultasjovnide gaskesne Saemiedigkien jïh Ööhpehtimmiedirektoraaten aarebi goh #saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>learohki vååksjesovveme faage- jïh *diibmojuohku seedtesåvva *gulaskuddamii, jïh konsultasjovni gaskesne Saemiedigkien jïh Maahtoedepartemeente aarebi goh nænnoestidh faage- jïh *diibmojuogu.
Sihke sámediggeráđi ja Máhttodepartemeanta mielas lea dehálaš ahte ollislaš njuolggadusat galget hábmejuvvon dainna lágiin ahte movttiidahttet sámi ohppiid válljet sámegieloahpahusa.
Dovne saemiedigkieraerien jïh Maahtoedepartemeente mïelesne vihkele ahte ellies njoelkedassh edtjieh #hammoedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> dejnie vuekine ahte eadtjaldehtieh saemien learoehkidie veeljedh saemienööhpehtimmiem.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 18. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 18. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Oahppoplánat
Learoesoejkesjh
Máhttodepartemeanta gohččuma vuođul bijai Oahpahusdirektoráhtta johtui dárkkisteami viđa vuođđogálggain dárogiel-, eŋgelasgiel-, matematihka, servodatfága ja luonddufága oahppoplánain golggotmánu 2012.
Maahtoedepartemeente gåhtjomen dïere bïeji Ööhpehtimmiedirektoraate *johtui vaaksjomem vïjhten maadthmaahtojne @X>, *eŋgelasgiel-, matematihkem, ektievuekiefaage jïh eatnemeaamhtsen learoesoejkesjinie golken 2012.
Gohččun guoskkai maiddái parallealla ovttaárvosaš sámi oahppoplánaide, namalassii dárogieloahppoplánat ohppiide geain lea sámegiella vuosttašgiellan, servodatfága-sámi ja luonddufága-sámi.
Gåhtjome aaj dïjpi *parallealla seammavyörtegs saemien learoesoejkesjidie, nommenlæssan #daaroengïele<n><cmp_sh><cmp>learoesoejkesjh learoehkidie giej lea saemiengïele voestesgïeline, ektievuekiefaage-saemien jïh eatnemeaamhtse-saemien.
Sámediggeráđis lei čoahkkin Oahpahusdirektoráhtain 11.01.12 gos šiehtaimet mot direktoráhtta ja Sámediggi galget ovttasbargat.
Saemiedigkieraerien lij tjåanghkoe Ööhpehtimmiedirektoraatine 11.01.12 sijjesne *šiehtaimet nåtsh direktoraate/direktovraate jïh Saemiedigkie edtjieh laavenjostedh.
Dasto šiehtaimet ahte Sámediggeráđđi nammada lahtu dárogiela, servodatfága ja luonddufága oahppoplánajoavkkuide, lahtu ovtta referánsajovkui ja lahtuid sámi resursajovkui.
Dehtie minngede *šiehtaimet ahte Saemiedigkieraerie nammohte lïhtsegen daaroengïelem, ektievuekiefaagem jïh eatnemeaamhtsen learoesoejkesjedåehkide, lïhtsegen akten *referánsajovkui jïh lïhtsegi saemien vierhtiedåahkan.
Sámediggeráđđi árvalii 2011:s rievdadit vuođđo lohkangálggaid sámegieloahppoplánain, muhto rievdadusat eai leat vuos mearriduvvon.
Saemiedigkieraerie 2011:sne nåaloeji jarkestidh våarome lohkememaahtojde #saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>learoesoejkesjinie, mohte eah jorkestimmieh voestegh nænnoestovveme.
Sámediggeráđđi oaidná dárbbu viidábut dárkkistit sámegiela vuosttašgiela ja nubbingiela oahppoplánaid, ja áigu boahtte jagi geahčadit vuođđo čállin-, njálmmálaš-, rehkenastin- ja digitálagálggaid sámegiela oahppoplánain, vai sáhttá heivehit buori ovdáneami ohppiid vuođđogálggaid ovdánahttimis.
Saemiedigkieraerie daerpiesvoetem vuajna vijrebelaakan vaaksjodh saemiengïelem voestesgïelem jïh mubpiengïelen learoesoejkesjidie, jïh sæjhta #båetije<adj><sg><gen> jaepien vuejnedh våarome tjaeleme-, njaalmeldh-, ryökneme- jïh digitaalemaahtojde saemiengïelen learoesoejkesjinie, vuj maahta sjïehtehtidh bueriem evtiedimmien learohki maadthmaahtoej evtiedimmesne.
Ferte maid dárkkistit oahppoplánaid fága- ja diibmojuogu rievdadusaid mielde.
Tjuara aaj learoesoejkesjidie vaaksjodh faage- jïh *diibmojuogu jorkestimmiej mietie.
Sámediggeráđđi áigu nammadit oahppoplánajoavkkuid ja referánsajoavkkuid/olbmuid, geat galget čađahit dárkkisteami.
Saemiedigkieraerie sæjhta learoesoejkesjedåehkide nammoehtidh jïh *referánsajoavkkuid/almetjidie, gïeh edtjieh vaaksjomem tjïrrehtidh.
Oahppoplánat fertejit dárkkistuvvot viidodat- ja resursarámma mielde maid departemeanta lea mearridan, gč. Oahpahuslága § 6-4.
Learoesoejkesjh tjuerieh vååksjesovvedh goelpeneståaroe- jïh vierhtiemierien mietie maam departemeente nænnoestamme, *gč. Ööhpehtimmielaaken § 6-4.
Viidodat- ja resursarámma lea dán oktavuođas
Goelpeneståaroe- jïh vierhtiemierie lea daennie gaskesisnie
Sámi historjjá ja servodaga oahppoplána ferte maiddái veahá heivehit, ja vejolaččat evalueret boazodoalu oahppoplána.
Saemien vaajesem jïh siebriedahken learoesoejkesje tjuara aaj ånnetji sjïehtehtidh, jïh *vejolaččat evalueeredh båatsoen learoesoejkesjem.
Dárkkistuvvon oahppoplánat sáddejuvvojit gulaskuddamii, ja maŋŋel gulaskuddama de mearrida ja almmuha sámediggeráđi oahppoplánaid.
Vååksjesovveme learoesoejkesjh seedtesuvvieh *gulaskuddamii, jïh mænngan *gulaskuddama dellie nænnoste jïh bæjjohte saemiedigkieraerien learoesoejkesjidie.
Vuođđooahpahusa váhnenlávdegoddi
Maadthööhpehtimmien eejtegemoenehtse
Vuođđooahpahusa váhnenlávdegoddi lea našunála lávdegoddi váhnemiiguin ja váhnemiidda geain leat mánát skuvllas.
Maadthööhpehtimmien eejtegemoenehtse lea nasjonaale moenehtse eejtegigujmie jïh eejtegidie giej leah maanah skuvlesne.
Buot lahtuin galget dan sivas leat mánát juogo vuođđoskuvllas dahje joatkkaskuvllas.
Gaajhkine lïhtseginie edtjieh dennie sjïekesne leah maanah joe maadthskuvlesne jallh jåarhkeskuvlesne.
Vuođđooahpahusa váhnenlávdegotti nammada Gonagasa stáhtaráđđi 4 jahkái hávális ja das lea jođiheaddji, nubbinjođiheaddji, 5 lahtu ja 2 várrelahtu.
Maadthööhpehtimmien eejtegemoenehtsem nammohte Gånkan staateraerie #4<num><arab><sg><ill><attr> jaapan *hávális jïh dennie lea juhtiehtæjjam, mubpieåvtehke, 5 lïhtsegh jïh 2 hiehtievuerieh.
Lahtut berrejit boahtit iešguđet guovlluin riikkas.
Lïhtsegh byöroeh #fïereguhte<prn><ind><attr> dajvijste båetedh rïjhkeste.
Vuođđooahpahusa váhnenlávdegoddi ásahuvvui 1976 ja lea vuoigaduvvon oahpahuslága 11-9 §.
Maadthööhpehtimmien eejtegemoenehtse 1976:m tseegkesovvi jïh lea *vuoigaduvvon ööhpehtimmielaaken 11-9 §.
Sámediggi lea bargan dohko oažžut sámegielat áirasa.
Saemiedigkie dahkoe barkeme åadtjodh saemiengïeleh saadthalmetjem.
Laila Aleksandersen Nutti Guovdageainnus eret lea nammaduvvon sámi áirrasin 2012- 2015 áigodahkii.
Laila Aleksandersen Nutti Kautokeinosne raejeste nammoehtovveme saemien saadthalmetjinie #2012- 2015<num><arab><sg><ill><attr> boelhkese.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 19. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 19. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Davviguovllu konferánsa
Noerhtedajven konferaanse
Sámediggeráđđi lei mielde davviguovllu konferánssas mii lágiduvvui Bådådjos 14. ja 15.11.11.
Saemiedigkieraerie mietie lij noerhtedajven konferaansesne mij #Bådåddjo<np><top><sg><ine> #öörnedehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> 14. jïh 15.11.11.
Guovddáš fáddán lei davviguovllu dutkan váikkuhangaskaoapmin dutkanpolitihkas.
Voernges aamhtesinie #noerhte<n><cmp_sgnom><cmp> dajvem goerehtamme dïedtetsavtshvierhtine dotkemepolitihkesne.
Servodatovdáneapmi davviguovlluin, mii maiddái lea vuoruhuvvon áŋgiruššansuorgi strategiijas, čalmmustahttojuvvui ja digaštallojuvvui ovttas eará fáttáiguin.
Siebriedahkeevtiedimmie noerhtedajvine, mij aaj #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> barkoesuerkie strategijesne, #tjelmiestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> jïh ektesne #dïerhkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> jeatjah aamhtesigujmie.
Dutkanfoanda Davvi-Norga
Dotkemefåante Noerhte-Nöörje
Eva Josefsen lea nammaduvvon Sámedikki lahttun Davvi-Norgga foandastivrii áigodahkii 2012 - 2015.
Eva Josefsen nammoehtovveme Saemiedigkien lïhtseginie Noerhte-Nöörjen fåantestovrese boelhkese 2012 - 2015.
Várrelahttu foandastivrras lea Kevin Johansen.
Hiehtievuerie fåanteståvroen lea Kevin Johansen.
Arnt Erik Tjønna lea nammaduvvon Sámedikki lahttun Gaska-Norgga foandastivrii áigodahkii 2012 - 2015.
Arnt Erik *Tjønna nammoehtovveme Saemiedigkien lïhtseginie Dajve-Nöörjen fåantestovrese boelhkese 2012 - 2015.
Várrelahttu foandastivrras lea Nora Marie Bransfjell.
Hiehtievuerie fåanteståvroen lea Nora Marie Bransfjell.
Bargu ođđa dárkkistuvvon rámmaplánain ovdaskuvlaoahpaheaddjiohppui
Barkoe orre vååksjesovveme mieriesoejkesjinie aarhskuvlelohkehtæjjaööhpehtæmman
Sámedikkis lea leamaš bistevaš lahttu plánalávdegottis ođđa dárkkistuvvon rámmaplánabarggus ovdaskuvlaoahpaheaddjiohppui ja lávdegottis leat leamaš ovcci čoahkkima Oslos.
Saemiedigkien orreme vihties lïhtsege soejkesjemoenehtsisnie orre vååksjesovveme mieriensoejkesjebarkosne aarhskuvlelohkehtæjjaööhpehtæmman jïh moenehtsen orreme uktsie tjåanghkoeh Oslovisnie.
Guokte maŋemus čoahkkima ledje 3.11.2011 ja 5.-6.1.2012.
Göökte minngebe tjåanghkoeh lin 3.11.2011 jïh 5.-6.1.2012.
Lávdegoddi lea gárven rámmaplánaevttohusa ja sádden dan Máhttodepartementii.
Moenehtse lea *gárven mieriesoejkesjeuvtelassen jïh seedtem dam Maahtoedepartemeentese.
Leat maiddái ráhkaduvvon nationála mearrádusat ásahusaide njuolggadusaid birra mat leat nationála rámmaplána vuolit dásis.
aaj Leah dorjesovveme nasjonaale mieriedimmieh institusjovnide njoelkedassi bïjre mah leah nasjonaale mieriesoejkesje badtehth daltesisnie.
Daid njuolggadusaid ii galgga departemeanta dohkkehit, muhto lávdegoddi galgá ieš daid mearridit ovttasráđiid fágajoavkkuiguin.
Dejtie njoelkedasside ij edtjh departemeente dåhkasjehtedh, mohte moenehtse edtja jïjtje dejtie nænnoestidh *ovttasráđiid faagedåehkiejgujmie.
Rámmaplána lea láhkaásahus, ja dat sáddejuvvui 01.01.12 almmolaš gulaskuddamii.
Mieriesoejkesje lea njoelkedasse, jïh dïhte seedtesovvi 01.01.12:n byjjes *gulaskuddamii.
Nationála njuolggadusat eai galgga sáddejuvvot gulaskuddamii.
Eah nasjonaale njoelkedassh edtjh seedtesovvedh *gulaskuddamii.
Sámediggeráđđi lea šiehttan konsulteret departemeanttain nationála njuolggadusaid birra sihke ovdal go almmuhuvvojit ja miessemánus, seammás go galget konsulteret láhkaásahusa birra ovdal go sihke njuolggadusaid ja láhkaásahusaid loahpalaččat mearridit.
Saemiedigkieraerie lea *šiehttan *konsulteret departemeentine nasjonaale njoelkedassi bïjre dovne aarebi goh bæjjoehtovvieh jïh suehpiedisnie, seamma tïjjen goh edtjieh *konsulteret njoelkedassen bïjre aarebi goh dovne njoelkedassi jïh njoelkedassi minngiemassh nænnoestidh.
Sámediggeráđđi lea dál bargame nationála njuolggadusaiguin.
Saemiedigkieraerie daelie nasjonaale njoelkedassigujmie barkeminie.
Ođđa rámmaplána sámi ovdaskuvlaoahpaheaddjiohppui
Orre mieriesoejkesje saemien aarhskuvlelohkehtæjjaööhpehtæmman
Sámi ovdaskuvlaoahpaheaddjiohppui galgá ráhkaduvvot rámmaplána.
Saemien aarhskuvlelohkehtæjjaööhpehtæmman edtja dorjesovvedh mieriesoejkesje.
Rámmaplánalávdegoddái galgá nammadit lahtuid.
Mieriesoejkesjemoenehtsasse edtja lïhtsegidie nammoehtidh.
Sámediggeráđđi lea evttohan ovtta dievdo- ja ovtta nissonovddasteaddji.
Saemiedigkieraerie aktem uvtedamme alma- jïh aktem nyjsenæjjasaadthalmetjen.
Nubbi dan guoktás nammaduvvo ja galgá doaibmat Sámedikki ovddasteaddjin dán lávdegottis.
Mubpie dennie gööktesinie nammoehtåvva jïh edtja juhtedh Saemiedigkien saadthalmetjinie daennie moenehtsisnie.
Departemeanta lea nammadan jođiheaddji ja nubbinjođiheaddji lávdegoddái, ja Sámi allaskuvla galgá doaibmat čállingoddin.
Departemeente juhtiehtæjjam jïh mubpieåvtehkem nammoehtamme moenehtsasse, jïh Saepmien jïlleskuvle edtja juhtedh sekretarijaatine.
Sámi ovdaskuvlaoahpaheaddjioahpu rámmaplánalávdegotti mandáhtta
Saemien aarhskuvlelohkehtæjjaööhpehtimmien mieriesoejkesjemoenehtsen mandaate
Sámediggeráđđi lea konsulteren sámi ovdaskuvlaoahpaheaddjioahpu rámmaplánalávdegotti mandáhta birra, ja soabadii Máhttodepartemeanttain 01.02.12.
Saemiedigkieraerie lea *konsulteren saemien aarhskuvlelohkehtæjjaööhpehtimmien mieriesoejkesjemoenehtsen mandaaten bïjre, jïh Maahtoedepartemeentine latjkaj/latjkaji 01.02.12.
Rámmaplánalávdegoddi nammaduvvo lagamuš áiggi.
Mieriesoejkesjemoenehtse nammoehtåvva *lagamuš tïjjen.
Davviguovlluprošeavtta loahppakonferánsa
Noerhtedajvenprosjeekten minngiegietjiekonferaanse
Sámediggeráđđi searvvai Davviguovlluprošeavtta loahpahankonferánssas Romssas 26.01.12.
Saemiedigkieraerie Meatan Noerhtedajvenprosjeekten galhkovekonferaansesne Romsesne 26.01.12.
Doppe lei earret eará paneladigaštallan fáttáin: "Davviguovllumáhtolašvuođa boahtteáigi Norgga skuvllas?" mas sámediggeráđđi oassálasttii.
Debpene gaskem jeatjah lij *paneladigaštallan aamhtesinie: "*Davviguovllumáhtolašvuođa båetije aejkie Nöörjen skuvlesne?" mesnie saemiedigkieraerie mealtan.
Romssa suohkan lea dán prošeavtta bokte ovddidan fágaidgaskasaš oahpahanplána davviguovlluprofiillain mii galgá geavahuvvot buot skuvllain Norggas.
Romsan tjïelte lea daan prosjeekten baaktoe evtiedamme faagigasngesadtje ööhpehtimmiesoejkesjem *davviguovlluprofiillain mij edtja gaajhkine skuvline nuhtjesovvedh Nöörjesne.
Prošeakta fállá maiddái lassioahpu oahpaheddjiide ja ovddida universitehtaoahpuid davviguovlluprofiillain.
Prosjeekte aaj faala lissielearoen lohkehtæjjide jïh evtede universiteetelearojde *davviguovlluprofiillain.
Skuvllat dolle buriid čájálmasaid iežaset bargguin.
Skuvlh buerie vuesiehtimmide #steeredh<vblex><iv><indic><pret><p3><pl> jïjtjsh barkojne.
Davviguovlluprošeakta almmuha dáid beivviid sierra oahppogirjji davviguovllumáhtolašvuođas.
Noerhtedajvenprosjeekte bæjjohte daaj biejjiej sjïere learoegærjam *davviguovllumáhtolašvuođas.
Dat galgá jorgaluvvot ja biddjot ovttas.no:i.
Dïhte edtja jarkoestovvedh jïh ektesne byöjedh.*no:#i<n><abbr><nom>
Davviguovlluprošeavtta oassin lea Allaskuvlalektor Andy Sortland analyseren guokte oahpponeavvu mat leat ollu geavahuvvon Romssa nuoraidskuvllain ja muđui riikkas.
Noerhtedajvenprosjeekten boelhkine #jïlleskuvle<n><cmp_sgnom><cmp> lektore Andy Sortland gööktem joekehtahteme learoevierhtieh mah jeenje nuhtjesovveme Romsan noereskuvline jïh voen rïjhkesne.
Trigger 1 ja 2 ja Natur og Univers 1 ja 2.
*Trigger 1 jïh 2 jïh *Natur *og *Univers 1 jïh 2.
Son imaštalai manne vuođđoskuvlla oahppogirjjiin váilot ovdamearkkat ja gáldoávdnasat davviguovlluin, ja váruha makkár váikkuhusaid dat sáhttá mielddisbuktit.
Dïhte bååhperi mïnnin maadthskuvlen learoegærjine fååtesieh vuesiehtimmieh jïh gaaltijematerijellh noerhtedajvine, jïh vaarohte magkeres dïedtide dïhte maahta mealtan buektedh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 20. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 20. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Sortland imaštii ovdamearkka dihte dan mot sápmelaččaid leat govvidan dan guovtti analyserejuvvon girjjis.
Sortland vuesiehtimmien åvteste bååhperi dam nåtsh saemide buerkiestamme dan göökten #joekehtehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> gærjesne.
Dat eai leat dássálaga ja dain váilo áigeperspektiiva.
Eah dah leah *dássálaga jïh dejnie fååtesin tïjjeperspektijve.
Son váruha ahte sápmelaččaid birra sáhttá šaddat dakkár govva ahte leat oaivvehis "luonddumánát" geat ellet luonddu mielde, gaskaija beaivváža ja guovssahasaid vuolde.
Dïhte vaarohte ahte saemiej bïjre maahta sjïdtedh dagkeres guvvie ahte leah @→N> "eatnemenmaanah" gïeh eatnemen mietie jielieh, gaskejïjjen biejjien jïh *guovssahasaid nuelesne.
Dan birra lei dárkilis digaštallan paneladigaštallamis.
Dan bïjre lij *dárkilis dïerhkesjamme *paneladigaštallamis.
Váikkuhit dan ahte sámi álbmoga formála gelbbolašvuohta nanusmuvvá Váikkuhit sámi sisdoalu mánáidgárddiide gos leat sámi mánát Dieđut ja bagadusat sámi oahpahusa birra mánáidgárddiin ja vuođđooahpahusas Váikkuhit dan ahte ásahuvvošii bistevaš sámi dulkaoahppofálaldat Váikkuhit ahte Nordlándda universitehta ja Davvi-Trøndelaga allaskuvla (HINT) sáhttet oktiiheivehit ja fállat kurssaid ja oahppofálaldagaid julevsámi ja lullisámi gielas ja kultuvrras Doarjut sámi váhnenlávdegotti vuolggaheami Sámediggi galgá gozihit ahte skuvllat ja skuvlaeaiggádat fuolahit iežaset ovddasvástádusa eastadit givssideami sámi mánáid skuvlaárgabeaivvis Váikkuhit meahcceskuvllaid ásahemiid
Dijpebe dam ahte saemien aalmogen *formála maahtaldahke *nanusmuvvá Dijpedh saemien sisvegem maanagïertide sijjesne leah saemien maanah Daajroeh jïh bïhkedassh saemien ööhpehtimmien bïjre maanagïertine jïh maadthööhpehtimmesne Dijpieh dam ahte tseegkesåvva vihties saemien toelhkeööhpehtimmiefaalenasse Dijpedh ahte Nordlaanten universiteeten jïh Noerhte-Tröndelaagen jïlleskuvle (*HINT) maehtieh iktedidh jïh faaledh kurside jïh ööhpehtimmiefaalenassi julevsaemien jïh åarjelsaemien gïelesne jïh kultuvresne Dåarjodh saemien eejtegemoenehtsen seedtemem Saemiedigkie edtja geehtedh ahte skuvlh jïh skuvleaajhterh huksieh jïjtjsh dïedtem jeeredh tsælloem saemien maanaj skuvleaarkebiejjesne Dijpedh miehtjieskuvli tseegkemidie
Dearvvašvuohta ja sosiála
Healsoe jïh sosijaales
Sámedikki dearvvašvuođa- ja sosiálapolitihkka vuođđuduvvo dásseárvosaš dearvvašvuođa ja sosiálabálvalusaide sámi álbmoga várás seamma dásis go muđui álbmogis leat.
Saemiedigkien @X> jïh sosijaalepolitihke tseegkesåvva *dásseárvosaš healsoen jïh sosialdïenesjidie saemien aalmogen muhteste seamma daltesisnie goh voen aalmogisnie årrodh.
Vuođđun dásseárvosaš mihttomeari sihkkarastimii lea máhtolašvuohta máŋggakultuvrralaš áddejumi birra ja sámi gielas ja kultuvrras buot dásiin ja gelbbolašvuohta dain.
Våaroeminie *dásseárvosaš ulmien gorredæmman lea *máhtolašvuohta *máŋggakultuvrralaš goerkesen bïjre jïh saemien gïelesne jïh kultuvresne gaajhkine daltesinie jïh maahtaldahke dejnie.
Váldomihttomearri Dásseárvosaš dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusat sámi álbmogii mat váldet vuolggasaji sámi gielas ja kultuvrras.
Åejvieulmiemierie *Dásseárvosaš @X> jïh sosialdïenesjh saemien aalmogasse mah feelemesijjiem ååktoeh saemien gïelesne jïh kultuvresne.
Oassemihttomearit Nannejuvvon dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalus mii lea heivehuvvon sámi álbmoga vuoigatvuođaide ja dárbbuide Dearvvašvuođa- sosiálabargiin buot dásiin lea sámi giella- ja Kulturgelbbolašvuohta
Boelhkeulmieh Nænnoestovveme @X> jïh sosialdïenesje mij sjïehtelovveme saemien aalmogen reaktide jïh daerpiesvoetide @X> sosijaalebarkiji gaajhkine daltesinie lea saemien gïele- jïh Kultuvremaahtaldahke
Strategiijat Gulahallamiin ja ovttasbargguin eiseválddiiguin ja gullevaš oassálastii guin sihkkarastit Sámediggái váikkuhanfámu sámi álbmoga dearvvašvuođa- ja sosiálafálaldaga hábmemis ja čađaheamis
Strategijh Gaskesadteminie jïh ektiebarkojne åejvieladtjigujmie jïh *gullevaš *oassálastii *guin Saemiedægkan gorredibie soptsestimmiem saemien aalmogen @X> jïh sosijaalefaalenassen hammosne jïh tjïrrehtimmesne
Bargodokumeanttat guovlulaš dearvvašvuođaásahusain 2012
Barkoetjaatsegh regionaale healsoeninstitusjovnine 2012
Sámediggeráđđi lea konsulteren Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanttain bargodokumeanttaid birra guovlulaš dearvvašvuođaásahusain 2012 ovddas.
Saemiedigkieraerie lea *konsulteren @X> jïh hoksedepartemeentine barkoetjaatsegi bïjre regionaale healsoeninstitusjovnine 2012:n åvteste.
Sámediggeráđđi čujuhii dasa ahte jus sámi divššohasaide galgá sáhttit addit fálaldaga mas lea buorre kvalitehta, de lea dehálaš ahte lávdaduvvon spesialistadearvvašvuođabálvalus mas lea máhttu sámi gielas ja kultuvrras čohkkejuvvo ja viiddiduvvo viidáseappot.
Saemiedigkieraerie dan tjaatsesti ahte jis saemien *divššohasaide edtja maehtedh vedtedh faalenassem mesnie lea buerie kvaliteete, dellie vihkele ahte *lávdaduvvon *spesialistadearvvašvuođabálvalus mesnie lea maahtoe saemien gïelesne jïh kultuvresne seeptjesåvva jïh vijriehkåbpoe #vijriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Dás oaivvilduvvo erenoamážit fálaldagaide mat eaktudit buori gulahallama divššohasa ja dikšu gaskkas, nu go veajuideapmi, geriatriija, demeansa, gárrenmirkosorjjasvuođa olbmuide fálaldat, ja oahppan ja nákcen bistevaš buozanvuođain.
Daelie jeahtasåvva joekoenlaakan faalenasside mah buerie gaskesadtemem tsïhkestehtieh *divššohasa jïh skïemtjesåjhteren gaskesne, nimhtie goh *veajuideapmi, *geriatriija, *demeansa, *gárrenmirkosorjjasvuođa almetjidie faalenasse, jïh lïereme jïh buektiehtamme vihties fiejline.
Dát leat maid dehálaččat spesialistadearvvašvuođa bagadeami fuolaheapmái suohkaniidda ja sámi álbmogii.
Daah aaj leah vihkele *spesialistadearvvašvuođa buerkiestimmien ealjohkasse tjïeltide jïh saemien aalmogasse.
Dán duogážiin bivddii Sámediggeráđđi ahte regionála dearvvašvuođaásahusat galget áimmahuššat dan ahte sámi divššohasat ožžot veajuiduhttin- ja gealbudanfálaldaga iežaset gillii, ja mas vuolggasadji lea iežaset kultuvra.
Daan duekine meedti Saemiedigkieraerie ahte regionaale verviesvoeteninstitusjovnh edtjieh dam voebnesjidh ahte saemiem *divššohasat åadtjoeh *veajuiduhttin- jïh *gealbudanfálaldaga jïjtjsh gïelese, jïh mestie feelemesijjie lea jïjtjsh kultuvre.
Boađusin lea čuovvovaš bargu biddjon bajimus láidesteapmin guovlulaš dearvvašvuođaásahusaide 2012 ovddas: Sámi divššohasaid rivttiid ja dárbbuid heivehuvvon bálvalusaide ferte jearrat ja čalmmustahttit plánenáigodagas, guorahallanáigodagas ja go mearrádusat dahkkojit.
Illedahkine minngebe barkoe byöjeme bijjemes *láidesteapmin regionaale healsoeninstitusjovnide 2012:n åvteste: Saemien *divššohasaid reaktoej jïh daerpiesvoeti sjïehtelovveme dïenesjidie tjuara gihtjedh jïh soejkesjimmieboelhkesne tjelmiestehtedh, goerehtallemeboelhkesne jïh goh mieriedimmieh dorjoeh.
Veajuiduhttin- ja gealbudanfálaldaga ovdánahttimii mas lea vuolggasadji sámi giela ja kultuvrras galgá biddjot erenoamáš beroštupmi.
*Veajuiduhttin- jïh *gealbudanfálaldaga evtiedæmman mesnie lea feelemesijjie saemien gïelem jïh kultuvresne edtja byöjedh sjïere ïedtje.
Sámediggeráđđi lea balus ahte fálaldat mii lea huksejuvvon Sámi našunála gealboguovddážii ii bisuhuvvo ja ovddiduvvo jus dát eai oaččo erenoamáš fokusa go nuppástuhttin psykalaš dearvvašvuođabálvalusain joatkkašuvvo.
Saemiedigkieraerie lea *balus ahte faalenasse mij bigkesovveme Saepmien nasjonaales *gealboguovddážii ij tjöödtjestehtieh jïh #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> jis eah daah åadtjoeh sjïerem *fokusa goh jarkoestehtemen *psykalaš healsoendïenesjijstie jåarhkesåvva.
Sámediggeráđi mielas lea buorre go guovllupsykiátralaš rolla nannejuvvo.
Saemiedigkieraerien mïelesne buerie goh *guovllupsykiátralaš råålla nænnoeståvva.
Seammás diehtit mii ahte máhttu sámi gielas ja kultuvrras guovllupsykiátralaš bálvalusfálaldagas lea váilevaš.
Seamma tïjjen daejrebe mijjieh ahte maahtoe saemien gïelesne jïh kultuvresne *guovllupsykiátralaš dïenesjefaalenassesne lea fååtesæjja.
Sámi našunála gealboguovddáš mii bargá psykalaš dearvvašvuođain (SANKS) lea váldán dán hástalusa duođalaččat, ja dán vuođul doaimmahan našunála prošeavtta 2 jagi, mas klinihkalaš doaimmaheapmi lea fokusis, ja maiddái diehtojuohkin ja oahpahus leat guovddážis.
Saemien nasjonaales *gealboguovddáš mij barka *psykalaš healsojne (SANKS) ååkteme daam haestemem aalvere, jïh daan dïere dijpem nasjonaale prosjeektem 2:m jaepieh, mesnie *klinihkalaš #darjome<n><der_car><adj><sg><nom> lea *fokusis, jïh aaj bïevnese jïh ööhpehtimmie #voernges<adj><sg><ine>.
Prošeavtta boađus lea ahte jearru ja čujuheapmi leat lassánan SANKS:ii julev- ja lullisámi guovllus sihke poliklinihkalaš- ja jándordikšui.
Prosjeekten illedahke lea ahte #gihtjedh<vblex><tv><imp><p1><du> jïh tjaatsestimmie SANKSese læssanamme luvlie- jïh åarjelsaemien dajvesne dovne *poliklinihkalaš- jïh dygneskïemtjesåjhterasse.
SANKS:as lea maid našunála doaibma mii guoská ovttadássásaš bálvalusfálaldaga ovdánahttimii psykalaš dearvvašvuođadivššus sámi divššohasaide miehtá riikka.
SANKSen aaj lea nasjonaale darjome mij dæjpa #akte<num><cmp_sggen><cmp> @→N> dïenesjefaalenassen evtiedæmman *psykalaš verviesvoetensåjhtosne saemien *divššohasaide abpe rïjhken.
Sámediggeráđi mielas dát bargu ferte joatkkašuvvat ja nannejuvvot.
Saemiedigkieraerien mïelesne daate barkoe tjuara jåarhkesovvedh jïh nænnoestovvedh.
Dán duogážiin bivdit mii ahte Davvi Dearvvašvuohta RDD morašta ahte bálvalusfálaldat Sámi našunála gealboguovddážis mii bargá psykalaš dearvvašvuođain joatkkašuvvo ja nannejuvvo vai olaha sámi divššohasaide buot sámi guovlluin.
Daan duekine maedtebe mijjieh ahte Noerhte Healsoe *RDD sorke ahte dïenesjefaalenasse Saepmien nasjonaales *gealboguovddážis mij barka *psykalaš healsojne #jåarhkesovvedh<vblex><prsprc> jïh nænnoeståvva vuj hænna saemiem *divššohasaide gaajhken saemien dajvine.
Boađusin lea čuovvovaš bargu biddjon Davvi Dearvvašvuohta RDD:ii 2012 mihttomearrin: Davvi Dearvvašvuohta lea láhčán dili doaimmaheapmái ja ovdánahttimii Sámi našunála gealboguovddážis mii bargá psykalaš dearvvašvuođain.
Illedahkine lea minngebe barkoe byöjeme Noerhte Healsoe *RDD:ij 2012 ulmine: Noerhte Healsoe tsiehkiem laatjeme #darjome<n><der_car><adj><sg><ill> jïh evtiedæmman Saepmien nasjonaales *gealboguovddážis mij barka *psykalaš healsojne.
Fálaldat lea olahanmuttus buot sámi divššohasaide buot sámi guovlluin .
Faalenasse hïnnemetïjjesne lea gaajhken saemien *divššohasaide gaajhken saemien dajvine .
Sámediggeráđđi čujuha viidáseappot deháleamos sierrafáktor dasa ahte ásahit ja bisuhit nana fágabirrasa, de fertejit spesialisttat gávdnot (psykiatárat ja psykologaspesialisttat).
Saemiedigkieraerie vijriehkåbpoe tjaatseste vihkielommes sjïerefaktorem dan ahte tseegkebe jïh tjöödtjestehtedh nænnoes faagebyjresem, dellie tjuerieh *spesialisttat gååvnesidh (*psykiatárat jïh *psykologaspesialisttat).
Jus rekruterema ja dássitvuođa vejolašvuohta hedjona dáin fágajoavkkuin, de lea eará buriin doaibmabijuin unnán ávki.
Jis *rekruterema jïh *dássitvuođa nuepie vyösje daejnie faagedåehkine, dellie lea jeatjah buerie råajvarimmine ånnetji nåhtoe.
Guovddážin doaktáriid ja psykologaid rekruteremii ja dássemii lea ahte ásahus lea dohkkehuvvon oahppobáikin spesialistaohppui.
Jarngine dåakteri jïh *psykologaid *rekruteremii jïh *dássemii lea ahte institusjovne #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> learoesijjine *spesialistaohppui.
Sámediggi vuordá maid ahte SANKS viidáset doaibma oahppoinstitušuvdna rollas, go das lea guovddáš rolla oahpahussii boahtteáiggis fágaolbmuin geain lea sámegiela- ja kulturgelbbolašvuohta.
Saemiedigkie aaj vuarta ahte SANKSen vijrebe darjome learoeinstitusjovne råållesne, goh dennie lea voernges råålla ööhpehtæmman #båetije aejkie<n><sg><ine> faagealmetji giej lea @X> jïh kultuvremaahtaldahke.
Dán sivas bivdit mii ahte Davvi Dearvvašvuohta RDD:ii addo bargun seailluhit ja ovdánahttit SANKS doaimma sámi oahpahusguovddážin psykalaš dearvvašvuođasuorggis mánáide ja nuoraide.
Daennie sjïekesne maedtebe mijjieh ahte Noerhte Healsoe *RDD:ij vedtieh barkojne vaarjelidh jïh evtiedidh SANKSen darjomem saemien ööhpehtimmiejarngine *psykalaš healsoensuerkesne maanide jïh noeride.
Čuovvovaš bargu lea biddjon Davvi Dearvvašvuohta RDD:ii 2012 mihttomearrin: SANKS doaibmá oahpahusbáikin ovdánahttojuvvo viidáseappot spesialistaohppui psykiatriija suorggis.
Minngebe barkoe lea byöjeme Noerhte Healsoe *RDD:ij 2012 ulmine: SANKS jåhta ööhpehtimmiesijjine evtedh vijriehkåbpoe *spesialistaohppui psykiatrijen/psykiatrijijen suerkesne.
Sámediggeráđđi lea duhtavaš bargguiguin mat leat addon guovlulaš dearvvašvuođaásahusaide, ja oaivvilda ahte dát lea dehálaš dásseárvosaš dearvvašvuođabálvalusa ovdánahttimii sámi divššohasaide.
Saemiedigkieraerie madtjele barkoejgujmie mah vodteme regionaale healsoeninstitusjovnide, jïh jeahta daate lea vihkeles *dásseárvosaš verviesvoetendïenesjen evtiedæmman saemien *divššohasaide.
Jurddaseminára sámi dearvvašvuođasiidda birra
Åssjalommesseminaaren saemien healsoensïjten bïjre
Sámediggeráđđi lei bovdejuvvon ja lea oassálastán jurddaseminárii sámi dearvvašvuođasiidda ásaheami birra.
Saemiedigkieraerie bööresovveme jïh åssjalommesseminaarese #mealtan<adv><prfprc> saemien healsoensïjten tseegkemen bïjre.
Seminára lei Finnmárkku Dearvvašvuođa direktevra vuolggahan.
Seminaare lij Finnmaarhken Healsoem direktööre seedteme.
Seminára fáddá lei Sámi dearvvašvuođasiidda rolla rumašlaš ja psykiatriija dearvvašvuođa organiserema boahtteáiggis Finnmárkkus, oktiisajusteapmi spesialistadoavtterguovddážis ja SANKS, psykiatriija ja gárrenmirkosuorggi boahtteáiggi organiseren.
Seminaaren aamhtese lij Saepmien healsoensïjten råålla *rumašlaš jïh psykiatrijen/psykiatrijijen healsoen öörnemen #båetije aejkie<n><sg><ine> Finnmaarhkesne, *oktiisajusteapmi *spesialistadoavtterguovddážis jïh SANKSen, psykiatrijem/psykiatrijijem jïh *gárrenmirkosuorggi båetijen aejkien öörnem.
Dulkonprošeakta
Doelhkestimmieprosjeekte
Sámediggeráđi konsulteremiid bokte bargodokumeanttain regionála dearvvašvuođaásahusaide 2010 ovddas oaččui Davvi Dearvvašvuohta bargun čađahit dulkonprošeavtta buoridandihti dulkabálvalusa sámi álbmogii.
Saemiedigkieraerien *konsulteremiid baaktoe barkoetjaatseginie regionaale healsoeninstitusjovnide 2010:n åvteste åadtjoeji Noerhte Healsoe barkojne tjïrrehtidh doelhkestimmieprosjeekten *buoridandihti toelhkedïenesjem saemien aalmogasse.
Sámediggeráđđi áigu searvat dán prošeavtta mandáhta hábmemii.
Saemiedigkieraerie sæjhta meatan daan prosjeekten mandaaten hommese.
Finnmárkku Dearvvašvuohta oaččui ovddasvástádusa čađahit prošeavtta.
Finnmaarhken Healsoe dïedtem åadtjoeji tjïrrehtidh prosjeektem.
Prošeakta biddjui johtui 2011:s.
Prosjeekte byöji *johtui 2011:sne.
Prošeavtta stivrenjoavkkus leat klinihkkahoavddat rumašlaš ja psykalaš dearvvašvuođas Hámmárfeastta ja Girkonjárgga buohcciviesuin, dutkanjođiheaddji Hámmárfeastta buohcciviesus, Dutkan- ja ovdánahttinossodaga jođiheaddji SANKS:s, geavaheaddjiovddasteaddji, Sámi allaskuvlla ovddasteaddji, ja Sámediggi.
Prosjeektem stuvremedåehkien leah *klinihkkahoavddat *rumašlaš jïh *psykalaš healsosne Hammerfesten jïh Girkonjárgan skïemtjegåetine, dotkemejuhtiehtæjja Hammerfesten skïemtjegåetesne, Dotkeme- jïh evtiedimmiegoevtesen juhtiehtæjjam SANKSesne, #vaasedh<vblex><der_h><vblex><tv><der_nomag><n><cmp_sgnom><cmp>saadthalmetje, Saepmien jïlleskuvlen saadthalmetje, jïh Saemiedigkie.
Prošeavtta jođiha našunála guovddáš ovttasdoaimmaheamis ja tele- dálkkodeapmi Romssas.
Prosjeektem öörnie nasjonaale voernges *ovttasdoaimmaheamis jïh *tele- gïetedalleme Romsesne.
Prošeavtta váldomihttomearri lea ásahit buori dulkonbálvalusa birra jándora divššohasaide geain lea sámegiella eatnigiellan olles Davvi Dearvvašvuohta RDD guovllus.
Prosjeekten åejvieulmiemierie lea tseegkedh buerien doelhkestimmiedïenesjen bïjre dygnem *divššohasaide giej lea saemiengïele ietniengïeline dïeve noerhte Healsoe *RDD dajvesne.
Prošeavtta stáhtus
Prosjeekten staatuse
Rievdadusárvalus láhkaásahussii mánáid ovddasteaddji birra áššiin maid mánáidsuodjalusa ja sosiála áššiid fylkkalávdegoddi galgá meannudit
Jorkestimmieaajmoe njoelkedassese maanaj saadthalmetjen bïjre aamhtesinie aaj maanavaarjelimmien jïh sosijaale aamhtesidie fylhkenmoenehtse edtja gïetedalledh
Mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanta pláne revideret láhkaásahusa mánáid ovddasteaddji birra áššiin maid mánáidsuodjalusa ja sosiála áššiid fylkkalávdegoddi galgá meannudit.
@VOC>, seammavyörtegsvoete- jïh *searvadahttindepartemeanta soejkesje revideeredh njoelkedassen maanaj saadthalmetjen bïjre aamhtesinie mej maanavaarjelimmien jïh sosijaale aamhtesidie fylhkenmoenehtse edtja gïetedalledh.
Sámediggeráđđi lea konsulteren departemeanttain fuolahandihte ahte sámi mánáid vuoigatvuođat fuolahuvvojit láhkaásahusas.
Saemiedigkieraerie lea *konsulteren departemeentine *fuolahandihte ahte saemien maanaj reaktah njoelkedassesne hoksesuvvieh.
Sámediggeráđđi lea konsulteren mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanttain johtuibidjama birra láhkaásahusas bearráigeahču birra mánáin geat leat mánáidsuodjalusa fuolahusa vuolde.
Saemiedigkieraerie lea *konsulteren @X>, seammavyörtegsvoete- jïh *searvadahttindepartemeanttain *johtuibidjama bïjre njoelkedassesne vaaksjomen bïjre maanine gïeh leah maanavaarjelimmien hoksen nuelesne.
Sámediggeráđđi lea konsulteren sámi mánáid vuoigatvuođaid vuhtiiváldima birra gillii ja kultuvrii go leat mánáidsuodjalusa fuolahusa vuolde.
Saemiedigkieraerie lea *konsulteren saemien maanaj reaktaj seatadimmien bïjre gïelese jïh kultuvrese goh årrodh maanavaarjelimmien hoksen nuelesne.
Konsultašuvnnat sisdoalu birra leat loahpahuvvon, ja lea dušše láhkaásahusa johtuibidjan mii váilu.
Konsultasjovnh sisvegen bïjre illesovveme, jïh lea ajve njoelkedassem *johtuibidjan mij fååtese.
Sámediggeráđđi lea konsulteren láhkaásahusa johtuibidjama hoahpuheami birra.
Saemiedigkieraerie lea *konsulteren njoelkedassen *johtuibidjama skroedtedehtemen bïjre.
Mánáidviesuin deaivvadeapmi
Maanajgåetine gaavnesjimmie
Sámediggeráđđi searvvai skábmamánu 23. b. 2011 čoahkkimii Politiijadirektoráhtain, sámegielat politiijaiguin ja Mánáidviesuin Romssas.
Saemiedigkieraerie Meatan rahkan 23. b. #2011<num><arab><sg><ill><attr> tjåånghkese Polijsedirektoraatine/Polijsedirektovraatine, saemiengïeleh polijsigujmie jïh maanajgåetine Romsesne.
Čoahkkima fáddán lei sámi mánáid áimmahuššan geat leat gillán seksuálalaš veagalváldima ja/ dahje vearredaguid.
Tjåanghkoen aamhtesinie lij saemien maanaj voebnesjimmie gïeh töölleme *seksuálalaš *veagalváldima jïh/ jallh *vearredaguid.
Odne lea dilli dat ahte Mánáidviesus ii leat oktage fásta bargi geas lea gelbbolašvuohta sámi gielas ja kultuvrras.
Daenbiejjien lea tsiehkie dah ahte Maanajgåetesne ij leah #akte<num><attr> vihties barkije gïen lea maahtaldahke saemien gïelesne jïh kultuvresne.
Duopmárgažademiin davvisámegielat mánáin lea sis dál okta politiijabálvalusnisu geas lea dohkálaš viidásetoahppu duopmárgažadit mánáid.
*Duopmárgažademiin noerhtesaemiengïelh maanaj dejnie daelie akte polijsedïenesjenyjsenæjja gïen lea *dohkálaš vijrebelearoe *duopmárgažadit maanaj.
Su bargu ii leat Mánáidviesus, muhto vižžojuvvo sisa go lea dárbu duopmárgažadeapmái davvisámegillii.
Dan ij barkoe Maanajgåetesne leah, mohte sïjse veedtjesåvva goh lea daerpiesvoete *duopmárgažadeapmái noerhtesaemiengïelese.
Sámediggeráđi cealkámuš čoahkkimis lei ahte Romssa Mánáidviessu ferte oažžut našunála ovddasvástádusa sámi mánáid áimmahuššamis, ja ahte mánáidviessu Romssas lasiha gelbbolašvuođa sámi gielas ja kultuvrras maiddái eará ámmátsurggiin mat gávdnojit guovddážis (psykologa, doavttir jna.) Dasa lassin ferte áŋgiruššat dasa ahte oažžut eanet sámegielat politiijaid geain lea gelbbolašvuohta čađahit duopmárgažadeami.
Saemiedigkieraerien #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> tjåanghkosne lij ahte Romsan Maanajgåetie tjuara nasjonaale dïedtem åadtjodh saemien maanaj voebnesjimmeste, jïh ahte maanajgåetie Romseste lissehte maahtaldahken saemien gïelesne jïh kultuvresne aaj jeatjah funksjovnesuerkine mah jarngesne gååvnesieh (*psykologa, dåaktere jnv.) Dan lissine tjuara dan eadtjaldovvedh ahte åadtjodh jeenje saemiengïeleh polijside giej lea maahtaldahke tjïrrehtidh *duopmárgažadeami.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 23. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 23. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Čoahkkimis oassálastit šiehtadedje ahte politiijadirektoráhtta hábme árvalusa doaibmaplánii, movt nannet politiijaid gelbbolašvuođa sámi gielas ja kultuvrras, ja movt váldit vára sámi mánáin go deaivvadit Mánáidviesuin.
Tjåanghkosne Mealtan nååhtedin ahte polijsedirektoraate/polijsedirektovraate aajmoem hammode dahkoesoejkesjasse, guktie polijside nænnoestibie maahtaldahken saemien gïelesne jïh kultuvresne, jïh guktie vaahram ååktedh saemien maanine goh Maanajgåetine gaavnesjidh.
Sámediggeráđđi beassá buktit iežas cealkámuša ovdal go árvalus sáddejuvvo Justiisadepartementii.
Saemiedigkieraerie beasa jïjtjemse buektedh #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><gen> aarebi goh aajmoe Justisdepartemeentese seedtesåvva.
Dál vuordá Sámediggi dán árvalusa.
Daelie vuarta Saemiedigkie daam aajmoem.
Stivrraid nammadeapmi regionála ja báikkálaš dearvvašvuođaásahusaide
Ståvroej nammoehtimmie regionaale jïh voenges healsoeninstitusjovnide
Sámediggi lea bovdejuvvon evttohit ođđa áirasiid regionála ja báikkálaš dearvvašvuođaásahusaid stivrraide stivraáigodahkii 2012 – 2014.
Saemiedigkie bööresovveme uvtedidh orre saadthalmetjidie regionaale jïh voenges healsoeninstitusjovni ståvrojde ståvroeboelhkese 2012 – 2014.
Regionála dearvvašvuođaásahusaide lea Sámediggeráđđi evttohan čuovvovaččat:
Regionaale healsoeninstitusjovnide saemiedigkieraerie uvtedamme minngebelaakan:
Davvi Dearvvašvuohta:
Noerhte Healsoe:
Gaska Dearvvašvuohta:
Dajve Healsoe:
Lulli/ Nuorta Dearvvašvuohta:
Åarjel/ Luvlie Healsoe:
Oarji Dearvvašvuohta:
Jillie Healsoe:
Ii oktage Sámediggeráđi evttohusain duoin eará regionála dearvvašvuođaásahusain čuovvoluvvon.
Ij #akte<num><attr> saemiedigkieraerien uvtelassine *duoin jeatjah regionaale healsoeninstitusjovnine dåeredh.
Sámediggeráđđi lea maid sádden evttohusaid stivralahtuide vuollásaš dearvvašvuođaásahusaide:
Saemiedigkieraerie aaj seedteme uvtelasside ståvroelïhtsegidie *vuollásaš healsoeninstitusjovnide:
Davvi Dearvvašvuohta:
Noerhte Healsoe:
Gaska Dearvvašvuohta:
Dajve Healsoe:
Báikkálaš dearvvašvuođaásahusaide eai leat ođđa stivrrat vel nammaduvvon 2012- 2014 áigodahkii.
Voenges healsoeninstitusjovnide eah leah orre ståvroeh annje nammohth #2012- 2014<num><arab><sg><ill><attr> boelhkese.
Stuoradiggedieđáhus čálgobálvalusaid oahpu birra
Stoerredigkiebïevnese murriedïenesji learoen bïjre
Sámediggeráđđi lea oassálastán Stuoradiggedieđáhusa referánsajoavkkus čálgobálvalusaid oahpu birra áigodagas juovlamánu 2010 gitta čakčamánnui 2011.
Saemiedigkieraerie #mealtan<adv><prfprc> Stoerredigkiebïevnesen *referánsajoavkkus murriedïenesji learoen bïjre boelhkesne goeven 2010 öövre skïeredasse 2011.
Dieđáhusbarggus lea jurdda ođastit ja heivehit čálgooahpuid ođđa dárbbuide boahtteáiggis.
Bïevnesebarkosne lea åssjalommes orrestidh jïh sjïehtehtidh murrielearojde orre daerpiesvoetide #båetije aejkie<n><sg><ine>.
Referánsajoavkku bargu lea loahpahuvvon, ja dieđáhus plánejuvvo geigejuvvot Stuoradiggái guovvamánu 2012:s.
*Referánsajoavkku barkoe illesovveme, jïh bïevnese #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> Stoerredægkan gietskiedovvedh goevten 2012:sne.
Sámediggeráđđi lea konsulteren máhttodepartemeanttain ovdal go dieđáhus geigejuvvo, ja joatká gulahallat dieđáhusa čuovvoleamis.
Saemiedigkieraerie lea *konsulteren maahtoedepartemeentine aarebi goh bïevnese gietskiedåvva, jïh jåarhka gaskestalledh bïevnesem dåeriedimmesne.
Sámediggeráđđi lea duhtavaš go sámi perspektiiva lea namuhuvvon dieđáhusas, muhto lea konsultašuvnnain cuigen ahte dasa ferte biddjot eanet sadji.
Saemiedigkieraerie madtjele goh saemien perspektijve bïevnesisnie moenesovveme, mohte #konsultasjovne<n><pl><loc> vuaptastahteme ahte dan tjuara byöjedh jeenje sijjie.
Min mielas lea lunddolaš ahte oahppu ja rekruteren čálgobálvalusaide boahtteáiggis biddjo eanet fokus máhttui sápmelaččaid birra álgoálbmogin, riektevuđđui ja sámi gillii ja kultuvrii.
Mijjen mïelesne iemie ahte learoe jïh *rekruteren murriedïenesjidie #båetije aejkie<n><sg><ine> byöjoe jeenje *fokus mååhtese saemiej bïjre aalkoeåålmeginie, reaktoevåaroemasse jïh saemien gïelese jïh kultuvrese.
Dát ferte dasto leat vuođđun buot čálgooahpuide bachelordásis boahtteáiggis.
Daate tjuara dehtie minngede årrodh våaroeminie gaajhkide murrielearojde *bachelordásis #båetije aejkie<n><sg><ine>.
Álgoálbmogiid birra ja sámi giela ja kultuvrra birra máhttu, leat eaktun dasa ahte sámi geavaheaddjit čálgobálvalusain galget oažžut dan fálaldaga maidda sis lea gáibádus.
Aalkoeåålmegi bïjre jïh saemien gïelen jïh kultuvren bïjre maahtoe, leah moenemetsiehkine dan ahte saemien nuhtjijh murriedïenesjinie edtjieh åadtjodh dam faalenassem mejtie daj lea krïevenasse.
Dan sivas ferte bidjat gáibádusa ahte buot vuođđooahput alit dásis addet studeanttaide oahpahusa sápmelaččaid birra álgoálbmogin, riektevuođu birra, ja sámi gielaid ja kulturipmárdusa birra.
Dennie sjïekesne tjuara krïevenassem bïejedh ahte gaajhkh maadthööhpehtimmieh jollebe daltesisnie studeentide vedtieh ööhpehtimmien saemiej bïjre aalkoeåålmeginie, reaktoevåaromen bïjre, jïh saemien gïeli jïh kultuvregoerkesen bïjre.
Konsultašuvnnaid čoahkkáigeassu lea ahte dieđáhusa goalmmát oassái lasihuvvo čuovvovaš cealkka: “Sápmelaččat álgoálbmogin leat vuoigatvuođat regulerejuvvon norgga lágas ja riikkaidgaskasaš konvenšuvnnain.
Konsultasjovni tjohkehtehteme lea ahte bïevnesen gåalmede boelhkese lissiehtåvva minngebe raajese: “Saemieh aalkoeåålmeginie leah reaktah reguleeresovveme *norgga laakesne jïh gaskenasjonaale konvensjovnine.
Láhčin dihtii dili vai sámi geavaheaddjit ožžot dan fálaldaga masa sis lea gáibádus, de ferte kandidáhtain leat máhttu sámi giela ja kultuvrra birra ja sámi servodatdiliid birra.
Laetjieminie åvteste tsiehkien vuj saemien nuhtjijh åadtjoeh dam faalenassem mïsse daj lea krïevenasse, dellie tjuara kandidaati årrodh maahtoe saemien gïelen jïh kultuvren bïjre jïh saemien siebriedahketsiehkiej bïjre.
Dát guoská vuođđooahpuide sihke joatkkaoahpuin ja alit oahpuin.”
Daate maadthööhpehtimmide dæjpa dovne jåarhkelïerehtimmine jïh jollebe learojne.”
Sámediggeráđđi searvá čuovvolanbargguide maŋŋil go Stuoradiggi lea meannudan dieđáhusa.
Saemiedigkieraerie Meatan dåeriedimmiebarkojde mænngan goh Stoerredigkie bïevnesem gïetedalleme.
Váikkuhangaskaomiid aktiivvalaš geavaheami bokte veahkkin ovddidit ja heivehit dakkár dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusa mii lea vuođđuduvvon sámi giella- ja kulturáddejupmái buot dásiin
Dïedtetsavtshvierhtide eadtjohke pråvhkoen baaktoe viehkine evtiedibie jïh sjïehtehtieh dagkeres @X> jïh sosialdïenesjem mij tseegkesovveme saemien gïele- jïh kultuvregoerkesasse gaajhkine daltesinie
6 Areálat ja biras
6 Goelpeneståaroeh jïh byjrese
Sámedikki biras- ja areálapolitihka váldomihttomearrin lea sihkkarastit guhkes áiggi, ceavzilis perspektiivva buot resursa- ja areálahálddašeamis.
Saemiedigkien byjrese- jïh goelpeneståaroepolitihken åejvieulmiemierine lea gorredidh guhkies tïjjem, *ceavzilis perspektijvem #gaajhke<prn><ind> #vierhtie<n> jïh goelpeneståaroereeremisnie.
Ceavzilis ovdáneami oktavuođas lea sáhka sihke geavahusas ja suodjalusas.
*Ceavzilis evtiedimmien gaskesisnie lea håaleme dovne åtnosne jïh vaarjelimmesne.
Guovlluid ja resurssaid geavaheapmi galgá vuođđuduvvot geavahussii ja sámi vuoigatvuođaide.
Dajvi jïh vierhtiej pråvhkoe edtja otnese tseegkesovvedh jïh saemien reaktide.
Váldomihttomearri Areálaid ja resurssaid ceavzilis ávkkástallan, suodjaleapmi ja hálddašeapmi sámi guovlluin.
Åejvieulmiemierie Goelpeneståaroej jïh vierhtiej *ceavzilis nåhtadimmien, vaarjelimmie jïh reereme saemien dajvine.
Oassemihttomearit Suodjaleamis galgá leat ávki sámi ealáhusaide ja sámi kulturárbái Resursa- ja energiijaváldin galgá nannet sámi kultuvrra ja servodateallima Sámiid vuoigatvuođat gozihuvvojit areálaid suodjaleamis ja geavaheamis sámi guovlluin Bargat dan ala ahte sámi ealáhusat ja sámi kultuvra eai leat nu rašit dálkkádatrievdamiidda Bargat boraspiriid hálddašeami ceavzilvuođain, mii sihkkarastá ceavzilis boazodoalu ja ceavzilis eanadoalu
Boelhkeulmieh Vaarjelimmesne edtja årrodh nåhtoe saemien jieliemidie jïh saemien kultuvreaarpan Vierhtie- jïh energijeååkteme edtja nænnoestidh saemien kultuvrem jïh siebriedahkejielemem Saemiej reaktah geehtesuvvieh goelpeneståaroej vaarjelimmesne jïh pråvhkosne saemien dajvine Barkedh dan nelnie ahte saemien jielemh jïh saemien eah kultuvre leah nimhtie hiejjehtslaakan *dálkkádatrievdamiidda Barkedh juvri reeremen gaarsjevoetine, mij gorrede *ceavzilis båatsoem jïh *ceavzilis laanteburriem
Strategiijat Sihkkarastit sámi areála- ja birasgáhttema gulahallama ja ovttasbarggu bokte guovddáš, guovlulaš ja báikkálaš eiseválddiiguin, ja guoskevaš oasálaččaiguin
Strategijh Gorredibie saemien goelpeneståaroe- jïh byjresevaarjelimmien gaskesadtemen jïh ektiebarkoen baaktoe voernges, regionaale jïh voenges åejvieladtjigujmie, jïh sjyöhtehke *oasálaččaiguin
Sámi vuoigatvuođalávdegotti čuovvoleapmi
Saemien reaktanmoenehtsen dåeriedimmie
Hálddahuslaš čoahkkimis 10-11.05.11 gaskal departemeanttaid ja Sámedikki Sámi vuoigatvuođalávdegotti čuovvolanproseassa birra lei ovttamielalašvuohta das ahte mihttomearrin lea álggahit konsultašuvnnaid gaskal departemeanttaid ja Sámedikki ášši duohtavuođaid birra 2011 čavčča.
Reerije tjåanghkosne 10-11.05.11 gaskesne departemeenti jïh Saemiedigkien Saepmien reaktanmoenehtsen dåeriedimmieprosessen bïjre lij *ovttamielalašvuohta dennie ahte ulmine lea aelkiehtidh konsultasjovnide gaskesne departemeenti jïh Saemiedigkien aamhtesen rïektesi bïjre 2011:n tjaktjen.
Čakčamánus 2011 oaččui Sámediggi dieđu Ođasmahttin-, hálddahus- ja girkodepartemeanttas ahte sii leat maŋŋonan bargguineaset áššiin 2011 geasi dáhpáhusaid geažil, muhto ahte sin áigumuš lea sáddet Sámediggái konsultašuvdnavuođu ođđajagis 2012, maŋimusat guovvamánus.
Skïeredisnie 2011:n åadtjoeji Saemiedigkie daajroem Orrestehteme-, reereme- jïh gærhkoedepartemeenteste dah barkojne suajmanamme aamhtesinie 2011:n giesien heannadimmiej dïete, mohte ahte daj aajkoe lea seedtedh Saemiedægkan konsultasjovnevåaromem orrejaepesne 2012:n, minngebelaakan goevtesne.
03.02.12 beaiváduvvon reivves oaččui Sámediggi dan dieđu ahte dakkár vuođđu lea áramusat gárvvis vuosttaš jahkebealis 2012.
03.02.12 *beaiváduvvon prievesne åadtjoeji Saemiedigkie dam daajroem ahte dagkeres våarome aaremeslaakan lea gaervies voestes bieliejaepesne 2012.
Sin ágga lea ahte bargu lea gáibideaddji, muhto maiddái váttes bargodilit 2011 geasi dáhpáhusaid geažil.
Daj *ágga lea ahte barkoe lea krïevije, mohte aaj geerve barkoetsiehkieh 2011:n giesien heannadimmiej dïete.
Sámediggeráđđi ádde ahte terrordáhpáhus suoidnemánus 2011 lea maŋidan departemeantta ja ráđđehusa barggu.
Saemiedigkieraerie aervede ahte *terrordáhpáhus snjaltjesne 2011 lea *maŋidan departemeentem jïh reerenassen barkoem.
Maŋŋoneapmi dan sivas go ášši lea gáibideaddji gal fuolastahttá.
Suajmanimmie dennie sjïekesne goh aamhtese lea krïevije hågkh *fuolastahttá.
Dál leat vássán njeallje jagi dan rájes go Sámi vuoigatvuođalávdegoddi geigii evttohusas ja golbma jagi dan rájes go gulaskuddanáigemearri nogai.
Daelie vaaseme njieljiem jaepieh dan raejeste goh Saepmien reaktanmoenehtse uvtelassesne gietskiedi jïh golmem jaepieh dan raejeste goh *gulaskuddanáigemearri *nogai.
Ráđđi oaivvilda ahte mihttomearrin ferte leat čuovvolit kártenláhkaevttohusa ja konsultašuvdnaláhkaevttohusa Stuorradikki meannudeapmái ovdal 2013 válgga.
Raerie jeahta ahte ulmine tjuara årrodh dåeriedidh goerehtallemelaakeuvtelassem jïh konsultasjovnelaakeuvtelassem Stuorradiggijjem gïetedallemasse aarebi 2013:n veeljemen.
Go ášši dál ovdána nu njozet, de oaivvilda ráđđi ahte ferte árvvoštallat galgá go álggahit buohtalas proseassa ráđđehusain nu ahte sáhttá čađahit áiggeboddasaš doaibmabijuid mat suodjalit sámi eana- ja resursavuoigatvuođaid Finnmárkku olggobealde nu mo ILO lea rávven Norgga dahkat guovvamánu 2010 raporttastis.
Goh aamhtese daelie nimhtie åvtene *njozet, dellie jeahta raerie ahte tjuara laejhtedh edtja goh aelkiehtibie *buohtalas prosessem reerenassine nimhtie ahte maahta tjïrrehtidh *áiggeboddasaš råajvarimmide mah vaarjelieh saemien eatneme- jïh vierhtiereaktide Finnmaarhken ålkolen nimhtie guktie ILO Nöörjem nihtetjæsteme darjodh goevten #2010<num><arab><sg><ine><attr> reektehtsisnie.
Arctic Frontiers
Arctic Frontiers
Konferánsa Arctic Frontiers lágiduvvui čihččet geardde Romssas ođđajagimánu álggus.
Konferaanse Arctic Frontiers tjïjhtjede aejkien #öörnedehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> Romsesne tsïengelen aalkoevisnie.
Arctic Frontiers 2012 fáddá lei Energiijat guhkkin davvin.
Arctic Frontiersen 2012:n aamhtese lij Energijh guhkine noerhtene.
Dán jagi konferánsa čalmmustahtii vejolašvuođaid ávkkástallat energiijain davvin, hástalusaid árktalaš guovlluid energiijaávkkástallamiin, servodatovdáneami ja gelbbolašvuođadárbbu.
Daan jaepien konferaanse nuepide tjelmiestehti nåhtadidh energijine noerhtene, haestemi arktihken dajvi energijenåhtadimmine, siebriedahkeevtiedimmiem jïh maahtaldahkendaerpiesvoetem.
Sámedikki várrepresideanta Laila Susanne Vars rabai Arctic Frontiers 2012.
Saemiedigkien mubpieåvtehke Laila Susanne Vars geehpehti Arctic Frontiers 2012.
Sáhkavuorustis son deattuhii olbmuid geat ásse dáppe davvin, dárbbu guoddevaš kultur- ja servodatovdáneapmái, ja dan ahte vuoruhit dutkat servodatlaš ja olmmošlaš váikkuhusaid eanet doaimmaid geažil davvin.
Lahtestimmesne dïhte almetjidie tjïelkestehti gïeh daebpene veasoejin noerhtene, daerpiesvoeten *guoddevaš kultuvre- jïh siebriedahkeevtiedæmman, jïh dam ahte prijoriteradidh goerehtidh *servodatlaš jïh garkeles dïedtide jeenje darjomi dïete noerhtene.
Luondduresurssaid iskkadeapmi ja váldin galgá dávistit Sámedikki mearriduvvon politihkkii
Eatnemenvierhtiej goerehtimmie jïh ååkteme edtja Saemiedigkiem svååredh nænnoestovveme politihkese
Huksenáššit Riehpovuonas, Fálesnuori suohkanis
Tseegkemeaamhtesh Riehpovuotnesne, Fálesnuorrin tjïeltesne
Riehppovuonas, Fálesnuori suohkanis leat plánejuvvon máŋga huksendoaimma viehka gáržžes geográfalaš guvlui.
Riehppovuotnesne, Fálesnuorrin tjïelten #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> gellie tseegkemedarjomh naa gaertjies geograafeles dajvese.
Dat leat Nussira ruvkeplánat, Fred Olsen Renewables ja Finnmark Kraft bieggamillofápmorusttet ja Statnetta 420 kW linnjá.
Dah leah Nussiren *ruvkeplánat, Fred Olsen *Renewables jïh Finnmark Kraft #bïegkejårrehtse<n><g3><cmp_sggen><cmp>#faamoe<n><cmp_sgnom><cmp>bægkoe jïh Statnetten 420 *KW *linnjá.
Dát leat juohke okta sierra ja oktiibuot mearkkašahtti stuorra sisabahkken ja guoská orohagaide 20 Fálá 21, Gearretnjárga ja 22 Fiettar.
Daah leah #fïerhte<prn><ind><attr> akte sjïere jïh *oktiibuot *mearkkašahtti stoere *sisabahkken jïh sïjtide dæjpa 20 Fáláh 21, Gearretnjárga jïh 22 #Fiettar<np><top><pl><nom>.
Sámediggi bovdii dien golbma orohaga, huksejeddjiid, Oarje-Finnmárkku boazodoallohálddahusa ja Fálesnuori suohkana čoahkkimii Guovdageidnui 20.01.12.
Saemiedigkie bööri doem golmem sïjth, bigkiji, *Oarje-Finnmárkku båatsoereeremen jïh Fálesnuorrin tjïelten tjåånghkese Kautokeinose 20.01.12.
Čoahkkin lei mielde oažžumin ovdan maid plánat sáhttet mearkkašit juohke okta sierra ja oktiibuot, ja makkár vejolašvuohta lea ásahit huvddalaš gulahallama dainna áigumušain ahte soahpat čovdosiid gaskal huksejeddjiid ja boazodoalu vuoigatvuođaeaiggádiid.
Tjåanghkoe lij mietie fraamme åadtjoeminie maam soejkesjh maehtieh krööhkestidh #fïerhte<prn><ind><attr> akte sjïere jïh *oktiibuot, jïh magkeres nuepie lea tseegkedh *huvddalaš gaskesadtemem dejnie aajkojne ahte latjkebe *čovdosiid gaskesne bigkiji jïh båatsoen reaktanaajhteri.
Bealit dovddahedje ahte dakkár oktasaščoahkkin lei hui ávkkálaš vuođđun viidáset gulahallamii.
Bielieh damtehtin ahte dagkeres ektietjåanghkoe lij dan aevhkies våaroeminie vijrebe gaskesadtemasse.
Bealit ledje ovttamielalaččat das ahte dát áššit čájehit ahte sámi vuoigatvuođaeaiggádat fertejit johtilit oažžut gelbbolašvuođa ja návccaid vai sáhttet gulahallat/šiehtadallat huksejeddjiiguin čovdosiid dáfus.
Bielieh lin *ovttamielalaččat dennie ahte daah aamhtesh vuesiehtieh ahte saemien reaktanaajhterh tjuerieh juhtielidh åadtjodh maahtaldahkem jïh faamojde vuj maehtieh gaskestalledh/raarahtalledh bigkijigujmie *čovdosiid dïete.
Čoahkkin ii galgan čielggadit mo dan galgá dahkat oanehis áigái.
Ij tjåanghkoe edtjh guktie tjïelkedidh dam edtja åenehks tïjjese darjodh.
Sámediggi lea dattetge miehtan čohkket beliid eará oktavuođas jus dovddahuvvo dárbu dasa.
Saemiedigkie darhkan lea hååneskinie seeptjedh bielide jeatjah gaskesisnie jis damtehtåvva daerpiesvoete dan.
20.01.12 dollojuvvui sierra čoahkkin gaskal orohaga 22 Fiettar, Nussir ASA ja Sámedikki Fiettara vejolaš oassálastima birra šiehtadallamiidda ruvkedoaibmakonsešuvdnaohcama oktavuođas.
20.01.12 #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> sjïere tjåanghkoe gaskesne sïjten 22:n Fiettaren, Nussir ASAn/Asan jïh Saemiedigkien Fiettaren kaanne mealtan bïjre raarahtallemidie *ruvkedoaibmakonsešuvdnaohcama gaskesisnie.
Fiettar áigu árvvoštallat oassálastima šiehtadallamiidda ja dieđihit guđe oainnu sii leat háhkan.
Fiettar sæjhta laejhtedh mealtan raarahtallemidie jïh bïeljelidh guhten vuajnoen dah skååffeme.
Ráđđehusa bargu minerálaealáhusa strategiijaiguin
Reerenassen barkoe mineraljielemen strategijigujmie
Ráđđehus lea dieđihan ahte sii áigot ráhkadit strategiija minerálaealáhussii mii galgá guorahallat minerálaealáhusa ja minerálapolitihka rámmaeavttuid nationála perspektiivvas.
Reerenasse bïeljelamme dah sijhtieh strategijem darjodh mineraljieliemasse mij edtja mineraljielemem goerehtalledh jïh *minerálapolitihka mieriekrïevemidie nasjonaale perspektijvesne.
Dát boahtá maiddái ovdan davveguovlodieđáhusas (St. dieđ. nr. 7 (2011-2012) Davveguovllut – Višuvdna ja váikkuhangaskaoamit.
Daate aaj båata fraamme noerhtedajvebïevnesistie (S./s.#t<n><abbr><gen> *dieđ. nr. 7 (2011-2012) Noerhtedajvh – Visjovne jïh dïedtetsavtshvierhtieh.
Minerálastrategiija lea ráđđehusdokumeanta ii ge dan galgga stuorradiggi meannudit.
*Minerálastrategiija lea reerenassetjaatsege ij aaj dan edtjh stoerredigkie gïetedalledh.
Lea jurddašuvvon ahte dat galgá gieđahallat viehka guovdilaston diliid birra konkrehta doaibmabijuiguin mat galget álkidit vejolašvuođa čađahit ruvkedoaimmaid.
#Ussjedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> dïhte edtja naa gïetedalledh *guovdilaston tsiehkide bïjre konkreete råajvarimmiejgujmie mah edtjieh nuepiem aelhkiedehtedh tjïrrehtidh *ruvkedoaimmaid.
Ealáhus- ja gávpedepartemeantta stáhtačálli Rikke Lund bovdehusa vuođul oassálasttii sámediggeráđđi čoahkkimii minerálastrategiijaid birra 04.01.12.
Jieleme- jïh bovredepartemeenten staatetjaelije Rikke Lunden *bovdehusa dïere mealtan saemiedigkieraerie tjåånghkese *minerálastrategiijaid bïjre 04.01.12.
Sámedikki bealis dovddahuvvui ahte go ođđa minerálaláhka ii vuhtiiváldde álgoálbmogiid olmmošvuoigatvuođaid, de ii sáhttán Sámediggi mieđihit láhkii, mii maiddái dagahii ahte Sámediggi dan geažil ii leat sáhttán mieđihit mearrádusaide ge lága vuođul, ii ge strategiijaide ja doaibmabijuide mat galget nannet minerálaealáhusa.
Saemiedigkien bielesne damtehtovvi ahte goh orre *minerálaláhka ij seatedh aalkoeåålmegi åålmehreaktide, dellie ij maehtieh Saemiedigkie laakese nårtodh, mij aaj darjoeji ahte Saemiedigkie dan dïete ij maahteme mieriedimmide nårtodh aaj laaken dïere, ij aaj strategijide jïh råajvarimmide mah edtjieh mineraljielemem nænnoestidh.
Dattetge deattuhuvvui ahte Sámediggi doallá rabasin dan vejolašvuođa ahte konsulteret minerálastrategiija doaibmabijuid birra jus strategiijas dovddahuvvo čielgasit ahte minerálaláhka galgá rievdaduvvot nu ahte sámi kultuvrra vuhtiiváldin fuolahuvvo olles árbevirolaš sámi guvlui daid minerálaid oktavuođas maidda stáhta čuoččuha oamastanvuoigatvuođa.
Darhkan #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> ahte Saemiedigkie #steeredh<vblex><iv><indic><pres><p3><sg> *rabasin dam nuepiem ahte *konsulteret *minerálastrategiija råajvarimmiej bïjre jis strategijesne tjïelkelaakan damtehtåvva ahte *minerálaláhka edtja nimhtie jarkestovvedh ahte saemien kultuvren seatadimmie hoksesåvva dïeve aerpiesïejhme saemien dajvese daj *minerálaid gaskesisnie mejtie staate eekemereaktam bagkese.
Mihttomearrin ferte leat ahte dat galgá ovddiduvvot 2013 giđa.
Ulmine tjuara årrodh dïhte edtja #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> 2013:n gïjren.
Dát lea Sámi vuoigatvuođalávdegotti II čuovvoleapmi nu mo ráđđehus dieđihii Ot. proposišuvnnas nr. 43 (2008-2009) Minerálaláhka.
Daate lea Saepmien reaktanmoenehtsen IJ dåeriedimmie nimhtie guktie reerenasse bïeljeli *Ot. proposisjovnesne nr. 43 (2008-2009) *Minerálaláhka.
Ealáhus- ja gávpedepartemeanta celkkii ahte sii áigot dan árvvoštallat ja dasto evttohit Sámediggái čađahit vejolaš konsultašuvnnaid minerálaealáhusstrategiija doaibmabijuid birra.
Jieleme- jïh bovredepartemeente jeehti dah sijhtieh dam laejhtedh jïh dehtie minngede Saemiedægkan uvtedidh tjïrrehtidh kaanne konsultasjovni mineraljielemestrategijen råajvarimmiej bïjre.
Ovddidit positiivvalaš dálkkádatdoaibmabijuid ja heivehanstrategiijaid vai sámi servodat ii livčče nu rašši dálkkádatrievdamiidda
Evtiedibie positijve/positïjve *dálkkádatdoaibmabijuid jïh sjïehtedimmiestrategijide vuj saemien ij siebriedahke leah nimhtie hiejjehts *dálkkádatrievdamiidda
ON dálkkádatkonvenšuvdna
ON *dálkkádatkonvenšuvdna
Sámediggeráđđi oassálasttii dálkkádatšiehtadallamiid alladásseoassái Norgga sáttagottis osolaščoahkkimis, COP, ON dálkkádatkonvenšuvnnas áigodagas juovlamánu 5-9 b. 2011 Durbanis Lulli-Afrihkás.
Saemiedigkieraerie Mealtan *dálkkádatšiehtadallamiid jolledalteseboelhkese Nöörjen saadtehmoenehtsisnie *osolaščoahkkimis, *COP, ON *dálkkádatkonvenšuvnnas boelhkesne goeven 5-9 b. 2011 Durbanisnie Åarjel-Afrihkesne.
Biras- ja ovddidanministtar Erik Solheim jođihii sáttagotti.
Byjrese- jïh evtiedimmieministere Erik Solheim saadtehmoenehtsem öörni.
Dálkkádatkonvenšuvnna bajimus mihttomearri lea uhcidit máilmmiviidosaš liegganeami dakko bokte ahte uhcidit dálkkádatgássaid luoitima.
*Dálkkádatkonvenšuvnna bijjemes ulmie lea unniedidh *máilmmiviidosaš *liegganeami *dakko gåaskoejin ahte unniedih *dálkkádatgássaid biestemem.
Dálkkádatpáhkka Durbanis mearkkaša čovdosa dakkár plánii ahte mearridit boahttevaš juridihkalaš dálkkádatšiehtadusa buot riikkaide.
*Dálkkádatpáhkka Durbanisnie krööhkeste *čovdosa dagkeres soejkesjasse ahte nænnoestibie båetije juridihkeles *dálkkádatšiehtadusa gaajhkide rïjhkide.
Dat galgá leat šiehtaduvvon maŋimusat 2015 ja boahtit fápmui 2020:s.
Dïhte edtja #nååhtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> minngebelaakan 2015:n jïh fååmese båetedh 2020:ste.
Kyotoprotokolla guhkiduvvo viđain jagiin ja ruoná foanda vuođđuduvvo ruhtadit dálkkádatdoaibmabijuid ovdáneaddjiriikkaid várás.
#Kyoto<np><cmp_sgnom><cmp>buertiegærja #guhkiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> vïjhtine jaepine jïh kruana fåante #tseegkesovvedh<vblex><iv><prsprc> laeviehtidh *dálkkádatdoaibmabijuid #åvtenidh<vblex><iv><der_nomag><n><cmp_sgnom><cmp>rïjhki muhteste.
Eará osiin leat earret eará njuolggadusat dasa mo gozihit ja dárkkistit luoitimiid, arvevuvddiid suodjaleapmi, teknologiijagaskkusteapmi ovdáneaddjiriikkaide ja dálkkádatheiveheapmi.
Jeatjah boelhkine gaskem jeatjah leah njoelkedassh dan guktie geehtedh jïh vaaksjodh biestiemidie, såafoej vaarjelimmie, teknologijedeanahtimmie #åvtenidh<vblex><iv><der_nomag><n><cmp_sgnom><cmp>rïjhkide jïh *dálkkádatheiveheapmi.
Dálkkádatrievdamat čuhcet garrasat álgoálbmogiidda dannego álgoálbmogat dávjá ellet lahka luonddu ja dan láhkai doppe gos dálkkádatrievdamat ovddimusat oidnojit.
*Dálkkádatrievdamat gaajesjieh garrebe aalkoeåålmegidie dannasinie aalkoeåålmegh daamhtah lïhke eatnemen jielieh jïh dan nemhtie debpene sijjesne *dálkkádatrievdamat #ovtetje<adj><sup><pl><nom> vååjnoeh.
Dát guoská erenoamážit sápmelaččaide, ja eará álgoálbmogiidda Árktisis gos dálkkádagat rievdet johtilepmosit.
Daate dæjpa joekoenlaakan saemide, jïh jeatjah aalkoeåålmegidie Árktisisnie sijjesne *dálkkádagat #jorkestovvedh<vblex><imp><p2><pl> *johtilepmosit.
Bjerkenesguovddáš dálkkádatdutkama várás lea aiddo báliid meroštallan ahte Árktis vásiha 4-6 ceahki liegganeami ovdal jagi 2050 jus CO2 luoitimat eai uhciduvvo.
*Bjerkenesguovddáš *dálkkádatdutkama muhteste aadtjege *báliid aerviedamme ahte Árktis 4-6:m damta daltesh *liegganeami aarebi jaepien #2050<num><sem_year><sg><nom> jis CO2:n eah biestemh unnedh.
Danne leat šlunddagan go álgoálbmotperspektiiva dahkkojuvvui mávssoheapmin COP 17 mearrádusain.
Dannasinie libie *šlunddagan goh aalkoeåålmegeperspektijve/aalkoeåålmehperspektijve/aalkoeåålmhperspektijve dorjesovvi #maaksoe<n><der_car><adj><ess> *COP 17 mieriedimmine.
Ledje dušše eahpečielga ja uhccán geatnegahtti čujuhusat álgoálbmogiidda dain mearrádusain mat čatnasit dálkkádatheivehemiide ja ruoná dálkkádatfondii.
ajve Lin *eahpečielga jïh onnen *geatnegahtti årromesijjieh aalkoeåålmegidie dejnie mieriedimmine mah *čatnasit *dálkkádatheivehemiide jïh kruana *dálkkádatfondii.
COP 16 mearrádusat vuovdeálgaga REDD+ oktavuođas leat dattetge ain fámus.
*COP 16:n mieriedimmieh *vuovdeálgaga *REDD+ gaskesisnie darhkan leah annje faamosne.
Dás lea sáhka sihkkarastinmekanismmain álgoálbmotvuoigatvuođaid, árbedieđu ja dievaslaš álgoálbmotoassálastima ektui.
Daelie lea håaleme *sihkkarastinmekanismmain aalkoeåålmegereaktaj/aalkoeåålmehreaktaj/aalkoeåålmhreaktaj, aerpiedaajroen jïh ellies #aalkoeåålmege<n><cmp_sgnom><cmp>#mealtan<adv><der_nomact><n> muhteste.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 27. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 27. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Čuovvolit Sámedikki geatnegasvuođaid almmolaš plánemis ja váikkuhaniskančielggademiin plána- ja huksenlága mielde Eavttuid biddji nationála ja davviriikkalaš boraspirepolitihkkii ja –hálddašeapmái, das mielde maiddái boraspirenáli dohkálaš reguleren Suodjalanproseassaid čuovvoleapmi sámi guovlluin
Dåeriedibie Saemiedigkien dïedtide byjjes soejkesjimmesne jïh @váikkuhit<ex_vblex><iv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>+goerehtidh<vblex><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>+salkehtimmie<n><pl><ine> soejkesje- jïh tseegkemelaaken mietie Moenemetsiehkiej bïejije nasjonaale jïh noerhtelaanti juvrepolitihkese jïh –reeremasse, dennie mietie aaj juvremaadtoem *dohkálaš reguleerem Vaarjelimmieprosessi dåeriedimmie saemien dajvine
18. 01.12 ledje Sámedikkis konsultašuvnnat Nordlándda fylkkamánniin Sáltoduoddara – Čáhppesjiehki álbmotmeahci viiddidan- ja revišuvdnaproseassa birra, ja konsultašuvdna sámi oassálastima birra bargolávdegoddái ráhkadit hálddašanplána Holmvassdalen luonddumeahci várás Grane suohkanis.
18. 01.12 Saemiedigkesne lin konsultasjovnh Nordlaanten fylhkemaennine Sáltoduottaren – Tjeehpesdielhtien aalmogemiehtjien vijriedimmie- jïh *revišuvdnaproseassa bïjre, jïh konsultasjovne saemien mealtan bïjre barkoemoenehtsasse darjodh reeremesoejkesjem Holmvassdalenen eatnemenmiehtjien muhteste Granen tjïeltesne.
Sámediggi oaivvilda ahte suodjalanláhkaásahus Sáltoduoddara – Čáhppesjiehki guovllu várás berre ođasmahttojuvvot.
Saemiedigkie jeahta ahte vaarjelimmienjoelkedasse Sáltoduottaren – Tjeehpesdielhtien dajven muhteste byöroe orrestovvedh.
Viidáseappot šattai ovttamielalašvuohta das ahte bargolávdegottis galgá leat buorre sámi ovddastus.
Vijriehkåbpoe sjïdti *ovttamielalašvuohta dennie ahte barkoemoenehtsisnie edtja årrodh buerie saemien *ovddastus.
Konsultašuvnnat galget válmmastuvvot go Nordlándda fylkkamánni lea geargan ovdabargguinis lagas boahtteáiggis.
Konsultasjovnh edtjieh *válmmastuvvot goh Nordlaanten fylhkemaennie galhkeme *ovdabargguinis gietskies #båetije aejkie<n><sg><ine>.
Sámediggi attii 13.01.12 gulaskuddancealkámuša Femundsmarka álbmotmeahci oktavuođas oktan lagas suodjemehciiguin.
Saemiedigkie 13.01.12:m vedti *gulaskuddancealkámuša Femundsmarkah aalmogemiehtjien gaskesisnie oktegh gietskies *suodjemehciiguin.
Hálddašanplánaevttohusas evttohuvvo earret eará juohkit álbmotmeahci guokte avádahkan, A ja B.
Reeremesoejkesjeuvtelassesne gaskem jeatjah #uvtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> juekedh aalmogemiehtjien gööktem *avádahkan, #A<n><abbr><pl><nom> jïh #B<n><abbr><acc>
Dat guokte avádaga ožžot iešguđet mihttomeriid ja strategiijaid suodjaleami ja geavaheami várás.
Dah göökte *avádaga åadtjoeh #fïereguhte<prn><ind><attr> ulmide jïh strategijide vaarjelimmien jïh pråvhkoen muhteste.
Go sámi vuoigatvuođat ja beroštusat guoskkahuvvojit njuolgga, de mii oaivvildit ahte áššái gullá konsultašuvdnageatnegasvuohta, ja Sámediggi áigu konsulteret Lulli-Trøndelága ja Hedmárkku fylkkamánniiguin.
Goh saemien reaktah jïh *beroštusat sjåavoehtovvieh rïekte, dellie mijjieh jiehtebe ahte aamhtesasse gåvla konsultasjovnedïedte, jïh Saemiedigkie sæjhta *konsulteret Åarjel-Tröndelaagem jïh Hedmarhken fylhkemaenniejgujmie.
31.01.12 attii Sámediggi gulaskuddancealkámuša Junkerdalsura luonddumeahci oktavuođas.
31.01.12 vedti Saemiedigkie *gulaskuddancealkámuša *Junkerdalsura eatnemenmiehtjiem gaskesisnie.
Sámediggái lea hui deaŧalaš ahte guoskkahuvvon orohagaide eai šatta gáržžideamit beaivválaš boazodoallodoibmii.
Saemiedægkan lea dan vihkele ahte sjåavoehtovveme sïjtide eah sjïdth gaertjiedimmieh fïerhtenbeajjetje båatsoedarjoemasse.
Sámediggi čujuha dasa ahte suodjalanláhkaásahusain ja mearrádusain ferte boahtit ovdan ahte Sámediggi dat lea sámi kulturmuittuid ja kulturbirrasiid hálddašaneiseváldi.
Saemiedigkie dan tjaatseste ahte vaarjelimmienjoelkedassine jïh mieriedimmine tjuara fraamme båetedh ahte Saemiedigkie dïhte lea saemien kultuvremojhtesi jïh kultuvrebyjresi #reereme<n><cmp_sgnom><cmp>#åejvieladtjh<n><sg><nom>.
Sámediggi áigu konsulteret Luondduhálddašandirektoráhtain ovdalgo hálddašanplána dohkkehuvvo.
Saemiedigkie sæjhta *konsulteret Eatnemenreeremedirektoraatine/Eatnemenreeremedirektovraatine aarebi reeremesoejkesjen #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Bargat dan ala ahte mohtorjohtalus meahcis lea ceavzilis vuogi mielde mii váldá vuhtii sámi geavahusa luonddu- ja kulturbirrasa ektui ja sámi meahcástanávkkástallama ja suohkaniid iešmearridanrievtti mohtorjohtalusa ektui Bargat dan ala vai árbedieđut ožžot stuorát saji areálahálddašeamis Váikkuhit areálavuođu nannema sámi ealáhusaide ja sámi resursaávkkástallamii
dan nelnie Barkebe ahte *mohtorjohtalus miehtjesne lea *ceavzilis vuekien mietie mij ååktoe vuehtieji saemien åtnoem @X> jïh kultuvrebyjresen muhteste jïh saemiem *meahcástanávkkástallama jïh tjïelti jïjtjereeremereaktoen *mohtorjohtalusa moenemetseahkan dan nelnie Barkebe vuj aerpiedaajroeh stoerebe sijjiem åadtjoeh goelpeneståaroereeremistie Dijpedh goelpeneståaroevåaromen nænnoestimmiem saemien jieliemidie jïh saemien vierhtienåhtadæmman
Sámediggeráđis lea leamaš čoahkkin Namdal Bruk AS/ Ola Mæle opmodagaid beaivválaš jođiheddjiin Knut Berger Nååmesjevuemies 25.01.12.
Saemiedigkieraerien orreme tjåanghkoem Nååmesjenvuemiem Bruken AS:m/as:m/ Ola Mælen eegi fïerhtenbeajjetje juhtiehtæjjine Knut Berger *Nååmesjevuemies 25.01.12.
Sivvan čoahkkimii lei ahte Ola Mæle háliida hukset bartagili Skorovatnii, ja ráhkadit láhttofierpmádaga turismma várás.
Sjïekine tjåånghkese lij ahte Ola Mæle sæjhta hahtjoebyjjem bigkedh Skorovatnasse, jïh gaasijevearmadahken/gaassijevearmadahken darjodh *turismma muhteste.
Lea maid ohccojuvvon minerálaid geahččalanohcanlohpi dáin guovlluin.
Aaj ohtsesovveme *minerálaid pryövenasseohtsemeluhpie daejnie dajvine.
Sámediggeráđđi háliidii diehtit makkár gulahallan Namdal Bruk:s lea leamaš guovllu boazodoaluin.
Saemiedigkieraerie sïjhti daejredh magkeres gaskestalleme Nååmesjenvuemiem Bruken orreme dajven båatsojne.
Fitnodat muitalii ahte sii lei jeavddalaš gulahallan boazodoaluin ja ahte sii ledje sis ožžon dieđuid dan birra mat guovllut leat deaŧalaččat boazodollui.
Sïelte bïeljeli dah lij *jeavddalaš båatsojne gaskestalleme jïh dah lin dejnie åådtjeme daajrojde dan bïjre mah dajvh vihkele båatsose.
Sámediggeráđđi oaččui maid diehtit ahte Davvi-Trøndelága fylkkamánnis lea leamaš oktavuohta singuin ja háliidii geavahit dán ášši ovdamearkan gulahallamii gaskal ealáhusdoaimmaheddjiid ja boazodoalu.
Saemiedigkieraerie aaj åadtjoeji daejredh ahte Noerhte-Tröndelaagen fylhkemaennien orreme gaskese dejgujmie jïh sïjhti nuhtjedh daam aamhtesem vuesiehtimmine gaskesadtemasse gaskesne #jieleme<n><cmp_sgnom><cmp>#redaktööre<n><nomag><pl><gen> jïh båatsoen.
Sámediggeráđđi deattuhii ahte gulahallan ovdal dákkár prošeavttaid lea deaŧalaš, ja ahte juksat ovttamielalašvuođa boazodoaluin sin eavttuid vuođul.
Saemiedigkieraerie tjïelkestehti ahte gaskesadtemen aarebi dagkeres prosjeekti vihkele, jïh ahte jaksebe *ovttamielalašvuođa båatsojne daj moenemetsiehkiej dïere.
Sámediggeráđis leat leamaš čoahkkimat Voengel Njaarke ja Åarjel Njaarke orohagaiguin 7.02.12 bieggafápmohuksema birra Kalvvatnanii Davvi-Trøndelágas ja Nordlánddas.
Saemiedigkieraerien orreme tjåanghkoeh *Voengel Njaarken jïh #Åarjel<np><attr> Njaarken sïjtigujmie 7.02.12:n bïegkefaamoetseegkemen bïjre *Kalvvatnanii Noerhte-Tröndelaagesne jïh Nordlaantesne.
Čoahkkimis ságaškušše dan birra mo boazodoallu vásii proseassaid bieggafámu ásaheami oktavuođas boazoguohtunguovlluin.
Tjåanghkosne dan bïjre digkiedin guktie båatsoe vaasi prosessi bïegkefaamoen tseegkemen gaskesisnie bovtsegåatomedajvine.
Sámediggeráđđi čilgii mo Sámediggi bargá dákkár áššiiguin ja maid Sámediggi sáhttá dahkat.
Saemiedigkieraerie guktie boejhkeli Saemiedigkie barka dagkeres aamhtesigujmie jïh maam Saemiedigkie maahta darjodh.
Sohppojuvvui ahte Sámedikkis galgá leat lagas gulahallan orohagaiguin gulaskuddancealkámušaid čállimis ja viidáset proseassas.
#Latjkedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> ahte Saemiedigkien edtja årrodh gietskies gaskestalleme sïjtigujmie *gulaskuddancealkámušaid tjaeliemisnie jïh vijrebe prosessesne.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 28. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 28. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Konsultašuvnnat bieggafápmorusttega birra Raudfjellet alde Romssa suohkanis
Konsultasjovnh bïegkefaamoebægkoen bïjre Raudfjelleten nelhtie Romsan tjïeltesne
Sámedikkis leat leamaš konsultašuvnnat Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhtain (NČE) Norsk Miljøkraft Raudfjell AS konsešuvdnaohcama oktavuođas ásahit bieggafápmorusttegat Raudfjellet ala Fálásullos Romssa suohkanis.
Saemiedigkien orreme konsultasjovnh Nöörjem *čázádat- jïh energijedirektoraatine/energijedirektovraatine (*NČE) Norsk Miljøkraften *Raudfjell AS:m/as:m *konsešuvdnaohcama gaskesisnie tseegkieh bïegkefaamoebægkoeh Raudfjelleten nelnie Fálásuolusne Romsan tjïeltesne.
Konsultašuvnnat leat čalmmustahttán dan ahte guoská go boazodollui bieggafápmorusttega huksen Raudfjellet ala.
Konsultasjovnh dam tjelmiestahteme ahte dæjpa goh båatsose bïegkefaamoebægkoem bigkeme Raudfjelleten nelnie.
Konsultašuvnnat loahpahuvvojedje guovvamánus 2012.
Konsultasjovnh goevtesne illesovvin 2012.
Sámediggeráđđi mieđai plánaide daid plánaguovllu uhcidemiiguin maid NČE evttohii konsultašuvnnain 28.11.11.
Saemiedigkieraerie *mieđai soejkesjidie dejtie soejkesjedajvem unniedimmiejgujmie aaj *NČE konsultasjovnine uvtedi 28.11.11.
Uhcideamit vástidit sullui beallái plánaguovllus.
Unniedimmieh såålese vaestiedieh bealan soejkesjedajvesne.
Sámediggeráđđi čájeha dákko bokte ahte ádde dan dárbbu mii ođđa fápmolágideapmái ja birasseasti energiija ovddideapmái, ja lea duhtavaš ahte dat sáhttá dáhpáhuvvat ovttasbargguin boazodoalu dárbbuid hárrái, ii ge dainna lágiin ahte badjelgeahččat boazodoalu dárbbuid.
Saemiedigkieraerie vuesehte *dákko gåaskoejin ahte aervede dam daerpiesvoetem mij orre faamoeöörnedehtiemasse jïh #byjrese<n><sem_plc><cmp_sgnom><cmp> njoetije energijen evtiedæmman, jïh madtjele dïhte maahta ektiebarkojne sjugniehtovvedh båatsoen daerpiesvoeti gaavhtan, ij aaj dejnie vuekine ahte aassjoestibie båatsoen daerpiesvoetide.
Bargat dan ala ahte sámi báikkálaš searvan ja mieldeváikkuheapmi buot areála- ja resursahálddašemiin sihkkarastojuvvo Bargat dan ala ahte hálddahuslaš doaibmabijut heivehuvvojit nu ahte boazodolliide sihkkarastojuvvo dat mobilitehta maid sii dárbbašit dálkkádatrievdamiid geažil Čuovvolit Sámi vuoigatvuođalávdegotti II barggu, earret eará proseassa báikkálaš ja regionála vuođđudeami bokte
dan nelnie Barkebe ahte saemien voenges meatan jïh *mieldeváikkuheapmi #gaajhke<prn><ind> #goelpeneståaroe<n> jïh vierhtiereereminie #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> Barkedh dan nelnie ahte reerije råajvarimmieh nimhtie sjïehteluvvieh ahte #bovtse<n><cmp_sgnom><cmp>#steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><pl><ill> #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> dïhte *mobilitehta maam dah daarpesjieh *dálkkádatrievdamiid dïete Dåeriedidh Saepmien reaktanmoenehtsem IJ barkoen, gaskem jeatjah prosessen voenges jïh regionaale tseegkemen baaktoe
Kulturmuitosuodjalus
Kultuvremojhtesevaarjelimmie
Váldomihttomearri Gáhttet ja oainnusmahttit sámi kulturmuittuid ja –birrasiid daid mihtilmasvuođain ja variašuvnnain, sihke oassin min kulturárbbis ja identitehtas ja oassin sámi biras- ja resursahálddašeamis
Åejvieulmiemierie Vaarjelibie jïh *oainnusmahttit saemien kultuvremojhtesidie jïh –byjresidie dej *mihtilmasvuođain jïh variasjovnine, dovne boelhkine mijjen kultuvreaerpesne jïh identiteetesne jïh boelhkine saemien byjrese- jïh vierhtiereeremisnie
Oassemihttomearit Sámi kulturmuittut geavahuvvojit duođaštussan sámi leahkimii, ja veahkkin sámi kultuvrra ja identitehta nannemii Sámi kulturmuittut ja kulturbirrasat gozihuvvojit areálaid ja resurssaid hálddašeami ja geavaheami oktavuođas Sámi kulturárbbi hálddašeamis deattuhuvvo ceavzilis ja guhkes áiggi perspektiiva Sámi kulturmuittuid Sámedikki hálddašanváldi lea njuolga mearriduvvon kulturmuitolágas
Boelhkeulmieh Saepmien kultuvremojhtesh nuhtjesuvvieh jååhkesjimmine saemien *leahkimii, jïh viehkine saemien kultuvren jïh identiteeten nænnoestæmman Saepmien kultuvremojhtesh jïh kultuvrebyjresh geehtesuvvieh goelpeneståaroej jïh vierhtiej reeremen jïh pråvhkoen gaskesisnie Saepmien kultuvreaerpien reeremisnie #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> *ceavzilis jïh guhkies tïjjen perspektijve Saepmien kultuvremojhtesidie Saemiedigkien reeremestilleme lea rïekte nænnoestovveme kultuvremojhteselaakesne
Strategiijat Háhkat buriid rámmaeavttuid sámi kulturmuitosuodjaleapmái gulahallama ja ovttasbarggu bokte guovddáš, guovlulaš ja báikkálaš eiseválddiid ja eará relevánta aktevrraid gaskka Gulahallama bokte guovddáš eiseválddiiguin bargat dan ala ahte Sámediggi oažžu hálddašanválddi sámi kulturmuittuide njuolga kulturmuitolága bokte Sámi kulturmuittuid hálddašeapmi iežas historjjá ja árvvuid vuođul
Strategijh buerie mieriekrïevemidie Skååffebe saemien kultuvremojhtesevaarjelæmman gaskesadtemen jïh ektiebarkoen baaktoe voernges, regionaale jïh voenges åejvieladtji jïh jeatjah relevaante aktööri gaskemsh Gaskesadtemen baaktoe voernges åejvieladtjigujmie dan nelnie barkebe ahte Saemiedigkie åådtje *hálddašanválddi saemien kultuvremojhtesidie rïekte kultuvremojhteselaaken baaktoe Saepmien kultuvremojhtesi reereme jïjtjse vaajesen jïh aarvoej dïere
E 8 Lávvavuovddi čađa
E./e. 8 Lávvavuovdijjen tjïrrh
Sámedikkis leat dál leamaš máŋga stuorra geaidnoášši Romssas meannudeapmái.
Saemiedigkien daelie orreme gellie stoere geajnoeaamhtese Romsesne gïetedallemasse.
Okta dain lea E8 Lávvavuovddi čađa Romssa ja Báhccavuona suohkaniin.
Akte dejnie lea *E8 Lávvavuovdijjen tjïrrh Romsan jïh Báhccavuotnan tjïeltine.
Geaidnogaskkas dáhpáhuvvet ollu lihkohisvuođat.
Geajnoedajvesne sjugniehtuvvieh jeenjen *lihkohisvuođat.
Politihkalaččat lea geahččaluvvon oažžut geaidnojuohkki nu johtilit go vejolaš.
Politihkeleslaakan #voejhkelidh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><prfprc> åadtjodh geajnoejuekijem nimhtie juhtielidh goh gåarede.
Ášši lea vuoruhuvvon departemeantadásis.
Aamhtese departemeentedaltesisnie #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Ruđat leat juolluduvvon vai sáhttá barggu álggahit 2012.s juo.
Beetnegh laeviehtovveme vuj maahta barkoem aelkiehtidh 2012.#s<n><abbr><sg><acc> joe.
Sámediggi čađahii báikediđoštallamii mannan geasi plánabarggu oktavuođas.
Saemiedigkie tjïrrehti *báikediđoštallamii mïnneme giesien soejkesjebarkoem gaskesisnie.
Plánaguovllus ja dan lahkosis registrerejuvvojedje 12 báikki oktan 20 sámi kulturmuittuiguin.
Soejkesjedajvesne jïh dan *lahkosis registreeresovvin 12 sijjieh oktegh 20 saemieh kultuvremojhtesigujmie.
Dadjat juo buot kulturmuittut čatnasit boazodollui.
joe Jiehtebe gaajhkh kultuvremojhtesh *čatnasit båatsose.
Eatnašat leat automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon (boarráset go 100 jagi).
*Eatnašat leah *automáhtalaččat *ráfáidahttojuvvon (båarasåbpoe goh 100:m jaepieh).
Dás lea eanaš sáhka goahtesajiin ja áidesajiin, muhto lea maid árbevieruide gullevaš báiki (Sárágeađgi) ja visttit mat duođaštit boazodoalu geavaheami maŋŋá soađi.
Daelie lea jeenjemes håaleme derhviegåetiesijjine jïh haakenesijjine, mohte aaj lea tradisjovnide *gullevaš sijjie (#Saara<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>gierkie) jïh gåetieh mah jååhkesjieh båatsoen pråvhkoem mænngan dåaroen.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 29. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 29. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Geavaheami sáhttá áigádit 1700- jahkái čálalaš gálduin, muhto roggamiid vuođul das lahkosis sáhttit meroštallat mealgat guhkit geavahanáiggi.
Pråvhkoem maahta *áigádit #1700<num><arab><cmp_splitr> jaapan tjaaleldh gaaltijinie, mohte kroehkemi dïere dennie *lahkosis maehtebe aerviedidh *mealgat guhkebe pråvhkoetïjjem.
Geaidnohuksen rihkku máŋga automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon sámi kulturmuittu.
Geajnoetseegkeme gelliem meadta *automáhtalaččat *ráfáidahttojuvvon saemieh kultuvremojhtesem.
Sámediggi lea válljen ahte ii áiggo vuosttaldit plánaevttohusa, muhto baicce meannudit ášši sierralohpeáššin kulturmuitolága vuođul.
Saemiedigkie veeljeme ahte ij sïjhth vuastalidh soejkesjeuvtelassem, mohte buerebh aamhtesem gïetedallebe sjïereluhpieaamhtesinie kultuvremojhteselaaken dïere.
Riikkaantikvára dahká loahpalaš mearrádusa das ahte sáhttá go addit sierralobi kulturmuitolága mearrádusain vai ii.
*Riikkaantikvára dorje minngemes mieriedimmiem dennie ahte maahta goh vedtedh sjïereluhpien kultuvremojhteselaakem mieriedimmine vuj ij.
Dat dahkkojuvvo Sámedikki rávvaga vuođul.
Dïhte dorjesåvva Saemiedigkien bïhkedimmien dïere.
Jus Riikkaantikvára mieđiha plánaevttohussii, de dat mearkkaša ahte suohkanstivra oažžu lobi dohkkehit plána.
Jis *Riikkaantikvára soejkesjeuvtelassese norte, dellie dïhte krööhkeste ahte tjïelteståvroe luhpiem åådtje dåhkasjehtedh soejkesjem.
Sámediggi deattuhii rávvagis ahte das lea deaŧalaš servodatlaš beroštusat (sihkkarvuođadeasta).
Saemiedigkie bïhkedimmiem tjïelkestehti ahte dennie vihkele *servodatlaš *beroštusat (*sihkkarvuođadeasta).
Leat maiddái ovdal čađahuvvon sisabahkkemat go dálá E8 manná áidesajiid ravdda čađa.
Aaj aarebi tjïrrehtovveme *sisabahkkemat goh daaletje *E8 mænna haakenesijjiej haerien tjïrrh.
Dán áššis lea Riikkaantikvára čuvvon Sámedikki rávvaga ja addán 02.02.12 lobi duohtadit guokte automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon gietti/boazoáidesaji.
Daennie aamhtesisnie lea *Riikkaantikvára dåeriedamme Saemiedigkien bïhkedimmien jïh vadteme 02.02.12:m luhpieh *duohtadit gööktem *automáhtalaččat *ráfáidahttojuvvon ïentjh/gaertiesijjien.
Mii guoská plána eará kulturmuittuid fuolaheapmái, de lea leamaš guhkit plánaproseassa lagas ovttasbargguin geaidnodoaimmahagain.
Mij dæjpa soejkesjen jeatjah kultuvremojhtesi ealjohkasse, dellie orreme guhkebe soejkesjeprosessen gietskies ektiebarkojne *geaidnodoaimmahagain.
Dat mielddisbuvttii reviderejuvvon plána ođđajagimánu loahpas, mas geaidnodoaimmahat lea vuhtiiváldán buot Sámedikki mearkkašumiid.
Dïhte mealtan böökti revideeresovveme soejkesjem tsïengelen minngiegietjesne, mesnie #geajnoe<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> seatadamme gaajhken Saemiedigkien mïerhkesjimmide.
Sámediggi attii 06.02.12 cealkámuša plánii.
Saemiedigkie 06.02.12:m vedti #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><nom> soejkesjasse.
Guoskevaš kulturmuittuid iská Romssa musea 2012 geasi.
Sjyöhtehke kultuvremojhtesidie goerehte Romsan museume 2012:m giesieh.
Buot iskangoluid máksá doaibmabiddji.
Gaajhkide goerehtimmiemaaksojde maaksa darjomebïejije.
Galget čađahuvvot botanihkalaš registreremat (šaddošlájaid registreren) ja pollenguorahallan.
Edtjieh tjïrrehtovvedh *botanihkalaš registreeremh (sjædtoesåarhti registreeremen) jïh *pollenguorahallan.
Áigumuš lea kártet guohtunšattuid ja mearridit goas guovlu vuosttaš gearddi geavahuvvui boazodollui.
Aajkoe lea goerehtalledh gåatomesjædtojde jïh nænnoestidh gåessie dajve voestes aejkien båatsose nuhtjesovvi.
Eai leat galle dakkár iskkadeami čađahuvvon Sámis.
Eah leah gellie dagkeres goerehtimmien Saepmesne tjïrrehtovveme.
Maiddái goahtesajit galget iskkaduvvot.
Aaj derhviegåetiesijjieh edtjieh #goerehtidh<vblex><der_d><vblex><der_passl><vblex><iv><inf>.
Sierralohpeohcan kulturmuitolága § 8 njealját lađđasa vuođul Reihvági luossaveajetrusttega muddenplána almmolaš geahčadeami oktavuođas, Davvenjárgga suohkan, Finnmárku
#Sierra<np><cmp_sgnom><cmp>#luhpie<n><cmp_sgnom><cmp>ohtsemen kultuvremojhteselaaken § 8 nealjede lïhtsen dïere Reihváhkijjen *luossaveajetrusttega staeriedimmiesoejkesjen byjjes vuejnemen gaskesisnie, Davvenjárgan tjïelte, Finnmaarhke
Ášši guoská Reihvági luossaveajetrusttega muddenplána almmolaš geahčadeapmái, Davvenjárgga suohkanis.
Aamhtese dæjpa Reihváhkijjen *luossaveajetrusttega staeriedimmiesoejkesjen byjjes vuejniemasse, Davvenjárgan tjïeltesne.
Muddenplána mihttomearri lea láhčit dilálašvuođaid ásahit luossaveajetrusttega gáddái.
Staeriedimmiesoejkesjen ulmie lea laetjedh nuepide tseegkedh *luossaveajetrusttega gaadtan.
Áigumuššan lea ásahit luossaveajetrusttega dakkár čázádaga oktavuhtii mii lea juo muddejuvvon ja huksejuvvon nu ahte ii dárbbaš čađahit ođđa duohtademiid.
Aajkojne lea tseegkedh *luossaveajetrusttega dagkeres *čázádaga gaskesasse mij joe #staeriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> jïh nimhtie bigkesovveme ahte ij daarpesjh tjïrrehtidh orre *duohtademiid.
Reihvági fápmorusttet lea aiddo davábealde plánejuvvon doaibmabiju.
Reihváhkijjen faamoebægkoe aadtjege noerhtelen råajvarimmien #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Lea plánejuvvon dakkár rusttet mii sáhttá buvttadit gitta 5 miljon veajeha go buhtista proseassačázi ođđasis geavaheami teknologiijain ja nu uhcidit čáhcegeavaheami.
#Soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> dagkeres bægkoem mij maahta öövre darjodh 5:n millijovne *veajeha goh didtesje prosessetjaetsiem orresne pråvhkoen teknologijine jïh nimhtie tjaetsiepråvhkoem unniedidh.
Veajetrusttet vurdojuvvo addit sullii 10 ođđa bargosaji Davvenjárgga suohkanii.
*Veajetrusttet vuartasåvva vedtedh medtie 10:m orre barkoesijjiem Davvenjárgan tjïeltese.
Muhto areálahálddašeamit rihkkot njuolgga automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon sámi kulturmuittuid ja danne dat rihkkot kulturmuitolága § 3.
Mohte goelpeneståaroereeremh rïekte miedtieh *automáhtalaččat *ráfáidahttojuvvon saemien kultuvremojhtesidie jïh dannasinie dah kultuvremojhteselaakem miedtieh § 3.
Guoskevaš báikki registrerejuvvon kulturmuitobáikkis leat golbma stohpoduvtta ja njeallje goahtesaji.
Sjyöhtehke sijjien registreeresovveme kultuvremojhtesesijjesne leah golme *stohpoduvtta jïh njieljie derhviegåetiesijjieh.
Daid dieđuid vuođul maid Sámediggi lea nagodan háhkat, de mii árvvoštallat buot registrerejuvvon kulturmuittuid sápmin ja boarráset go 100 jagi.
Daj daajroej dïere aaj Saemiedigkie gaegniedamme skååffedh, dellie mijjieh #gaajhke<prn><ind><acc> laejhtebe registreeresovveme kultuvremojhtesidie saemine jïh båarasåbpoe goh 100:m jaepien.
Nappo dat lea ge maiddái automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon kulturmuitolága mearrádusaid vuođul.
Nagke dïhte lea aaj aaj *automáhtalaččat *ráfáidahttojuvvon kultuvremojhteselaaken mieriedimmiej dïere.
Dannego guoskevaš huksenareála lea nu uhcci ja plánejuvvon huksen nu viiddis, de ii lean gulahallamis doaibmabiddjiin vejolaš gávdnat čovdosa buriin molssaektosaš ealáhushuksehusaid sajuštemiin plánaguovllus.
Dannasinie sjyöhtehke tseegkemegoelpeneståaroe nimhtie onne jïh #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> tseegkeme nimhtie vijrie, dellie ij gaskesadtemisnie darjomebïejijinie gåaredh gaavnedh *čovdosa buerine *molssaektosaš jielemebægkojde *sajuštemiin soejkesjedajvesne.
Riikkaantikvára mearrida loahpalaččat sáhttá go addojuvvot sierralohpi kulturmuitolága mearrádusain vai ii.
*Riikkaantikvára nænnoste minngiemassh maahta goh vadtasovvh sjïereluhpie kultuvremojhteselaaken mieriedimmine vuj ij.
Dat dahkkojuvvo Sámedikki rávvagiid vuođul.
Dïhte dorjesåvva Saemiedigkien bïhkedimmiej dïere.
Sámediggi lea rávvagis evttohan ahte sierralohpeohcan sáhttá mieđihuvvot, muhto dainna eavttuin ahte biddjojuvvo eaktun ahte kulturmuittut galget iskkaduvvot arkeologalaččat ovdalgo doaibmabidju čađahuvvo.
Saemiedigkie #bïhkedimmie<n><sg><loc> uvtedamme ahte sjïereluhpieohtseme maahta nortesovvedh, mohte dejnie moenemetsiehkine ahte bïejesåvva moenemetsiehkine ahte kultuvremojhtesh edtjieh #goerehtidh<vblex><der_d><vblex><der_passl><vblex><iv><inf> *arkeologalaččat aarebi råajvarimmie tjïrrehtåvva.
Min árvvoštallamis mii leat deattuhan ahte dás galget kulturmuittut iskkaduvvot dárkilit ja bohtosiin lea mearkkašupmi maŋit áiggi registreremiidda ja dasa mo galgá áddet sámi kulturbirrasiid/kultureanadagaid rittus.
Mijjen vierhtiedimmesne mijjieh tjïelkestahteme ahte daelie edtjieh kultuvremojhtesh eensilaakan #goerehtidh<vblex><der_d><vblex><der_passl><vblex><iv><inf> jïh illedahkine lea mïerhkesjimmie *maŋit tïjjen registreeremidie jïh dan guktie edtja aerviedidh saemien kultuvrebyjresi/kultuvreeatnemi gaedtesne.
Dákkár iskkadeamit addet maiddái buoret máhtu lagas birrasa sámi kultuvrra ja kulturmuittuid birra ja beroštumi das.
Dagkeres goerehtimmieh aaj vedtieh buerebe maahtoem gietskies byjresen saemien kultuvren jïh kultuvremojhtesi bïjre jïh ïedtjen dennie.
Doaivumis leat kulturmuittuid arkeologalaš iskkademiid kulturhistorjjálaš dieđut hui ávkkálaččat.
Håhkesjimmesne årrodh kultuvremojhtesi *arkeologalaš goerehtimmiej *kulturhistorjjálaš daajroeh dan aevhkie.
Doaibmabiddji máksá dákkár iskkademiid goluid.
Darjomebïejije maaksa dagkeres goerehtimmiej maaksojde.
Riikkaantikvára mearrádus vurdojuvvo guovvamánus.
*Riikkaantikvára mieriedimmie goevtesne vuartasåvva.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 30. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 30. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Viidáset bargu Nuortalaš siiddain Njávdámis
Vijrebe barkoe *Nuortalaš sïjtine Njávdánisnie
Nuortalaš siidda párkenšilju rusttetplána lea dál gárvvis ja dasa sáhttá dál viežžat fálaldagaid.
*Nuortalaš sïjten *párkenšilju bægkoesoejkesje daelie lea gaervies jïh dan maahta daelie faalenasside veedtjedh.
Plána lea konsuleantafitnodat Rambøll lea ráhkadan plána šiehtadusa vuođul.
Soejkesje lea konsuleentesïelte Rambøll dorjeme soejkesjem latjkoen dïere.
Duođaštit ja gaskkustit máhtu sámi kulturmuittuid ja kulturbirrasa birra
Jååhkesjibie jïh deanahtibie maahtoem saemien kultuvremojhtesi jïh kultuvrebyjresen bïjre
Sámi kulturmuittuid registreren plánejuvvon 420 kV-fápmolinnjá oktavuođas gaskal Báhccavuona ja Hámmárfeastta
Saemien kultuvremojhtesidie registreerem #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> #420<num><arab><sg><ine><attr> *KV-*fápmolinnjá gaskesisnie gaskesne Báhccavuotnan jïh Hammerfesten
Statnett konsešuvdnaohcama oktavuođas hukset ođđa 420 kV el-rávdnjelinjá Báhccavuona ja Hámmárfeastta gaskka, álggahuvvui 2010:s prošeakta Sámedikkis man ulbmilin lei čilget ja man muttos vejolaš huksen guoskkaha automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon sámi kulturmuittuid.
Statnett *konsešuvdnaohcama gaskesisnie bigkedh orre 420:n *KV *el-rávdnjelinjá Báhccavuotnan jïh Hammerfesten gaskemsh, aelkiehtovvi 2010:sne prosjeekte Saemiedigkesne man ulmine lij boejhkelidh jïh maam *muttos kaanne tseegkeme sjåavohte *automáhtalaččat *ráfáidahttojuvvon saemien kultuvremojhtesidie.
Plánejuvvon linjá manná guovlluid čađa gos leat unnán dahje eai oppanassiige kulturmuittut registrerejuvvon ovdal.
#Soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *linjá dajvi tjïrrh mænna sijjesne ånnetji årrodh jallh eah *oppanassiige kultuvremojhtesh registreerh aarebi.
Danne lea Sámediggi čađahan geahčademiid ja registreremiid linjás 2010:s ja 2011:s.
Dannasinie lea Saemiedigkie vuejniemidie jïh registreeremidie tjïrrehtamme *linjás 2010:sne jïh 2011:sne.
900 kulturmuittu leat gávdnon jurddašuvvon linnjáspáittu oktavuođas.
900 kultuvremojhtesh gååvnesamme #ussjedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *linnjáspáittu gaskesisnie.
Máŋga dáin kulturmuittuin sáhttet jávkaduvvot dahje billistuvvot jos linnjá huksejuvvo, jus eai čađahuvvo doaibmabijut mat suodjalit kulturmuittuid nu bures go vejolaš.
Gellie daejnie kultuvremojhtesinie maehtieh nåhkehtovvedh jallh beajstasovvedh jis *linnjá bigkesåvva, jis eah tjïrrehth råajvarimmieh mah kultuvremojhtesidie vaarjelieh nimhtie hijvenlaakan goh gåarede.
Sullii 1/3 oassi kulturmuittuin leat meroštallojuvvon automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon lága mielde.
Medtie 1/3:n boelhke kultuvremojhtesinie #aerviedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *automáhtalaččat *ráfáidahttojuvvon laaken mietie.
Loahppa kulturmuittuin lea juogo čilgekeahtes suodjalanstáhtus dahje dat leat ođđaset áiggis.
Minngiegietjie kultuvremojhtesinie joe lea #boejhkelidh<vblex><tv><vabess><adj><attr> vaarjelimmiestaatusem jallh dïhte orrebe tïjjesne leah.
Kulturmuitošlájain sáhttá namuhit dollasajiid – main eatnašat leat goahtesajit, muvrrat, čilat, geađgeboazoáiddit, heallogeađggit ja bieggasuojit, mielkečiegát mat leat goivojuvvon eatnama sisa, geađgeuvnnat, bivdorokkit, hávddit, goahtesajit, bihkkaboaldinhávddit (ordaráji vuolábealde), sieiddit ja bálvvosbáikkit.
Kultuvremojhtesesåarhtine maahta dållesijjide moenedh – mejnie *eatnašat leah derhviegåetiesijjieh, vaartoeh, *čilat, gierkiegaertieh, *heallogeađggit jïh *bieggasuojit, *mielkečiegát mah barkasovveme eatnemen sïjse, *geađgeuvnnat, væjroehaevtieh, groepth, derhviegåetiesijjieh, derviebuelemegroepth (bertieraejien vuelielisnie), *sieiddit jïh *bálvvosbáikkit.
Ollu sajiin leat registrerejuvvon geađgeráhkkanusat maid doaibma lea eahpevissis.
Jeenje sijjine registreeresovveme *geađgeráhkkanusat maam darjome lea *eahpevissis.
Ollu dain registrerejuvvon kulturmuittuin, erenoamážit duoddaris, leat mearkkat boazosámi áigodatássansajiin dahje doaimmain mat čatnasit boazodollui iešguđege áiggiin.
Jeenje dejnie registreeresovveme kultuvremojhtesinie, joekoenlaakan *duoddaris, leah væhtah båatsoesaemien boelhkeårromedajvine jallh darjoeminie mah *čatnasit båatsose #ovmessie<adj><sg><ine><attr> tïjjine.
Okta dain eanemus imašlaš gávdnosiin lea bálvvosbáiki stuorra luddejuvvon geađggis, man vuollái ovtta ráigái lei biddjojuvvon guovžža oaiveskálžu.
Akte dejnie *eanemus *imašlaš vueptine lea *bálvvosbáiki stoere luapkasovveme gierkesne, man nualan akten haavtan bïejesovveme beeren åejjieskiblie.
Dát gávnnus ii leat nu lahka linjá, ja ii áitojuvvo huksema geažil.
Daate ij vueptie leah nimhtie #lïhkes<adj> *linjá, jïh ij aejhtieh tseegkemen dïete.
Sámediggi lea čájehan oktiibuot 47 sajis gos huksen sáhttá vaháguhttit dahje bilidit kulturmuittuid.
Saemiedigkie vuesiehtamme *oktiibuot #47<num><arab><sg><ine><attr> sijjesne sijjesne tseegkeme maahta *vaháguhttit jallh skilkedh kultuvremojhtesidie.
Danne mii leat dál proseassas Statnettain mas mii geahččalit gávdnat čovdosiid dasa mo vejolaš huksen galgá guoskat uhcimus vejolaš kulturmuittuide.
Dannasinie mijjieh daelie libie prosessesne Statnettine mesnie mijjieh voejhkelieh gaavnedh *čovdosiid dan guktie kaanne tseegkeme edtja dïjpedh unnemes kaanne kultuvremojhtesidie.
Dat eaktuda earret eará ahte huksejeaddji ferte viidáseappot gaskkustit dieđuid kulturmuittuid birra, ja bidjat čielga láidestusaid ja njuolggadusaid dasa mo dat galget fuolahuvvot buohkaid várás geat čađahit geavatlaš bargguid meahcis.
Dïhte gaskem jeatjah tsïhkestahta ahte bigkije tjuara vijriehkåbpoe daajrojde deanahtidh kultuvremojhtesi bïjre, jïh bïejedh tjïelke *láidestusaid jïh njoelkedasside dan guktie dah edtjieh hoksesovvedh gaajhkesi muhteste gïeh tjïrrehtieh *geavatlaš barkojde miehtjesne.
Muhtun diliin lea várra váttis beassat eret das ahte boahtá sierralohpeohcan kulturmuitolága mearrádusain beassat jávkadit guoskevaš kulturmuittuid ovdalgo huksen álggahuvvo.
#Muvhtie<prn><ind><pl><ine> tsiehkine kaanne lea geerve bïesedh raejeste dennie ahte båata sjïereluhpieohtsemen kultuvremojhteselaakem mieriedimmijste bïesedh nåhkehtidh sjyöhtehke kultuvremojhtesidie aarebi bigkeme aelkiehtåvva.
Riikkaantikvára dahká loahpalaš mearrádusa das ahte galgá go addojuvvot sierralohpi kulturmuitolága mearrádusain vai ii.
*Riikkaantikvára dorje minngemes mieriedimmiem dennie ahte edtja goh vadtasovvh sjïereluhpie kultuvremojhteselaaken mieriedimmine vuj ij.
Dat dahkkojuvvo Sámedikki rávvaga vuođul áššis.
Dïhte dorjesåvva Saemiedigkien bïhkedimmien dïere aamhtesisnie.
Go sierralohpi addojuvvo, de lea dábálaš bidjat gáibádusa ahte guoskevaš kulturmuittut galget iskkaduvvot arkeologalaččat.
Goh sjïereluhpie vadtasåvva, dellie sïejhme bïejedh krïevenassem ahte sjyöhtehke kultuvremojhtesh edtjieh #goerehtidh<vblex><der_d><vblex><der_passl><vblex><iv><inf> *arkeologalaččat.
Dakkár iskkademiid goluid galgá doaibmabiddji máksit.
Dagkeres goerehtimmiej maaksoej edtja #darjome<n><sem_act><cmp_sgnom><cmp> bïejije maeksedh.
Go guoská gažaldagaide konsešuvdnaohcamiid oktavuođas muđui, de dat váldojuvvojit ovdan njuolgga Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhtain (NČE) stáhta eiseválddiid ja Sámedikki gaskasaš konsultašuvdnaprosedyraid vuođul.
Goh gyhtjelasside dæjpa *konsešuvdnaohcamiid gaskesisnie voen, dellie dah fraamme ååktesuvvieh rïekte Nöörjem *čázádat- jïh energijedirektoraatine/energijedirektovraatine (*NČE) staaten åejvieladtji jïh Saemiedigkien gasngesadtje *konsultašuvdnaprosedyraid dïere.
Sámi kulturmuittuid goziheapmi olggobealde konsešuvdnašiehtadusa geográfalaš doaibmaguovllu Ávnnaskeahtes kulturárbbi goziheapmi, maiddái njálmmálaš árbevieruid ja sámi ávnnaskeahtes kultuvrra registreren
Saemien kultuvremojhtesi geehteme ålkolen *konsešuvdnašiehtadusa geograafeles vierhkiedajven @→N> kultuvreaerpien geehteme, aaj njaalmeldh tradisjovnide jïh saemien @→N> kultuvrem registreerem
Sohkabealperspektiivva searvvaheapmi sámi kulturmuittuid ja kulturbirrasa duođaštan- ja registrerenbarggus Árjjalaš váikkuhangaskaoapmegeavaheami bokte nannet máhtu sámi árbedieđuid ja historjjá birra, ja sámi kulturmuittuid bisuheami ja suodjaleami vuođul
#Sohkabeal<np><cmp_sgnom><cmp>perspektijven meatan saemien kultuvremojhtesi jïh kultuvrebyjresen jååhkesjimmie- jïh registreeremebarkosne Eadtjohke dïedtetsavtshvierhtiepråvhkoen baaktoe nænnoestibie soekse saemien aerpiedaajroej jïh vaajesen bïjre, jïh saemien kultuvremojhtesi tjöödtjestehtemen jïh vaarjelimmien dïere
Kulturmuitosuodjalus – ohcanvuđot doarjagat
Kultuvremojhtesevaarjelimmie – ohtsemevåaromen dåarjoeh
Áigodagas leat 10 prošeavtta ovddit jagiin ja okta prošeakta 2011 juolludeamis loahpahuvvon.
Boelhkesne leah 10 prosjeekth #ovtetje<adj><comp><attr> jaepine jïh akte prosjeekte 2011:n laeviehtimmesne illesovvem.
Sámediggi lea viidáseappot ođasmahttán ohcanskovi ja buohtalastán ohcanbagadusa sin várás geat háliidit ohcat ruđaid ortnegis ja bagadusa sin várás geat leat ožžon ruđaid ja áigot raporteret geavaheami.
Saemiedigkie vijriehkåbpoe orrestamme ohtsemegoerem jïh *buohtalastán ohtsemebïhkedassem daj muhteste gïeh sijhtieh beetnegidie ohtsedh öörnegisnie jïh bïhkedassen daj muhteste gïeh beetnegidie åådtjeme jïh sijhtieh *raporteret pråvhkoem.
Vuos lea dušše dárogielveršuvdna neahtas, muhto davvisámegielveršuvdna vurdojuvvo leat gárvvis hui fargga.
Voestegh lea ajve *dárogielveršuvdna gaskeviermesne, mohte *davvisámegielveršuvdna vuartasåvva gaervies dan rætnoe.
Ortnega ohcanáigemearri lea njukčamánu 1. b.
Öörnegen ohtsemebiejjie njoktjen lea 1. b.
Ealáhusat
Jielemh
Váldomihttomearri Nana ja máŋggabealat ealáhuseallin mii fuolaha sámi kultuvrra, luonddu ja birrasa, ja lea vuođđun eallinfámolaš báikegottiide gos olbmot háliidit orrut.
Åejvieulmiemierie Nanen jïh gelliesåarhts jielemestujmie mij håksa saemien kultuvrem, eatnemem jïh byjresem, jïh lea våaroeminie *eallinfámolaš sijjiegedtide sijjesne almetjh sijhtieh årrodh.
Áŋgiruššansuorgi: Rámmaeavttut vuođđoealáhusain
Barkoesuerkie: Mieriekrïevemh våaromejielieminie
Mihttomearri Fuolahit ja ovddidit mariidnaealáhusaid, boazodoalu ja eanadoalu deaŧalaš kulturguoddin ja barggaheaddjin sámi guovlluin.
Ulmie Huksieh jïh evtiedidh *mariidnaealáhusaid, båatsoem jïh laanteburriem vihkeles kultuvreguedtiejinie jïh fassehtæjjine saemien dajvine.
Oassemihttomearit Dohkálaš juridihkalaš ja ekonomalaš rámmaeavttut Buoret gánnáheapmi vuođđoealáhusain Buorre rekrutteren Buoret sohkabealdássedeaddu Boraspirepolitihkka mii fuolaha sámi ealáhusaid
Boelhkeulmieh *Dohkálaš juridihkeles jïh ekonomeles mieriekrïevemh Buerebe *gánnáheapmi våaromejielieminie Buerie dåårrehtem Buerebe *sohkabealdássedeaddu Juvrepolitihke mij håksa saemien jieliemidie
Strategiijat Sihkkarastit areálaid ja resurssaid Váikkuhanfápmu politihkkii mariidnaealáhusain, boazodoalus, eanadoalus ja meahcceealáhusain
Strategijh goelpeneståarojde Gorredibie jïh vierhtiej Soptsestimmie politihkese *mariidnaealáhusain, båatsosne, laanteburresne jïh miehtjiejielieminie
Sámediggeráđđi searvvai čoahkkimii skábmamánu 10. b. 2011 ja ođđajagimánu 24. b. 2012, ja konsultašuvnnaide juovlamánu 12. b. 2011 Guolástusdirektoráhta Mearranjiččehasráđiin, dan ektui ahte oažžut fas almmolaš gulaskuddamii bivdoearreevttohusa ja riddonjurjuid hálddašeami.
Saemiedigkieraerie Meatan tjåånghkese rahkan 10. b. 2011 jïh tsïengelen 24. b. 2012, jïh konsultasjovnide goeven 12. b. 2011 *Guolástusdirektoráhta *Mearranjiččehasráđiin, dan muhteste ahte viht åadtjobe byjjes *gulaskuddamii væjroemierieuvtelassem jïh gaedtienåerviej reeremem.
Sámedikki duogážin lei dat go Mearranjiččehasráđđi heaittihuvvui 31.12.2011, de ii leat leamaš Sámedikkis dahje eará guoskevaš oasebeliin/organisašuvnnain vejolašvuohta čuovvut mielde ja váikkuhit dan go Guolástusdirektoráhta mearrida bivdoeriid ja riddonjurjuid hálddašeami.
Saemiedigkien duekine lij dïhte goh *Mearranjiččehasráđđi illesovvi 31.12.2011, dellie ij Saemiedigkesne orreme jallh jeatjah sjyöhtehke boelhkenbieline/organisasjovnine nuepie dåeriedidh mietie jïh dijpedh dam goh *Guolástusdirektoráhta nænnoste væjroemieride jïh gaedtienåerviej reeremem.
Guolástusdirektoráhta lea čuovvolan Sámedikki evttohusa ahte fas addit rabas gulaskuddanvejolašvuođa bivdoearreevttohusaide ja riddonjurjuid hálddašeapmái 2012:s ja dasto bidjat buhtadanortnega riddonjurjuid goddimii.
*Guolástusdirektoráhta dåeriedamme Saemiedigkien uvtelassem ahte viht gaahpode vedtedh *gulaskuddanvejolašvuođa væjroemierieuvtelasside jïh gaedtienåervide reeremasse 2012:sne jïh dehtie minngede bïejebe *buhtadanortnega gaedtienåervide buvvemasse.
Čoahkkimis skábmamánu 4. b. 2011 Sámediggeráđi, Guolástusdirektevrra ja Mearradutkaninstituhta gaskka ovddidii Sámediggi evttohusa báikkálaš máhtu heiveheamis mearranjiččehasaid dutkamii ja hálddašeapmái.
Tjåanghkosne rahkan 4. b. 2011:n Saemiedigkieraerien, *Guolástusdirektevrra jïh Mearoedotkemeinstituhten gaskemsh evtiedi Saemiedigkie uvtelassen voenges soekse sjïehtedimmesne *mearranjiččehasaid dotkemasse jïh reeremasse.
Mearradutkaninstituhtta čuovvolii Sámedikki rávvaga dainna lágiin ahte geatnegahtii iežas gohččut Sámedikki Resursahálddašanreferánsajoavkku čoahkkimii.
Mearoedotkemeinstituhte dåeriedi Saemiedigkien bïhkedimmiem dejnie vuekine ahte *geatnegahtii jïjtjemse gåhtjobe Saemiedigkiem *Resursahálddašanreferánsajoavkku tjåånghkese.
Sámediggeráđđi searvvai čoahkkimii Romssas 05.12.11 ođđa eanadoallo- ja biebmodieđáhusa birra man namma lea ”Velkommen til bords”.
Saemiedigkieraerie Meatan tjåånghkese Romsesne 05.12.11 orre laanteburrie- jïh beapmoebïevnesen bïjre man nomme lea ”*Velkommen *til *bords”.
Sámediggeráđđi doalai sáhkavuoru dan birra makkár oaidnu Sámedikkis lea dieđáhussii.
Saemiedigkieraerie lahtestimmiem #steeredh<vblex><iv><indic><pret><p3><sg> dan bïjre magkeres vuajnoe Saemiedigkien bïevnesasse lea.
Mii dajaimet ahte leat duhtavaččat go dieđáhusas lea eanadoaluin áŋgiruššan árktalaš guovlluin.
Mijjieh jeehtimh ahte madtjele goh bïevnesisnie #laanteburrie<n><pl><loc> arktihken dajvine eadtjaldovveme.
Ráđđi čujuhii ahte dieđáhusas lea unnán guovddážis sámi eanadoallu.
Raerie tjaatsesti ahte bïevnesisnie lea ånnetji #voernges<adj><sg><ine> saemien laanteburrie.
Dasto deattuhii Sámediggeráđđi ahte stáhta lea geatnegahttojuvvon sihkkarastit sámi kultuvrra ávnnaslaš vuđđosa – dát guoská maiddái sámi eanadollui.
Dehtie minngede tjïelkestehti Saemiedigkieraerie ahte staate lea *geatnegahttojuvvon gorredidh saemien kultuvrem *ávnnaslaš *vuđđosa – daate aaj dæjpa saemien laantebårran.
Seamma čoahkkimis dovddahii ráđđi ahte lea duhtameahttun dainna go ii oktage dain áššiin maid Sámediggi válddii ovdan konsultašuvnnain boazodoalu birra leat váldojuvvon mielde dieđáhussii.
Seamma tjåanghkosne damtehti raerie ahte lea *duhtameahttun dejnie goh ij #akte<num><attr> dejnie aamhtesinie mejtie Saemiedigkie fraamme ååkti konsultasjovnine båatsoem bïjre gænnah ååktesovveme mietie bïevnesasse.
Sámediggeráđis lea leamaš čoahkkin Finnmárkku boanddaidservviin 15.11.11 ja Romssa boanddaidservviin 05.12.11.
Saemiedigkieraerien orreme tjåanghkoem Finnmaarhken båantajsiebrine 15.11.11 jïh Romsan båantajsiebrine 05.12.11.
Dáid čoahkkimiid ulbmilin lea leamaš buoridit oktavuođa eanadoalu ealáhusorganisašuvnnaiguin.
Daejtie tjåanghkojde ulmine orreme bueriedidh gaskesen laanteburriem jielemeorganisasjovnigujmie.
Áššiid searvvis maid birra ságastuvvui ledje jagi 2012 eanadoallošiehtadallamat ja stuorra boraspirevahágat sávzadoalus.
Aamhtesidie siebrien maam bïjre #gaskestalledh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> lin jaepien #2012<num><sem_year><sg><nom> laanteburrieraarahtallemh jïh stoere juvregoerph *sávzadoalus.
Oktavuohta Eanadoallo- ja biebmodepartemeanttain
Gaskese Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeentine
Sámediggi lea cealkámušas boazodoallošiehtadussii áššis 44/11 čujuhan máŋgga áššái main Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta ii leat konsulteren Sámedikkiin.
Saemiedigkie lea #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><ine> båatsoelotjkese aamhtesisnie 44/11 tjaatsestamme gellien aamhtesasse mejnie Laanteburrie- jïh ij beapmoedepartemeente leah *konsulteren Saemiedigkine.
Dán birra sagastuvvui Eanadoallo- ja biebmoministariin čoahkkimis 10.01.12.
Daan bïjre #hïetedh<vblex><iv><der_st><vblex><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> Laanteburrie- jïh beapmoeministerinie tjåanghkosne 10.01.12.
Leimmet ovttamielalaččat das ahte lea dárbu oažžut buoret áiggi ja vuđoleappot beassat geahččat konsultašuvdnageavahusa sierra čoahkkimis, nu ahte dat doaimmašii ulbmila mielde.
Limh *ovttamielalaččat dennie ahte lea daerpiesvoete åadtjodh buerebe tïjjen jïh *vuđoleappot bïesedh gïehtjedidh konsultasjovneåtnoem sjïere tjåanghkosne, nimhtie dïhte ulmien mietie jåhta.
Dát lea čuovvoluvvon hálddahuslaš dási čoahkkimiin Eanadoallo- ja biebmodepartemeantta ja Sámedikki gaskka 09.02.12, ja čoahkkimiin eanadoallo- ja biebmoministara ja Sámediggeráđi gaskka 21.02.12.
Daate #dåeriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> reerije daltesen tjåanghkojne Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten jïh Saemiedigkien gaskemsh #09.02.12<num><arab><sg><ine><attr>, jïh tjåanghkojne laanteburrie- jïh beapmoeministeren jïh Saemiedigkieraerien gaskemsh 21.02.12.
Sámediggeráđđi sávvá ahte dát ságastallamat leat váikkuhan dan ahte konsultašuvdnašiehtadus geavahuvvošii buoret vuogi mielde áššiin main sáhttá leat mearkkašupmi sámi kultuvrii eanadoallodepartemeantta fágalaš ovddasvástádussuorggi siskkobealde.
Saemiedigkieraerie vaajtele ahte daah gaskestallemh dam dijpeme ahte konsultasjovnelatjkoe buerebe vuekien mietie nuhtjesåvva aamhtesinie mejnie maahta årrodh mïerhkesjimmie saemien kultuvrese laanteburriedepartemeenten faageles dïedtesuerkien sisnjelen.
Gulaskuddamat Stuorradikkis
*Gulaskuddamat Stuorradiggijjesne
Sámediggeráđđi lea searvan Stuorradikki ealáhuslávdegotti gulaskuddamii eanadoallo- ja biebmodieđáhusa birra 06.01.12 ja Stuorradikki olgoriika- ja suodjaluslávdegottiin 09.02.12.
Gulaskuddamis eanadoallo- ja biebmodieđáhusa ektui deattuhii ráđđi ahte dieđáhusas lea offensiivvalaš ja buorre eanadoallopolitihkka ja ahte erenoamáš buorre lea árjjalaš áŋgiruššan árktalaš eanadoaluin.
Ráđđi váillahii dattetge sámi eanadoalu čielgaseappot sihkkarastima sihke iešheanalis vuođu alde ja váillahii geatnegahttojuvvon strategiijaid ja doaibmabijuid árktalaš eanadoalu várás.
Go guoská dieđáhusa oassái boazodoalu birra deattuhii ráđđi ahte dieđáhusas ii leat govda ja offensiivvalaš politihkka boazodoalu várás ja ahte dat bidjá boasttu ja ovttabealat ekologalaš guoddinnávccalaš perspektiivva vuođđun nana ceavzilis boazodoalu ovddideapmái.
Dasto váldojuvvui ovdan ahte Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta ii geavat konsultašuvdnabargovugiid Sámedikki ektui, ii doaibmabijuid oktavuođas ge eanadoallo- ja biebmodieđáhusas.
Dasto deattuhii ráđđi ahte boazodoallu ja sámi servodat eai leat dohkkehan mearrádusa boazodoallohálddašeami rievdadeami birra, ahte heaittihit guovllustivrraid ja sirddihit guovllukantuvrraid fylkkamánni vuollásažžan.
Ráđđi lea čuovvolan gulaskuddama sierra čoahkkimiin Stuorradikki ealáhuslávdegotti jođiheddjiin ja eanadoallodieđáhusa áššejođiheddjiin 08.02.11.
Norgga Boazosápmelaččaid riikasearvi lea maiddái searvan dán čoahkkimii.
Gulaskuddamis davviguovlodieđáhusa birra deattuhii ráđđi ahte dat lea oppalaččat buorre dieđáhus.
Sámediggeráđđi deattuhii earret eará ahte dan geažil go lassána ođđa areálagáibideaddji industriija ásaheapmi nugo energiija, olju/gássa, minerálat, mearrageavahus, ja ođđa infrastruktuvra fievrrideami várás dagahit dan ahte dađistaga lea deaŧaleappo ahte leat buorit instrumeanttat ja njuolggadusat gulahallama ja čilgema dihte guoskevaš álgoálbmogiin sajis.
Davviguovlodieđáhusas válddahuvvojit guokte buori doaibmabiju dán várás maid áinnas sáhttá geahččat fárrolaga ja fakkastit Árktalaš ráđđái.
Dasto čujuhuvvui ahte jos oktavuohta ja ovttasdoaibman njuolggadusain álgoálbmoga ja ođđa industriija gaskka galggaš leat dat beaktu, de fertejit vuoigatvuođaoamasteaddjit sámiid ja eará álgoálbmogiid gaskkas maiddái sáhttit gelbbolašvuođa ja kapasitehta dáfus doaibmat ovttaárvosaš aktevran ođđa ealáhusaiguin.
Dán oktavuođas čujuhuvvui Vuođđudussii Protect mii lea ásahuvvomin ja maid stáhta eiseválddit fertejit leat mielde ruhtadeamen.
Sámediggeráđđi dovddahii ahte doarju vuoruhemiid mat leat dieđáhusas dan ektui ahte nannet máhtu álgoálbmogiid rievdan eallinvuođu birra dálkkádatrievdamiid geažil, ja máhttoprográmma rájá rastá sámi árbedieđuin.
Dasto dovddahii Sámediggeráđđi ahte sámi dutkama nannen ja sámi máhttoásahusaid nannen ferte leat vuoruhuvvon mihttomearri man oktavuođas árvvoštallat vel eanet doaibmabijuid nugo sámi dutkanprográmma nannema Norgga Dutkanráđis, máhtu buvttadeami dan birra man garrasit lassánan doaibma čuohcá areálavuđđosii, ja ovddidit ovttasbarggu sámi máhttoásahusaid gaskka nationála dásis ja riikkaidgaskasaččat, ja dasto ovttasbargu sámi máhttoásahusaid ja eará máhttobirrasiid gaskka.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 33. siidu 379 siiddus
Luosaid, mearrarávdduid ja mearradápmoha hálddašeapmi
Sámediggeráđđi bargá guolástusreguleremiiguin jogain ja mearas 2012:s.
Sámediggeráđđi vuordá ahte šiehtadallamat Suomain Deanujoga rádjaguovlosoahpamušas álggahuvvojit 2012:s.
Sámediggeráđđi čuovvola maiddái barggu Njávdánjoga báikkálaš hálddašemiin.
Guolástusreguleremat jogain ja mearas jahkái 2012
Davvi-Romssa ja Finnmárkku guolástusregulerenbargolávdegoddi buvttii evttohusa guolástusreguleremiidda jogain ja mearas jahkái 2012, ja evttohii guhkes áiggi strategiija reguleremiid várás.
Lávdegotti regulerenevttohusas jahkái 2012 evttohuvvo ahte gáidánuohti bivdoáigi, erenoamážit Davvi-Romssas viiddiduvvošii.
Mii guoská johkabivdui, de bijai bargolávdegoddi vuođđun fylkkamánni evttohusa ahte bisuhit bivddu dáláš dásis eanaš jogain.
Bargolávdegotti raporta lea vuođđun konsultašuvdnii Luondduhálddašan direktoráhtain reguleremiid birra jagi 2012 rájes.
Sámediggi ja Luondduhálddašan direktoráhta leat konsulteren gulaskuddanevttohusa hárrái ja gulaskuddanáigemearri lei ođđajagimánu 20. b. Gulaskuddancealkámušat galget geahčaduvvot ja ovttasbargoráđđi doallá jahkásaš čoahkkima ovdal go Sámediggi ja Luondduhálddašan direktoráhta fas deaivvadit ođđa konsultašuvnnas.
Sámediggeráđđi vuordá leat geargan dán jagi konsultašuvdnaproseassain direktoráhtain njukčamánu 1. b., nu ahte guolástusreguleremat gárvánivčče buori áiggis ovdal go dán jagi bivdoáigodat álgá.
Šiehtadallamat Suomain Deanujoga birra
Sámediggi galgá leat mielde Norgga šiehtadallanlávdegottis.
Sámediggeráđđi vuordá ahte oažžu Norgga šiehtadallandelegašuvnna nammadanreivve ja mandáhta fargga.
Boazodoallošiehtadus
Sámediggeráđis lea leamaš čoahkkin Eanadoallo- ja biebmoministariin Lars Peder Brekkein 10.01.12 Oslos Sámedikki cealkámuša birra jagi 2012 boazodoallošiehtadallamiidda.
Doppe ovddidii ráđđi cealkámuša ovttasbarggu ja konsultašuvnnaid birra departemeanttain boazodoallopolitihka ja dan hálddašeami birra.
Suorggit maid birra sagastuvvui ledje váikkuhangaskaoapmeortnet šiehtadusas, boazodoalu areáladilli, boraspiret, divadat boazodoalus, dearvvašvuohta, dásseárvu, vuovdalandilli ja boazoheiveheapmi.
Čoahkkima konklušuvdnan lei ahte Sámediggeráđđi ja eanadoallominsttar galget doallat čoahkkimiid ja gávdnat čovdosiid boahtteáigái.
Čoahkkimis šihttojuvvui ahte Lars Peder Brekk boahtá Kárášjohkii Sámedikki dievasčoahkkima oktavuođas guovvamánus.
Sámediggeráđi nammadeamit boazodoalu guovllustivrraide
21.12.11 nammadii Sámediggeráđđi lahtuid boazodoalu guovllustivrraide áigodahkii 2012 – 2015.
Sámediggái ii lean dieđihuvvon ahte Boazodoallolága gohčus mii attii Sámediggái vejolašvuođa nammadit jođiheaddji ja nubbinjođiheaddji guovllustivrraide, ii šat guston.
Dán birra oaččui Sámediggi diehtit maŋŋá nammademiid.
Sámediggi áigu dattetge bovdet guoskevaš fylkkadikkiid ovttasráđiid nammadit dáid.
Nuorta-Fimmárkku guovllustivra: Magne Ballovarra (jođiheaddji) ja Marit Kirsten Gaup (nubbinjođiheaddji), ja Mariann W. Magga ja Johan Mathis Utsi várrelahttun.
Oarje-Finnmárkku guovllustivra: Berit Kristina Hætta (jođiheaddji) ja Johan Martin Eira (nubbinjođiheaddji), ja Karen Inga Nilsdatter Eira ja Nils Johan Gaup várrelahttun.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 34. siidu 379 siiddus
Romssa guovllustivra: Arild P. Inga (jođiheaddji) ja Randi A. Skum (nubbinjođiheaddji), ja Magne Huuva ja Anne B. Påve Kristiansen várrelahttun.
Norlándda guovllustivra: Per Thomas Kuhmunen (jođiheaddji) ja Betty Kappfjell (nubbinjođiheaddji), med Per Johan Westerfjell ja Gun Margret Utsi várrelahttun.
Davvi-Trøndelága guovllustivra: Ingegärd Jåma ja Albert Jåma, ja Hanne-Lena Wilks ja Lars Mathias Toven várrelahttun.
Inger Marit Eira Åhren lea jođiheaddji ja Albert Jåma fas nubbinjođiheaddji.
Mátta-Trøndelága/Hedmárkku guovllustivra: Lars Ivar Danielsen, Idar Bransfjell (jođiheaddji) ja Eva Nordfjell (nubbinjođiheaddji), ja Aina Kant, Unni Fjellheim ja Simon Danielsen várrelahttun.
Láhčit dilálašvuođaid álgoávdnasiid viidáseappot ráhkadeapmái Váikkuhit lasseealáhusaid ovddideami Váikkuhit dasa ahte ásahuvvojit buorit ortnegat buolvamolsumiidda vuođđoealáhusain Váikkuhit dasa ahte nissonolbmuid oassi vuođđoealáhusain lassána Sihkkarastit ahte meahcásteaddjit sáhttet háhkat meahcceresurssaid
Áŋgiruššansuorgi: Geasuheaddji báikegottit
Mihttomearri Geasuheaddji ja eallinnávccalaš sámi báikegottit
Oassemihttomearit Máŋggabealat ealáhuseallin geasuheaddji bargosajiiguin nuoraid várás, main gáibiduvvo buorre gelbbolašvuohta Eanet fárren sámi guovlluide mii váikkuha eallinnávccalaš báikegottiide Eanet bargosajit nuoraide main lea buorre gelbbolašvuohta
Strategiijat Lagat ovttasbargu gielddaiguin Árjjalaččat váikkuhit ahte ásahuvvojit dakkár bargosajit nuoraid várás, main gáibiduvvo buorre gelbbolašvuohta Ovddidit kulturdeaivvadansajiid Nissonolbmot ealáhushutkin Viiddidit dan ortnega ahte oahppaloanat vuoliduvvojit geasuhan dihtii nuoraid dakkár bargosajiide main gáibiduvvo buorre gelbbolašvuohta
Gielda- ja guovlodepartemeanta lea bivdán geahčadit váikkuhangaskaomiid mat leat doaibmabidjoguovllus.
Sámediggi searvá prošeavtta referánsajovkui.
Referánsajovkui searvama bokte bargá Sámediggi maiddái dan ala ahte sámi servodatbealit deattuhuvvojit dán geahčadeami oktavuođas.
Vurdojuvvo ahte bargu ovddiduvvo jagi 2012 vuosttaš jahkenjealjehasas.
NORUT Álttás čađaha dán barggu ja das lea ovddasvástádus almmuheaddjin.
Áŋgiruššansuorgi: Kulturealáhusat
Mihttomearri Eanet bargosajit sámi kultur- ja kulturvuđot ealáhusain
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 35. siidu 379 siiddus
Oassemihttomearit Gánnáhahtti kulturealáhusfitnodagat Iešráhkaduvvon gálvvuide ja eará dáidda- ja kulturbuktagiidda buoret johtu Rekrutteren duodjeealáhussii Vásáhusturisma mii deattuha sieivavuođa ja jáhkehahttivuođa
Strategiijat Buoridit gánnáhahttivuođa kultur- ja kulturvuđot ealáhusain
Sámediggeráđis lea leamaš čoahkkin duodjeealáhusain 17.01.12 duodjedálu ásaheami birra Kárášjohkii mii galgá doaibmat Gaska-Finnmárkku várás.
Hástalussan lea oažžut doarvái buori ruhtadeami ásaheapmái.
Buoridit fitnolašvuođa ja gávppálašvuođa sámi kulturealáhusain
Ráđđi lea ruhtadan duodjeprošeavtta julevsámi guovllus.
Prošeavtta ulbmilin lei buoridit beroštumi duodjái julevsámi guovllus.
Prošeakta lea ráddjejuvvon bistit ovtta jagi.
Vuoruhit fidnooahppiortnega ja ovddidanbarggu duodjeealáhusas
Sámediggi juolluda juohke jagi 1,5 miljon ru duoji fidnooahppiortnegii.
2011:s lei kantuvrras šiehtadus 15 fidnoohppiin maid searvvis ledje 14 nieidda.
Logis sis ledje eret Finnmárkkus.
Guokte fidnooahppi gerge šiehtadusáiggis ja guovttis leat cealkán eret oahppošiehtadusa.
Hástalussan 2011:s lea leamaš dat go leat leamaš eambbogat geain ii leat doarvái teoriija go ohcet oahppin.
Sámediggeráđis leat leamaš guokte čoahkkima Duodjeinstituhtain ásahusdieđáhusa birra ja ásahusa viidáseappot ovddideami birra.
Ráđđi dovddahii ahte Duodjeinstituhtas vuolggasajis lea ovddasvástádus bagadanbálvalusas, muhto ahte sáhttá leat dárbu eará doaibmabijuide nugo sierra áŋgiruššamiidda ja proseassaide oažžun dihte johtui duodjedoaimmaid.
Ráđđi dajai maiddái ahte lea lunddoleamos čohkket nu ollu go vejolaš doaibmabijuid duoji ealáhusšiehtadusa vuollái, mas mielde maiddái Duodjeinstituhtta.
Duodjeinstituhtta čilgii proseassa birra mii guoská Duojáriid ealáhussearvvi Duodjeinstituhta stivrii searvvaheamis.
Áŋgiruššansuorgi: Ođđahutkan, dutkan ja árvoháhkan
Mihttomearri Eanet ođđahutkamat sámi servodat- ja ealáhuseallima vuođul
Oassemihttomearit Eanedit hutkama, ovdáneami ja ođasmahttima dutkan- ja ovddidandoaimmaid bokte Eanet buvttašlájat Eanet dutkandoaimmat ealáhuseallimis sámi guovlluin
Strategiijat Movttiidahttit oassálastiid ovttasbargat Buoridit gelbbolašvuođa márkan- ja buvttaovddideamis Buoridit gánnáhahttivuođa ja fitnolašvuođa Doarjut árjjalaš ovddidanbirrasiid sámi guovlluin Ovttasbargat dutkanbirrasiiguin main lea gelbbolašvuohta sámi ealáhusain
Sámediggi searvvai Regionála Innovašuvnna váikkuhangaskaomiid Finnmárkku innovašuvdnaseminárii ođđajagimánu 16. – 17. b. 2012.
Regionála Innovašuvnna váikkuhangaskaoapmin lea golmmajagáš prográmma maid Dutkanráđđi, Finnmárkku fylkkagielda ja Innovašuvdna Norga ruhtadit.
Sámediggi háliidii dán bokte oainnusmahttit iežas nationála váikkuhangaskaomiid ja strategiijaid váikkuhangaskaomiid aktevrraide Finnmárkkus.
Ovttasbargat Innovašuvdna Norggain eanedan dihtii hutkama sámi guovlluin
Áŋgiruššansuorgi: Gealbudeapmi ja ođđaálggaheamit
Mihttomearri Eanedit álggahemiid sámi guovlluin
Oassemihttomearit Buoret gelbbolašvuohta ealáhusain Eanet ođđaálggaheamit Eanet ealáhushutkan
Strategiijat Fállat álggahanoahpu ja čuovvoleami Ávžžuhit joatkkaskuvllain vuoruhit ealáhushutkama skuvllas Fállat gealbudandoaibmabijuid Gealbudandoaibmabijut heivehuvvon sámi lotnolasealáhusaide
Regionánaovddideapmi
Sámediggi bargá diliid láhčimiin nu ahte sámi álbmogis alccesis, ja iežas eavttuid vuođul galgá leat vejolašvuohta ovddidit iežas servodaga, giela ja kultuvrra buoremus vuogi mielde.
Dán ovddasvástádusa ii galgga Sámediggi okto guoddit, iige sáhte dahje áiggu ge okto guoddit dan ovddasvástádusa.
Ulbmil Váldomihttomearri Árjjalaš ja ulbmillaš ovttasbarggu bokte regionála ja báikkálaš eiseválddiiguin nannet ja ovddidit sámi kultuvrra, giela ja servodateallima.
Oassemihttomearri Háhkat buriid rámmaeavttuid sámi gillii, kultuvrii ja servodateallimii gulahallama ja ovttasbarggu bokte regionála ja báikkálaš eiseválddiiguin ja eará relevánta aktevrraiguin.
Strategiijat Ovttasbargošiehtadusaid buorideapmi fylkkagielddaiguin
Sámedikkis ja Finnmárkku fylkkagielddas lei čoahkkin 31.1.2012 ovttasbargošiehtadusa birra mii lea Sámedikki ja Finnmárkku fylkkagieldda gaskka.
Šiehtadusa ulbmilin lea nannet ja oainnusmahttit sámi kultuvrra, giela ja servodateallima Finnmárkku fylkkas.
Bealit leat čállán vuollái jagi 2011 raportta, ja leat maiddái soahpan beliid gaskka sierra surggiid maid čuovvolit 2012:s.
Sámediggi lea earret eará leamaš mielde nu gohčoduvvon “Bievlavuodjenprošeavtta” stivrenjoavkkus.
Sámediggeráđđi lea bivdán konsultašuvnnaid departemeanttaiguin doaibmabijuid birra mat prošeavttas evttohuvvojit ja daid čuovvoleami birra.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 37. siidu 379 siiddus
2012:s áigu Sámediggi árvvoštallat galggašii go searvat árjjalaččat prosessii regionála bieggafápmoplána ráhkadeapmái Finnmárkku várás.
Finnmárkkuopmodat, Sámediggi ja Finnmárkku fylkkagielda áigot árvvoštallat lávgadeappo ovttasbarggu áššiin mat gusket mineráladoibmii Finnmárkkus.
Goappašat bealit háliideaba lávgadeappo ovttasbarggu kulturealáhusa ovddideami oktavuođas ja áiguba árjjalaččat bargat ja oččodit eanet sámi ealáhusdolliid geavahit Finnmárkku kulturealáhusfoandda.
Dasa lassin áigu Sámediggi bargat dan ala ahte ráhkaduvvošii sámi kulturealáhusaid ovddidanprográmma.
Finnmárkku fylkkagielda háliida áiggi mielde váikkuhit prográmma ovddideami.
Strategiijadokumeanta “Strategiplan for samisk kompetanse i Finnmark fylkeskommune 2011-2014” lea dokumeanta mii geatnegahttá fylkkagieldda ovddidit sámegiela fylkkagielddas.
2012:s áigot Sámediggi ja Finnmárkku fylkkagielda bargat gáibádusa ektui mii guoská oalgegiela oahpahussii skuvllain.
Finnmárkku fylkkagielda lea ovdal ohcan ahte oahppit oččošedje oahpahusa sámegielas dahje suomagielas amasgiellan oalgegiela sajis.
Dán ohcama biehttaledje nationála eiseválddit.
Viidáseappot barggus ferte ráhkadit oktasaš strategiijaid ja politihkalaš vuođu.
Sihke Sámediggi ja Finnmárkku fylkkagielda háliideaba árjjaleappot ja eanet ulbmillaš ovttasbarggu beliid gaskka.
Danne galgá šiehtadusteaksta rievdaduvvot/ođasmahttojuvvot geassái.
Trøndelágačoahkkin
Sámediggeráđđi lei Trøndelágačoahkkimis 09. -10.01.12.
Dát čoahkkin lágiduvvo jahkásaččat ja lea Trøndelága deaŧaleamos deaivvadansadji.
Dohko čoahkkanit riikapolitihkkárat ja fylkkapolitihkkárat, guovddáš mearrideaddjit ealáhusain ja máhttobirrasat ja eará almmolaš doaimmat dán guovtti fylkkas.
Čoahkkima láve lágidit Trøndelágaráđđi mii lea politihkalaš ovttasbargoorgána Mátta-Trøndelága fylkkagieldda, Davvi-Trøndelága fylkkagieldda, Troanddima gieldda ja Steinkjer gieldda gaskka.
Dán jagáš čoahkkima fáddán lei bargofápmu ja geasuheapmi.
Deaŧaleamos ságastallamat ledje movt oahpahusásahusat sáhttet heivehit ovdáneapmái bargomárkanis ja addit gelbbolašvuođa áitojuvvon surggiide nugo oljoindustriijai, visttiide ja rusttegiidda ja guolleindustriijai.
Guovddážis dán ságastallamis ledje ovttasbargu politihkalaš suorggi, oahpposuorggi ja ealáhuseallima gaskka dan ektui ahte ovddidit stabiila ja buriid bargosajiid.
Guolástus- ja riddoministtar Lisbeth Berg-Hansen, Ealáhusministtar Trond Giske, Bargoministtar Hanne Bjurstrøm ja Norgga gávpeorganisašuvnna hálddahuslaš direktevra, John G. Bernander serve ja dolle sáhkavuoru čoahkkimis.
Ulbmillaš ja vuoruhuvvon ovttasbargošiehtadusat Árjjaleappo rolla gielddaid ektui Ollislaš politihkka gielddaid ektui Árjjalaš váikkuhangaskaomiid geavaheami bokte nannet sámi giela, kultuvrra ja servodateallima
10 Sámiid ovttasbargu ja riikkaidgaskasaš bargu
Sámediggi hálddaša prinsihpalaš beliid ja beroštusaid mat ovddiduvvojit ja bealuštuvvojit riikkaidgaskasaš arenain.
Deaŧalaš lea ahte álgoálbmotdimenšuvdna nationála ja riikkaidgaskasaš forain gozihuvvo, ja ahte áššit main lea mearkkašupmi álgoálbmogiidda ovddiduvvojit sihke nationála dásis ja riikkaidgaskasaččat.
Rájáid rastá bargu dahkkojuvvo earret eará nationála ja riikkaidgaskasaš foraid ja arenaid ektui mat gusket ON:ii, Davveguovlopolitihkkii, Sámi parlamentáralaš ráđđái, Barentsovttasbargui, Davviriikkalaš ovttasbargui, Árktalaš ovttasbargui, Interreg:ii ja EO:ii.
Ulbmil Váldomihttomearri Álgoálbmogat mearridit iežaset ahtanuššama ja sis lea vejolašvuohta gozihit iežaset beroštusaid riikkaidgaskasaččat.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 38. siidu 379 siiddus
Oassemihttomearri Buot álbmotjoavkkuin ja goappašiin sohkabeliin davviguovlluin ovttaárvosaš ovttaseallin ja ovdánanvejolašvuođat.
Viiddis ovttasbargu sámiid gaskka riikarájáid rastá Sámediggi lea iešheanalis aktevra ovttasráđiid eará riikkaidgaskasaš bargguin Riikkaidgaskasaš álgoálbmotriekteovdáneapmi lea buorránan
Strategiijat Davviriikkalaš ja riikkaidgaskasaš barggu bokte nannet sámi iešmearrideami.
Váikkuhit davviguovloovddideapmái nu ahte sámiid ja eará álgoálbmogiid kultuvrra ja servodaga ovddideapmi nannejuvvošii.
Nannet Ruošša beale sámiid dili.
Riikkaidgaskasaš ovttasbarggu bokte háhkat buriid rámmaeavttuid eará álgoálbmogiidda.
ON máilmmekonferánsa álgoálbmogiid vuoigatvuođaid birra
Sámediggi lágidii jurddabargočoahkkima ođđajagimánu 13. – 14. b. 2012 Københámmanis, masa álgoálbmogat buot 7 álgoálbmotguovlluin serve.
Áššelisttas lei movt máilmmi álgoálbmogat galget bargat ovddasguvlui ja ráhkkanit ON álgoálbmogiid vuoigatvuođaid máilmmikonferánsii mii dollojuvvo 2014:s.
Sámediggi lea duhtavaš go juddabargočoahkkima oasseváldit ledje hui mielas ráhkkaneaddji konferánssa lágideapmái Álttás 2013:s.
Čoahkkinoasseváldit mearridedje resolušuvdnateavstta mas bivde ahte ON váldočoahkkima presideanta nammadivččii álgoálbmogiid mieldeláhčči.
Álgoálbmogat nammadedje SPR stivrra ovddasteaddji John B. Henriksena álgoálbmogiid mieldeláhččin.
Čoahkkimis deattuhuvvui ahte máilmmikonferánssa legitimitehta ja lihkostuvvan sorjá das ahte máilmmi álgoálbmogiidda sihkkarastojuvvo ollislaš ja árjjalaš vejolašvuohta searvat 2014 máilmmikonferánsii, ja ráhkkananprosessii.
Ja ahte dát vuođđuduvvo riikkaidgaskasaš álgoálbmotriektestandárddaide, maiddái ON álgoálbmogiid riektejulggaštussii.
Jurddabargočoahkkimis sohppojuvvui ahte ásahuvvo máilmmiviidosaš oktiiordnenjoavku mas leat ovddasteaddjit dan čieža álgoálbmotguovllus.
Dasa lassin nammaduvvojit ovddasteaddjit nuoraid ja nissonolbmuid várás.
Árktalaš guovllus nammaduvvui Hjalmar Dahl Inuit Circumpolar Council (ICC) nammasaš guovllus fásta ovddasteaddjin.
11 Ođđa áššiid almmuheapmi - čuovvoleapmi
Mo Sámediggeráđđi lea čuovvolan daid ođđa áššiid, mat almmuhuvvojedje dievasčoahkkima áššis 042/11.
Evttohus 1: Ealgabivdu Finnmárkkus
Evttohusas čuožžu ahte okta Finnmárkkuopmodaga njuolggadusain lea ahte olles bivdosearvi galgá ássat Finnmárkkus, ja evttohuvvo ahte Sámediggi ráđi bokte galgá gohččut Finnmárkkuopmodaga stivrra Sámedikki áirasiid váikkuhit dasa ahte dát njuolggadus rievdaduvvo, vai ealgabivdu Finnmárkkus rahppojuvvo buohkaide geat háliidit ohcat, beroškeahttá ássanbáikkis.
Ii leat nu ahte Finnmárkkuopmodagas lea dakkár njuolggadusain ahte olles bivdosearvi galgá leat Finnmárkkus eret.
Ná čuožžu Finnmárkkuopmodaga njuolggadusain mat gusket fuođđobivdui 2. čuoggás: Bivdit olggobealde Finnmárkku sáhttet searvat báikkálaš bivdojoavkkuide nu guhká go bivdojođiheaddji ja eanetlohku bivdojoavkku miellahtuin ásset Finnmárkkus.
Bivdojoavkkuide olggobealde fylkka addo dušše lohpi bivdit ealgga Finnmárkkuopmodagas jus leat báhcán guorus guovllut vel liigejuolludeami maŋŋil.
Sámediggeráđđi ii oainne dárbbu gohččut Finnmárkkuopmodaga stivrra Sámedikki áirasiid dan ektui mo Finnmárkkuopmodat čađaha ealgabivddu Finnmárkkus.
Evttohus 2: Jahki 2012 Sámedikki sámegiela jahki
Sámediggeráđđi lea ovttaoaivilis ahte lea dehálaš ovddidit sámegiela ja ahte sámegiela ovdánahttinbargu galgá leat hui guovddážis Sámedikkis.
Sámediggeráđi mielas goitge ii leat vejolaš álggahit nie stuorra prošeavtta ná oanehis áiggis.
Sámediggeráđđi oaivvilda ahte jus galgá dákkár sámegiela jagi lágidit, de dasa ferte álgit buori áiggis ráhkkanit vai mii duođaid nagodit bures lágidit diekkár stuora lágideami.
Dan dihte leage Sámediggeráđđi evttohan ahte Sámediggi galgá lágidit giellakampánja mas guovddážis leat miellaguottut sámegiela ektui ja giela geavaheami movttiidahttin.
Dán evttohussii lea Sámediggi maid miehtan go meannudedje ášši 46/11 “Sámedikki 2013 bušeahttadárbu” .
Evttohus 3: Beavttálmahttin ođđa teknologiija geavahemiin
Ášši gullá dievasčoahkkinjođihangotti ovddasvástádussuorgái, ja dat lea dohko sáddejuvvon viidáset meannudeapmái.
Evttohus 4: Bellodatdoarjjaregistara ásaheapmi
Ášši gullá dievasčoahkkinjođihangotti ovddasvástádussuorgái, ja dat lea dohko sáddejuvvon viidáset meannudeapmái.
Aamhtese dïevestjåanghkoejuhtiehtimmiemoenehtsem gåvla dïedtesuarkan, jïh dïhte dahkoe seedtesovveme vijrebe gïetedallemasse.
Evttohus 5: Ráhkadit registara mii čájeha áirasiid stivradoaimmaid, fitnodatoktavuođaid j.e.
Uvtelasse 5: Darjoeh *registara mij vuesehte saadthalmetji ståvroedarjoemidie, sïeltegaskesi #j<n><abbr><gen>#e<n><abbr><acc>
Ášši gullá dievasčoahkkinjođihangotti ovddasvástádussuorgái, ja dat lea dohko sáddejuvvon viidáset meannudeapmái.
Aamhtese dïevestjåanghkoejuhtiehtimmiemoenehtsem gåvla dïedtesuarkan, jïh dïhte dahkoe seedtesovveme vijrebe gïetedallemasse.
Evttohus 6: Ođđa mállet sámi giellahálddašanguvlui
Uvtelasse 6: Orre goerh saemien gïelereeremedajvese
Sámediggeráđđi lea sámediggepresideantta ja stáhtaráđi Rigmor Aasrud gaskasaš politihkalaš čoahkkimis 13.12.2011 váldán ovdan ášši hástalusaid ja vejolašvuođaid birra sámegiela hálddašanguovllu oktavuođas.
Saemiedigkieraerie saemiedigkiepresideenten jïh staateraerien Rigmor Aasrud gasngesadtje politihkeles tjåanghkosne 13.12.2011:m fraamme ååkteme aamhtesen haestemi jïh nuepiej bïjre saemiengïelen reeremedajven gaskesisnie.
Sámedikkis lea leamaš oktavuohta daid gielddaiguin mat háliidit dieđuid dan birra maid dat mielddisbuktá leat oassin hálddašanguovllus.
Saemiedigkien orreme gaskese dej tjïeltigujmie mah daajrojde sijhtieh dan bïjre maam dïhte mealtan buakta årrodh boelhkine reeremedajvesne.
Dat mii gielddaid mielas lea váttis, ja maid vejolaččat ferte geahččat heivehuvvon málliid oktavuođas gávpogiid ja stuorát čoahkkebáikkiid ektui, leat earret eará: Láhkaásahus oahpahuslága paragráfii 1-1 Oahppit sámi guovlluin galget oažžut oahpu Máhttolokten sámi oahppoplánabuktosa vuođul.
Dïhte mij tjïelti mïelesne lea geerve, jïh maam *vejolaččat tjuara gïehtjedidh sjïehtelovveme goeride gaskesisnie staari jïh stoerebe tjåahkesijjiej muhteste, gaskem jeatjah årrodh: Njoelkedasse ööhpehtimmielaaken paragraafese 1-1 Learohkh saemien dajvine edtjieh learoem åadtjodh Maahtoelutnjemen saemien *oahppoplánabuktosa dïere.
Láhkaásahus báikenammalága paragráfii 7 – Galbbain dahje kárttain ja sullasaččain main geavahuvvo eanet go okta namma, galgá mearridanorgána mearridit namaid vuoru.
Njoelkedasse sijjienommelaaken paragraafese 7 – Sjeltine jallh kaarhtine jïh #plearoeh<adj><pl><ine> mejnie nuhtjesåvva jeenje goh akte nomme, edtja nænnoestimmieorgaanem nænnoestidh nommi våaroem.
Vuoru mearridettiin galgá vuhtiiváldit giellageavaheami báikkis.
Våaroem nænnosteminie edtja gïeleåtnoem seatadidh sijjesne.
Sámegiela hálddašanguovllus galgá vuorru leat sámegiella, dárogiella, kvenagiella.
Saemiengïelen reeremedajvesne edtja #våaroe<n><g3><sg><nom> årrodh saemiengïele, daaroengïele, kveenegïele.
Sámediggeráđđi lea gearggus geahčadit eará čovdosiid, rievdadit hálddašanguovllu njuolggadusaid dainna ulbmiliin ahte oažžut buoret heiveheami urbána guovlluide.
Saemiedigkieraerie klaerie vuejnedh jeatjebem *čovdosiid, jarkestidh reeremedajven njoelkedassi dejnie ulmine ahte åadtjodh buerebe sjïehtedimmiem *urbána dajvide.
Dasa lassin oaidná sámediggeráđđi dárbbašlažžan guorahallat Sámelága giellanjuolggadusaid mearrádusaid árvvoštallan dihtii lea go juoga maid berre rievdadit.
Dan lissine vuajna saemiedigkieraerie #daerpies<adj><ess> goerehtalledh Saemienlaaken gïelenjoelkedassi mieriedimmide vierhtiedimmien åvteste lea goh naakene maam byöroe jarkestidh.
Sámediggepresideantta ja Stáhtaráđi Rigmor Aasrud gaskasaš čoahkkima loahppajurdda lea ahte lei ovttamielalašvuohta dasa ahte galgá álggahuvvot giellanjuolggadusaid heiveheapmi dainna ulbmiliin ahte fuolahit daid erenoamáš diliid mat leat gávpogiin ja čoahkkebáikkiin.
Saemiedigkiepresideenten jïh Staateraerien Rigmor Aasruden gasngesadtje tjåanghkoen minngiegietjieåssjalommes lea ahte lij *ovttamielalašvuohta dan ahte edtja aelkiehtovvedh gïelenjoelkedassi sjïehtedimmie dejnie ulmine ahte huksieh dejtie sjïere tsiehkide mah staarine jïh tjåahkesijjine.
Dat dahkkojuvvo dan oktavuođas go giellanjuolggadusat dál guorahallojuvvojit.
Dïhte dorjesåvva dennie gaskesisnie goh gïelenjoelkedassh daelie goerehtallesuvvieh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 40. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 40. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Evttohus 7: Boares boazoáiddit
Uvtelasse 7: Båeries gaertieh
Boazodoalloáiddiid mearrádusaid láhkavuođđu boahtá ovdan Boazodoallolága paragráfas 24.
Båatsoehaakeni mieriedimmiej laakevåarome fraamme båata #Boazodoalloláhka<np><sg><gen> paragraafeste 24.
Stáhta boazodoallohálddahus ja boazodoalu stivrenorgánat hálddašit boazodoallolága.
Staaten båatsoereereme jïh båatsoen stuvremeorgaanh båatsoelaakem reerieh.
Jus Sámedikkis leat oainnut boazodoalu hálddašeapmái, de daid sáhttá meannudit Sámedikki jahkásaš evttohusain boazodoallošiehtadussii, ja ovddidit daid Eanandoallo- ja biebmodepartementii mas lea bajimus ovddasvástádus boazodoalu hálddašeamis.
Jis Saemiedigkien leah vuajnoeh båatsoen reeremasse, dellie dejtie maahta gïetedalledh Saemiedigkien jaapetje uvtelassine båatsoelotjkese, jïh evtiedidh dejtie Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeentese mesnie lea bijjemes dïedte båatsoen reeremisnie.
Evttohus 8: Bievlavuodjin Norggas
Uvtelasse 8: Bïevlevuejeme Nöörjesne
Miniseminára bievlavuodjima birra guovvamánus 2011 lei vuođđuduvvon prošektii maid Sámediggi, Finnmárkku fylkkagielda, Finnmárkku fylkkamánni ja Luondduhálddašandirektoráhta čađahedje 2010:s ja maid Birasgáhttendepartemeanta (BD) lei álggahan.
#Mini<np><cmp_sgnom><cmp>seminaare bïevlevuejemen bïjre goevtesne 2011:n prosjeektese tseegkesovveme maam Saemiedigkie, Finnmaarhken fylhketjïelte, Finnmaarhken fylhkemaennie jïh eatnemenreeremedirektoraate/eatnemenreeremedirektovraate 2010:sne tjïrrehtin jïh maam Byjresevaarjelimmiedepartemeente (*BD) aelkiehtamme.
Prošeakta galggai ovddidit doaibmabidjoevttohusaid mat galget uhcidit vahátlaš bievlavuodjimiid Finnmárkkus ja vuolggasadjin ledje dat njuolggadusat mat gustojit bievlavuodjimii Finnmárkkus.
Prosjeekte edtji råajvarimmieuvtelasside evtiedidh mah edtjieh unniedidh *vahátlaš bïevlevuejiemidie Finnmaarhkesne jïh feelemesijjine lin dah njoelkedassh mah bïevlevuejiemasse davvoeh Finnmaarhkesne.
Raporta mii ovddiduvvui minisemináras lei bajábealde namuhuvvon ásahusaid ovttasbarggu boađus.
Reektehts mij #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> *minisemináras bijjelen moenesovveme institusjovni ektiebarkoen skieresne.
Eanaš ruhtadeapmi prošektii bođii BD:s.
Jeenjemes beetnehdåarjoe prosjeektese bööti *BD:#s<n><abbr><nom>
Prošeavtta čađaheapmi lea addán Sámediggái buori vuolggasaji viidáset digaštallamiidda dan birra mii guoská mo buoremusat fuolahit sámi meahccegeavaheami.
Prosjeektem tjïrrehtimmie Saemiedægkan vadteme buerien feelemesijjien vijrebe digkiedimmide dan bïjre mij guktie dæjpa bööremeslaakan huksieh saemien miehtjiepråvhkoem.
Ráđđi oaivvilda ahte mohtorfievrruid guoddevaš geavaheapmi meahcis mii vuhtiiváldá sámi luonddu- ja kulturbirrasa geavaheami lea deaŧalaš.
Raerie jeahta ahte *mohtorfievrruid *guoddevaš pråvhkoe miehtjesne mij seatede saemien @X> jïh kultuvrebyjresen pråvhkoen vihkele.
Lea maiddái deaŧalaš ahte sámi meahcceávkkástallama ja gielddaid iešráđđenvuoigatvuođa dán áššis ii sáhte gáržžidit.
aaj Lea vihkele ahte saemien miehtjienåhtadimmiem jïh tjïelti *iešráđđenvuoigatvuođa daennie aamhtesisnie ij maehtieh gaertjiedidh.
Sámediggeráđđi galgá viidáseappot konsulteret BD:in daid doaibmabijuid birra mat evttohuvvojedje prošeavtta bievlavuodjima birra Finnmárkkus.
Saemiedigkieraerie vijriehkåbpoe edtja *konsulteret *BD:im daj råajvarimmiej bïjre mah #uvtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><pl> prosjeekten bïevlevuejemen bïjre Finnmaarhkesne.
Sámediggeráđđi áiggu konsultašuvdnaproseassas Birasgáhttendepartemeanttain váikkuhit dasa ahte čađahuvvo sullasaš bievlavuodjinprošeakta guovlluin máttabealde Finnmárkku.
Saemiedigkieraerie #sïjhtedh<vblex><tv><vgen> konsultasjovneprosessesne Byjresevaarjelimmiedepartemeentine dan dijpedh ahte tjïrrehtåvva plearoeh bïevlevuejemeprosjeekte dajvine *máttabealde Finnmaarhkem.
Evttohus 9: Dárbu ovttasbargošiehtadussii gaskal Álttá suohkana ja Sámedikki
Uvtelasse 9: Daerpiesvoete ektiebarkoelotjkese gaskesne Áltán tjïelten jïh Saemiedigkien
Sámediggeráđđi lea ovttaoaivilis NSR:n ahte dárbbašuvvo buorre ovttasbargu Álttá suohkaniin sihkkarastin dihte buriid bálvalusaid Álttá suohkana sámi ássiide.
Saemiedigkieraerie sïemes lea NSR:ine ahte #daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> buerie ektiebarkoe Áltán tjïeltine gorredeminie åvteste buerie dïenesjidie Áltán tjïelten saemien årroejidie.
Sámediggi lea dan dihte gulahallan ja plánemin čoahkkima Álttá suohkaniin gos áigut geahččat vejolaš ovttasbargosurggiid ja movt suohkan ja Sámediggi sáhttiba ovttasbargat buoridan dihte dili Álttá suohkana sámi ássiide.
Saemiedigkie lea dan åvteste gaskestalleme jïh soejkesjeminie tjåanghkoem Áltán tjïeltine sijjesne sïjhtebe gïehtjedidh kaanne ektiebarkoesuerkide jïh guktie tjïelte jïh Saemiedigkie maehtiejægan laavenjostedh bueredeminie åvteste tsiehkiem Áltán tjïelten saemien årroejidie.
Evttohus 10: Sámedikki jurddašanvuohki, rolla ja ovddasvástádus hálddašeami, dutkama ja rivttiid ektui go guoská olbmo biologalaš ávdnasiidda ja bioteknologiijai
Uvtelasse 10: Saemiedigkieh ussjedimmievuekie, råålla jïh dïedte reeremen, dotkemen jïh reaktoej muhteste goh dæjpa almetjen *biologalaš materijellide jïh bioteknologijese
Ráđđehusa áŋgiruššan bioteknologiijain mielddisbuktá stuorra rievdadusaid iešguđet njuolggadusaide ja geavadii go guoská dearvvašvuođaregistariid ja biobáŋkkuid ovddideapmái.
Reerenassem eadtjaldovveme bioteknologijine mealtan buakta stoere jorkestimmide #fïereguhte<prn><ind><attr> njoelkedasside jïh vaasedi goh dæjpa *dearvvašvuođaregistariid jïh *biobáŋkkuid evtiedæmman.
Háliiduvvo buoret beasatlašvuohta ja eanet geavahanvejolašvuođaid nationála registariid ja biobáŋkkui dieđuide.
#Sïjhtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> buerebe *beasatlašvuohta jïh jeenje pråvhkoenuepiej nasjonaale *registariid jïh *biobáŋkkui daajrojde.
Dat mearkkaša ahte miljovnnaid varraiskosat, genetihkalaš iskosat ja eará biologalaš ávdnasat mat lea jagiid mielde čohkkejuvvon, galget čohkkejuvvot Biobank Norge:i.
Dïhte krööhkeste ahte millijovni vïrrepryövenassh, *genetihkalaš pryövenassh jïh jeatjah *biologalaš materijellh mah jaepiej mietie seeptjesovveme, edtjieh seeptjesovvedh *Biobank Norge:#i<n><abbr><nom>
Plána mielde galgá Biobank Norge leat nationála dutkaninfrastruktuvra.
Soejkesjen mietie edtja *Biobank Norge nasjonaales *dutkaninfrastruktuvra.
Ođđa diehtovuođđočovdosat ja diehtojuohkinvuogádagat dahket álkibun čatnat dearvvašvuođadieđuid biobáŋkoávdnasiidda.
Orre *diehtovuođđočovdosat jïh bïevnesesysteemh darjoeh aelhkiebinie gårredidh healsoendaajrojde *biobáŋkoávdnasiidda.
Biobank Norge ásaheapmi sáhttá láhčit dilálašvuođaid dakkár dutkamii mii sáhttá buoridit buhcciiddivššu boahtteáiggis.
*Biobank Norgen tseegkeme maahta nuepide laetjedh dagkeres dotkemasse mij maahta #dasmoes<adj><cmp_plgen><cmp>såjhtoem bueriedidh #båetije aejkie<n><sg><ine>.
Seammás čuožžilit máŋga gažaldaga persovdnasuddjema oktavuođas ja gažaldagat čearddalašvuođa birra ja eaiggáduššama birra dakkár genetihkalaš resurssaide, mat gullet sámi álbmogii.
Seamma tïjjen tjuedtjielieh gellie gyhtjelassh almetjeåelien gaskesisnie jïh gyhtjelassh etnihkelesvoeten bïjre jïh utnemen bïjre dagkeres *genetihkalaš vierhtide, mah guvlieh saemien aalmogasse.
Viidáseappot plánejuvvo vejolaš bioteknologiijalága ja eará lágaid ođasmahttin, ja iešguđet láhkaásahusaid guorahallan, main lea mearkkašupmi bioteknologiija suorggi viidáset ovddideapmái.
Vijriehkåbpoe #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> kaanne bioteknologijelaaken jïh jeatjah laaki orrestehtemen, jïh #fïereguhte<prn><ind><attr> njoelkedassi goerehtallemen, mejnie lea mïerhkesjimmie bioteknologijen suerkien vijrebe evtiedæmman.
Vuolggasajis lea ovttaskas buohcci gii mieđiha dasa ahte genetihkalaš iskosat váldojuvvojit ja vurkejuvvojit.
Feelemesijjesne lea oktegs skïemtjije gie dan norte ahte *genetihkalaš pryövenassh ååktesuvvieh jïh vöörhkesuvvieh.
Sámediggeráđđi diehtá ahte sámi genetihkalaš ávdnasiidda lea stuorra beroštupmi dutkama bealis.
Saemiedigkieraerie daajra ahte saemien *genetihkalaš materijellide lea stoere ïedtje dotkemen bielesne.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 41. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 41. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Mii diehtit ahte sámi servodagat leat smávvát, ja ahte ovttaskas buohcci genetihkalaš ávdnasiid álkit sáhttá čatnat sámi čearddalašvuhtii.
Mijjieh daejrebe ahte saemien siebriedahkh onne, jïh ahte oktegs dasmoes *genetihkalaš materijellide aelhkieslaakan maahta gårredidh saemien etnihkelesvoetese.
Dan oktavuođas oaidnit ahte dát rievdá das ahte lea sáhka ovttaskas buohccis dasa ahte šaddá sáhka olles sámi álbmogis.
Dennie gaskesisnie vuejnebe daate dennie jorkeståvva ahte lea håaleme oktegs #dasmoes<adj><sg><ine> dan ahte sjædta håaleme dïeve saemien aalmogisnie.
Sámediggeráđđi lea ovttaoaivilis dainna ahte dárbbašuvvojit prinsihpalaš digaštallamat sámi servodagas ja Sámedikkis bioávdnasiid ja sámi vuoigatvuođaid birra dán barggus.
Saemiedigkieraerie sïemes lea dejnie ahte #daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> prinsihpeles digkiedimmieh saemien siebriedahkesne jïh Saemiedigkesne *bioávdnasiid jïh saemien reaktaj bïjre daennie barkosne.
Sámi dearvvašvuođadutkit leat maid jearahan dakkár digaštallama, ja háliidit leat mielde digaštallamis.
Saemien healsoendotkijh aaj leah gihtjen dagkeres digkiedimmiem, jïh sijhtieh årrodh mietie digkiedimmesne.
Danne loktii Sámediggeráđđi dán fáttá sámeparlamentarihkkáriid konferánsii Girkonjárggas gos bođii cealkámuš loahppadokumentii: “Bioteknologalaš ovdáneapmi buktá sámi álbmogii ođđa hástalusaid.
Dannasinie lutnji Saemiedigkieraerie daam aamhtesem *sámeparlamentarihkkáriid konferaansese Girkonjárgesne sijjesne bööti #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> minngiegietjietjaatsegasse: “*Bioteknologalaš evtiedimmie buakta saemien aalmogasse orre haestiemidie.
Konferánsa deattuha ahte sámi álbmot ferte ieš hálddašit ja eaiggáduššat dieđuid iežas genaid (DNA) birra, ja ahte sámi álbmot dađistaga galgá gulahallat stáhtalaš eiseválddiiguin ja dutkanbirrasiiguin vai sáhttá čuovvut dán ovdáneami ja váikkuhit dasa.”
Konferaanse tjïelkestahta ahte saemien aalmoge tjuara jïjtje reeredh jïh utnedh daajrojde jïjtjse *genaid (*DNA) bïjre, jïh ahte saemien aalmoge ånnetji edtja staateles åejvieladtjigujmie jïh dotkemebyjresigujmie gaskestalledh vuj maahta dåeriedidh daam evtiedimmiem jïh dan dijpedh.”
Sámediggi áigu maiddái lágidit seminára politihkkáriidda ja fágaolbmuide fáttáin: “Guđe váikkuhusat leat bioteknologalaš ovdáneamis sámi álbmogii?” Joatkkan dása ovddiduvvo bioteknologalaš ovdáneami mearkkašupmi sámi álbmogii áššin cuoŋománu dievasčoahkkimii.
Saemiedigkie sæjhta aaj öörnedehtedh seminaaren polijtikeridie jïh faagealmetjidie aamhtesinie: “Guhtene dïedth leah *bioteknologalaš evtiedimmesne saemien aalmogasse?” Jåarhkine daase #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> *bioteknologalaš evtiedimmien mïerhkesjimmie saemien aalmogasse aamhtesinie voerhtjen dïevestjåånghkese.
Evttohus 11: Sámi viesu organiseren Oslos
Uvtelasse 11: Saemieh gåetiem Oslovisnie öörnem
Sámediggeráđđi čujuha dasa ahte vai sámi ásahusat galget sáhttit viidáseappot ovddidit ja ollašuhttit iežaset mihttomeari govda ja čáhkkilis doaimmain, de ferte árvvoštallat stivren- ja organisašuvdnamálle.
Saemiedigkieraerie dan tjaatseste ahte vuj saemien institusjovnh edtjieh maehtedh vijriehkåbpoe evtiedidh jïh tjïrrehtidh jïjtjsh ulmiem gamte jïh *čáhkkilis darjoeminie, dellie tjuara laejhtedh stuvreme- jïh organisasjovnegoerem.
Sámediggeráđđi lea árvvoštallan vuođđudusmálle ulbmilleamos organisašuvdnamállen eanaš sámi ásahusaide, muhto oasussearvemálle sáhttá muhtun diliin maid leat vejolaš čoavddus, geahča Davvi Álbmogiid Guovddáža.
Saemiedigkieraerie laajhteme *vuođđudusmálle *ulbmilleamos organisasjovnegoerine jeenjemes saemien institusjovnide, mohte *oasussearvemálle maahta #muvhtie<prn><ind><pl><ine> tsiehkine aaj gåaredh *čoavddus, gïehtjedh Noerhte Aalmogi Jarngem.
Vuođđudusmálle lea ulbmilleamos, dannego dat earret eará:
*Vuođđudusmálle lea *ulbmilleamos, dannasinie dah gaskem jeatjah:
Vaikke vel Sámediggeráđđi lea leamaš mielas dasa ahte Sámediggi sáhttá leat okta ásaheddjiin Vuođđudussii Sámi Viessu Oslos, juoga mii guorrasa Sámediggeráđi dieđáhussii sámi ásahusovddideami birra, de oaivvilda Sámediggeráđđi ahte sáhttá árvvoštallat eará organisašuvdnamálliid.
Jalhts annje Saemiedigkieraerie mïelesne orreme dan ahte Saemiedigkie maahta årrodh akte tseegkijinie *Vuođđudussii Saepmien Gåetie Oslovisnie, naakene mij latjkoe Saemiedigkieraerien bïevnesasse saemien institusjovneevtiedimmien bïjre, dellie jeahta Saemiedigkieraerie ahte maahta jeatjah organisasjovnegoeride laejhtedh.
Oasussearvemálle sáhttá muhtumin leat vejolaš čoavddus, geahča Davvi Álbmogiid Guovddáža.
*Oasussearvemálle maahta #muvhtie<prn><ind><ess> årrodh gåaredh *čoavddus, gïehtjedh Noerhte Aalmogi Jarngem.
Sáhttit muitalit áhte Sámediggeráđđi juolludii áššis RS 107/11 100 000 ruvdnosaš doarjaga ođđasisorganiserenprosessii.
Maehtebe bïeljelidh *áhte Saemiedigkieraerie aamhtesem laeviehti *RS 107/11 100 000:m *ruvdnosaš dåarjoeh *ođđasisorganiserenprosessii.
Sámediggeráđđi árvvoštallá dan láhkai ahte Searvi Sámi viessu čađaha dakkár organiserenproseassa mii addá organisašuvdnamálle mii lea heivehuvvon almmolaš rollii.
Saemiedigkieraerie dam laajhta vuakan ahte Siebrie Saepmien gåetie tjïrrehte dagkeres öörnemeprosessem mij organisasjovnegoerem vadta mij byjjes råållese sjïehtelovveme.
Sámediggeráđi oaidnu lea ahte stivra ieš lea rivttes orgána dán bargui.
Saemiedigkieraerien vuajnoe lea ahte ståvroe jïjtje lea rïektes orgaanen daan borkese.
Sámediggeráđđi lea doallan čoahkkima stivrrain, mas fáddán lea leamaš sihke organiseren ja ekonomiija.
Saemiedigkieraerie tjåanghkoem #steeredh<vblex><iv><prfprc> ståvrojne, mesnie aamhtesinie orreme dovne öörneme jïh ekonomijem.
Maŋimus čoahkkin lei juovlamánu 13. b. 2011 Oslos.
Minngebe tjåanghkoe goeven lij 13. b. 2011 Oslovisnie.
Viidáseappot lea šiehtaduvvon čoahkkin gaskal Sámediggeráđi ja Oslo gieldda mas Sámi viesu dilli váldojuvvo ovdan.
Vijriehkåbpoe lea #nååhtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> tjåanghkoe gaskesne saemiedigkieraerien jïh Osloven tjïelten mesnie Saepmien gåetien tsiehkie fraamme ååktesåvva.
Evttohus 12: Gávpot ja čoahkkebáikeplána sámiide
Uvtelasse 12: Staarh jïh tjåahkesijjiesoejkesje saemide
Sámediggeráđđi diehtá guđe hástalusat leat dain sápmelaččain geat ásset gávpogiin, ovdamearkka dihtii bajásšaddaneavttuid, čálgofálaldagaid, sámegiela gáhttema ja ovddideami, dearvvašvuođa ja oahpu ektui.
Saemiedigkieraerie daajra guhtem haestemh leah dejnie saemine gïeh staarine veasoeh, vuesiehtimmien åvteste byjjesovvememoenemetsiehkiej, murriefaalenassi, saemiengïelen vaarjelimmien jïh evtiedimmien, healsoen jïh learoen muhteste.
Sámediggeráđđi čujuha dán oktavuođas čilgehussii regionála ja báikkálaš ovttasbarggu birra 2011:s, maid Sámedikki dievasčoahkkin dohkkehii 2011:s.
Saemiedigkieraerie tjaatseste daennie gaskesisnie tjïelkestæmman regionaale jïh voenges ektiebarkoen bïjre 2011:sne, maam Saemiedigkien dïevestjåanghkoe 2011:sne dåhkasjehti.
Sámediggái lea deaŧalaš ahte báikkálaš ja regionála ovttasbargu sáhttá ovddiduvvot, ja vuos mii geahččalit dan dahkat dakko bokte ahte bargat daid strategiijaiguin mat leat mearriduvvon dán čilgehusas.
Saemiedægkan vihkele ahte voenges jïh regionaale ektiebarkoe maahta #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>, jïh voestegh mijjieh dam voejhkelibie darjodh *dakko gåaskoejin ahte barkebe dej strategijigujmie mah nænnoestovveme daennie tjïelkestimmesne.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 42. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 42. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Regionála politihkalaš mihttomearrin lea árjjalaš ja ulbmillaš ovttasbargu regionála ja báikkálaš eiseválddiiguin nannen ja ovddidan dihtii sámi kultuvrra, giela ja servodateallima.
Regionaale politihkeles ulmine eadtjohke jïh *ulbmillaš ektiebarkoe regionaale jïh voenges åejvieladtjigujmie nænnoestamme jïh evtedeminie åvteste saemien kultuvrem, gïelem jïh siebriedahkejielemem.
Dán barggus lea gulahallan ja ovttasdoaibman fylkkagielddaiguin guovddážis, ja mihttomearrin lea háhkat doaibmavuđot ja dávgasis ovttasbarggu.
Daennie barkosne gaskestalleme jïh *ovttasdoaibman fylhketjïeltigujmie jarngesne, jïh ulmine lea skååffedh darjomevåaromem jïh *dávgasis ektiebarkoem.
Ráddjejuvvon resurssaid geažil ii sáhte sámediggeráđđi dál álggahit barggu sierra sámi gávpot- ja čoahkkebáikeplánain.
Geehtestovveme vierhtiej dïete ij maehtieh saemiedigkieraerie daelie barkoem aelkiehtidh sjïere saemien staare- jïh tjåahkesijjiesoejkesjinie.
Evttohus 13: Eurohparáđđi
Uvtelasse 13: #Eurohpáráđđi<np><sg><nom>
Dát lea dakkár evttohus maid sámediggeráđđi sáhttá gaskkustit viidáseappot Sámi parlamentáralaš ráđđái.
Daate dagkeres uvtelasse maam saemiedigkieraerie maahta vijriehkåbpoe deanahtidh Saepmien parlamentarihkeles raaran.
Sámi parlamentáralaš ráđđi lea mearridan doaibmaplána mas earret eará gieđahallojuvvojit gažaldagat mat čatnasit EO:i.
Saemien parlamentarihkeles raerie dahkoesoejkesjem nænnoestamme mesnie gaskem jeatjah gïetedallesuvvieh gyhtjelassh mah *čatnasit *EO:#i<n><abbr><nom>
Sámediggeráđđi mielas lea mávssolaš oassálastit deaŧalaš riikkaidgaskasaš proseassaide ja árvvoštallá dan ektui ahte guđe orgánat dalle galget ovddastit sámivuođa ja man ollu resurssaid dakkár áŋgiruššan gáibidivččii.
Saemiedigkieraerie mïelesne vyörtege mealtan vihkeles gaskenasjonaale prosesside jïh dan muhteste laajhta ahte guhtene orgaanh joem edtjieh *ovddastit *sámivuođa jïh man jeenje vierhtide dagkeres eadtjaldovveme kreava.
Sámi parlamentáralaš ráđđi áigu čoahkkimis guovvamánu 27.-28. b. bargagoahtit dainna ahte duohtan dahkat dan doaibmaplána mii mearriduvvui Sámi parlamentáralaš ráđis Girkonjárggas.
Saemien parlamentarihkeles raerie sæjhta tjåanghkosne goevten 27.-28. b. dejnie barkegåetedh ahte #saetnies<adj><ess> darjobe dam dahkoesoejkesjem mij nænnoestovvi Saepmien parlamentarihkeles raeresne Girkonjárgesne.
Sámi parlamentáralaš ráđi doaibma ja doaibmaplána duohtan dahkan sorjá sámedikkiid resursadilis.
Saemien parlamentarihkeles raerien darjome jïh dahkoesoejkesje #saetnies<adj><ess> darjomen *sorjá saemiedigkiej vierhtietsiehkesne.
III Jienasteapmi
I-II/II-I/III Gïelevedteme
39 áirasis ledje 37 čoahkis.
39 saadthalmetjen lin 37 *čoahkis.
Dán áššis ii jienastuvvon.
Daennie aamhtesisnie ij #gïelem vedtedh<vblex><iv><conneg>.
IV Beavdegirjelasáhusat
I-V/IV Buertiegærjalissieh
Dán áššis ii ovddiduvvon beavdegirjelasáhus.
Daennie aamhtesisnie ij evtedh buertiegærjalissie.
V Sáhkavuorrolistu ja replihkat
#V<n><abbr><sg><gen> Lahtestimmielæstoe jïh lahtesh
Sáhkavuorru Replihkka 1 Egil Olli, áššejođiheaddji Ann-Mari Thomassen Miriam Paulsen Gunn-Britt Retter Olaf Eliassen Egil Olli 2 Aili Keskitalo Jørn Are Gaski Marianne Balto Aili Keskitalo 3 Willy Ørnebakk Aili Keskitalo Marianne Balto Ann-Mari Thomassen Willy Ørnebakk 4 Geir Tommy Pedersen Jørn Are Gaski Willy Ørnebakk Marianne Balto Geir Tommy Pedersen 5 Randi A. Skum Egil Olli Jørn Are Gaski Randi A. Skum 6 Jørn Are Gaski Aili Keskitalo Marianne Balto Geir Tommy Pedersen Jørn Are Gaski 7 Olaf Eliassen Trond Are Anti
Lahtestimmie Lahtese 1 Egil Ollijjen, aamhtesejuhtiehtæjja Ann-Marien Thomassen Miriam Paulsen Gunn-Britt Retter Olaf Eliassen Egil Olli 2 Aili Keskitalo Jørn Are Gaski Marianne Balto Aili Keskitalo 3 Willy Ørnebakkem Aili Keskitalo Marianne Balto Ann-Marien Thomassen Willy Ørnebakk 4 Geir Tommy Pedersen Jørn Are Gaski Willy Ørnebakkem Marianne Balto Geir Tommy Pedersen 5 Randi A./a. Skum Egil Olli Jørn Are Gaski Randi A./a. Skum 6 Jørn Are Gaski Aili Keskitalo Marianne Balto Geir Tommy Pedersen Jørn Are Gaski 7 Olaf Eliassen Trond Are Anti
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 43. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 43. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Aili Keskitalo Ellinor Marita Jåma Olaf Eliassen 8 Per Andersen Bæhr Ellinor Marita Jåma Per Andersen Bæhr 9 Anders Somby jr. Aili Keskitalo Marit Kirsten Anti Gaup Anders Somby jr. 10 Mariann Wollmann Magga Jørn Are Gaski 11 Inga-Lill Sundset 12 Silje Karine Muotka Láilá Susanne Vars Silje Karine Muotka 13 Láilá Susanne Vars Rolf Johansen Geir Tommy Pedersen Silje Karine Muotka Láilá Susanne Vars 14 Ronny Wilhelmsen Geir Tommy Pedersen Silje Karine Muotka 15 Marianne Balto Jørn Are Gaski Willy Ørnebakk Geir Tommy Pedersen Marianne Balto 16 Leif Aksel Renfjell Mariann Wollmann Magga 17 Egil Olli 18 Ellinor Marita Jåma 19 Gunn-Britt Retter 20 Ann-Mari Thomassen 21 Aili Keskitalo 22 Olaf Eliassen Per Andersen Bæhr, čoahkkinortnegii 23 Willy Ørnebakk Egil Olli, áššejođiheaddji
Aili Keskitalo Ellinor Marita Jåma Olaf Eliassen 8 Per Andersen Bæhr Ellinor Marita Jåma Per Andersen Bæhr 9 Anders Somby #jr<n><abbr><nom> Aili Keskitalo Marit Kirsten Anti Gaup Anders Somby jr. 10 Mariann Wollmann Magga Jørn Are Gaski 11 Inga-Lill Sundset 12 Silje Karine Muotka Láilá Susanne Vars Silje Karine Muotka 13 Láilá Susanne Vars Rolf Johansen Geir Tommy Pedersen Silje Karine Muotka Láilá Susanne Vars 14 Ronny Wilhelmsen Geir Tommy Pedersen Silje Karine Muotka 15 Marianne Balto Jørn Are Gaski Willy Ørnebakkem Geir Tommy Pedersen Marianne Balto 16 Leif Aksel Renfjellem Mariann Wollmann Magga 17 Egil Olli 18 Ellinor Marita Jåma 19 Gunn-Britt Retter 20:n Ann-Marien Thomassenen 21 Aili Keskitalo 22 Olaf Eliassen Per Andersen Bæhr, tjåanghkoeöörnegasse 23 Willy Ørnebakkem Egil Olli, aamhtesejuhtiehtæjja
VI Sámedikki mearrádus
V-I/VI Saemiedigkieh mieriedimmie
Sámediggi váldá Sámediggeráđi doaibmadieđáhusa áigodagas 12.11.11 - 07.02.12 diehtun.
Saemiedigkie ååktoe Saemiedigkieraerien darjomebïevnesem boelhkesne 12.11.11 - 07.02.12 daajrojne.
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 22.02.12 dii. 12.15.
Aamhtesen gïetedalleme illesovvi 22.02.12 ts. 12.15.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 44. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 44. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Vuođđogiella: Dárogiella
Våaromegïele: Daaroengïele
pseudo_tmx_data/SP-05-2012_sme2sma.tmx

File: pseudo_tmx_data/SP-05-2012_sme2sma.tmx

Ášši/Sak PFL 001/12 Ášši/Sak DC 005/12
Aamhtesen/*Sak *PFL 001/12:n Aamhtesen/*Sak DC:n 005/12
Sámedikki 2011 jahkedieđáhus
Saemiedigkien 2011 jaepiebïevnese
Arkiivaáššenr. 11/568306 / 25 - 58
*Arkiivaáššenr. 11/568306 / 25 - 58
Meannudeamit
Gïetedallemh
Politihkalaš dássi Beaivi Áššenr.
Politihkeles daltese Biejjie *Áššenr.
Sámediggeráđđi 17.01.12 SR 08/12 Plána- ja finánsalávdegoddi 20.–21.02.12 PFL 001/12 Sámedikki dievasčoahkkin 22.–24.02.12 DC 005/12
Saemiedigkieraerie 17.01.12 *SR 08/12 Soejkesje- jïh *finánsalávdegoddi 20.–21.02.12 *PFL 001/12:n Saemiedigkien dïevestjåanghkoen 22.–24.02.12 DC:h 005/12
Ášši meannudeapmi álggahuvvui 23.02.12 dii. 08.30
Aamhtesen gïetedalleme aelkiehtovvi 23.02.12 ts. 08.30
I Mildosat
I *Mildosat
Nr. Beaivi Geas/Geasa Namahus
#Nr<n><abbr><nom> Biejjie Giesnie/Gïese Lahtese
II Evttohusat ja mearkkašumit
IJ Uvtelassh jïh mïerhkesjimmieh
Sámediggeráđi mearrádusárvalus:
Saemiedigkieraerien mieriedimmieaajmoe:
Sámedikki 2011 jahkedieđáhus
Saemiedigkien 2011 jaepiebïevnese
1 Álggahus
1 Aalkoe
Sámediggi lea sámiid álbmotválljen orgána Norggas.
Saemiedigkie lea saemiej åålmehveeljesovveme orgaanen Nöörjesne.
Juohke njealját jagi válljejit sámit 39 áirasa sámiid gaskkas 7 válgabiires.
#Fïerhte<prn><ind><attr> nealjede jaepien veeljieh saemieh 39:n saadthalmetjen saemiej gaskesne #7<num><arab><sg><ine><attr> veeljemegievlesne.
Sámediggi galgá nannet sámiid politihkalaš dili ja ovddidit sámiid beroštumiid Norggas, váikkuhit dasa ahte sámi álbmot oažžu dásseárvosaš ja rievttalaš meannudeami ja láhčit dili vai sápmelaččat besset sihkkarastit ja ovddidit iežaset giela, kultuvrra ja servodateallima.
Saemiedigkie edtja nænnoestidh saemiej politihkeles tsiehkiem jïh evtiedidh saemiej ïedtjide Nöörjesne, dan dijpedh ahte saemien aalmoge åådtje *dásseárvosaš jïh *rievttalaš gïetedallemem jïh laetjedh tsiehkiem vuj saemieh biesieh gorredidh jïh evtiedidh jïjtjsh gïelem, kultuvrem jïh siebriedahkejielemem.
Sámediggi meannuda áššiid buot servodatsurggiin main erenoamážit lea dadjamuš sápmelaččaide, lassin dasa ahte buktit cealkámušaid ja leahkit gulahallin almmolaš eiseválddiiguin.
Saemiedigkie aamhtesidie gïetedalla gaajhkine siebriedahkesuerkine mejnie joekoenlaakan lea #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> saemide, lissine dan ahte buektedh #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><acc> jïh årrodh gaskestallijinie byjjes åejvieladtjigujmie.
Sámediggi hálddaša oasi ruđain mat juolluduvvojit sámi áššiide stáhtabušeahta bokte, ja Sámedikki bokte leat sámit Norggas ožžon muhtin muddui eiseválddi kultuvra-, giella-, oahpahus-, kulturmuitosuodjalus- ja ealáhusáššiid meannudit.
Saemiedigkie boelhkem reerie beetneginie mah laeviehtovvieh saemien aamhtesidie staatebudsjehten baaktoe, jïh Saemiedigkien baaktoe saemieh Nöörjesne #muvhtie<prn><ind><attr> tïjjese åådtjeme #åejvieladtjh<n><sg><gen> kultuvre-, gïele-, ööhpehtimmie-, kultuvremojhtesevaarjelimmie- jïh jielemeaamhtesidie gïetedalledh.
Sámedikki jahkedieđáhusas lea Sámedikki politihkalaš ja hálddahuslaš doaimmaid birra 2011:s.
Saemiedigkien jaepiebïevnesisnie lea Saemiedigkien politihkeles jïh reerije darjomi bïjre 2011:sne.
Jahkedieđáhus raportere váldomihttomeriid ja oassemihttomeriid čuovvoleami iešguđetge fágasuorggis ja 2011 bušeahta váikkuhangaskaomiid geavaheami birra.
Jaepiebïevnese *raportere åejvieulmiej jïh boelhkeulmiej dåeriedimmien ovmessieh faagegievlesne jïh 2011:n budsjehten dïedtetsavtshvierhtiej pråvhkoen bïjre.
Sámedikki 2011 rehketdoallu lea mielddusin jahkedieđáhusas.
Saemiedigkien 2011:n ryökneme lea *mielddusin jaepiebïevnesisnie.
Sámediggeválga
Saemiedigkieveeljeme
2011 rievdaduvvoje sámediggeválgga láhkaásahusat.
2011:n jarkestovvin saemiedigkieveeljemen njoelkedassh.
Rievdadusat mielddisbuktet ahte Sámedikki jienastuslohku maiddái hábmejuvvo dalle go leat suohkan- ja fylkkaválggat.
Jorkestimmieh mealtan buektieh ahte Saemiedigkien veeljemelåhkoe aaj joem #hammoedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> goh leah tjïelte- jïh fylhkenveeljemh.
Dát válgajienastuslohku mearrida makkár suohkanat galget čađahit válgadikki boahtte sámediggeválggas, makkár suohkaniin lea dušše ovdagihtiijienasteapmi ja mandáhttajuohkin válgabiriin.
Daate veeljemeveeljemelåhkoe nænnoste magkeres tjïelth edtjieh veeljemedigkiem tjïrrehtidh #båetije<adj><sg><ine><attr> saemiedigkieveeljemisnie, magkeres tjïelti ajve lea *ovdagihtiijienasteapmi jïh mandaatejuekeme *válgabiriin.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 68. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 68. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Láhkaásahusrievdadeamit leat 2007 dievasčoahkkinmearrádusa čuovvoleamit sámediggeválgga válgaortnega birra.
Njoelkedassejorkestimmieh leah 2007 dïevestjåanghkoemieriedimmieh dåeriedimmieh saemiedigkieveeljemen veeljemeöörnegen bïjre.
2011:s ledje 14 162 olbmo Sámedikki jienastuslogus.
2011:sne lin 14 162 almetjh Saemiedigkien veeljemelåhkosne.
9 ođđa suohkana galget čađahit válgadikki, ja 2013 sámediggeválggas galgá 56 suohkanis čađahuvvot válgadiggi.
9 orre tjïeltem edtjieh veeljemedigkiem tjïrrehtidh, jïh 2013:n saemiedigkieveeljemisnie edtja #56<num><arab><sg><ine><attr> tjïeltesne tjïrrehtovvedh veeljemedigkie.
Mandáhttajuohkin šaddá ná 2013 válggas:
Mandaatejuekeme naemhtie sjædta #2013<num><arab><sg><ine><attr> veeljemisnie:
Válgabiire 1 Nuortaguovlu: 6 mandáhta, ii rievdda Válgabiire 2 Ávjovárri: 8 mandáhta, manaha ovtta Válgabiire 3 Davveguovlu: 5 mandáhta, manaha 1 Válgabiire 4 Gáisi: 6 mandáhta, ii rievdda Válgabiire 5 Viesttarmearra: 4 mandáhta, manaha ovtta Válgabiire 6 Lullisámi: 4 mandáhta, oažžu ovtta Válgabiire 7 Lulli- Norga: 6 mandáhta, oažžu 2
Veeljemegievlien 1 Luvliedajve: 6 mandaath, ij Veeljemegievliem jorkestovvh 2 Ávjovárri: 8:m mandaath, mïnnehte aktem Veeljemegievlie 3 Noerhtedajve: 5:m mandaath, mïnnehte 1 Veeljemegievlieh 4 Gaejsie: 6 mandaath, ij Veeljemegievliem jorkestovvh 5 Viesttarmearra: 4:m mandaath, mïnnehte akten Veeljemegievlie 6:m Åarjelsaemieh: 4:m mandaath, åådtje aktem Veeljemegievlie 7 Åarjel- Nöörje: 6:m mandaath, åådtje 2
Sámeálbmot foanda
Saemienaalmogen fåante
Stuorradiggi lea Sámeálbmotfoanddas várren 75 miljon ru oktasaš buhtadussan daid vahágiid ja eahperievtti ovddas maid dáruiduhttinpolitihkka lea dagahan sámi álbmogii.
Stoerredigkie lea Sámeálbmotfoandesne bïedteme 75 millijovne *ru ektie refusjovnine dejtie goerpide jïh *eahperievtti åvteste maam daaroedehtemepolitihke dorjeme saemien aalmogasse.
Foandda reanttut váldojuvvoje geavahussii 2008:s ja daid hálddaša Sámediggi.
Fåanten lissiemaaksoeh otnese ååktesovvin 2008:sne jïh dejtie reerie Saemiedigkie.
Stuorradiggi lea bidjan eaktun ahte sámeálbmotfoanda ii galgga geavahuvvot individuála buhtadussan.
Stoerredigkie bïejeme moenemetsiehkine ahte ij saemienaalmogefåante edtjh nuhtjesovvedh individuelle refusjovnine.
Jahkásaš reanttuid geavaheapmi mearriduvvo bušeahtas mearrádusa vuođul mas leat vuoruheamit ja áŋgiruššansuorggit válgaáigodahkii, gč.
Jaapetje lissiemaaksoej pråvhkoe budsjehtesne nænnoeståvva mieriedimmien dïere mesnie leah prijoriteradimmieh jïh barkoesuerkieh veeljemeboelhkese, *gč.
ášši 47/09.
aamhtese 47/09.
Jahkái 2011 lei várrejuvvo 5 500 000 ru sámeálbmotfoanddas.
Jaapan 2011 lij bïedtesåvva #5 500 000<num><arab><sg><ine><attr> *ru saemienaalmogefåantesne.
1 200 000 ru giellaovddidandoaibmabijuide 1 300 000 ru árbedihtui 2 000 000 ru girjjálašvuhtii 800 000 ru giellaprográmmii 200 000 ru systemáhtalaš kártemii árbedieđus
1 200 000 *ru gïeleevtiedimmieråajvarimmide #1 300 000<num><arab><sg><ill><attr> *ru aerpiedååjrese #2 000 000<num><arab><sg><ill><attr> *ru litteratuvrese 800 000 *ru gïeleprogrammese 200 000 *ru *systemáhtalaš goerehtallemasse aerpiedaajrosne
Dásseárvu
Seammavyörtegsvoete
Dásseárvu ja dásseárvosašvuohta leat vuođđun Sámedikki doibmii.
Seammavyörtegsvoete jïh *dásseárvosašvuohta leah våaroeminie Saemiedigkien darjoemasse.
Sámediggi áigu dan dihte ovddidit dásseárvvu ja ovttadássásašvuođa beroškeahttá sohkabeali, etnisitehta ja seksualálaš sojuid.
Saemiedigkie sæjhta dan åvteste evtiedidh seammavyörtegsvoetem jïh mïrrestallemem saaht slïektebieliem, *etnisitehta jïh *seksualálaš *sojuid.
Dásseárvu guoská buot surggiide servodagas ja galgá leat integrerejuvvon oassi Sámedikki doaimmain.
Seammavyörtegsvoete gaajhkide suerkide dæjpa siebriedahkesne jïh edtja årrodh *integrerejuvvon boelhke Saemiedigkien darjoeminie.
Vuođđun Sámedikki doaimmaide dásseárvvuin lea iežamet dásseárvodoaibmaplána 2009- 2013 áigodahkii.
Våaroeminie Saemiedigkien darjoemidie seammavyörtegsvoetine lea jïjtjemh seammavyörtegsvoetedahkoesoejkesje #2009- 2013<num><arab><sg><ill><attr> boelhkese.
Sámediggái lea dehálaš doallat buori gulahallama sámi dásseárvoorganisašuvnnaiguin.
Saemiedægkan vihkele #steeredh<vblex><iv><inf> buerie gaskesadtemem saemien seammavyörtegsvoeteorganisasjovnigujmie.
Juohke jagi leat mis čoahkkimat singuin.
#Fïerhte<prn><ind><attr> jaepien mijjesne tjåanghkoeh dejgujmie.
Čoahkkimiin digaštallojuvvo Sámedikki doarjja organisašuvnnaide ja dábálaš dásseárvopolitihkalaš áššit.
Tjåanghkojne #dïerhkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> Saemiedigkien dåarjoe organisasjovnide jïh sïejhme *dásseárvopolitihkalaš aamhtesh.
Sámedikki mielas lea buorre go organisašuvnnat hástalit Sámedikki dásseárvogažaldagain ja go sii ovddidit dásseárvopolitihkalaš áššiid sámi servodagas muđui.
Saemiedigkien mïelesne buerie goh organisasjovnh haestieh Saemiedigkien seammavyörtegsvoetegyhtjelassine jïh goh dah evtiedieh *dásseárvopolitihkalaš aamhtesidie saemien siebriedahkesne voen.
Sámediggi čalmmustahtii riikkaidgaskasaš nissonbeaivvi njukčamánu 8.
Saemiedigkie tjelmiestehti gaskenasjonaale nyjsenæjjabiejjiem njoktjen 8.
beaivvi seammás go lei dievasčoahkkin Kárášjogas.
biejjien seamma tïjjen goh lij dïevestjåanghkoe Karasjohkesne.
Dát lei vuosttaš geardi go dollojuvvui appellašuvdna nissonbeaivvi birra Sámedikki sárdnestuolus.
Daate lij voestes aejkie goh #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> *appellašuvdna nyjsenæjjabiejjien bïjre Saemiedigkien prïejhkestovlesne.
Eará čuovvoleapmi doaibmaplánas lea sohkabealiperspektiiva Finnmárkkukommišuvnna barggus.
Jeatjah dåeriedimmie dahkoesoejkesjisnie lea slïektebielienperspektijve #Finnmárkokommišuvdna<np><sg><gen> barkosne.
Sámediggi lea bivdán kommišuvnna leahkit dihtomielalaččat sohkabealiperspektiivva eatnamiid ja luondduresurssa vuoigatvuođaid kártenbarggus Finnmárkkus.
Saemiedigkie maadteme kommisjovnem årrodh #fahkoes<adj><comp><attr> slïektebielienperspektijven eatnemi jïh eatnemenvierhtien reaktaj goerehtallemebarkosne Finnmaarhkesne.
Sámedikki mielas lea dan dihte buorre go nissoniid ja dievdduid meahccegeavaheapmi lei okta fáttáin maid guorahalle gulaskuddančoahkkimis Unjárgga gieldda luonddugeavaheami kártemis.
Saemiedigkien mïelesne lea dan åvteste buerie goh nyjsenæjjaj jïh almaj miehtjiepråvhkoe lij akte aamhtesinie mej goerehtallin *gulaskuddančoahkkimis Nessebyen tjïelten eatnemenpråvhkoen goerehtallemisnie.
Sámedikkis lea leamaš buorre gulahallan ja buorre ovttasbargu Mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanttain maŋimus jagi.
Saemiedigkesne orreme buerie gaskestalleme jïh buerie ektiebarkoe @X>, seammavyörtegsvoete- jïh *searvadahttindepartemeanttain minngebe jaepien.
Sámedikkis ja departemeanttas leat leamaš konsulteremat Ráđđehusa dásseárvodoaibmaplána birra sohkabeliid gaskkas.
Saemiedigkien jïh departemeenten orreme *konsulteremat Reerenassen seammavyörtegsvoetedahkoesoejkesjen bïjre slïektebieliej gaskesne.
Doaibmaplánain háliida Ráđđehus buktit eanemus lági mielde čohkkejuvvon politihkalaš mihttomeriid, strategiijaid ja doaibmabijuid sohkabeliid gaskka dásseárvui.
Dahkoesoejkesjinie sæjhta Reerenasse buektedh *eanemus vuekien mietie seeptjesovveme politihkeles ulmiej, strategiji jïh råajvarimmiej slïektebieliej gaskemsh seammavyörtegsvoetese.
Min iežamet doaibmaplána lei vuođđun Sámedikki posišuvdnii konsultašuvnnain.
Mijjen jïjtjemh dahkoesoejkesje lij våaroeminie Saemiedigkien posisjovnese konsultasjovnine.
Sámediggái lei dehálaš ahte sámi perspektiiva searvadahttojuvvo doaibmaplánii ja Ráđđehusa viidáset bargui dásseárvvuin.
Saemiedægkan lij vihkele ahte saemien perspektijven *searvadahttojuvvo dahkoesoejkesjasse jïh Reerenassen vijrebe borkese seammavyörtegsvoetine.
Konsultašuvnnaid konkrehta čuovvoleapmi lea ovttasbargoprošeakta Justiisadepartemeanttain veahkaválddi birra lagas oktavuođain ja regionálalaš konferánsa sámi dievdduide ja bártniide.
Konsultasjovni konkreete dåeriedimmie lea ektiebarkoeprosjeekte Justisdepartemeentine *veahkaválddi bïjre gietskies gaskesinie jïh *regionálalaš konferaanse saemien almide jïh baernide.
Sámediggi doalai maid sáhkavuoru iežamet barggu birra dásseárvoovddasteami Sámedikkis fágasemináras mii lágiduvvui ráđđehusa doaibmaplána ovdanbuktimis.
Saemiedigkie aaj #steeredh<vblex><iv><indic><pret><p3><sg> lahtestimmiem jïjtjemh barkoen bïjre *dásseárvoovddasteami Saemiedigkesne faageseminaaresne mij #öörnedehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> reerenassen dahkoesoejkesjen åvtese buektiemisnie.
Sámedikkis lea dasa lassin leamaš čoahkkin stáhtačálliin Kirsti Bergstø:in Mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanttas.
Saemiedigkien lea dan lissine orreme tjåanghkoen staatetjaelijinie Kirsti *Bergstø:in @X>, seammavyörtegsvoete- jïh *searvadahttindepartemeanttas.
Čoahkkimis válddii Sámediggi áššin earret eará dan ahte leat unnán sámi geavaheaddjit geat váldet oktavuođa Dásseárvo- ja vealahanáittardeddjiin, ja ahte sámi dásseárvoorganisašuvnnat eai leat searvadahttojuvvon dásseárvodoaimmain davviriikkalaš dásis ja movt sámi perspektiiva sáhtášii searvadahttojuvvot dásseárvolávdegotti bargguide.
Tjåanghkosne ååkti Saemiedigkie aamhtesinie gaskem jeatjah dam ahte leah ånnetji saemien nuhtjijh gïeh gaskesem ååktoeh Seammavyörtegsvoete- jïh joekehtsgïetedimmievaaksjovmeorgaanine, jïh ahte saemien eah seammavyörtegsvoeteorganisasjovnh leah *searvadahttojuvvon seammavyörtegsvoetedarjoeminie noerhtelaanti daltesisnie jïh guktie saemien perspektijve maahta *searvadahttojuvvot seammavyörtegsvoetemoenehtsen barkojde.
Eará čuovvolemiid birra min dásseárvodoaibmaplánas gávdná fágakapihttaliin.
Jeatjah dåeriedimmide bïjre mijjen seammavyörtegsvoetedahkoesoejkesjisnie faagekapihtelinie gaavna.
Konsultašuvnnat Álbmotrievtti bokte leat Norgga eiseválddit geatnegahttojuvvon konsulteret sápmelaččaiguin áššiin main lea dadjamuš sámi servodahkii.
Konsultasjovnh Aalmogereaktoen baaktoe leah Nöörjen åejvieladtjh *geatnegahttojuvvon *konsulteret saemiejgujmie aamhtesinie mejnie lea #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> saemien siebriedahkese.
Dan sivas leat dahkkon šiehtadusat gaskal stáhta ja Sámedikki movt dát konsultašuvnnat galget čađahuvvot.
Dennie sjïekesne leah dorjeme latjkoeh gaskesne staaten jïh Saemiedigkien guktie daah konsultasjovnh edtjieh tjïrrehtovvedh.
Konsulterenbargovuogit gusket buot áššesurggiide, omd.
*Konsulterenbargovuogit dïjpih gaajhkide aamhtesesuerkide, vuesiehtimmien gaavhtan
láhkabargguiguin dahje hálddahuslaš doaimmain main sáhttá dadjamuš sámiid beroštumiide njuolga.
laakebarkoejgujmie jallh reerije darjoeminie mejnie maahta #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> saemiej ïedtjide rïekte.
Konsultašuvnnat eai galgga loahpahuvvot nu guhká go Sámediggi ja stáhta oaivvildeaba ahte lea vejolaš olahit soahpamuša.
Eah konsultasjovnh edtjh illesovvedh nimhtie guhkiem goh Saemiedigkie jïh staate jiehtiejægan ahte gåarede hïnnedh latjkoem.
2011:is leat čuovvovaš áššiin čađahuvvon konsultašuvnnat:
2011:sne minngebe aamhtesinie leah tjïrrehtovveme konsultasjovnh:
Dásseárvu
Seammavyörtegsvoete
Dásseárvu 2014.
Seammavyörtegsvoete 2014.
Ráđđehusa doaibmaplána dásseárvvu barggus sohkabeliid gaskkas.
Reerenassen dahkoesoejkesjen seammavyörtegsvoeten barkosne slïektebieliej gaskesne.
Mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanta.
@X>, seammavyörtegsvoete- jïh *searvadahttindepartemeanta.
Oahpahus
Ööhpehtimmie
Ođđa doavttergrádaoahpuid álggaheami akkrediteren.
Orre dåakteremierielearoej aelkiehtimmiem *akkrediteren.
Máhttodepartemeanta.
Maahtoedepartemeente.
Nuoraidskuvlla dási Stuoradiggedieđáhus.
Noereskuvlen daltesen Stoerredigkiebïevnese.
Máhttodepartemeanta.
Maahtoedepartemeente.
Našunála rekrutterenstrategiija sámi alit oahpahussii.
Nasjonaale dåårrehtimmiestrategijem saemien jollebe ööhpehtæmman.
Máhttodepartemeanta.
Maahtoedepartemeente.
Kultuvra
Kultuvre
Sámi kulturviesuid viessoláigoruhtadeapmi.
Saemien kultuvregåetide *viessoláigoruhtadeapmi.
Kulturdepartemeanta.
Kulturdepartemeente.
Ealáhus
Jieleme
Boraspiredilli lullisámi guovlluin.
Juvretsiehkie åarjelsaemien dajvine.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Boazodoalloláhka: Geavahannjuolggadusaid rihkkuma divada láhkaásahus ja láhkaásahus bággosáhkkoheamis.
Båatsoelaake: Pråvhkoenjoelkedassi miedtemen *divada njoelkedasse jïh njoelkedasse *bággosáhkkoheamis.
Eanandoallo– ja biebmodepartemeanta.
*Eanandoallo– jïh beapmoedepartemeente.
Stuoradikki eanandoallo- ja biebmopolitihkalaš dieđáhus.
Stoerredigkien laanteburrie- jïh *biebmopolitihkalaš bïevnese.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 70. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 70. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Areálat
Goelpeneståaroeh
132 kV el-fápmolinjá huksen Vevelstad ja Brønnøy suohkaniin.
132 *KV #e<n><abbr><pl><nom>*l-fápmolinjá bigkem Vevelstad jïh Brønnøy tjïeltine.
Oljo- ja energiijadepartemeanta.
Ålja- jïh energijedepartemeente.
Statnett:a konsešuvdnaohcan hukset ođđa 420 kV el-fápmolinjá gaskal Báhccavuona ja Hámmárfeastta.
Statnettem *konsešuvdnaohcan bigkebe orre 420:m *KV #e<n><abbr><pl><nom>*l-fápmolinjá gaskesne Báhccavuotnan jïh Hammerfesten.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjem *čázádat- jïh energijedirektoraate/energijedirektovraate.
Fálesnuori bieggamillo- elfápmorusttega dieđáhus Fálesnuori suohkanis, Finnmárkku fylkkas.
Fálesnuorrin #bïegkejårrehtse<n><g3><cmp_sgnom><cmp_splitr> *elfápmorusttega bïevnese Fálesnuorrin tjïeltesne, Finnmaarhken fylhkesne.
Fred. Olsen Renewables AS. 280 MW.
Fred. Olsen *Renewables AS/as. 280 MW:h.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta Fálesrášša bieggamillo- elfápmorusttega dieđáhus Fálesnuori suohkanis, Finnmárkku fylkkas.
Nöörjem *čázádat- jïh energijedirektoraaten/energijedirektovraaten Fálesráššan #bïegkejårrehtse<n><g3><cmp_sgnom><cmp_splitr> *elfápmorusttega bïevnese Fálesnuorrin tjïeltesne, Finnmaarhken fylhkesne.
Finnmark Kraft AS. 430 MW.
Finnmarkem Kraft AS/as. 430 MW:h.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta Gitni bieggamillo- elfápmorusttega dieđáhus Davvesiidda ja Gáŋgaviikka suohkaniin, Finnmárkku fylkkas.
Nöörjem *čázádat- jïh energijedirektoraaten/energijedirektovraaten Gidnijjen #bïegkejårrehtse<n><g3><cmp_sgnom><cmp_splitr> *elfápmorusttega bïevnese Davvesiidan jïh Gáŋgaviikan tjïeltine, Finnmaarhken fylhkesne.
Statkraft Development DA. 750 MW.
Statkraften *Development DA. 750 MW:h.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjem *čázádat- jïh energijedirektoraate/energijedirektovraate.
Kovfjellet bieggamillo- elfápmorusttega dieđáhus, Vefsn suohkanis, Nordlándda fylkkas.
Kovfjelleten #bïegkejårrehtse<n><g3><cmp_sgnom><cmp_splitr> *elfápmorusttega bïevnese, Vefsnen tjïeltesne, Nordlaanten fylhkesne.
NordNorsk Vindkraft AS. 57 MW.
Nordnorsken Vindkraften AS/as. 57 MW:h.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjem *čázádat- jïh energijedirektoraate/energijedirektovraate.
Stortuva bieggamillo- elfápmorusttega dieđáhus Vefsn suohkanis, Nordlándda fylkkas.
Stortuvan #bïegkejårrehtse<n><g3><cmp_sgnom><cmp_splitr> *elfápmorusttega bïevnese Vefsnen tjïeltesne, Nordlaanten fylhkesne.
NordNorsk Vindkraft AS. 70 MW.
Nordnorsken Vindkraften AS/as. 70 MW:h.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjem *čázádat- jïh energijedirektoraate/energijedirektovraate.
Seiskallåfjellet bieggamillo- elfápmorusttega dieđáhus, Rødøy suohkanis, Nordlándda fylkkas.
Seiskallåfjelleten #bïegkejårrehtse<n><g3><cmp_sgnom><cmp_splitr> *elfápmorusttega bïevnese, Rødøy tjïeltesne, Nordlaanten fylhkesne.
Nord-Norsk Vindkraft AS. 147 MW.
Nord-Norsken Vindkraften AS/as. 147 MW:h.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjem *čázádat- jïh energijedirektoraate/energijedirektovraate.
Kvalhovudet bieggamillo- elfápmorusttega dieđáhus, Rødøy suohkanis, Nordlándda fylkkas.
Kvalhovudet #bïegkejårrehtse<n><g3><cmp_sgnom><cmp_splitr> *elfápmorusttega bïevnese, Rødøy tjïeltesne, Nordlaanten fylhkesne.
Nord-Norsk Vindkraft AS. 33 MW.
Nord-Norsken Vindkraften AS/as. 33 MW:h.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjem *čázádat- jïh energijedirektoraate/energijedirektovraate.
Sjonfjellet dieđáhus Rana ja Nesna suohkaniin no I, Nordlándda fylkkas.
Sjonfjelleten bïevnese Ranan jïh Nesnan tjïeltine n.o. I, Nordlaanth fylhkesne.
Nord-Norsk Vindkraft AS. 436 MW.
Nord-Norsken Vindkraften AS/as. 436 MW:h.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjem *čázádat- jïh energijedirektoraate/energijedirektovraate.
Sjonfjellet dieđáhus Rana ja Nesna suohkaniin, no II, Nordlándda fylkkas.
Sjonfjelleten bïevnese Ranan jïh Nesnan tjïeltine, #n<n><abbr><sg><gen>o. IJ, Nordlaanten fylhkesne.
Norsk Grønnkraft AS. 360 MW.
Norsk *Grønnkraft AS/as. 360 MW:h.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjem *čázádat- jïh energijedirektoraate/energijedirektovraate.
Hamnefjell bieggamillo- elfápmorusttega ohcan Báhcavuona suohkanis, Finnmárkku fylkkas.
Hamnefjell #bïegkejårrehtse<n><g3><cmp_sgnom><cmp_splitr> *elfápmorusttega ohtsemen Báhcavuotnan tjïeltesne, Finnmaarhken fylhkesne.
Statoil ASA. 120 MW.
Statoilen ASA/Asa. 120 MW:h.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjem *čázádat- jïh energijedirektoraate/energijedirektovraate.
Dønnesfjord bieggamillo- elfápmorusttega ohcan Ákŋoluovtta suohkanis, Finnmárkku fylkkas.
Dønnesfjord #bïegkejårrehtse<n><g3><cmp_sgnom><cmp_splitr> *elfápmorusttega ohtsemen Ákŋoluoktan tjïeltesne, Finnmaarhken fylhkesne.
Vindkraft Nord AS. 10 MW.
Vindkraften Norden AS/as. 10 MW:h.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjem *čázádat- jïh energijedirektoraate/energijedirektovraate.
Raudfjellet bieggamillo- elfápmorusttega ohcan Romssa suohkanis, Romssa fylkkas.
Raudfjelleten #bïegkejårrehtse<n><g3><cmp_sgnom><cmp_splitr> *elfápmorusttega ohtsemen Romsan tjïeltesne, Romsan fylhkesne.
Norsk Miljøkraft Raudfjell AS. 144 MW.
Norsk Miljøkraften *Raudfjell AS/as. 144 MW:h.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjem *čázádat- jïh energijedirektoraate/energijedirektovraate.
Boraspiredilli Davvi-Trøndelágas.
Juvretsiehkie Noerhte-Tröndelaagesne.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Láhkaásahus giljona birra vuoruhuvvon nálli luonddusuodjalanlágas, ja dasa gullevaš doaibmasuorggis.
Njoelkedasse *giljona bïjre #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> maadtoe eatnemenvaarjelimmielaakesne, jïh nehkelh *gullevaš darjomesuerkesne.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Álbmotmeahccestivra Ráissa álbmotmeahcis ja Ráisduottarháldi suodjemeahcis.
Aalmogenmiehtjieståvroe Ráisan aalmogemiehtjesne jïh Ráisduottarháldi *suodjemeahcis.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Suodjalanguovllu stivra Nordkvaløya-Rebbenesøy suodjemeahcis.
Vaarjelimmiedajven ståvroe *Nordkvaløya-Rebbenesøy *suodjemeahcis.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Álbmotmeahccestivra Ånderdalen álbmotmeahcis.
Aalmogenmiehtjieståvroe Ånderdalenen aalmogemiehtjesne.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Álbmotmeahccestivra Lomsdal- Visten álbmotmeahcis/ Njaarken vaarjelimmiedajve ja Strauman suodjemeahcis.
Aalmogenmiehtjieståvroe Lomsdalen Vistine aalmogemiehtjesne/ Njaarkine *vaarjelimmiedajve jïh Strauman *suodjemeahcis.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Suodjalanguovllu stivra Ittugáissáid suodjemeahcis.
Vaarjelimmiedajven ståvroe *Ittugáissáid *suodjemeahcis.
- Ittugáissáid suodjemeahcci.
- *Ittugáissáid *suodjemeahcci.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Álbmotmeahccestivra - Rohkunbori álbmotmeahcis.
Aalmogenmiehtjieståvroe - Rohkunborrijjen aalmogemiehtjesne.
Birasgáhttendepartemeanta.
Stuoradiggedieđáhus petroleumdoaimmaid birra.
Oljo- ja energiijadepartemeanta.
Sjunkhatten álbmotmeahci hálddašanplána.
Luondduhálddašandirektoráhtta.
Vuovdesuodjalus 26 luonddumeahcis Davvi-Trøndelágas.
Birasgáhttendepartemeanta.
Dearvvašvuohta, sosiála ja fuolahus
Láhkaásahusa rievdadusárvalus bearráigeahččat biebmoruovttuid ja mánáidsuodjalusinstitušuvnnaid.
Mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanta.
Vára váldin sámi divššohasaid dárbbuin ja vuoigatvuođain guovlulaš dearvvašvuođaásahusaid bargodokumeanttain 2012 ovddas.
Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanta Árvalus ođđa dearvvašvuođaláhkii.
Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanta
Árvalus gielddalaš dearvvašvuođa- ja fuolahusláhkii.
Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanta.
Sámi divššohasain vára váldin Našunála dearvvašvuođa- ja fuolahusplánas 2012- 2015.
Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanta.
Stuoradikki gárrenmirkodieđáhusa birra konsultašuvnnat.
Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanta.
Konsultašuvdna mánáid ovddasteaddji birra, áššin maid mánáidsuodjalus- ja sosiála fylkkalávdegoddi galget meannudit.
Mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanta.
Buoret bálvalus
Sámediggi bijai 2010 johtui webprošeavtta mas lei ulbmil almmuhit ođđa neahttasiiddu.
Mii dagaimet rámmašiehtadusa Making Waves fitnodagain vai dát duohtandahkkojuvvo.
2011:s leat mii válbmen ovdaprošeavtta, mis leat leamaš olggobealde geahččaleaddjit, ja maiddái ovdánahttán siiddu.
Siidu lea heivehuvvon otná gáibádusaide ođđaáigásaš almmolaš neahttasiidui ja siidu almmuhuvvo lulli-, julev-, davvisámegillii já dárogillii ođđajagemánus 2012.
2 Oahpahus
Sámedikki oahpahusbarggu váldomihttomearri lea ahte sámi álbmogis lea máhtolašvuohta, gelbbolašvuohta ja gálggat mat dárbbašuvvojit sámi servodaga ovddideamis.
Dat mearkkaša ahte sámi álbmogis lea duohta vuoigatvuohta oahpahussii sámegielas ja sámegillii.
Olahan dihte dán mihttomeari ferte sámi perspektiiva fuolahuvvot sihke mánáidgárddiin, vuođđooahpahusas ja alit oahpus.
Sámedikkis leat iešguđetlágán bargovuogit daid mihttomeriid ollašuhttimis.
Mii ovttasbargat guovddáš eiseválddiiguin ja fállat dieđuid ja bagadallat sámi oahpahusa birra.
Mii juolludit doarjagiid ja stipeanddaid, hálddašit oahpponeavvobuvttadeami, ráhkadit oahppoplánaid ja sihkkarastit mánáidgárddiid, vuođđooahpahusa, alit oahpu ja dutkama rámmaeavttuid.
Mánáidgárddit
Ovttasbargu
Ovttasbargu guovddáš, regiovnnalaš ja báikkálaš eiseválddiiguin ja eará guoskevaš aktevrraiguin sáhttá veahkkin sihkkarastit buriid rámmaeavttuid mánáidgárddiide gos leat sámi mánát.
Sámediggi lea ovttasbargan iešguđetlágan aktevrraiguin áššiid birra mat gusket sámi mánáidgárdesuorgái.
Daid gaskkas lea ásahuvvon foruma guoskevaš fylkkamánniiguin.
Fáttát dán forumis ledje earret eará ođđa ulbmilparagráfa johtuibidjan, pedagogalaš dásseárvobargu mánáidgárddis, ođđa stuoradiggedieđáhus boahtteáiggi mánáidgárddi birra ja Mánáidgárdelágalávdegoddi.
Sámediggi lea maiddái oassálastán Máhttodepartemeantta “Mánáidgárdesuorggi njuolggadusčoakkáldagas” gos fáttát ledje pedagogalaš bargit, seammaárvosaš meannudeapmi, bearráigeahčču ja stáhtadoarjja mánáidgárdesuorggis.
Sámediggi lea gulahallan Sámi allaskuvllain ovdaskuvlaoahpaheaddjiohppui rekruterema birra allaskuvlii, ja gelbbolašvuođaloktema birra bargiide mánáidgárddiin gos leat sámi mánát.
Sámi allaskuvla háliidii searvevuođašiehtadusa Sámedikkiin viidásit barggu várás.
Máhttodepartemeanta lea lunddolaš ovttasbargooasálaš, ja hálddahusdásis leat leamaš čoahkkimat earret eará Sámegielaid doaibmaplána čuovvoleami birra, ođđa stuoradiggedieđáhus boahtteáiggi mánáidgárddi birra, bearráigeahčču mánáidgárddiin, rekruterema, ja iešguđetlágan mánáidgárdeneavvuid jorgalahttima birra.
Sámediggái lea dehálaš gulahallat sámi álbmogiin.
Mii leat doallan čoahkkima sámi váhnemiiguin Mátta-Várjjaga sámi váhnenfierpmádaga bokte.
Čoahkkima fáttát ledje mánáidgárdefálaldat sámi mánáide, sámegielat bargiid rekruteret mánáidgárddiide, mánáidgárdesajiid juolludeapmi ja Sámedikki juolludaneavttut.
Mánáidgárddi nationála váhnenlávdegotti sámi áirras ja Sámediggi oidnet áhte dárbbašuvvo guovttebealat gulahallan ja diehtojuohkin.
Dollui čoahkkin váhnenlávdegottiin, ja dat mielddisbuvttii fas ahte ásahuvvui ovttasbargu gaskal Sámedikki ja váhnenlávdegotti.
Sámediggi háliida maiddái doallat oktavuođa doarjjaoažžuiguin ja lea lágiidan jahkásaš gulahallančoahkkimiid doarjjaoažžuiguin sámi mánáid mánáidgárdefálaldaga birra.
2011:s leat doallan čoahkkimiid Raavrevijhke, Grong, Snåasa, Røros, Álttá ja Mátta-Várjjaga suohkaniiguin.
Daid čoahkkimiid fáttát ledje earret eará sámegielat bargiid rekruteren, prošeaktaruhta ja oahpponeavvut.
Suohkanat dieđihit eanemusat ahte lea váttis rekruteret giellabargiid mánáidgárddiide, ja ahte lea hástalus ruđalaččat gokčat giellabargguid goluid.
Finnmárkku fylkkamánni lea bovden Sámedikki čohkkát dásseárvočumppes Finnmárkkus.
Dát čumpe galgá vásáhusaid ja báikkálaš dárbbuid vuođul, láhčit dili gelbbolašvuođadoaimmaide, báikkálaš ovdánahttinbargguide ja vásáhusjuohkimii ovddidan dihte dásseárvvu gaskal nieiddaid ja bártniid.
Sii galget maiddái bidjat doaimmaid johtui maid bokte sáhttá oažžut eanet dievdduid mánáidgárddiide.
Kártenbarggus mii čađahuvvui Dásseárvodoaibmaplána mánáidgárddiin ja vuođđooahpahusas 20082010 oktavuođas, bođi ovdan ahte mánáidgárddiin lea unnán systemáhtalaš ja joatkevaš dásseárvobargu.
Vaikko máŋgasat leat dihtomielalaččat dan ektui ahte addit nieiddažiidda ja bártnážiidda seamma vejolašvuođaid mánáidgárddiin, de dat dávjá vajálduvvo árgabeaivvis.
Dán barggu vuolggan, lea Sámediggi searvan dásseárvokonferánssas mánáidgárdesuorggi várás.
Diehtojuohkin ja bagadallan
2011:s leat doallan 3 fierpmádatčoahkkima mánáidgárdebargiide.
Fierpmádatčoahkkimiin juohkit dieđuid, doppe lea gelbbolašvuođabajideapmi, bagadallan ja fierpmádathuksen.
Oktiibuot leat sullii 70 mánáidgárdebargi oassálasttán dáin fierpmádatčoahkkimiin.
Fáttát leat earret eará leamaš sámegiella, luohti ja máidnasat, DGT mánáidgárddiin, njuolggadusat ja lágat luonddugeavaheamis, bajásšaddan boazodoalus, ja dievddut mánáidgárddiin.
Sámi mánáidgárdedoarjaga njuolggadusat rievdaduvvojedje veahá 2012 bušeahtas.
Dan oktavuođas leat juohkán dieđuid ja bagadallamiid doarjaga ja juolludannjuolggadusaid birra sihke ođđa ja ovdalaš ohcciide.
Váhnemat maiddái jearahit Sámedikkis sámi mánáid vuoigatvuođaid birra ja sámi mánáidgárdefálaldagaid birra, ja Sámediggi dávjá bagadallá váhnemiid diekkár áššiid ektui.
Sámediggi lea oassálasttán konferánssas sámi mánáidgárde- ja skuvladutkama birra Bådådjos ja Julevsámi konferánssas.
Doppe lei sáhkavuorru Sámedikki rolla birra premissadahkkin sámi ja eará dutkamiin, ja Sámediggeráđi barggu birra Sámedikki oahpahusdieđáhusain.
Sámediggi lea maid leamaš Gïelevierme 2011, lullisámi giellafierpmádat lullisámi guovllus ja Lullisámi konferánssas.
Dat fierpmádat lea ovttasbargu gaskal Aajege Rørosas, Gïelem Nastedh Snåasas ja Sámi Giellaguovddážis, Ruoŧa Sámedikkis.
Sámedikkis lea leamaš čoahkkin Mánáidgárdelágalávdegottiin.
Das ovdanbuvttiimet Sámedikki vásáhusaid ja árvvoštallamiid mánáidgárdesuorggi stivremis.
Mii ovddideimmet maiddái Sámedikki oainnu gustovaš lágaid ektui sámi mánáid ja mánáidgárddiid birra, ja makkár vásáhusat mis go guoská sámi mánáid vejolašvuođaide oažžut mánáidgárdefálaldagaid mii lea heivehuvvon mánáid sámi gillii ja kultuvrii.
Lassin beasai lávdegoddi gullat sámi mánáidgárdehistorjjá birra, ja Sámedikki mánáidgárdedoarjaga birra.
Lávdegoddi finai ovtta sámi mánáidgárddis Kárášjogas gos besse humadit mánáidgárdebargiiguin.
Sámediggi lea almmuhan guokte almmuhusa mánáidgárdeáigečállagis “Stullán” .
Fáttát ledje earret eará oahpponeavvoportála Ovttas Aktan Aktesne, Mánáidgárddiid váhnenlávdegoddi, boahttevaš sámediggedieđáhus mánáidgárddiid birra, ja jearahallan muhtun jođiheddjiin ja ovdaskuvlastudeanttain.
Juohke nummáris leat fásta fáttát nugo ođđasat Sámedikkis, dieđut prošeavttaid birra ja ođđa oahpponeavvuid birra.
Stullán boahtá buot sámi mánáidgárddiide ja mánáidgárddiide gos leat sámi mánát, ja vel muhtun almmolaš ásahusaide.
Prošeakta sámi duhkorasat ja pedagogalaš ávdnasat mánáidgárddiin
Sámediggi čađahii 2011:s kártema das ahte makkár stoahkanhearvvat ja pedagogalaš ávdnasat mánáidgárddiid leat dál.
Prošeavtta mihttomearri lea ráhkadahttit eanet sámi stoahkanhearvvaid mánáidgárddiid geavahussii.
Oktiibuot leat kárten 11 mánáidgárddi gávcci suohkanis.
Ulbmil guossástallamiin lei gávnnahit makkár sámi stoahkanhearvvat ja pedagogalaš ávdnasat sámi mánáidgárddiin leat.
Prošeakta lea dál loahpahuvvon, ja lea ráhkaduvvon raporta mas viidásit bargu evttohuvvo.
Iskkadeapmi čájeha ahte lea dárbu stoahkanhearvvaide ja pedagogalaš ávdnasiidda mat speadjalastet sámi servodaga girjáivuođa.
Mánáidgárdebeaivi
Mánáidgárdebeaivi čalmmustahttojuvvo juohke jagi miehtá riikka.
Ulbmil dainna beivviin lea čájehit mánáidgárddi.
Dan jagi čeaskkutsátni lei Mii máhttit!.
Sámediggi lei mielde čalmmustahttime Kárášjoga mánáidgárddiid, doppe lei oahpisteapmi ja diehtojuohkin sámi sisdoalu birra mánáidgárddis.
Sámi mánáidgárdedoarjaga evalueren
Sámediggi lea, Asplan Viaka evaluerenraportta “Sámedikki mánáidgárdedoarjaga evalueren” čuovvoleapmin, ráhkadan ja mearridan ođđa juolludannjuolggadusaid doarjagiidda mánáidgárddiide gos leat sámi mánát.
Eavttut rievdaduvvoje nu ahte juohke doarjagis lea sierra mihttomearri, ja eavttut rievddadit doarjagis doarjagii.
Muhto doarjagiin eai leat nu stuora rievdadusat ahte dat čuhcet ohcciide.
Doarjja mánáidgárdeoahpponeavvuide
Sámediggi háliida ahte mánáidgárddiide ráhkaduvvojit oahpponeavvut ja fágagirjjálašvuohta gustovaš mánáidgárderámmaplána vuođul.
Danne lei 2011 bušeahtas várrejuvvon 1 500 000 ru dán mihttomearrái.
Bohte 10 ohcama.
Juolluduvvui 2 186 000 ru guđa prošektii, earret eará interaktiiva girji mánáide, lávllagirjji “Suga Suga Su” ođasteapmi ja ođđaprentosat ja digitála oahpponeavvu.
Doarjja sámi mánáidgárddiide
Sámediggi lea mielde sihkkarastime sámi mánáide mánáidgárdefálaldaga mii lea vuođđuduvvon sámi gillii ja kultuvrii.
2011 bušeahtas lei várrejuvvon 9 405 000 ru sámi mánáidgárddiide.
33 sámi mánáidgárddi ožžo doarjaga, oktiibuot 7 410 200 ru.
28 mánáidgárddi ožžo doarjaga sámegieloahpahussii, oktiibuot 1 315 000 ru.
Ollislaččat juolluduvvui sámi mánáidgárddiide 8 875 200 ru doarjja.
Bázii vel 529 800 ru.
2011:s bohte veahá unnit ohcama giellaoahpahussii eaŋkilmánáide go 2010:s.
Vuođđooahpahus ja rávisolbmuidoahpahus
Ovttasbargu
Sámediggeráđđi lea 2011:s hábmen Sámediggedieđáhusa oahpahusa ja oahpu birra, mii geigejuvvui dievasčoahkkimii skábmamánus.
Dát galgá gieđahallojuvvot Sámedikki dievasčoahkkimis 2012:s.
Oahpahusdieđáhusa ulbmil lea čielggadit ja nannet Sámedikki rolla oahpahuspolitihkas.
Dál ii leat Sámedikki váldi ja ovddasvástádus čielggas mii guoská lága bokte mearriduvvon vuoigatvuođaide oahpahusas.
Sámedikki konsulterenriekti addá midjiide dál buoret vejolašvuođa váikkuhit našunála oahpahuspolitihkkii go maid ovdal konsulterenšiehtadus dahkkui 2005:s, lei vejolaš, ja Sámediggi galgá konsulterejuvvot buot oahpahusáššiin mat guoskkahit sámi beroštumiid.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 74. siidu 379 siiddus
Dan sivas lea dehálaš ahte Sámediggi searvá áššiide nu árrat go vejolaš, ja buorit ovttasbargovierut guovddáš eiseválddiiguin leat danin hui dehálaččat.
Sámedikkis leat leamaš golbma ovttasbargočoahkkima Máhttodepartemeanttain (MD).
Dát leat šiehtadallojuvvon, fásta čoahkkimat, gos áigeguovdilis áššit váldojuvvojit bajás sihke mat gusket mánáidgárddiide ja vuođđooahpahussii.
Oahpahusdirektoráhtta searvá maid dáidda čoahkkimiidda.
Áigeguovdilis áššit mat 2011:s leat meannuduvvon, leat láhkarievdadus mánáidgárdesuorggis, boahtte Stuoradiggedieđáhus mánáidgárddi boahtteáiggi birra, viidáset meannudeapmi fága- ja diibmojuohkima birra ohppiide geat ožžot sámegieloahpahusa, našunála geahččaleami sámegiellohkama ovdáneapmi, oahpponeavvobuvttadeapmi ja rievdadeapmi/ heiveheapmi oahppoplánain dárogielas ohppiide geain lea sámegiella vuosttašgiellan ja oahppoplánat sámegielas vuosttašgiellan ja sámegielas nubbingiellan.
Sámediggi lea maid čuvvon fásta ovttasbargočoahkkimiid mat Oahpahusdirektoráhtas ja Máhttodepartemeanttas leat stáhtalaš oahpahushálddahusain, dás oaivvilduvvot oahpahusdirektevrrat buot fylkkain riikkas.
Doppe digaštallojuvvojit áigeguovdilis mánáidgárde- ja oahpahusáššit.
Sámediggi ovttasbargá maid eará aktevrraiguin oahpahusáššiin.
Sámediggi lea oassálastán čoahkkimiin fylkkamánniiguin golmma davimus fylkkas ja Oahpahusdirektoráhtain, ja doppe čájehii Sámediggi oahpponeavvoportála prošeavtta Ovttas/Aktan/Aktesne ja fága- ja diibmojuogu raportta.
Goappašiid prošeavttaid birra boahtá eanet maŋŋelis kapihttalis.
Sámediggi lea oassálastán hálddahuslaš ovttasbargojoavkkus gaskal Norgga ja Ruoŧa, Máhttodepartemeanta miellahtuiguin ja Norgga oahpahusdirektoráhtain, Ruoŧa Utbildingsdepartementet ja Skolverket, Sameskolstyrelsen, ja Norgga Sámediggi.
Ovttasbargojoavku galgá hábmet ovttasbargošiehtadussii árvalusa gaskal Norgga ja Ruoŧa sámegieloahpahusa birra, gos lulli- ja julevsámegielat deattuhuvvojit.
Vejolaš ovttasbargu Suomain davvisámegiela searvadahttima birra sáhttá maŋŋil guorahallojuvvot.
Sámediggi lea oassálastán gelbbolašvuođaforumis, mii lea ovttasbargoforum gaskal Finnmárkku fylkkamánni, Finnmárkku fylkkasuohkana, Oahppolihtu, Suohkaniid guovddášlihtu, Sámi joatkkaskuvllaid stivrra, Sámi allaskuvlla ja Sámedikki.
Čoahkkimiid mihttomearri lea diehtojuohkin iešguđet plánaid birra ja oktasaš hástalusaid birra mat gusket oahpahussii ja ohppui.
Dán čoahkkimis muitaluvvui ođđa ruhtadanmodealla birra mánáidgárdesuorggis, ja oahpaheddjiid logu birra geat leat váldán joatkkaoahpu Finnmárkkus Našunála strategiija kvalitehta oahpahussii olis.
Fáddán ledje maid našunála bearráigeahčču vuođđoskuvllas ja ođđa struktuvrra barggu plánat joatkkaskuvllaide Finnmárkkus.
Dasa lassin oaččui forum vuđolaš čilgema “Ny Giv” birra, mii lea miehtá riikka áŋgiruššanprošeakta vuođđoskuvlla ja joatkkaskuvlla rasttildeami birra.
Forum beasai gullat makkár suohkanat dás leat mielde, ja ahte maiddái min guokte sámi joatkkaskuvlla lea dán prošeavttas mielde.
Sámedikki evttohusa mielde lea Laila Aleksandersen Nutti nammaduvvon sámegielat áirrasin vuođđooahpahusa váhnenlávdegoddái áigodahkii 2012- 2015.
Dát lávdegoddi lea našunála lávdegoddi váhnemiidda ja váhnemiiguin geain leat mánát skuvllas ja lea Gonagas stáhtaráđis mii nammada njealji jahkái hávális.
Lávdegottis leat jođiheaddji, nubbinjođiheaddji, vihtta lahtu ja guokte várrelahtu.
Stuoradiggedieđáhus nuoraidskuvlla dási birra
Ráđđehus geigii cuoŋománu 2011 ođđa dieđáhusa Stuoradiggái nuoraidskuvladási birra, St.
meld. 22 (2010 – 2011) Motvering – Mestring – Muligheter.
Proseassas lea Sámediggi buktán cealkámušaid, ja lea leamaš hálddahuslaš konsulteren gaskal Máhttodepartemeanta ja Sámediggeráđi.
Konsultašuvnna ulbmil lei ahte sámi oahppis váldo vára ođđa Stuoradiggedieđáhusas.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 75. siidu 379 siiddus
Dieđáhusas lea earret eará árvaluvvon geavahussii váldit válljenfága, ja Oahpahusdirektoráhtta lea sádden dán árvalusa gulaskuddamii.
Sámediggi áigu čuovvolit sihke dán árvalusa ja dieđáhusa viidásit čuovvoleami.
Ođđa gelbbolašvuođagáibádusat sámegiel oahpahusas
Máhttodepartemeanta lea dieđihan ahte sii leat váldán vuhtii Sámedikki cealkámuša mielde oahpahusláhkii ja priváhtaskuvlaláhkii, mii guoská gelbbolašvuođagáibádussii sámegiela oahpahusas.
Dát mearkkaša ahte biddjojit seamma gáibádusat gelbbolašvuhtii oahpaheddjiide beroškeahttá galget go sii oahpahit sámegiela vuosttašgiellan dahje sámegiela nubbingiellan.
Sámediggi árvvoštallá ahte ohppiin geain lea sámegiella nubbingiellan, maid lea riekti oažžut oahpahusa mas lea buorre kvalitehta ja lea duhtavaš go dát váldo mielde láhkabarggus.
Diehtojuohkin ja nevvodeapmi
Sámediggi addá čađat dieđuid ja ráđiid váhnemiidda ja skuvllaide iešguđet lágan áššiid birra oahpahussuorggis.
Erenoamážit lea váhnemat ja skuvllat olggobealde sámegiela hálddašanguovllu geat váldet oktavuođa.
Earret eará leat gažaldagat leamaš sámegieloahpahusa rievtti birra priváhta skuvllain.
Sámediggi oažžu dávjá organisašuvnnaid, universitehtaid ja skuvlaeiseválddiid eará riikkain guossái, geat háliidit dieđuid earret eará oahpahusvuogádaga birra Norggas, Sámedikki rolla ja válddi birra, guovttegielalašvuođa birra, skuvllaid ruhtadeami birra ja erenoamážit sámegielat oahpponeavvobuvttadeami birra.
Sámediggi juohká dieđuid oahpponeavvoportála Ovttas.no bokte, ja Sámi oahpponeavvoguovddáža bokte.
Sámi oahpponeavvoguovddáš váldá vuostá gussiid ja luoiká oahpponeavvuid, addá dieđuid ođđa oahpponeavvuid birra neahtas ja almmuha daid.
Sámediggi lea joatkkán ortnegiin háhkat nuvttá oahpponeavvuid skuvllaide geat oahpahit sámegillii dahje sámegiela ja mánáidgárddiide gos leat sámi mánát.
Dáid sáhttá diŋgot lágádusain.
Oahppoplánat
Oahppoplánaid dáfus lea Sámedikki ovddasvástádus ja rolla vuoigaduvvon oahpahuslágas.
Sámediggi addá lága mielde láhkaásahusaid oahppoplánaide sámegieloahpahussii vuođđoskuvllas ja joatkkaoahpahussii ja oahppoplánaide erenoamáš sámi fágaide joatkkaoahpahusas.
Láhkaásahusat galget leat viidodat- ja resursarámmaid siskkobealde maid departemeanta lea mearridan.
Láhkaásahus geatnegahttá maid addit oahpahusa sámiid ja sámi giela, kultuvrra ja servodateallima birra.
Rámmaid siskkobealde maid departemeanta buktá, hábme Sámediggi láhkaásahusa dákkár oahpahusa sisdollui.
Departemeanta addá láhkaásahusaid eará erenoamáš oahppoplánaide oahpahussii sámi guovlluin ja ohppiide geain lea sámegieloahpahus, olggobealde sámi guovllu.
Sámediggi sáhttá maid ovttasráđiid departemeanttain hábmet árvalusa dáidda láhkaásahusaide.
Dán vuođul lea Sámediggi 2011:s dahkan čuovvovaččat mii guoská oahppoplánaide: Máhttodepartemeanta lea bidjan johtui hábmenbarggu válljenfága oahppoplánain nuoraidskuvladásis.
Oahpahusdirektoráhtta lea ožžon barggu hábmet oahppoplánaid.
Sámediggi lea árvalan lahtuid fágajoavkkuide ja lea ožžon lahtuid máŋgga jovkui.
Oahpahusdirektoráhtta lea 2010 rievdadan dárogiela dábálaš oahppoplána áššiide mat gusket lohkamii ja fidnoohppui.
Sámediggi lea 2011:s sádden gulaskuddamii árvalusa oahppoplána rievdadeapmái sámegielas vuosttašgiellan ja sámegielas nubbingiellan.
Ovttasbarggu bokte Oahpahusdirektoráhtain sáddejuvvui maiddái rievdadus dárogiela oahppoplánas ohppiide geain lea sámegiella vuosttašgiellan gulaskuddamii.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 76. siidu 379 siiddus
Gulaskuddancealkámušaid čoahkkáigeassu lea dahkkon, ja viidáset meannudeapmi oahppoplánaid rievdademiin lea jođus.
Rievdadusat bohtet gustot boahtte skuvlajagi rájis.
Oahpahusdirektoráhtta lea maid bidjan johtui viiddit reviderema oahppoplánain dárogielas, servodatfágas, luonddufágas, matematihkas ja eŋgelasgielas vai buot dát fágat oktiibuot sáhttet mielddisbuktit buori ovdáneami ohppiid vuođđogálggaid ovdáneamis olles oahpahusáigái.
Sámediggi lea árvalan lahtuid bargojoavkkuide mat barget oahppoplánaid rievdadeami evttohusain.
Sámediggi lea čuovvolan ávžžuhusa rievdadit oahppoplána servodatfágas – sámegiella ja luonddufága
Sámediggi lea mearridan oahppoplána muorraduodjefágas ja čoarve- dákte- ja metállafágas Jo3 fidnooahpus.
Viidáseappot lea Sámediggi mearridan dohkkehit doahpaga fágareive loahppagelbbolašvuohtan duodjefágain.
Fága- ja diibmojuohku
Fága- ja diibmojuohku ohppiide geain lea oahpahus sámegillii lea digaštallojuvvon máhttodepartemeanttain go Máhttolokten- sámegiella biddjui johtui ja diibmolasiheamis 2008:s.
Sámediggi lea máŋgga gearddi cuiggodan ahte diibmolohku ja dárogiela oahppoplánas ohppiide geain lea sámegiella nubbingiellan, eai leat ovttaládje, ja lea dan sivas bivdán sierra oahppoplána dárogielas (vuosttašgiellan) ohppiide geain lea sámegiella nubbingiellan.
Ášši lea meannuduvvon álgokonsultašuvnnain 2009:s, ja dalle sohpe ásahit 6 olbmo bargojoavkku, golmmas departemeanttas ja golmmas Sámedikkis.
Joavku geigii ođđajagimánu 2011 raportta fága- ja diibmojuohkima birra ohppiide geain lea sámegieloahpahus.
Raporta ovddida doaibmabijuid mat galget buoridit oahpahusa organiserema sidjiide ja evttoha rievdademiid oahpahuslágas, oahpahuslága láhkaásahusas, oahppoplánain dárogielas ja sámegielas ja rievdademiid fága- ja diibmojuohkimis.
Sámediggeráđđi meannudii raportta miessemánu 2011, ja doarjjui evttohusaid mat bohtet ovdan raporttas.
Viidáset cealká Sámediggeráđđi ahte lea hoahppu oažžut áigái fága- ja diibmojuohkima mii dagaha álkibun skuvllaide organiseret sámegieloahpahusa, muhto ahte árvalusat sáddejuvvojit gulaskuddamii ovdal Sámediggi sáhttá searvat ášši loahpalaš konsultašuvnnaide.
Máhttodepartemeanttas lea váldi mearridit eanas rievdademiid mat evttohuvvojit raporttas.
Oahpahusdirektoráhta lea Departemeanta gohččuma mielde juovlamánus 2011:s sádden reivve muhtin suohkaniidda ja fylkkasuohkaniidda, ja bivdán cealkámuša guovddáš doaibmabijuide raporttas.
Cealkámušaid vuođul áigu direktoráhtta sáddet formálalaš gulaskuddanreivve fága- ja diibmojuohkima birra ohppiin geain lea sámegieloahpahus.
Golggotmánu 2011 sáddii Oahpahusdirektoráhtta gulaskuddamii fága- ja diibmojuohkima dárogielas ja eŋgelasgielas fidnofágalaš oahpahusprográmmain joatkkaoahpahusas.
Raportta evttohusaid vuođul, lea Sámediggi hábmen vuogádaga fága- ja diibmojuohkima birra ohppiid várás geain lea sámegiella fidnofágalaš oahpahusprográmmas ja vuogádagaid Jo3 lasáhusa dábálaš lohkangelbbolašvuhtii ohppiide geat leat váldán fidnofágalaš oahpahusprográmma JO1 ja Jo2, ja dán vuođul buktán cealkámuša.
Ohcanvuđot doarjagat
Dábálaš oahpponeavvut vuođđooahpahussii
Sïejhme learoevierhtieh maadthööhpehtæmman
Sámediggi galgá veahkehit dasa ahte sámi oahpponeavvut buvttaduvvojit dálá oahppoplánaid vuođul.
Saemiedigkie edtja dan viehkiehtidh ahte saemien learoevierhtieh daaletje learoesoejkesji dïere dorjesuvvieh.
2011:s lei várrejuvvon 13 325 107 ruvnno dábálaš oahpponeavvuide vuođđooahpahussii.
2011:sne bïedtesovveme 13 325 107:m kråvnah sïejhme learoevierhtide maadthööhpehtæmman.
Dát lei
Daate lij
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 77. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 77. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
maŋŋil reviderejuvvon bušeahta ja ruovttoluottageassimiid maŋŋil.
mænngan revideeresovveme budsjehten jïh gåetiengïejengiesemi mænngan.
Ledje boahtán 62 ohcama dábálaš oahpponeavvuid buvttadeapmái.
Båateme 62:n ohtsemen sïejhme learoevierhtiej darjoemasse.
Dáin ožžo 31 doarjaga.
Daejnie åadtjoejin 31 dåarjoeh.
Oahpponeavvut ledje sihke girjjit, filmmat, cd ja neahttaresurssat.
Learoevierhtieh lin dovne gærjah, jielieguvvieh, *cd jïh gaskeviermievierhtieh.
Ođđaseamos oahpponeavvuin leat earret eará lullisámegielat oahpponeavvut vuosttaš giellan 3.
Orremes learoevierhtine gaskem jeatjah leah åarjelsaemiengïelh learoevierhtieh voestes gïeline 3.
ceahkkái, julevsámegielat šáŋŋerlohkangirji nuoraidskuvladássái ja okta girji davvisámegillii/ dárogillii šattuid birra mánáidgárddi ja 1.- 7.- luohkáid várás.
tseahkan, julevsaemiengïelh sjangerelohkemegærja noereskuvledaltesasse jïh akte gærja noerhtesaemiengïelese/ daaroengïelese sjædtoej bïjre maanagïerten jïh 1.- 7.- klaassi muhteste.
Válmmasbuvttaduvvon oahpponeavvuid juohku lea ná 2011:s:
#Gaervies<adj><cmp_attr><cmp> dorjesovveme learoevierhtiej *juohku naemhtie lea 2011:sne:
Giella lohku Davvisámegillii Julevsámegillii Lullisámegillii Submi
Gïele låhkoe Noerhtesaemiengïelese Julevsaemiengïelese Åarjelsaemiengïelese *Submi
Dáin loguin lea mielde doarjja juolluduvvon 12 ođđasisprentemii oahpponeavvuin.
Daejnie låhkojne lea mietie dåarjoe laeviehtovveme 12 *ođđasisprentemii learoevierhtine.
Erenoamážit heivehuvvon oahpponeavvut
Joekoenlaakan sjïehtelovveme learoevierhtieh
Doarjja erenoamážit heivehuvvon oahpponeavvuide vuoruhuvvo sisa dieđihuvvon, ovttaskas dárbbuide ja oahpponeavvuide čalmmehemiid ja bealjehemiid várás ja sin váste geain leat matematihkka- ja čállin-/ lohkanváttisvuođat ja kárten- ja nevvodanmateriálaide.
Dåarjoe joekoenlaakan sjïehtelovveme learoevierhtide sïjse #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> #bïeljelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>, oktegs daerpiesvoetide jïh learoevierhtide tjelmehti jïh #bieljehts<adj><pl><gen> muhteste jïh dejtie giej leah matematihke- jïh tjaeleme-/ lohkemedåeriesmoerh jïh goerehtalleme- jïh *nevvodanmateriálaide.
Erenoamážit heivehuvvon oahpponeavvuide lei várrejuvvon 1 940 101 ruvnno.
Joekoenlaakan sjïehtelovveme learoevierhtide bïedtesovveme 1 940 101:m kråvnah.
Midjiide bohte 17 ohcama, ja guđas dain ožžo juolluduvvot doarjaga.
Mijjese böötin 17 ohtsemh, jïh govhtesh dejstie åadtjoejin laeviehtovvedh dåarjoem.
Doaibmabijut nannendihti oahpponeavvobuvttadeami 2011 bušeahtas lei várrejuvvon 4 000 000 ruvdno jorgalit matematihkkagirjjiid vuođđoskuvlla várás.
Råajvarimmieh *nannendihti learoevierhtiedarjomen 2011:n budsjehtesne bïedtesovveme 4 000 000 kråvna matematihkevierhtide jarkoestieh maadthskuvlen muhteste.
Matematihkkagirjjit leat davvisámegillii válbmasat 5.-7.
Matematihkevierhtieh noerhtesaemiengïelese leah #gaervies<adj><pl><nom> 5.-7.
luohkáide, jagi ovdal go lei plánejuvvon.
klaasside, jaepien aarebi goh #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Girjjit 1.- 4. luohkáide álggahuvvojit ođđajagis 2012 buot golmma sámegillii.
Gærjah 1.- 4. klaasside orrejaepesne aelkiehtovvieh 2012 gaajhke golmen saemiengïelese.
Ájluovtta skuvla lea čađahan pilohtaprošeavtta Resursaskuvla julevsámegiel oahpponeavvobuvttadeamis.
Ájluoktan skuvle tjïrrehtamme pilovteprosjeekten Vierhtieskuvle *julevsámegiel learoevierhtiedarjoemisnie.
Sii leat ráhkadan oahpponeavvuid julevsámegillii, earret eará bargogirjjiid dálá oahppogirjjiide.
Dah learoevierhtide dorjeme julevsaemiengïelese, gaskem jeatjah barkoegærjaj daaletje learoegærjide.
Skuvla ii leat háliidan joatkit oahpponeavvobuvttademiin, oahpaheaddjidili dihte skuvllas.
Ij skuvle sïjhteme learoevierhtiedarjoeminie jåerhkedh, lohkehtæjjatsiehkien åvteste skuvlesne.
Prošeakta lea dál loahpahuvvon.
Prosjeekte daelie illesovveme.
Sámi oahpponeavvoportála
Saemiem *oahpponeavvoportála
Sámediggi lea ovttasbargguin “Senter for IKT i opplæringen” ráhkadan oahpponeavvoportála sámi oahpponeavvuid várás interneahtas.
Saemiedigkie ektiebarkojne “Senter *for *IKT #i<n><abbr><sg><acc> *opplæringen” dorjeme *oahpponeavvoportála saemien learoevierhtiej muhteste gaskeviermesne.
Oahpponeavvoportála lea ožžon nama Ovttas|Aktan|Aktesne.
*Oahpponeavvoportála åådtjeme nommem Ektesne|Aktan|Aktesne.
2011 bušeahtas lei várrejuvvon 3 500 000 ruvdno oahpponeavvoportálii.
2011:n budsjehtesne bïedtesovveme 3 500 000 kråvna *oahpponeavvoportálii.
Oahpponeavvoportála Ovttas|Aktan|Aktesne rahppojuvvui almmolaččat Guovdageainnus čakčamánu 26. b. 2011, ja dan oktavuođas lágiduvvui almmuhankonferánsa, gosa ledje bovdejuvvon logaldallit ja sárdnideaddjit.
*Oahpponeavvoportála Ektesne|Aktan|Aktesne byjjeslaakan geehpehtovvi Kautokeinosne skïereden 26. b. 2011, jïh dennie gaskesisnie #öörnedehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> bæjjoehtimmiekonferaanse, gosse lin bööresovveme #lohkehtalledh<vblex><der_nomag><n><pl><nom> jïh saerniedæjjah.
Sámediggeráđđi rabai ja doalai sáhkavuoru Ovttas|Aktan|Aktesne dehálašvuođas.
Saemiedigkieraerie geehpehti jïh #steeredh<vblex><iv><indic><pret><p3><sg> lahtestimmiem Ektesne|Aktan|Aktesne vihkelesvoetesne.
Almmuheami oktavuođas dollui maid oahpponeavvočájálmas gos earret eará sámi lágádusat ja Giellatekno Romssa universitehtas ledje čájeheaddjit.
Bæjjoehtimmien gaskesisnie aaj #steeredh<vblex><iv><der_passs><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> learoevierhtievuesiehtimmie sijjesne gaskem jeatjah saemien bertemh jïh Giellateknon Romsan universiteeten lin vuesiehtæjjah.
Seammás lágiduvvoje bargoseminárat áigeguovdilis fáttáin konferánsaoassálastiide.
Seamma tïjjen #öörnedehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><pl> barkoeseminaarh daaletje aamhtesinie #konferaanse<n><cmp_sgnom><cmp>#mealtan<adv><der_nomag><n>.
Prošeavtta doaimmahus bargá čađat oahpporesurssaid almmuhemiin, ja lea dássážii bidjan dieđuid badjel 800 resurssa birra portálii.
Prosjeekten #dijpedh<vblex><imp><p3><sg> barka tjïrrehth learoevierhtiej bæjjoehtimmine, jïh daan raajan bïejeme daajrojde aatsolen 800:n vierhtien bïjre *portálii.
Lassin prošeaktajođiheaddjái leat vihtta bargi doaimmahusas, ja doppe gávdno lulli-, julev- ja davvisámegielat gelbbolašvuohta.
Lissine prosjeektejuhtiehtæjjese leah vïjhte barkijh *doaimmahusas, jïh debpene gååvnese åarjel-, luvlie- jïh noerhtesaemiengïelh maahtaldahke.
Prošeavtta nuppi fásas leat guokte oahpponeavvopilohta buvttadeami vuolde.
Prosjeekten mubpien *fásas leah göökte *oahpponeavvopilohta darjomen nuelesne.
Pilohtat ráhkaduvvojit luonddufága váste nuoraidskuvlla dássái ja servodatfága váste gaskadássái.
*Pilohtat eatnemeaamhtsese dorjesovvih noereskuvlen daltesasse jïh ektievuekiefaagese dajvedaltesasse.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 78. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 78. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Oahpponeavvopilohtaid buvttadeamis ovttasbargá prošeakta muhtin oahpponeavvočálliiguin.
*Oahpponeavvopilohtaid darjoemisnie laavenjostoe prosjeekte #muvhtie<prn><ind><attr> learoevierhtietjaelijigujmie.
Gelbbolašvuođalokten
Maahtaldahkenlutnjeme
Stipeanda ohppiide geain lea sámegiella fágan joatkkaskuvllas
Stipeende learoehkidie giej lea saemiengïele faagine jåarhkeskuvlesne
Sámediggi áigu lasihit logu ohppiin joatkkaskuvllas geat válljejit sámegiela vuosttašgiellan erenoamážit ja muđui oahpahusa sámegielas.
Saemiedigkie sæjhta låhkoem lissiehtidh learoehkinie jåarhkeskuvlesne gïeh saemiengïelem veeljieh voestesgïeline joekoenlaakan jïh voen ööhpehtimmien saemiengïelesne.
2011 bušeahtas lei danin várrejuvvon 2 400 000 ruvnno stipeanddaide ohppiide geain lea sámegiella fágan joatkkaskuvllas.
2011:n budsjehtesne dannasinie bïedtesovveme 2 400 000:m kråvnah stipeendide learoehkidie giej lea saemiengïele faagine jåarhkeskuvlesne.
522 oahppi ožžo juolluduvvot stipeandda.
522 learohkh åadtjoejin laeviehtovvedh stipeendem.
Tabeallas vuolábealde boahtá ovdan stipeandda sturrodat, bušeahttageavaheapmi gielladásiid gaskka, sihke ruvdnon ja proseantan, ja obbalaš geavaheapmi 2011:s:
Tabellen vuelielisnie fraamme båata stipeenden ståaroe, budsjehtepråvhkoe/budsjettpråvhkoe gïeledaltesi gaskemsh, dovne kråvnine jïh proseentine, jïh *obbalaš pråvhkoe 2011:ste:
Gielladássi
Gïeledaltese
Galle ohcama Máksojuvvon juohke oahppái ru.
Gellien ohtsemen Maaksasovveme #fïerhte<prn><ind><attr> learoehkasse *ru.
Bušeahttageavaheapmi ruvnnuin Bušeahttaoassi proseanttain Sámegiella vuosttašgiellan
Budsjehtepråvhkoe/Budsjettpråvhkoe kråvnine Budsjehteboelhke/Budsjettboelhke proseentine Saemiengïele voestesgïeline
5 810 1 313 060 54,2 % Sámegiella nubbingiellan 171 4 360 745 560 30,8 % Sámegiella amasgiellan 125 2 905 363 125 15,0 % Oktiibuot 2 421 745 100,0 %
5 810 1 313 060 54,2 % Saemiengïele mubpiengïeline 171 4 360 745 560 30,8:n % Saemiengïele ammesgïeline 125 2 905 363 125 15,0 % *Oktiibuot 2 421 745 100,0 %
Govvosis vuolábealde oaidná stipeanddaid juohkima iešguđet oahppojoavkkuide jagiin 2009, 2010 ja 2011:
*Govvosis vuelielisnie vuajna stipeendi juekemem #fïereguhte<prn><ind><attr> learoedåehkide jaepine #2009<num><sem_year><sg><nom>, 2010:n jïh 2011:n:
2011 525 oahppi
2011 525 learohkh
2010 437 oahppi
2010 437 learohkh
2009 461 Oahppi
2009 461 Learohkh
Vuosttašgiella Nubbingiella Amasgiella
Voestesgïele Mubpiengïele Ammesgïele
Váikkuhangaskaoamit maid Sámediggi hálddaša
Dïedtetsavtshvierhtieh aaj Saemiedigkie reerie
Verdde-prošeakta
Båanta-prosjeekte
Sámediggi lea 2011 várren 250 000 ruvnno verddeprošektii.
Saemiedigkie lea 2011:n bïedteme 250 000:m kråvnah båantaprosjeektese.
Mihttun dákkár prošeavttain lea čohkket mánáid, nuoraid ja vuorasolbmuid oktasaš prošektii main iešguđet lágan doaluin čohkkejit sámi, dáru ja kvena kultuvrraid.
Vuepsine dagkeres prosjeektine lea seeptjedh maanide, noeride jïh båeriesalmetji ektie prosjeektese mejnie #fïereguhte<prn><ind><attr> dagkeres arrangemeentesne seeptjieh saemien, daaroengïelen jïh kveenen kultuvride.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
79. siidu 379 siiddus
79. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
80. siidu 379 siiddus
80. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Sámediggi lea maid gulahallan Álttá ja Guovdageainnu suohkaniiguin, ja goappašat suohkanat leaba áigon searvat prošektii.
Saemiedigkie aaj gaskestalleme Áltán jïh Kautokeinon tjïeltigujmie, jïh gåabpegh tjïelth sïjhteme meatan prosjeektese.
Dát guokte suohkana leaba dál ásaheame ovttasbarggu.
Daate göökte tjïelth daelie tseegkeminie ektiebarkoem.
Suohkanat leaba soahpan hábmet oktasaš prošeaktaválddahusa, mii lea vuođđun viidáset barggus.
Tjïelth latjkeme hammoedidh #ektie<adj><sg><nom> *prošeaktaválddahusa, mij våaroeminie vijrebe barkosne.
Čállin- ja lohkanveahkki vuorrasit sápmelaččaide
Tjaeleme- jïh lohkemeviehkie båarasåbpoe saemide
Sámediggi lea várren 250 000 ruvnno ásahit pilohtaprošeavtta mii fállá čállin- ja lohkanveahki vuorrasit sápmelaččaide.
Saemiedigkie bïedteme 250 000 kråvnah tseegkedh pilovteprosjeektem mij faala tjaeleme- jïh lohkemeviehkien båarasåbpoe saemide.
Pilohtaprošeakta lea álggos oaivvilduvvon čađahuvvot suohkaniin sámegiela hálddašanguovllu siskkobealde Finnmárkkus, ja ruđat leat juolluduvvon Guovdageainnu suohkanii.
Pilovteprosjeekte aalkoelisnie jeahtasovveme tjïeltine tjïrrehtovvedh saemiengïelen reeremedajven sisnjelen Finnmaarhkesne, jïh beetnegh laeviehtovveme Kautokeinon tjïeltese.
Giellaprográmma – sámeálbmot foanda
Gïeleprogrammen – saemienaalmoge fåante
Sámediggi lea várren 800 000 ruvnno Sámi allaskuvlla 5- jagáš giellaprográmma čuovvoleapmái, mas olahusjoavku leat rávisolbmot geat áigot oahppat sámegiela.
Saemiedigkie 800 000:m bïedteme kråvnam Saepmien jïlleskuvlen #5<num><arab><cmp_splitr> jaapetjen gïeleprogrammen dåeriedæmman, mesnie *olahusjoavku leah geervealmetjh gïeh sijhtieh saemiengïelem lïeredh.
Dássážii leat dán prošeavttas boahtán buorit bohtosat.
Daan raajan leah daennie prosjeektesne båateme buerie illedahkh.
Oktiibuot leat 112 rávisolbmo álgán sámegielohppui dán guovtti jagis go prošeakta lea bistán, ja 51 olbmo leat čađahan ja nagodan eksámeniid.
*Oktiibuot leah 112 geervealmetjh saemienööhpehtæmman aalkeme daennie gööktene jaepesne goh prosjeekte ryöhkeme, jïh 51 almetjh tjïrrehtamme jïh gaegniedamme eksaamenidie.
Oahpahusmetodaid ektui lea prošeakta ollen alla dássái.
*Oahpahusmetodaid moenemetseahkan prosjeekte jolle daltesasse hïnneme.
Sámi allaskuvla lea dál ohcame ovttasbargoguimmiid sihke lulli- ja bihtánsámi guovlluin.
Saemien jïlleskuvle daelie ohtseminie laavenjostoeguejmide dovne åarjel- jïh pijtesaemien dajvine.
Julevsámi guovllus lea Árran- julevsáme guovdásj/ lulesamisk senter fállan rávisolbmuidoahpu, muhto giellaprošeakta sáhttá maid heivehuvvot sin dárbbuid mielde.
Julevsaemien dajvesne lea Árran- julevsaemien *guovdásj/ *lulesamisk *senter faaleme geerveööhpehtimmiem, mohte gïeleprosjeekte maahta aaj sjïehtelovvedh daj daerpiesvoeti mietie.
Dán čuovvoleamis lea Sámedikkis leamaš čoahkkin Sámi allaskuvllain, gos earret eará digaštallojuvvui movt sáhttit olahit mihttomeari ahte nu ollu rávisolbmot go vejolaš, besset čađahit sámegieloahpahusa.
Daennie dåeriedimmesne lea Saemiedigkien orreme tjåanghkoem Saepmien jïlleskuvline, sijjesne gaskem jeatjah #dïerhkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> guktie maehtebe ulmiem hïnnedh ahte nimhtie jeenje geervealmetjh goh gåarede, biesieh saemienööhpehtimmiem tjïrrehtidh.
Alit oahppu
Jollebe learoe
Ođđa reviderejuvvon rámmaplána ovdaskuvlaoahpaheaddjiohppui
Orre revideeresovveme mieriesoejkesjen aarhskuvlelohkehtæjjaööhpehtæmman
Sámedikkis lea okta fásta lahttu plánalávdegottis mii bargá ođđa reviderejuvvon rámmaplánain ovdaskuvlaoahpaheaddjioahpus.
Saemiedigkien lea akte vihties lïhtsege soejkesjemoenehtsisnie mij barka orre revideeresovveme mieriesoejkesjinie aarhskuvlelohkehtæjjaööhpehtimmesne.
Olahan dihtii mihttomeari ahte buot alit oahput ja dutkamat váldet vára sámi perspektiivvas, de lea leamaš dehálaš ahte lea okta fásta lahttu lávdegottis.
åvteste Hïnnem ulmiem ahte gaajhke jollebe learoeh jïh dotkemh vaahram ååktoeh saemien perspektijvesne, dellie orreme vihkele ahte lea akte vihties lïhtsege moenehtsisnie.
Rámmaplánalávdegottis lea leamaš rabas digaštallan dan birra ahte maid áiggis áigái leat meannudeame.
Mieriensoejkesjemoenehtsen gaahpode orreme dïerhkesjamme dan bïjre ahte aaj tïjjesne tïjjese leah gïetedalleminie.
Moanat gulaskuddancealkámuša leat boahtán sisa maiguin rámmaplánalávdegoddi sáhttá ávkkástallat iežaset barggus.
Gellieh *gulaskuddancealkámuša båateme sïjse mejgujmie mieriesoejkesjemoenehtse maahta nåhtadidh jïjtjsh barkosne.
Dasa lassin lea okta fágajoavku mii bargá buohtalaga rámmaplánalávdegottiin ođđa rámmaplána sisdoalu árvalusain.
Dan lissine lea akte faagedåehkie mij barka *buohtalaga mieriensoejkesjemoenehtsinie orre mieriesoejkesjen sisvegen aajmojne.
Našunála rekruterenstrategiija sámi alitohppui
Nasjonaale *rekruterenstrategiija saemien plaavelyörese
Máhttodepartemeanta attii Sámi allaskuvlii 2009:s barggu ásahit, jođihit ja čađahit čállingoddedoaimma našunála bargojoavkkus man ulbmil lea hábmet strategiija sámi alitoahpu rekruteremii, ja mas lea erenoamáš dehálaš sámi oahpaheaddjioahppu já sámi gielat.
Maahtoedepartemeente vedti Saepmien jïlleskuvlese 2009:sne barkoen tseegkedh, öörnedh jïh tjïrrehtidh sekretarijaatedarjomem nasjonaale barkoedåehkesne man ulmie lea hammoedidh strategijem saemien plaavelearoem *rekruteremii, jïh mesnie lea sjïere vihkeles saemien lohkehtæjjaööhpehtimmie *já saemien gïelh.
Bargolávdegotti árvalus válbmanii loahpageahčen 2010.
Barkoemoenehtsen aajmoe *válbmanii minngiegietjesne 2010.
Sámedikkis lea álggus 2011 leamaš konsulteren Máhttodepartemeanttain bargolávdegotti árvalusa birra našunála rekruterenstrategiijain sámi alitohppui.
Saemiedigkien aalkoevisnie 2011 orreme *konsulteren Maahtoedepartemeentine barkoemoenehtsen aajmoen bïjre nasjonaale *rekruterenstrategiijain saemien plaavelyörese.
Bealálaččat bođiiga ovttaoaivilii maŋimus konsulterenčoahkkimis movt defineret sámi alitoahpu.
*Bealálaččat böötigan *ovttaoaivilii minngemes *konsulterenčoahkkimis guktie defineeredh saemien plaavelearoem.
Das deattuhuvvui ahte sámi alitoahppu lea oahppočađaheapmi mas ipmárdus ja máhttu sámi giela ja kultuvrra birra leat guovddážis.
Dennie #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> ahte saemien plaavelearoe lea learoetjïrrehtimmie mesnie goerkese jïh maahtoe saemien gïelen jïh kultuvren bïjre #voernges<adj><sg><ine>.
Dán strategiija sisdoallu lea dasto sámi alitoahppu nu go (1) profešuvdnaoahput main oahpahus čađahuvvo davvi-, julev- dahje lullisámegillii ja/dahje dáid gielaid oahppu, ja (2) oahppu sámi girjjálašvuođa, servodateallima, árbedieđu, historjjá ja kultuvrra fáttáid gaskkas, beroškeahttá oahpahusgiela.
Daan strategijen sisvege dehtie minngede lea saemien plaavelearoe nimhtie goh (1) *profešuvdnaoahput mejnie ööhpehtimmie tjïrrehtåvva noerhte-, luvlie- jallh åarjelsaemiengïelese jïh/jallh daaj gïeli learoe, jïh (2) learoe saemien litteratuvren, siebriedahkejielemen, aerpiedaajroen, vaajesen jïh kultuvren aamhtesi gaskesne, saaht ööhpehtimmiegïelen.
Sámediggi oaččui maid dohkkehuvvot rievdadusárvalusa rekruteret olbmuid mat eai leat sámegielagat, čuovvovaš teaksta gusto:
Saemiedigkie aaj åadtjoeji #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jorkestimmieaajmoen *rekruteret almetjidie eah mah saamastallije, minngebe teekste dovve:
Ovdalaš dáruiduhttinpolitihkka lea mielddisbuktán ahte odne leat unnán olbmot geain lea gelbbolašvuohta sámi gielain Norggas.
*Ovdalaš daaroedehtemepolitihke mealtan buakteme ahte daenbiejjien leah ånnetji almetjh giej lea maahtaldahke saemien gïeline Nöörjesne.
Dan sivas lea čielga dárbu lasihit olbmuid logu geat máhttet sihke čállit ja lohkat sámi gielaid.
Dennie sjïekesne lea tjïelke daerpiesvoete lissiehtidh almetji låhkoem gïeh maehtieh dovne tjaeledh jïh jiehtedh saemien gïelide.
Dát lea dehálaš máŋgga ášši dihte, earret eará ealáskahttit, váraváldit ja ovdánahttit sámi giela ja kultuvrra, muhto maiddái dan dihte ahte sihkkarastit buori hálddašeami, álbmoga riektesihkarvuođa, ja maiddái vai olbmuin lassána máhttu sámi giela ja kultuvrra birra.
Daate vihkele gellien aamhtesen åvteste, gaskem jeatjah jealajehtedh, vaahranstillemh jïh evtiedidh saemien gïelem jïh kultuvrem, mohte aaj dan åvteste ahte gorredidh buerie reeremem, aalmogem #reaktoe<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoetem, jïh aaj vuj almetjinie læssene maahtoe saemien gïelen jïh kultuvren bïjre.
Soahpamuš dahkkui maid das ahte Sámediggeráđđi bovdejuvvo čoahkkimii gaskal Máhttodepartemeanta ja Sámi oahpaheaddjioahpporegiovnna, mas regiovdna oažžu ovddasvástádusa vuoruhit doaibmabijuid 2011 našunála rekruterenstrategiijas.
Latjkoe aaj dorji dennie ahte Saemiedigkieraerie tjåånghkese bööresåvva gaskesne Maahtoedepartemeente jïh Saepmien lohkehtæjjaööhpehtimmieregijovnem, mesnie regijovne dïedtem åådtje prijoriteradidh råajvarimmide 2011 nasjonaales *rekruterenstrategiijas.
Dialoga sámi oahpaheaddjioahpporegiovnnain
Gaskestallemem saemien lohkehtæjjaööhpehtimmieregijovnine
Sámediggi lea searvan čoahkkimii gaskal Máhttodepartemeanta ja Sámi oahpaheaddjioahpporegiovnna (7.
Saemiedigkie tjåånghkese #meatan<adv><prfprc> gaskesne Maahtoedepartemeente jïh Saepmien lohkehtæjjaööhpehtimmieregijovnen (7.
regiovdna).
regijovne).
Sámi oahpaheaddjioahpporegiovnnas leat čuovvovaš allaskuvllat ja universitehtat searvvis: Sámi allaskuvla, Finnmárkku allaskuvla, Romssa universitehta, Nordlándda universitehta ja Davvi-Trøndelága universitehta.
Saemien lohkehtæjjaööhpehtimmieregijovnesne leah minngebe jïlleskuvlh jïh universiteeth siebresne: Saemien jïlleskuvle, Finnmaarhken jïlleskuvle, Romsan universiteete, Nordlaanten universiteete jïh Noerhte-Tröndelaagen universiteete.
Čoahkkima agenda lei regiovnna oktasaš bargosuorggit ja hástalusat ovddos guvlui, ja rekruteren lei okta fáttáin.
Tjåanghkoen *agenda lij regijovnen ektie barkoesuerkieh jïh haestemh *ovddos dajvese, jïh *rekruteren lij akte aamhtesinie.
Sámediggi buvttii ovdan makkár dárbbut leat boahtán albmosii lassioahpus ja joatkkaoahpus oahpaheddjiide geat oahpahit sámegillii ja sámi fáttáin.
Saemiedigkie fraamme böökti magkeres daerpiesvoeth båateme byjjesasse lissielearoste jïh jåarhkelïerehtimmeste lohkehtæjjide gïeh saemiengïelese ööhpehtieh jïh saemien aamhtesinie.
Sámediggi bovdejuvvui searvat buot čoahkkimiidda regiovnna institušuvnnaid gaskka.
Saemiedigkie bööresovvi meatan gaajhkide tjåanghkojde regijovnen institusjovni gaskemsh.
Sámediggi lea maid oassálastán čoahkkimii gaskal Oahpahusdirektoráhta ja 7.
Saemiedigkie aaj mealtan tjåånghkese gaskesne ööhpehtimmiedirektoraaten jïh 7.
regiovnna, gos joatkkaoahppofálaldat oahpaheddjiide 2012- 2015 digaštallojuvvui.
regijovnem, sijjesne jåarhkelïerehtimmiefaalenasse lohkehtæjjide 2012- 2015 #dïerhkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg>.
Doppe mearriduvvui ahte regiovdna sádde oktasaš ohcama Oahpahusdirektoráhtii, makkár doaimmaid sii háliidit mielde “Kompetanse for kvalitet” , mii lea našunála strategiija lassiohppui ja joatkkaohppui.
Debpene nænnoestovvi ahte regijovne ektie ohtsemem seedtie Ööhpehtimmiedirektoraatese, magkeres darjoemidie dah mietie sijhtieh “*Kompetanse *for *kvalitet” , mij lea nasjonaale strategijen lissielyörese jïh jåarhkelïerehtæmman.
Barggu jođiha Sámi allaskuvla.
Barkoem öörnie Saepmien jïlleskuvle.
Sámediggi oassálasttii 7.
Saemiedigkie Mealtan 7.
regiovnna rekruterenjoavkku čoahkkimis Romssas.
regijovnen *rekruterenjoavkku tjåanghkosne Romsesne.
Váldoulbmil joavkku barggus lei vuoruhit doaimmaid našunála rekruterenstrategiija siskkobealde sámi alitoahpus ja evttohit movt 2011 ruđat galget geavahuvvot.
Åejvietsiehkie dåehkien barkosne lij prijoriteradidh darjoemidie nasjonaales *rekruterenstrategiija sisnjelen saemien plaavelearosne jïh guktie uvtedidh 2011:n beetnegh edtjieh nuhtjesovvedh.
Gelbbolašvuođalokten oahpaheddjiide
Gyönegsvoetenlutnjeme lohkehtæjjide
Sámi allaskuvla lea hábmen lohkanplána ovttastuvvon lassi-/ joatkkaoahpu prinsihpaid oahpahussii – sámegiella, muhto allaskuvla lea maŋŋonan čađahemiin.
Saemien jïlleskuvle lohkemesoejkesjem hammoedamme #ektiedidh<vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc> lissie-/ jåarhkelïerehtimmien prinsïhpi ööhpehtæmman – saemiengïele, mohte jïlleskuvle tjïrrehtimmine suajmanamme.
Sámediggi lea sádden ruđaid Sámi allaskuvlii, mat galget gokčat oasi skuvlaeaiggáda olggosgoluin sadjásašolbmui dan botta go oahpaheaddjit ja eará bargit oassálastet oahpus.
Saemiedigkie beetnegidie seedteme Saepmien jïlleskuvlese, mah edtjieh gaptjedh boelhken skuvleaajhterem *olggosgoluin *sadjásašolbmui dan aejkien goh lohkehtæjjah jïh jeatjah barkijh mealtan learosne.
Sámediggi lea kárten gelbbolašvuođadárbbu sámegiel oahpaheddjiin ja oahpaheddjiin sámi skuvllain.
Saemiedigkie maahtaldahkendaerpiesvoetem goerehtalleme saemiengïeleh lohkehtæjjine jïh lohkehtæjjine saemien skuvline.
Eanemus dárbu lea loktet gelbbolašvuođa sámegielas, earret eará čállit ja lohkat, guovttegielatpedagogihkka ja buriid oahpahanmodeallaid geavahit sámegieloahpahusas.
*Eanemus daerpiesvoete lea lutnjedh maahtaldahkem saemiengïelesne, gaskem jeatjah tjaeledh jïh jiehtedh, gööktengïelehpedagogihke jïh bueride ööhpehtimmiemaallide saemienööhpehtimmesne nuhtjedh.
Lassin dasa lea dárbu lasihit gelbbolašvuođa árbedieđu searvadahttima birra luonddufágas, servodatfágas, matematihkas ja eará fágain.
Lissine dan lea daerpiesvoete lissiehtidh maahtaldahken aerpiedaajroen *searvadahttima bïjre eatnemeaamhtsesne, ektievuekiefaagesne, matematihkesne jïh jeatjah faagine.
Matematihkas lea maid dárbu loktet gelbbolašvuođa sámegiela fáganamahusaid birra ja praktihkalaš metodaid geavaheami birra.
Matematihkesne lea maam daerpiesvoete lutnjedh maahtaldahkem saemiengïelen faagelahtesi bïjre jïh praktihkeles *metodaid pråvhkoen bïjre.
Viidáset lea dárbu loktet gelbbolašvuođa earret eará eŋgelasgielas, duojis, máŋggakultuvrrat ipmárdusas ja álgoálbmotpedagogihkas.
Vijrebe lea daerpiesvoete lutnjedh maahtaldahkem gaskem jeatjah englaantengïelesne, vætnosne, *máŋggakultuvrrat goerkesisnie jïh aalkoeåålmegepedagogihkesne/aalkoeåålmehpedagogihkesne/aalkoeåålmhpedagogihkesne.
Našunála gelbbolašvuođaloktenstrategiijas váldo dušše ráddjejuvvon oassi gelbbolašvuođaloktema dárbbus mielde, oahpaheddjiide sámi skuvllain ja sámegiel oahpaheddjiide.
Nasjonaale maahtaldahkenlutnjemestrategijesne ajve åoktoe geehtestovveme boelhke gyönegsvoetenlutnjemen daerpiesvoetesne mietie, lohkehtæjjide saemien skuvline jïh saemiengïeleh lohkehtæjjide.
Miellahtuid nammadeapmi rámmaplánalávdegoddái ođđa oahpaheaddjiohppui 8 -13
Lïhtsegi nammoehtimmie mieriesoejkesjemoenehtsasse orre lohkehtæjjaööhpehtæmman 8 -13
Máhttodepartemeanta jearaldaga maŋŋil lea Sámediggi nammadan áirasiid rámmaplánalávdegoddái (RPL/RPU) ođđa oahpaheaddjiohppui 8. – 13.
Maahtoedepartemeente gyhtjelassen mænngan lea Saemiedigkie saadthalmetjidie nammoehtamme mieriesoejkesjemoenehtsasse (*RPL/*RPU) orre lohkehtæjjaööhpehtæmman 8. – 13.
RPL/ RPU 1, integrerejuvvon lektor/ adjunktaoahpuide ja PPU nammaduvvui ráđđeaddi Kevin Johansen.
*RPL/ *RPU 1, *integrerejuvvon lektorh/ adjunktelearojde jïh *PPU nammoehtovvi raeriestæjja Kevin Johansen.
RPL/ RPU 2, golmma jagi fágaoahpaheaddjiohppui praktihkalaš ja estehtalaš fágain, nammaduvvui professor Frode Fjellheim ja RPL/ RPU 3, fidnooahpuid oahpaheaddjiohppui ja PPU- Y nammaduvvui Rektor Ellen Inga O. Hætta.
*RPL/ *RPU 2, golmen jaepien faagelohkehtæjjaööhpehtæmman praktihkeles jïh estetihkeles faagine, nammoehtovvi professore Frode Fjellheim jïh *RPL/ *RPU 3, gïehtelimmielearoej lohkehtæjjaööhpehtæmman jïh *PPU- *Y nammoehtovvi Rektore Ellen Inga O./o. Hætta.
Sámediggái lea dehálaš ahte našunála oahpuin lea álgoálbmotperspektiiva ja ahte buot fágain lea sámi sisdoallu, nu go maiddái lea boahtán mielde našunála vuođđoskuvlla oahpaheaddjiohppui.
Saemiedægkan vihkele ahte nasjonaale learojne lea aalkoeåålmegeperspektijve/aalkoeåålmehperspektijve/aalkoeåålmhperspektijve jïh ahte gaajhkine faagine lea saemien sisvege, nimhtie goh aaj båateme mietie nasjonaale maadthskuvlen lohkehtæjjaööhpehtæmman.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
81. siidu 379 siiddus
81. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Stipeanda alit ohppui
Stipeende jollebe lyöri
Sámediggi áigu láhčit dili nu ahte sámegielat fágaolbmot rekruterejuvvojit iešguđet fágasuorgái.
Saemiedigkie sæjhta tsiehkiem laetjedh nimhtie ahte saemiengïeleh faagealmetjh *rekruterejuvvojit #fïereguhte<prn><ind><attr> faagegeavlan.
2011 bušeahtas lei várrejuvvon 2 350 000 ruvnno alit oahpu stipeanddaide.
2011:n budsjehtesne bïedtesovveme 2 350 000:m kråvnah jollebe learoen stipeendide.
Ledje boahtán 189 ohcama.
Båateme 189 ohtsemh.
130 oahppái juolluduvvui stipeanda, oktiibuot 2 354 200 ruvnno.
130 learoehkasse laeviehtovvi stipeende, *oktiibuot 2 354 200:m kråvnah.
Tabealla vuolábealde čájeha juohkimiid gaskal oahpu, galle ohcama juolluduvvon ja ruđaid juohkima:
Tabellen vuelielisnie vuesehte juekiemidie gaskesne learoen, gellien ohtsemen laeviehtovveme jïh beetnegi juekemen:
Sin gaskkas geat ohce stipeandda alit ohppui lulli-, julev- ja davvisámegielas lea juohkin ná:
Daj gaskesne gïeh stipeendem ohtsin jollebe lyörese åarjel-, luvlie- jïh noerhtesaemiengïelesne lea juekeme naemhtie:
Giellajoavku Galle ohcama Juohku proseanttaid mielde Juohku ruđa mielde
Gïeledåehkie Gellien ohtsemen *Juohku proseenti mietie *Juohku beetnegen mietie
Juohkin Galle ohcama Galle juolluduvvon Ruvnno
Juekeme Gellien ohtsemen Gellien laeviehtovveme Kråvnan
Oahpaheaddjioahppu ja ovdaskuvlaoahpaheaddjioahppu main lea sámegiella fágajoavkkus Alit oahppu lulli-, julev- dahje davvisámegielas.
Lohkehtæjjaööhpehtimmie jïh aarhskuvlelohkehtæjjaööhpehtimmie mejnie lea saemiengïele faagedåehkesne Alijjh learoe åarjel-, luvlie- jallh noerhtesaemiengïelesne.
2 253 400 Alit oahppu oahpponeavvopedagogihkas Dulkaoahppu sámi dulkkaide ja jorgaleddjiide 100 800 Joatkkaoahppu sámi mánáidgárdesuorggis Rehabiliterenstipeanda Vuoruhemiid olggobealde (j.n.a.) Submi 2 354 200
2 253 400 Jollebe learoe learoevierhtiepedagogihkesne Toelhkelearoe saemien toelhkide jïh jarkoestæjjide 100 800 Jåarhkelïerehtimmie saemien maanagïertesuerkesne *Rehabiliterenstipeanda Prijoriteradimmiej bæjngolen (#j<n><abbr><gen>#n<n><abbr><gen>#a<n><abbr><gen>) *Submi 2 354 200
Davvisámegiella 56,7 % 1 587 900 Julevsámegiella 14,9 % 274 500 Lullisámegiella 28,4 % 391 000 Submi 100,0 % 2 253 400
Noerhtesaemiengïele 56,7 % 1 587 900 Julevsaemiengïele 14,9:n % 274 500 Åarjelsaemiengïele 28,4 % 391 000 *Submi 100,0 % 2 253 400
Govus vuolábealde čájeha movt 2011 juolluduvvon stipeanddat leat juhkkojuvvon vuoruhuvvon stipeandaortnegiid gaskkas.
*Govus vuelielisnie vuesehte guktie 2011:n laeviehtovveme stipeendh #juekedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> stipendeöörnegi gaskesne.
Dutkan
Dotkeme
Kandidáhtat dutkanráđi divišuvdnastivrraide
Kandidaath dotkemeraeriem *divišuvdnastivrraide
Norgga dutkanráđđi lea bovden Sámedikki evttohit kandidáhta divišuvdnastivrraide 2011-2015 áigodahkii.
Nöörjen dotkemeraerie bööreme Saemiedigkiem uvtedidh kandidaatem *divišuvdnastivrraide #2011-2015<num><arab><sg><ill><attr> boelhkese.
Dutkanráđis leat njeallje divišuvdnastivrra: dieđadivišuvdna, Innovašuvdnadivišuvdna, energiija- resurssa ja birasdivišuvdna ja servodat- ja dearvvašvuođadivišuvdna.
Dotkemeraeresne leah njieljie *divišuvdnastivrra: *dieđadivišuvdna, *Innovašuvdnadivišuvdna, energije- vierhtien jïh *birasdivišuvdna jïh siebriedahke- jïh *dearvvašvuođadivišuvdna.
Dat mii deattuhuvvo go divišuvdnamiellahtut nammaduvvojit, lea earret eará áddejupmi dutkamis divišuvnna fágasuorggis ja beroštupmi dutkanstrategalaš bargui, beroštupmi máŋgga divišuvnna ovddasvástádusas, vásihusduogáš ja persovnnalaš iešvuođat.
Dïhte mij #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> goh *divišuvdnamiellahtut nammoehtovvieh, gaskem jeatjah lea goerkese dotkemisnie *divišuvnna faagegievlesne jïh ïedtje *dutkanstrategalaš borki, ïedtje gelline *divišuvnna dïedtesne, dååjrehtsduekien jïh persovnele *iešvuođat.
Muđui deattuhuvvojit ovttastusas sohkabealedeaddu, geográfalaš juohkin ja ahkeviidodat.
Voen gaskesisnie #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p2><sg> slïektebielienleavloe, geograafeles juekeme jïh aalteregoelpeneståaroe.
Máhttodepartemeanta lea nammadan professor Nils Oskala, Sámi Allaskuvllas ovtta divišuvdnastivrii áigodahkii suoidnemánu 1. b. 2011 rájis miessemánu 31. b. 2015 rádjái.
Maahtoedepartemeente professorem nammoehtamme Nils Oskalen, Saepmien Jïlleskuvlesne akten *divišuvdnastivrii boelhkese snjaltjen 1. b. 2011 raejesne suehpeden 31. b. 2015:n raajan.
Son lea energiija-, resurssa- ja dálkkádatdivišuvnnas.
Dïhte lea energije-, @X> jïh *dálkkádatdivišuvnnas.
Lea vuosttaš geardi go Sámedikkis lea sámi ovddasteaddji ovtta divišuvdnastivrrain.
Lea voestes aejkie goh Saemiedigkesne lea saemien saadthalmetje akten *divišuvdnastivrrain.
Dáinna oaidnit mii vejolašvuođa oažžut sámi perspektiivva vuhtiiváldojuvvot, ja sámi perspektiiva nannejuvvo dutkanráđis.
Daejnie vuejnebe mijjieh nuepiem åadtjodh saemien perspektijvem #seatadidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>, jïh saemien perspektijve dotkemeraeresne nænnoeståvva.
Sámi dutkan ja alitoahpu lávdegoddi
Saemiem goerehtem jïh plaavelearoen moenehtse
Butenschønlávdegoddi, man professora Nils Butenschøn jođiha, lea lávdegoddi mii lea vuođđuduvvon guorahallandihti ovdánahttindovdomearkkaid, dárbbuid ja mihttomeriid sámi dutkamis ja álgoálbmotdutkamis, maiddái strategalaš ovttasbarggu rámmaid, institušuvdna- ja fierpmádathuksema.
#Butenschøn<np><cmp_sgnom><cmp>moenehtse, maam professore Nils Butenschøn öörnie, lea moenehtse mij tseegkesovveme *guorahallandihti @ovdánahttit<ex_vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>+domtese<n><cmp_sgnom><cmp>+væhta<n><pl><gen>, daerpiesvoetide jïh ulmide saemien dotkemisnie jïh aalkoeåålmegedotkemisnie/aalkoeåålmehdotkemisnie/aalkoeåålmhdotkemisnie, aaj strategeles ektiebarkoen mieriej, institusjovne- jïh vearmadahketseegkemem.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
82. siidu 379 siiddus
82. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Dát lea njuolggo čuovvoleapmi vuoruhuvvon doaibmabijus stuoradiggedieđáhusas no. 28 (2007- 2008) Sámepolitihkka (St.meld. nr. 28 (2007-2008) Samepolitikken), Sámedikki institušuvdnadieđáhusas ja okta doaibmabijuin Maid Sámediggi ja departemeanta soabaiga Stuoradiggedieđáhusas no. 30 (2008- 2009) Klima for forskning.
Daate ryöktesth lea dåeriedimmie #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> råajvarimmesne stoerredigkiebïevnesisnie *no. 28 (2007- 2008) Saemienpolitihke (S./s.#t<n><abbr><gen>*meld. nr. 28 (2007-2008) *Samepolitikken), Saemiedigkieh institusjovnebïevnesisnie jïh akte råajvarimmine Mejtie Saemiedigkie jïh departemeente Stoerredigkiebïevnesisnie latjkajigan *no. 30 (2008- 2009) Klimem *for *forskning.
Lávdegoddi galgá maid guorahallat rekrutterendili sámi alitoahpuide vuođđun servodatovdáneapmái ja dasa ahte hukset nanu dutkanbirrasiid.
Moenehtse edtja aaj dåårrehtimmietsiehkiem goerehtalledh saemien plaavelearojde våaroeminie siebriedahkeevtiedæmman jïh dan ahte bigkh nænnoes dotkemebyjresidie.
Dán oktavuođas lea Našunála rekruterenstrategiija sámi alitohppui (strategiija 2011- 2014), maid Sámediggi ja departemeanta soabaiga guovvamánu 2011 maŋŋil konsulteremiid, dehálaš dokumeanta
Daennie gaskesisnie lea Nasjonaalen *rekruterenstrategiija saemien plaavelyörese (strategije 2011- 2014:m), maam Saemiedigkie jïh departemeente latjkajigan goevten 2011:n mænngan *konsulteremiid, vihkeles tjaatsege
Máhttodepartemeanta nammadii lávdegotti ja mandáhta maŋŋil konsultašuvnnaid Sámedikkiin.
Maahtoedepartemeente moenehtsem jïh mandaatem nammoehti mænngan konsultasjovnide Saemiedigkine.
Sámediggeráđis lei čoahkkin lávdegottiin bargguid álggus, gos Sámediggeráđđi jearai hástalusaid birra mat leat sámi servodagas viiddis perspektiivvas.
Saemiedigkieraerien lij tjåanghkoe moenehtsinie barkoej aalkoevisnie, sijjesne Saemiedigkieraerie haestemi bïjre gihtji mah leah saemien siebriedahkesne vijries perspektijvesne.
Lávdegottis lei cealkámuškonferánsa Nordlándda universitehtas čakčamánus, gos várrepresideanta Laila Susanne Vars doalai sáhkavuoru sámi dutkama ja alitoahpu birra.
Moenehtsen lij #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><cmp_sgnom><cmp>konferaanse Nordlaanten universiteetesne skïeredisnie, sijjesne mubpieåvtehke Laila Susanne Vars lahtestimmiem #steeredh<vblex><iv><indic><pret><p3><sg> saemien dotkemen jïh plaavelearoen bïjre.
Lávdegoddi galgá geiget iežaset čielggadusa miessemánu 2012.
Moenehtse edtja gietskiedidh jïjtjsh boejhkehtassem suehpeden 2012.
Regionála dutkanfoanda
Regionaale dotkemefåante
Davvi- Norgga dutkanfoanda:
Noerhte- Nöörjen dotkemefåante:
Eva Josefsen lea nammaduvvon Sámedikki lahttu Davvi- Norgga foandastivrii áigodahkii 2012 – 2015, su várrelahttu lea Kevin Johansen.
Eva Josefsen nammoehtovveme Saemiedigkien lïhtsege Noerhte- Nöörjen fåantestovrese boelhkese 2012 – 2015, dan hiehtievuerie lea Kevin Johansen.
Gaska- Norgga dutkanfoanda:
Dajve- Nöörjen dotkemefåante:
Arnt Erik Tjønna lea nammaduvvon Sámedikki lahttu Gaska- Norgga foandastivrii áigodahkii 2012 – 2015, su várrelahttu lea Nora Marie Bransfjell.
Arnt Erik *Tjønna nammoehtovveme Saemiedigkien lïhtsege Dajve- Nöörjen fåantestovrese boelhkese 2012 – 2015, dan hiehtievuerie lea Nora Marie Bransfjell.
Akkreditereneavttut ođđa doavttergrádaoahpuid álggaheapmái
*Akkreditereneavttut orre dåakteremierielearoej aelkiehtæmman
Máhttodepartemeanttas ja Sámedikkis leat leamaš konsultašuvnnat akkreditereneavttuid birra doavttergrádaoahpuid álggaheamis.
Maahtoedepartemeenten jïh Saemiedigkien orreme konsultasjovnh *akkreditereneavttuid bïjre dåakteremierielearoej aelkiehtimmesne.
Bealálaččat šiehtaiga čuovvovaččat:
*Bealálaččat *šiehtaiga #minngebe<adj><pl><nom>:
Láhkaásahusa rievdadeamis váldo čuovvovaš teaksta mielde departemeantta mearkkašumiide ođđa láhkaásahustekstii: Máhttodepartemeanta diehtá ahte dát gáibádus sáhttá mielddisbuktit erenoamáš hástalusaid Sámi allaskuvlii dan sivas go allaskuvlla ulbmil lea dan duohken ahte sáhttá rekrutteret bargiid ja doavttergrádakandidáhtaid main lea sámegiel gelbbolašvuohta.
Njoelkedassen jorkestimmesne åoktoe minngebe teekste mietie departemeenten mïerhkesjimmide orre njoelkedasseteekstese: Maahtoedepartemeente daajra ahte daate krïevenasse maahta sjïere haestiemidie mealtan buektedh Saepmien jïlleskuvlese dennie sjïekesne goh jïlleskuvlen ulmie dan duekesne lea ahte maahta barkijidie jïh dåakteremieriekandidaatide dåårrehtidh mejnie lea saemiengïeleh maahtaldahke.
Dál lea jođus stuorit guorahallan sámi dutkama birra ja alitoahpu birra mii earret eará galgá čielggadit movt Sámi allaskuvla sáhttá ovdánit.
Daelie lea *jođus stoerebe goerehtalleme saemien dotkemen bïjre jïh plaavelearoen bïjre mij gaskem jeatjah edtja guktie tjïelkedidh Saepmien jïlleskuvle maahta åvtenidh.
Dán čielggadeami čuovvoleami oktavuođas áigu máhttodepartemeanta ovttasráđiid Sámedikkiin ja Sámi allaskuvllain guorahallat lea go dárbu erenoamážit heivehit njuolggadusaid vai allaskuvla sihkkarastojuvvošii buori ovdáneami.
Daan salkehtimmien dåeriedimmien gaskesisnie sæjhta maahtoedepartemeente *ovttasráđiid Saemiedigkine jïh Saepmien jïlleskuvline goerehtalledh lea goh daerpiesvoete joekoenlaakan njoelkedasside sjïehtehtidh vuj jïlleskuvle buerie evtiedimmiem #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Jus 2011:s boahtá ohcan Sámi allaskuvllas gos ohcet akkrediteret ođđa doavttergrádaoahpu, de áigu Máhttodepartemeanta váldit oktavuođa lávdegottiin mii guorahallá sámi dutkamiid ja alitoahpuid.
Jis 2011:sne båata ohtsemen Saepmien jïlleskuvleste sijjesne uhtsieh *akkrediteret orre dåakteremierielearoem, dellie sæjhta Maahtoedepartemeente gaskesem ååktedh moenehtsinie mij goerehtalla saemien dotkemidie jïh plaavelearojde.
Dán dahká vai oažžu dieđuid lávdegotti veardádallamiid birra das movt Sámi allaskuvla buoremusat sáhttá ovdánit.
Daam dorje vuj åådtje daajrojde moenehtsen #mohtedidh<vblex><tv><der_alla><vblex><der_nomact><n><pl><gen> bïjre dehtie guktie Saepmien jïlleskuvle bööremeslaakan maahta åvtenidh.
Dan maŋŋil áigu departemeanta gulahallat Sámedikkiin ja Sámi allaskuvllain guorahallandihti lea go dárbu rievdadit láhkaásahusa mii guoská Sámi allaskuvlii.
Dan mænngan sæjhta departemeente Saemiedigkine gaskestalledh jïh Saepmien jïlleskuvline *guorahallandihti lea goh daerpiesvoete jarkestidh njoelkedassem mij dæjpa Saepmien jïlleskuvlese.
Stivralahtuid nammadeapmi Sámi Allaskuvlii áigodagas 2011 - 2015
Ståvroelïhtsegi nammoehtimmie Saepmien Jïlleskuvlese boelhkesne 2011 - 2015
Čuovvovaš olbmot leat nammaduvvon stivralahttun borgemánu 1. b. 2011 rájis suoidnemánu 31. b. 2015 rádjái: Gunn-Britt Retter, Vuonnabahta, su persovnnalaš várrelahttu lea Outi Susanna Länsman, Anár, Suopma (sámediggi nammadan) Roger Skarvik, Áltá, su persovnnalaš várrelahttu lea Ánde Somby, Romsa (Sámediggi nammadan)
Minngebe almetjh nammoehtovveme ståvroelïhtseginie mïetsken 1. b. 2011 raejesne snjaltjen 31. b. 2015:n raajan: Gunn-Britt Retter, Vuonnabahta, dan persovneles hiehtievuerie lea Outi Susanna Länsman, Anár, Soeme (saemiedigkie nammoehtamme) Roger Skarvik, Áltá, dan persovneles hiehtievuerie lea Ánde Somby, Romsa (Saemiedigkie nammoehtamme)
3 Giella
3 Gïele
Sámi álbmogis galgá leat vejolašvuohta ja riekti geavahit iežaset giela.
Saemien aalmogen edtja årrodh nuepie jïh reaktoe nuhtjedh jïjtjsh gïelem.
Giela seailluheapmi ja ovddideapmi lea guovddáš oassi sámi kultuvrra boahtteáiggis.
Gïelen vaarjelimmie jïh evtiedimmie lea voernges boelhke saemien kultuvren #båetije aejkie<n><sg><ine>.
Danne lea Sámedikkis váldoulbmilin ahte giella geavahuvvo aktiivvalaččat ja lea oidnosis almmolašvuođas.
Dannasinie Saemiedigkesne åejvietsiehkine ahte gïele eadtjohkelaakan nuhtjesåvva jïh vuajnese lea byögkelesvoetesne.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
Dat giellaarenat mat dál gávdnojit, fertejit bisuhuvvot ja ovdánahttot, ja ferte láhččit dili vai ođđa giellaarenat ásahuvvojit.
Dah gïelesijjieh mah daelie gååvnesieh, tjuerieh #tjöödtjestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jïh #evtiedidh<vblex><tv><der_passs><vblex><iv><inf>, jïh tjuara laetjijh tsiehkiem vuj orre gïelesijjieh tseegkesuvvieh.
Dain guovlluin gos sámegiella lea hearkkes dilis, doppe fertet bargat giellaealáskahttimin.
Dejnie dajvine sijjesne saemiengïele lea *hearkkes tsiehkesne, debpene tjoeredh barkedh gïelejealajimmine.
Dain guovlluin gos sámegiella lea beaivválašgiella, doppe fertet dihtomielalaččat ain ovddos guvlui sámástit.
Dejnie dajvine sijjesne saemiengïele lea fïerhtenbeajjetjegïele, debpene tjoerebe fahkoeslaakan annje *ovddos dajvese saemiestidh.
Sámediggi bargá iešguđetládje joksat dáid ulbmiliid.
Saemiedigkie barka *iešguđetládje jaksedh daejtie ulmide.
Mii juohkit doarjagiid suohkaniidda ja fylkasuohkaniidda vai sidjiide galgá leat vejolaš bálvalit álbmoga sámegillii.
Mijjieh dåarjojde juekebe tjïeltide jïh fylhketjïeltide vuj dejtie gåaredh edtja hoksehtidh aalmogem saemiengïelese.
Mii doarjut sámi giellaguovddážiid ja doarjut maid sihke dakkár giellaprošeavttaid mat leat sámi giela hálddašanguovllus, ja maiddái daid mat leat olggobealde.
Mijjieh dåarjobe saemien gïelejarngide jïh aaj dåarjobe dovne dagkeres gïeleprosjeektide mah leah saemien gïelen reeremedajvesne, jïh aaj dejtie mah bæjngolen leah.
Sámediggi maid rávve ja bagadallá sámi tearpmaid ja báikenamaid birra.
Saemiedigkie aaj nihtetjæsta jïh #bijjiedidh<vblex><tv><der_alla><vblex><indic><pres><p3><sg> saemien teermi jïh sijjienommi bïjre.
Dán barggus lea dárbu ovttasbargat ráđđehusain, fylkasuohkaniiguin, suohkaniiguin ja sámegiela fágabirrasiiguin.
Daennie barkosne lea daerpiesvoete laavenjostedh reerenassine, fylhketjïeltigujmie, tjïeltigujmie jïh saemiengïelen faagebyjresigujmie.
Ovttasbargu
Ektiebarkoe
Sámediggi lea 2011:s oassálastán seminárain, konferánssain ja čoahkkimiin main fáddá lea leamaš sámegiela dilli ja boahttevaš hástalusat.
Saemiedigkie #2011<num><sem_year><sg><ine> mealtan seminaarine, konferaansine jïh tjåanghkojne mejnie aamhtese orreme saemiengïelen tsiehkie jïh båetije haestemh.
Diekkár giellafágalaš deaivvadeamit leat dehálaččat go dalle besset iešguđetge fágabirrasat čoahkkanit ja juogadit vásáhusaid.
*Diekkár gïelefaageles gaavnesjimmieh vihkele goh joem biesieh ovmessieh faagebyjresh tjåanghkenidh jïh joekedidh vaesehtsidie.
Dasa lassin leat diekkár čoahkkaneamit giellaarenat almmolašvuođas.
Dan lissine leah *diekkár tjåanghkenimmieh gïelesijjieh byögkelesvoetesne.
Sámediggi lea erenoamáš movttet go lullisámi giellabirrasis dál leat ásahan giellafierpmádaga, ja mii oassálastit maid doppe.
Saemiedigkie lea sjïere #feejjene<adj><sg><nom> goh åarjelsaemien gïelebyjresisnie daelie gïelevearmadahkem tseegkeme, jïh mijjieh mealtan aaj debpene.
Lullisámegiela fierpmádatčoahkkin čohkke buot lullisámi ásahusaid mat barget giellaoahpahusain.
Åarjelsaemiengïelen viermietjåahkoe seeptjie gaajhken åarjelsaemien institusjovnide mah gïeleööhpehtimmine berkieh.
Dát fierpmádatčoahkkimat lágiduvvojit máŋgii jagis, ja lullisámegiela oahpahusbarggut leat guovddáš fáttát dáin čoahkkanemiin.
Daah viermietjåahkoeh #öörnedehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> #gellie<num><sg><ill> jaepesne, jïh åarjelsaemiengïelen ööhpehtimmiebarkoeh leah voernges aamhtesh daejnie tjåanghkeneminie.
Sámedikki giellakonferánsa
Saemiedigkien gïelekonferaanse
Sámediggi lágidii giellakonferánssa 2011:s.
Saemiedigkie gïelekonferaansem öörnedehti 2011:sne.
Fáddán lei sámegiela čalmmustahttin ja geavaheapmi.
Aamhtesinie lij saemiengïelen tjelmiestehteme jïh pråvhkoe.
Diekkár konferánsa lea dehálaš čalmmustahttindihti sámegielaid almmolašvuođas.
*Diekkár konferaanse lea vihkeles *čalmmustahttindihti saemiengïeli byögkelesvoetesne.
Konferánsa lea maid dehálaš giellaarena.
Konferaanse aaj lea vihkeles gïelesijjie.
Konferánsa dulkojuvvui buot sámegielaide ja dárogillii.
Konferaanse gaajhkide saemiengïelide jïh daaroengïelese doelhkestovvi.
Konferánssas ledje 160 oasseváldi.
Konferaansesne lin 160 mealtan.
Sámediggi lea ožžon buriid máhcahemiid konferánssa maŋŋel ja oaidná dárbbu lágidit giellakonferánssaid duos dás ain.
Saemiedigkie åådtjeme bueride #jarkedh<vblex><iv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><pl><gen> konferaansen mænngan jïh vuajna daerpiesvoetem öörnedehtedh gïelekonferaanside *duos daelie annje.
Danne áigu Sámediggi lágidit giellakonferánssaid dássedit.
Dannasinie sæjhta Saemiedigkie gïelekonferaanside öörnedehtedh *dássedit.
Sámedikki giellastivra
Saemiedigkien gïeleståvroe
Sámedikki giellastivra ásahuvvui jagi 2001.
Saemiedigkien gïeleståvroe jaepien tseegkesovvi 2001.
Giellastivrra bargohivvodat maŋemus jagiid čájeha ahte sis eai leat šat nu hirbmat olu barggut.
Gïeleståvroen barkoeveahka minngebe jaepiej vuesehte ahte daj eah vielie leah nimhtie alme jïjnje barkoeh.
Sivvan dasa leat ahte giellapolitihkalaš bargguid rámmat leat rievdan dan rájes go dat álggahuvvui.
Sjïekine dan libie ahte gïelepolitihkeles barkoej mierieh jorkestovveme dan raejeste goh dïhte aelkiehtovvi.
Sámedikki hálddahusas lea gelbbolašvuohta nanusnuvvan.
Saemiedigkien reeremen lea maahtaldahke *nanusnuvvan.
Leat máŋga ođđa bargi boahtán geain lea nana gelbbolašvuohta, ja dat guoská buot sámi gielaide.
Leah gellie orre barkijh giej båateme lea nænnoes maahtaldahke, jïh dïhte dæjpa gaajhken saemien gïelide.
Leat máŋga ođđa suohkana sámegiela hálddašanguovllus, ja leat ásahuvvon ođđa sámi giellaguovddážat.
Leah gellie orre tjïelth saemiengïelen reeremedajvesne, jïh tseegkesovveme orre saemien gïelejarngh.
Dat mearkkaša ahte Sámedikkis leat dál eanet aktevrrat geaiguin sáhttá ságastit giellahástalusaid birra.
Dïhte krööhkeste ahte Saemiedigkesne daelie leah jeenje aktöörh giejgujmie maahta gaskestalledh gïelehaestemi bïjre.
Sámediggi lea maid ožžon buori ovttasbarggu guovddáš eiseválddiiguin.
Saemiedigkie aaj åådtjeme buerie ektiebarkoem voernges åejvieladtjigujmie.
Konsultašunšiehtadus lea dehálaš ovdamearkan dasa.
Konsultasjovnelatjkoe lea vihkele vuesiehtimmine dan.
Dát rievdadeamit leat dagahan min bargovuogi mihá eanet proseassabealušteaddjin.
Daah jorkestimmieh dorjeme mijjen barkoevuekiem sagki jeenje prosessevaarjelæjjine.
Go giellastivra ii leat dan beaivválaš doaimmas mielde, de lea leamaš váddáset váldit sin searvái.
Goh ij gïeleståvroe leah dennie fïerhtenbeajjetje darjoemisnie mietie, dellie orreme geervebe ååktedh dejtie seabran.
Sámedikki mielas ii leat dárbu sierra ráđđeaddi orgánii giellaáššiid várás, ja danne lea mearridan heaittihit Sámedikki giellastivrra 31.12.2011 rájes.
Saemiedigkien mïelesne ij leah daerpiesvoete sjïere raeriestæjjan orgaanese gïelegyhtjelassi muhteste, jïh dannasinie nænnoestamme illedh Saemiedigkien gïeleståvroem 31.12.2011:n raejeste.
Davviriikkalaš ovttasbargu
Noerhtelaanti ektiebarkoe
Norgga, Ruoŧa ja Suoma Sámedikkit leat Sámi parlamentáralaš ráđi bokte čielggadanprošeavtta davviriikkaid oktasaš sámegiela dutkan- ja ámmát/resursaguovddáža ásaheamis.
Nöörjen, Sveerjen jïh Soemen Saemiedigkieh leah Saepmien parlamentarihkeles raerien baaktoe salkehtimmieprosjeektem noerhterïjhki ektie saemiengïelen dotkeme- jïh funksjovnen/vierhtiejarngen tseegkemisnie.
Čielggadanprošeavtta raporta lea addon Sámi parlamentáralaš ráđđái.
Tjïelkedimmieprosjeekten reektehts vodteme Saepmien parlamentarihkeles raaran.
Lea maid sáddejuvvon ruhtadanohcan Interreg IV A Davvi dán prošektii.
Aaj seedtesovveme beetnehdåarjoeohtseme Interreg I-V/IV #A<n><abbr><pl><nom> Noerhte daan prosjeektese.
Davviriikkaid sámegiela dutkan- ja ámmát/resursaguovddážis galget leat giellafágalaš barggut nugo giellagáhtten, giellaovddideapmi, giellanormeremat, nammabálvalusat ja dieđut sámegielfágalaš gažaldagain.
Noerhtelaantide saemiengïelen dotkeme- jïh funksjovnen/vierhtiejarngesne edtjieh årrodh gïelefaageles barkoeh goh gïelevaarjelimmie, gïeleevtiedimmie, gïelenormeeradimmieh, nommedïenesjh jïh daajroeh *sámegielfágalaš gyhtjelassine.
Prošeaktaáigodagas galget buot sámedikkit háhkat bistevaš ruhtadeami vai guovddáš šattalii bissovaš giellaguovddážiin jagi 2014 rájes.
Prosjeekteboelhkesne edtjieh gaajhkh saemiedigkieh vihties beetnehdåarjoem skååffedh vuj jarnge vihties gïelejarngine sjædta jaepien #2014<num><sem_year><sg><nom> raejeste.
Sámediggi lea hui mieđas nannet davviriikkalaš sámi giellaovttasbarggu, vai ovttas sáhttit bargat giellaovddidemiin ja giellanannemiin.
Saemiedigkie lea dan hååneskisnie nænnoestidh noerhtelaanti saemien gïeleektiebarkoem, vuj ektedh maehtedh gïeleevtiedimmine jïh gïelenænnoestimmine barkedh.
Ráđđehusa sámegielaid doaibmaplána
Reerenassen saemiengïeli dahkoesoejkesje
Ráđđehusa sámegielaid doaibmaplána ođasmahttojuvvo jahkásaččat.
Reerenassen saemiengïeli dahkoesoejkesje fïerhten jaepien orreståvva.
Guovvamánus ovdanbuvttii Ođasmáhttin-, hálddahus- ja girkodepartemeanta 2010 stáhtusa ja makkár vuoruheamit galget lea 2011:s.
Goevtesne åvtese böökti Orremaehteme-, reereme- jïh gærhkoedepartemeente 2010:m staatush jïh magkeres prijoriteradimmieh #2011<num><sem_year><sg><ine> edtjieh.
Departemeantta deattuhii ahte dehálaš boađus dán rádjái lei arvat eambbo diđolašvuohta sámegielaid birra, sihke almmolaš eiseválddiin ja muđuige servvodagas.
Departemeenten tjïelkestehti ahte vihkeles illedahke daan raajan lij doestedh jeenje voerkesvoete saemiengïeli bïjre, dovne byjjes åejvieladtjine jïh voen siebriedahkesne.
Doaibmaplána lea juhkkojuvvon golmma váldokapihttaliidda: OAIDNIT, OAHPPAT, GEAVAHIT, main doaibmabijut leat iešguđetge dásiin juhkkojuvvon.
Dahkoesoejkesje #juekedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> golmen åejviekapihtelidie: VUEJNEDH, LÏEREDH, NUHTJEDH, mejnie råajvarimmieh leah ovmessie daltesinie #juekedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Sámediggi lea bargagoahtán daiguin bargguiguin maidda lea ovddasvástádus ja bargá viidáset daiguin bargguiguin mat leat álggahuvvon.
Saemiedigkie barkegåateme #dïhte<prn><dem><pl><com> barkoejgujmie mejtie lea dïedte jïh barka vijrebe #dïhte<prn><dem><pl><com> barkoejgujmie mah aelkiehtovveme.
Sámedikkis lea ovddasvástádus čađahit iešguđet lágan doaibmabijuid doaibmaplánas, sihke akto ja ovttas eará departemeanttaiguin ja ásahusaiguin.
Saemiedigkien lea dïedte tjïrrehtidh #fïereguhte<prn><ind><attr> dagkeres råajvarimmide dahkoesoejkesjisnie, dovne oktegh jïh ektesne jeatjah departemeentigujmie jïh institusjovnigujmie.
Sámedikki loahpalaš dieđáhus 2011 ovddas válbmana álgogeahčen jagi 2012.
Saemiedigkien minngemes bïevnese 2011:n åvteste *válbmana *álgogeahčen jaepien 2012.
Elgå skuvla
Elgåen skuvle
Elgå skuvla lea bargagoahtán lullisámi giella ja oahpahus resursaguovddáža ásahemiin.
Elgåen skuvle barkegåateme åarjelsaemien gïele jïh ööhpehtimmie vierhtiejarngen tseegkeminie.
Sámediggi lea čoahkkinasttán sihke Elgå skuvllain, Engerdal suohkaniin ja Ođasmáhttin, hálddahus- ja girkodepartemeanttain sihke hálddahuslaš ja politihkalaš dásis.
Saemiedigkie lea tjåanghkenem dovne Elgåen skuvline, Eengerdaelien tjïeltine jïh Saerniemaehtiejinie, reereme- jïh gærhkoedepartemeentine dovne reerije jïh politihkeles daltesisnie.
Sámediggi bargá viidáset dáinna áššiin ja vuordimis čovdojuvvo boahttevaš organiseren 2012 mielde.
Saemiedigkie barka vijrebe daejnie aamhtesinie jïh vuertieminie #tjuevtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> båetije öörneme 2012:n mietie.
Terminologalaš ovttasbargu
*Terminologalaš ektiebarkoe
Sámediggi bargá ovttas Ruoŧa sámedikkiin nannet julevsámegiela.
Saemiedigkie ektesne barka Sveerjen saemiedigkine nænnoestidh julevsaemiengïelem.
Lea mearriduvvon dollojuvvot julevsámi giellakonferánsa Johkamohkis, Ruoŧas, guovvamánus 2012.
Nænnoestovveme #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><inf> julevsaemien gïelekonferaanse Johkamohkkijjesne, Sveerjesne, goevtesne 2012.
Konferánssa fátta lea ee.
Konferaansen *fátta lea *ee.
giela ealáskahttin, oahpahus ja dutkan – ja konferánsa galgá gávdnat boahtteáigge áigumušaide čovdosiid.
gïelen jealajimmien, ööhpehtimmie jïh goerehtem – jïh konferaanse edtja gaavnedh båetijen aejkien aajkojde *čovdosiid.
Sámedikkis lea buorre gulahallan julevsámi-dáro/dáro-julevsámi sátnegirjji čálliin ja áigumuš lea almmustahttit sátnegirjji digitálahámis.
Saemiedigkesne buerie gaskestalleme luvliesaemien-daaroengïelen/daaroengïelen-julevsaemien baakoegærjam tjaeliejinie jïh aajkoe lea *almmustahttit baakoegærjan digitaalehaamosne.
Áigumuš lea soabadit ođđajagis 2012 ja almmuhit girjji ođđajagimánus/guovvamánus.
Aajkoe lea latjkedh orrejaepesne 2012:m jïh bæjjoehtidh gærjam tsïengelisnie/goevtesne.
Sámedikki lea oassalastan Norgga giellaráđi terminogiijakursii ja -seminárii.
Saemiedigkien lea *oassalastan Nöörjen gïeleraeriem *terminogiijakursii jïh -seminaarese.
Semináras ledje ovdan tearbmabarggu vuođđodieđut, oahppu fágagiela birra, doahpagat, meroštallamat ja eará praktihkalaš tearbmabarggut.
Seminaaresne fraamme lin teermebarkoen våaromedaajroeh, learoe faagegïelen bïjre, lahtesh, aerviedimmieh jïh jeatjah praktihkeles teermebarkoeh.
Sámediggi lea oassalastan Kárášjogas Giellagiella forumii, mii lea fierpmádatčoahkkin sámi hálddašanguovllu suohkaniid giellabargiide.
Saemiedigkie lea *oassalastan Karasjohkesne Giellagiella *forumii, mij viermietjåahkoem lea saemien reeremedajven tjïelti gïelebarkijidie.
Čoahkkimis ságastallui giellafágalaš áššiin mat leat ávkkálaččat giellabarggus.
Tjåanghkosne gïelefaageles aamhtesinie soptsestolli mah aevhkie gïelebarkosne.
Sámi giellaguovddážat
Saemien gïelejarngh
Sámediggi attii 2011:s doaibmadoarjaga 10 sámi giellaguovddážii.
Saemiedigkie vedti 2011:sne darjomedåarjoen 10:m saemieh gïelejarngese.
Sámediggi oaivvilda, ahte sámi giellaguovddážat barget buori barggu go čalmmustahttet sámegiela iežaset doaibmaguovllus, Sámedikki doarjjaortnega vuođul.
Saemiedigkie jeahta, ahte saemien gïelejarngh buerie barkoem berkieh goh tjelmiestehtieh saemiengïelem jïjtjsh vierhkiedajvesne, Saemiedigkien dåarjoeöörnegen dïere.
Giellaguovddážat leat mielde ráhkadeamen giellaarenaid, mat leat earenomáš dehálaččat ovddideamis sámegiela geavaheami guovlluin gos giella lea rašes dilis.
Gïelejarngh leah mietie darjoeminie gïelesijjide, mah leah sjïere vihkele evtiedimmesne saemiengïelen pråvhkoem dajvine sijjesne gïele hiejjehts tsiehkesne lea.
Sámediggi oaidná ahte máŋggain dain guovddážiin lea hui seammálágan doaibma jagis jahkái, muhto dulko dan nu ahte giellaguovddážat áiggi mielde ožžot hámi ja sisdoalu man nala barget.
Saemiedigkie vuajna ahte gelline dejnie jarngine lea dan aktelaaketje darjome jaepesne jaapan, mohte doelhkeste dam nimhtie ahte gïelejarngh tïjjen mietie åadtjoeh haamoem jïh sisvegem man nelnie berkieh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 85. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 85. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Sámediggi oaidná dehálažžan ahte giellaguovddážat čađa áiggi árvvoštallet iežaset doaimmaid nu ahte sáhttet fállat buriid fálaldagaid ja doaimmaid nugo álbmot háliida.
Saemiedigkie vuajna vihkielinie ahte gïelejarngh tjïrrh tïjjen laejhtieh jïjtjsh darjoemidie nimhtie ahte maehtieh buerie faalenasside jïh darjoemidie faaledh goh aalmoge sæjhta.
Sámedikkis lea ulbmil oččodit eanet ealli ja aktiivvalaš sámegielarenaid.
Saemiedigkien lea ulmie åådtjedidh jeenje jielije jïh eadtjohke #saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>sijjide.
Danin juolludii Sámediggi doaibmadoarjaga Omasvuona giellaguovddážii doaibmajahkái 2011.
Dannasinie laeviehti Saemiedigkie darjomedåarjoem Omasvuotnan gïelejarngese darjomejaapan 2011.
Omasvuona giellaguovddáš rahppui almmolaččat jagis 2010 ja leamaš ruhtaduvvon ja hálddašuvvon prošeaktan.
Omasvuotnan gïelejarnge byjjeslaakan #geehpehtidh<vblex><tv><der_passs><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> jaepesne #2010<num><sem_year><sg><nom> jïh orreme laeviehtovveme jïh reeresovveme prosjeektine.
Sámediggi oaidná dehálažžan ahte Omasvuona giellaguovddážii sihkkarastojuvvojit prošeaktaruđat prošeaktaáigodahkii dasságo guovddáš oažžu vuođđodoarjaga Sámedikkis.
Saemiedigkie vuajna vihkielinie ahte Omasvuotnan gïelejarngese #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> prosjeektebeetnegh prosjeekteboelhkese nehkele jarngen åadtjoje våaromedåarjoem Saemiedigkesne.
Sámediggi oassalastá jahkásaš giellaguovddašdeaivvadeamis.
Saemiedigkie *oassalastá jaapetje gïelevoerngesgaavnesjimmesne.
Sámedikki mielas lea dehálaš deaivat giellaguovddážiid gullan dihte maid dat barget ja makkár hástalusaid sii deivet iežaset bargguin.
Saemiedigkien mïelesne vihkele dieviedidh gïelejarngide govleminie åvteste maam dah berkieh jïh magkeres haestiemidie dah dieviedieh jïjtjsh barkojne.
Dán jagi giellaguovddašdeaivvadeamis lei Evenášis.
Daan jaepien gïelevoerngesgaavnesjimmesne Evenesesne lij.
Sámediggi lea bidjan johtui barggu guorahallat daid sámi giellaguovddážiid mat ožžot vuođđodoarjaga Sámedikkis.
Saemiedigkie bïejeme *johtui barkoem goerehtalledh dejtie saemien gïelejarngide mah våaromedåarjoem åadtjoeh Saemiedigkeste.
Sámediggi háliida dainna guorahallamin oaččut vel buoret gova dan doarjaga geavaheamis maid giellaguovddážat ožžot Sámedikkis.
Saemiedigkie dejnie sæjhta goerehtalleminie annje åadtjoeh buerebe guvvien dam dåarjoem pråvhkoste maam gïelejarngh Saemiedigkeste åadtjoeh.
Guorahallamis galgá čielggaduvvot leago doarjja veahkehan joksat ulbmila ja makkár čuoggát vejolaččat leat eastadan dan.
Goerehtallemisnie edtja #tjïelkedh<vblex><iv><der_d><vblex><der_passl><vblex><iv><inf> dåarjoe viehkiehtamme jaksedh ulmiem jïh magkeres tsiehkieh *vejolaččat jeereme dam.
Sámediggi galgá atnit ávkin guorahallanbohtosiid buoridan dihte sámi giellaguovddážiid hálddašeami.
Saemiedigkie edtja utnedh nåhtojne goerehtallemeilledahki bueredeminie åvteste saemien gïelejarngi reeremem.
Guorahallan guoská giellaguovddážiidda mat ožžo vuođđodoarjaga Sámedikkis áigodagas 2006-2010.
Goerehtalleme gïelejarngide dæjpa mah våaromedåarjoem åadtjoejin Saemiedigkeste boelhkeste 2006-2010.
Dehálaš guorahallamis šaddá gažaldat dálá giellaguovddážiid doaibmaguovllu viiddideapmi.
Vihkeles goerehtallemisnie sjædta gyhtjelasse daaletje gïelejarngi vierhkiedajven vijriedimmie.
Dat lea ášši, man ee.
Dïhte aamhtese, maam *ee.
Álttá sámi giellaguovddáš lea váldán bájas Sámedikkiin.
Áltán saemien gïelejarnge vaaresem ååkteme Saemiedigkine.
Sámedikki guovttegielalašvuođadoarjja
Saemiedigkien gööktengïelehvoetendåarjoe
Sámediggi lea 1993 rájes juolludan guovttegielalašvuođadoarjagiid daid gielddaide ja fylkkagielddaide, mat áiggis áigái leat gullan sámegiela hálddašanguvlui.
Saemiedigkie lea 1993:n raejeste laeviehtamme gööktengïelehvoetendåarjojde daj tjïeltide jïh fylhketjïeltide, mah tïjjesne tïjjese govleme saemiengïelen reeremedajvese.
Doarjjaortnega mihttomearri lea ahte sámegiela hálddašanguovllu álbmot galgá oažžut bálvalusaid sámegillii, ja addit suohkaniidda vejolašvuođa aktiivvalaččat bargat sámegiela ovdánahttinbargguiguin.
Dåarjoeöörnegen ulmie lea ahte saemiengïelen reeremedajven aalmoge edtja dïenesjidie åadtjodh saemiengïelese, jïh tjïeltide vedtedh nuepiem eadtjohkelaakan barkedh saemiengïelen evtiedimmiebarkoejgujmie.
Guovttegielalašvuođa juolludaneavttuid rievdadeamit
Gööktengïelehvoeten laeviehtimmiemoenemetsiehkiej jorkestimmieh
Sámediggi čađahii 2009:s árvvoštallama sámegiela hálddašanguovllu gielddaid ja fylkkagielddaid guovttegielalašvuođadoarjaga geavaheamis.
Saemiedigkie tjïrrehti 2009:sne vierhtiedimmiem saemiengïelen reeremedajven tjïelti jïh fylhketjïelti gööktengïelehvoetendåarjoen pråvhkosne.
Dán árvvoštallamis bođii ovdan earret eará dat, ahte guovttegielalašvuođadoarjaga juolludaneavttut berrešedje rievdaduvvot.
Daennie vierhtiedimmesne fraamme bööti gaskem jeatjah dïhte, ahte gööktengïelehvoetendåarjoen laeviehtimmiemoenemetsiehkieh byöroeh jarkestovvedh.
Ođđa meroštallannjuolggadusat ja juolludaneavttut leat leamaš gulaskuddamis.
Orre aerviedimmienjoelkedassh jïh laeviehtimmiemoenemetsiehkieh orreme *gulaskuddamis.
Sámedikki dievasčoahkkin dohkkehii guovttegielalašvuođadoarjaga ođđa juolludaneavttuid njukčamánus 2011.
Saemiedigkien dïevestjåanghkoe dåhkasjehti gööktengïelehvoetendåarjoen orre laeviehtimmiemoenemetsiehkide njoktjesne 2011.
Guovttegielalašvuođadoarjja ii stivrejuvvo šat goluid mielde nugo ovdal, muhto baicce ulbmiliid mielde.
Ij gööktengïelehvoetendåarjoe vielie stuvrh maaksoej mietie goh aarebi, mohte buerebh ulmiej mietie.
Doarjja juogaduvvo golmma oasis sámegiela hálddašanguovllu gielddaide.
Dåarjoe #joekedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> golmene boelhkesne saemiengïelen reeremedajven tjïeltide.
Dán ođđa málles lea vuođđooassi, bálvalanoassi ja ovddidanoassi hálddašanguovllu gielddaid várás.
Daennie orre goeresne lea våaromeboelhke, hoksehtimmieboelhke jïh evtiedimmieboelhke reeremedajven tjïelti muhteste.
Sámegiela hálddašanguovllu fylkkagielddaide lea guovtteoasat málle, mas lea vuođđo- ja bálvalanoassi ja ovddidanoassi.
Saemiengïelen reeremedajven fylhketjïeltide lea *guovtteoasat goere, mesnie lea våarome- jïh hoksehtimmieboelhke jïh evtiedimmieboelhke.
Sámegielaid dilli lea hui iešguđetlágan sámegiela hálddašanguovllu gielddain ja fylkkagielddain.
Saemiengïeli tsiehkie lea dan ovmessie saemiengïelen reeremedajven tjïeltine jïh fylhketjïeltine.
Danin lea Sámediggi ráhkadan individuála ovttasbargošiehtadusa juohke gielddain ja fylkagielddain das, mo gielddat/fylkagielddat áigot ovddidit, nannet ja ovdánahttit sámegiela.
Dannasinie lea Saemiedigkie dorjeme individuelle ektiebarkoelatjkoem #fïerhte<prn><ind><attr> tjïeltine jïh fylhketjïeltine dennie, guktie tjïelth/fylhketjïelth sijhtieh evtiedidh, nænnoestidh jïh evtiedidh saemiengïelem.
Individuála ovttasbargošiehtadusaid vuođđun leat Sámelága giellanjuolggadusat, mat galget sihkkarastit dan, ahte sámegiela hálddašanguovllu gielddaid ja fylkkagielddaid ássiin lea vuoigatvuohta geavahit, seailluhit, ovdánahttit ja nannet sámegielaid geavaheami almmolaš oktavuođain.
Individuelle ektiebarkoelatjkoej våaroeminie leah Saemienlaaken gïelenjoelkedassh, mah edtjieh dam gorredidh, ahte saemiengïelen reeremedajven tjïelti jïh fylhketjïelti årroji lea reakta nuhtjedh, vaarjelidh, evtiedidh jïh nænnoestidh saemiengïeli pråvhkoem byjjes gaskesinie.
Sámegiela hálddašanguovllus sámegiella ja dárogiella leat dásseárvosaš gielat.
Saemiengïelen reeremedajvesne saemiengïele jïh daaroengïele leah *dásseárvosaš gïelh.
Dát mearkkaša dan, ahte buohkain lea vuoigatvuohta bálvaluvvot sámegillii go sii váldet oktavuođa sámegiela hálddašanguovllu almmolaš ásahusaide.
Daate dam krööhkeste, ahte gaajhkesi lea reakta hoksehtovvedh saemiengïelese goh dah gaskesem ååktoeh saemiengïelen reeremedajven byjjes institusjovnide.
Sámediggi lea doallan diehtojuohkinčoahkkimiid buot gielddaiguin ja fylkkagielddaiguin sámegiela hálddašanguovllus guovttegielalašvuođa doarjaga ođđa juolludaneavttuid birra.
Saemiedigkie bïevnesetjåanghkojde #steeredh<vblex><iv><prfprc> gaajhki tjïeltigujmie jïh fylhketjïeltigujmie saemiengïelen reeremedajvesne gööktengïelehvoeten dåarjoen orre laeviehtimmiemoenemetsiehkiej bïjre.
Dát čoahkkimat láhče dehálaš vuođu viidáset bargui ovttasbargošiehtadusaid hábmemis.
Daah tjåanghkoeh vihkeles våaromem leetjin vijrebe borkese ektiebarkoelatjkoej hammosne.
Sámediggi dáhtui čakčat gielddain ja fylkkagielddain cealkámušaid ja evttohusaid individuála ovttasbargošiehtadusaide.
Saemiedigkie sïjhti tjaktje tjïeltine jïh fylhketjïeltine #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><acc> jïh uvtelasside individuelle ektiebarkoelatjkojde.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 86. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 86. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Ovttasbargošiehtadusat hábmejuvvojit sierra juohke gielddain ja fylkkagielddain iešguhtege gieldda ja fylkkagieldda cealkámuša vuođul.
Ektiebarkoelatjkoeh #hammoedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> sjïere #fïerhte<prn><ind><attr> tjïeltine jïh fylhketjïeltine ovmessie tjïelten jïh fylhketjïelten #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><gen> dïere.
Sámediggi lea gulahallan gielddaiguin ja fylkkagielddaiguin ovttasbargošiehtadusaid sisdoalu ja hámi birra.
Saemiedigkie tjïeltigujmie jïh fylhketjïeltigujmie gaskestalleme ektiebarkoelatjkoej sisvegen jïh haamoen bïjre.
Dát bargu lea ádjánan guhkit go Sámediggi árvvoštalai.
Daate barkoe fïjneme guhkieslaakan goh Saemiedigkie laejhtieji.
Muhtun gielddat/fylkkagielddat leat dieđihan, ahte eai geargga dáinna bargguin ovdal loahpageahčen 2011.
#Muvhtie<prn><ind><pl><nom> tjïelth/fylhketjïelth bïeljelamme, ahte eah galhkah daejnie barkojne aarebi minngiegietjesne 2011.
Ovttasbargošiehtadusat galget dohkkehuvvot politihkalaččat sihke gieldda/fylkagieldadásis ja Sámediggeráđis.
Ektiebarkoelatjkoeh edtjieh #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> politihkeleslaakan dovne tjïelten/fylhketjïeltedaltesisnie jïh saemiedigkieraeresne.
Dat mearkkaša dan, ahte ovttasbargošiehtadusaid vuolláičállin maŋŋona.
Dïhte dam krööhkeste, ahte ektiebarkoelatjkoej *vuolláičállin suajmene.
Sámedikki mihttomearrin lea oktasaččat vuolláičállit ovttasbargošiehtadusaid Sámedikki dievasčoahkkimis guovvamánu 2012:s.
Saemiedigkien ulmine lea #ektie<adj><pl><nom> *vuolláičállit ektiebarkoelatjkojde Saemiedigkien dïevestjåanghkosne goevten 2012:sne.
Suohkaniid guovttegielalašvuođadoarjaga geavaheami raporteren
Tjïelti gööktengïelehvoetendåarjoen pråvhkoem *raporteren
2010 ovddas raporterejit suohkanat ahte guovttegielalašvuođaruhta lea geavahuvvon earret eará bálvalussii, bargiid oahpahussii, jorgaleapmái, galbemii ja sámegiela visuálalaš čalmmusteapmái.
2010:n åvteste *raporterejit tjïelth ahte gööktengïelehvoetenbeetnege/gööktengïelehvoetenbeetneh gaskem jeatjah nuhtjesovveme dïenesjasse, barkiji ööhpehtæmman, jarkoestæmman, *galbemii jïh saemiengïelem *visuálalaš gåhtsajehtiemasse.
Sámediggi oaidná suohkaniid ja fylkasuohkaniid raporttain ahte hálddašansuohkaniin ja fylkasuohkaniin leat iešguđetlágan hástalusat ja čuolmmat.
Saemiedigkie tjïeltide vuajna jïh fylhketjïelti reektehtsinie ahte reeremetjïelti jïh fylhketjïelti leah ovmessie haestemh jïh tjoelmh.
Suohkaniin leat iešguđetlágan dárbbut sámegiela nannen- ja ovddidanbargguin ja geavahit ruđaid iešguđetládje.
Tjïelti leah ovmessie daerpiesvoeth saemiengïelen nænnoestimmie- jïh evtiedimmiebarkojne jïh nuhtjieh beetnegidie *iešguđetládje.
Muhtun suohkanat geavahit olu ruđa bálvalit álbmoga sámegillii.
#Muvhtie<prn><ind><pl><nom> tjïelth jïjnje nuhtjieh beetnegem hoksehtidh aalmogen saemiengïelese.
Seammás lea eará suohkaniin dárbu buoridit álbmoga ja bargiid sámegielgelbbolašvuođa jus galggašii šaddat dárbu sámegielbálvalussii.
Seamma tïjjen jeatjah tjïelti lea daerpiesvoete bueriedidh aalmogem jïh barkiji saemiengïelemaahtaldahkem jis edtja sjïdtedh daerpiesvoete #saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>dïenesjasse.
Ovttasbargošiehtadusat gaskal Sámedikki ja suohkaniid leat buorit reaiddut sámegielbargguiguin, go ovttasbargošiehtadusat leat individuála ja heivehuvvon iešguđetge suohkana hástalusaide ja dainnalágiin sáhttá ráhkadit heivvolaš ja sierra doaibmabijuid dáidda suohkaniidda.
Ektiebarkoelatjkoeh gaskesne Saemiedigkien jïh tjïelti leah buerie dïrregh #saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>barkoejgujmie, goh ektiebarkoelatjkoeh individuelle jïh sjïehtelovveme ovmessieh tjïelten haestiemidie jïh *dainnalágiin maahta darjodh sjiehteles jïh sjïere råajvarimmide daejtie tjïeltide.
2010:s Raavrhvijhke suohkan ozai beassat fárrui sámegiela hálddašanguvlui, ja vurdojuvvui ahte dat galggai dáhpáhuvvat 1.1.2012 rájes.
2010:sne Raavrhvijhken tjïelte ohtsi bïesedh gujmie saemiengïelen reeremedajvese, jïh vuartasovvi dïhte edtji sjugniehtovvedh 1.1.2012:n raejeste.
Liikká 2012 stáhtabušeahtas eai lean várrejuvvon ruđat dasa, mii lei Sámediggeráđi mielas šállošahtti.
Lïjhke #2012<num><arab><sg><ine><attr> staatebudsjehtesne eah bïedtesovveme beetnegh dan, mij lij Saemiedigkieraerien mïelesne *šállošahtti.
Sámediggi lea dan dihte duhtavaš go Stuoradikki suohkan- ja hálddašankomitéa lea buktán mearkkašumi 2012 Stádabušehttii mas daddjo ahte Raavrhvijhke jođánepmosit berre beassat sámi hálddašanguvlui.
Saemiedigkie dan åvteste lea madtjele goh Stoerredigkien tjïelte- jïh *hálddašankomitéa buakteme mïerhkesjimmiem #2012<num><arab><sg><ill><attr> Staatebudsjehtese mesnie jyöhtoe ahte Raavrhvijhke radtjoesommeslaakan byöroe bïesedh saemien reeremedajvese.
Romssa suohkan lei maiddái sádden ohcama beassat fárrui sámegiela hálddašanguvlui, muhto gesii dan maŋŋá eret, man Sámediggeráđi šálloša.
Romsan tjïelte aaj seedteme ohtsemem bïesedh gujmie saemiengïelen reeremedajvese, mohte dan mænngan geesi raejeste, man Saemiedigkieraerien gaatelassja.
Ášši bohciidahtii stuorra digaštallama Romssas ja muđui Sámis.
Aamhtese stoere digkiedimmiem #bïhtsegidh<vblex><iv><der_caus><vblex><indic><pret><p3><sg> Romsesne jïh voen Saepmesne.
Sámediggi lea maid oassálastán dán digaštallamii, sihke jearahallamiid bokte ja kronihkaiguin.
Saemiedigkie aaj mealtan daan digkiedæmman, dovne byjrehtimmiej baaktoe jïh *kronihkaiguin.
Fylkasuohkaniid guovttegielalašvuođadoarjaga raporteren
Fylhketjïelti gööktengïelehvoetendåarjoem *raporteren
2010 ovddas raporterejit fylkasuohkanat ahte guovttegielalašvuođaruhta lea geavahuvvon earret eará bálvalussii, jorgaleapmái, galbemii ja sámegiela visuálalaš čalmmusteapmái.
2010:n åvteste *raporterejit fylhketjïelth ahte gööktengïelehvoetenbeetnege/gööktengïelehvoetenbeetneh gaskem jeatjah nuhtjesovveme dïenesjasse, jarkoestæmman, *galbemii jïh saemiengïelem *visuálalaš gåhtsajehtiemasse.
Sámediggi oaidná fylkasuohkaniid raporttain ahte fylkasuohkaniin leat iešguđetlágan hástalusat ja čuolmmat.
Saemiedigkie vuajna fylhketjïelti reektehtsinie ahte fylhketjïelti leah ovmessie haestemh jïh tjoelmh.
Fylkasuohkaniin leat iešguđetlágan dárbbut sámegiela nannen- ja ovddidanbargguin ja geavahit ruđaid iešguđetládje.
Fylhketjïelti leah ovmessie daerpiesvoeth saemiengïelen nænnoestimmie- jïh evtiedimmiebarkojne jïh nuhtjieh beetnegidie *iešguđetládje.
Muhtun fylkasuohkanat geavahit olu ruđa bálvalit álbmoga sámegillii, muhto eará fylkasuohkaniin ges lea dárbu buoridit sámegiela- ja kulturgelbbolašvuođa.
#Muvhtie<prn><ind><pl><nom> fylhketjïelth jïjnje nuhtjieh beetnegem hoksehtidh aalmogen saemiengïelese, mohte jeatjah fylhketjïelti jis lea daerpiesvoete bueriedidh @X> jïh kultuvremaahtaldahkem.
Ovttasbargošiehtadusat gaskal Sámedikki ja fylkasuohkaniid guovttegielalašvuođaruđa geavaheamis leat buorit reaiddut sámegielbargguiguin, go ovttasbargošiehtadusat leat individuála ja heivehuvvon iešguđetge fylkasuohkana hástalusaide ja dainnalágiin sáhttá ráhkadit sierra heivehuvvon doaibmabijuid fylkasuohkaniidda.
Ektiebarkoelatjkoeh gaskesne Saemiedigkien jïh fylhketjïelti gööktengïelehvoetenbeetnegen pråvhkosne leah buerie dïrregh #saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>barkoejgujmie, goh ektiebarkoelatjkoeh individuelle jïh sjïehtelovveme ovmessieh fylhketjïelten haestiemidie jïh *dainnalágiin maahta darjodh sjïere sjïehtelovveme råajvarimmide fylhketjïeltide.
Sámi giellaiskkadeapmi
Saemien gïelegoerehtimmie
Sámediggi oaivvilda ahte dárbbašuvvo eanet systematiserejuvvon diehtu iešguhtege sámegiela geavaheami birra, vai livččii vejolaš hábmet rivttes giellapolitihka dál ja boahtte áiggis.
Saemiedigkie jeahta ahte #daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> jeenje *systematiserejuvvon daajroe ovmessie saemiengïelen pråvhkoen bïjre, vuj gåaredh hammoedidh rïektes gïelepolitihkem daelie aaj jïh #båetije<adj><sg><ine><attr> tïjjesne.
Danin Sámediggi lea mearridan čađahit riikkaviidosaš giellaiskkadeami ovttas Ođasmahttin-, hálddahus – ja girkodepartemeanttain.
Dannasinie Saemiedigkie nænnoestamme tjïrrehtidh *riikkaviidosaš gïelegoerehtimmiem ektesne Orrestehteme-, reereme – jïh gærhkoedepartemeentine.
Giellaiskkadeapmi gokčá maiddái daid báikkiid ja gávpogiid, mat leat sámegiela hálddašanguovllu olggobealde.
Gïelegoerehtimmie aaj gaptja dejtie sijjide jïh staaride, mah leah saemiengïelen reeremedajven ålkolen.
Giellaiskkadeami ulbmilin lea čielggadit gallis máhttet lulli-, julev ja davvisámegiela njálmmálaččat ja čálalaččat, makkár oktavuođain sámegiella geavahuvvo, ja man olu sámegiella geavahuvvo gulahallangiellan mánáidgárddis, skuvllas, barggus, astoáiggis, báikkálaš servodagas ja eaktodáhtolaš dahje politihkalaš bargguin.
Gïelegoerehtimmien ulmine lea tjïelkedidh #gellie<prn><ind><sg><ine> maehtieh åarjel-, luvlien jïh noerhtesaemiengïelen njaalmeldh jïh tjaaleldh, magkeres gaskesinie saemiengïele nuhtjesåvva, jïh man jïjnje saemiengïele nuhtjesåvva gaskesadtemegïeline maanagïertesne, skuvlesne, barkosne, *astoáiggis, voenges siebriedahkesne jïh *eaktodáhtolaš jallh politihkeles barkojne.
Nordlandsforskning AS čađaha giellaiskkadeami ovttasráđiid Norut Alta AS:in.
Nordlandsforskningen AS/as gïelegoerehtimmiem tjïrrehte *ovttasráđiid Noruten Áltá AS:ine/as:ine.
Sámediggi lea maid mielde ovttasbarggus.
Saemiedigkie aaj lea mietie ektiebarkosne.
Iskkadeamis geavahuvvojit sihke kvantitatiivalaš ja kvalitatiivalaš metodat.
Goerehtimmesne nuhtjesuvvieh dovne *kvantitatiivalaš jïh *kvalitatiivalaš *metodat.
Jearahallanskovvi sáddejuvvo jagi ođđajagi- ja guovvamánu áigge boastta mielde oktiibuot 5000 olbmui, geat leat čálihuvvon Sámedikki jienastuslohkui.
Byjrehtimmieskjeema seedtesåvva jaepien @←ADVL> jïh goevten tïjjen påasten mietie *oktiibuot #5000<num><arab><sg><ill><attr> almetjasse, gïeh tjaeliehtovveme Saemiedigkien veeljemelohkese.
Dasa lassin čađahuvvojit čiekŋalis jearahallamat 12 gielddas sámegiela hálddašanguovllu olggobealde ja siskkobealde, sihke lulli-, julev- ja davvisámegielat guovlluin.
Dan lissine tjïrrehtovvieh gïengeles byjrehtimmieh #12<num><arab><sg><ine><attr> tjïeltesne saemiengïelen reeremedajven ålkolen jïh sisnjelen, dovne åarjel-, luvlie- jïh noerhtesaemiengïelh dajvine.
Čiekŋalis jearahallamat čađahuvvojit čuovvovaš gielddain: Aarborte, Bådåddjo, Divttasvuotna, Fálesnuorri, Gáivuotna, Guovdageaidnu, Oslo, Plassje, Romsa, Skánit, Snåasa ja Unjárga.
Gïengeles byjrehtimmieh minngebe tjïeltine tjïrrehtovvieh: Aarporte, #Bådåddjo<np><top><sg><nom>, Divttasvuotna, Fálesnuorri, Kåfjord, Kautokeino, Oslove, Plassje, Romsa, #Skánit<np><top><pl><nom>, Snåase jïh Nesseby.
Dutkit váldet oktavuođa maiddái iešguđetlágan institušuvnnaide ja organisašuvnnaide.
Dotkijh gaskesem ååktoeh aaj ovmessie institusjovnide jïh organisasjovnide.
Dán láhkai gártejuvvo, man ollugat hálddašit sámegiela iešguđetge suorggis, man ollu sámegiella geavahuvvo, makkár giellaválljejumiid vánhemat dahket mánáid ektui, ja man ollugat sáhtášedje jurddašit oahppat sámegiela.
Daan nemhtie *gártejuvvo, maam jïjnjh saemiengïelem reerieh ovmessieh suerkesne, man jeenje saemiengïele nuhtjesåvva, magkeres *giellaválljejumiid eejtegh maanaj muhteste darjoeh, jïh man jïjnjh maehtieh ussjedidh lïeredh saemiengïelem.
Sámi giellaiskkadeami bohtosat galget gárvánit cuoŋománu 2012:s ja dat leat oaivvilduvvon Sámedikki giellapolitihka vuođđun boahtteáiggis servodaga buot surggiin sihke stáhta, guovllu ja gieldda dásis.
Saemien gïelegoerehtimmien illedahkh edtjieh *gárvánit voerhtjen 2012:sne jïh dah jeahtasovveme Saemiedigkien gïelepolitihken våaroeminie #båetije aejkie<n><sg><ine> siebriedahken gaajhkine suerkine dovne staaten, dajven jïh tjïelten daltesisnie.
Bohtosat galget geavahuvvot Sámedikki gielladieđáhusa hábmemii ja daid doaibmabijuid hábmemii ja čađaheapmái, mat laktásit sámegielaid seailluheapmái ja ovddideapmái.
Illedahkh edtjieh nuhtjesovvedh Saemiedigkien gïelebïevnesen hommese jïh daj råajvarimmiej hommese jïh tjïrrehtæmman, mah *laktásit saemiengïeli vaarjelæmman jïh evtiedæmman.
Sámi terminologiija
Saemien terminologije
Sámediggi vástida beaivválaččat gažaldagaide sámegiela birra.
Saemiedigkie biejjieladtje vaestede gyhtjelasside saemiengïelen bïjre.
Gažaldagat leat sámegiela sániid ja namahusaid geavaheamis, tearpmaid, báikenamaid, ásahusaid namaid, dieđáhustávvaliid birra ja eará giellagažaldagaid, mat bohtet álbmogis, muhto maid ásahusas siskkáldasat.
Gyhtjelassh leah saemiengïelen baakoej jïh lahtesi pråvhkosne, teermi, sijjienommi, institusjovni nommi, bïevnesetaavlaj bïjre jïh jeatjah gïelegyhtjelasside, mah aalmogistie båetieh, mohte maam institusjovneste *siskkáldasat.
Lea áibbaš čielggas ahte servvodagas lea dárbu daidda ráđiide maid ožžot Sámedikkis giela várás.
Lea ohtsedh tjïelkes ahte siebriedahken lea daerpiesvoete dejtie raeride mejtie Saemiedigkeste åadtjoeh gïelen muhteste.
Sámediggi addá danin sihke ráđiid ja veahkeha jorgalemiiguin davvi-, julev- ja lullisámegillii, sihke siskkobealde ja olggobealde ásahusa.
Saemiedigkie dannasinie vadta dovne raeride jïh jarkoestimmiejgujmie viehkehte noerhte-, luvlie- jïh åarjelsaemiengïelese, dovne sisnjelen jïh ålkolen institusjovnen.
Sámediggi lea ráhkadan tearbmalisttuid dain sierranas tearbmaprošeaktamateriálain mat leat boahtán sisa ja maid Sámediggi lea ruhtadan.
Saemiedigkie teermelæstojde dorjeme dejnie sjïere teermeprosjeektematerijaaline mah båateme sïjse jïh maam Saemiedigkie laeviehtamme.
Sámi giellalávdegotti tearbmajoavkkut leat dađistaga dohkkehan listtuid ee.
Saemien gïelesijjiegedtien teermedåehkieh ånnetji dåhkasjahteme læstojde *ee.
bátnedikšuntearpmaid, šaddonamahusaid ja servodatfágatearpmaid
baeniegïetedallemeteermi, sjædtoelahtesidie jïh ektievuekiefaageteermide
Sámedikkis lea ovttas Sámi giellalávdegottiin leamas davviriikkalaš davvisámegiela tearbmajoavku čoahkkin.
Saemiedigkien ektesne Saepmien gïelesijjiegedtine orreme noerhtelaanti noerhtesaemiengïelem teermedåehkie tjåanghkoen.
Čoahkkimis gieđahallojuvvui Riika-antikvára kulturmuitodatabása, Askeladdena tearbmalistu, mii lei jorgaluvvon dárogielas davvisámegillii.
Tjåanghkosne gïetedallesovvi *Riika-antikvára *kulturmuitodatabása, Askeladdenen teermelæstoe, mij daaroengïelesne jarkoestovveme noerhtesaemiengïelese.
Listu lea dál dohkkehuvvon.
Læstoe daelie #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Sámediggi háliida, ahte ohcanprográmma áiggi mielde boahtá maid lulli- ja julevsámegillii daningo dat nanne vejolašvuođa váldit atnui min iežamet giela ođđa arenain.
Saemiedigkie sæjhta, ahte ohtsemeprogrammen tïjjen mietie aaj båata åarjel- jïh julevsaemiengïelese juhkoe dïhte nuepiem nænnoste ååktedh otnese mijjen jïjtjemh gïelen orre sijjine.
Sámediggi lea árvvoštallan maid máŋggaid eará sátnelisttuid, mat gullet suohkanlaš bálvalusaide.
Saemiedigkie lea vierhtiedimmie aaj gelliej jeatjah baakoelæstoej, mah tjïelten dïenesjidie guvlieh.
Dat leat leamaš dakkárat, ahte ii leat leamaš dárbu dan árvvoštallat davviriikkalaš dásis.
Dah orreme dagkerh, ahte ij orreme daerpiesvoete dam noerhtelaanti daltesisnie laejhtedh.
Sámi giellalávdegotti lullisámegiela tearbmajoavku lea gieđahallan ja dohkkehan lullisámegiela suohkanlaš ja fylkkasuohkanlaš tearpmaid, boazodoallohálddahusa tearpmaid ja vuođđoskuvlla servodatfága tearpmaid.
Saemien gïelemoenehtsen åarjelsaemiengïelem teermedåehkie gïetedalleme jïh dåhkasjahteme åarjelsaemiengïelen tjïelten jïh fylhketjïelten teermi, båatsoereeremen teermi jïh maadthskuvlen ektievuekiefaagen teermide.
Sámedikki tearbmalisttuid logahallan, čájeha ahte eanas listtut leat dušše davvisámegillii.
Saemiedigkien teermelæstoej #jiehtedh<vblex><tv><der_halla><vblex><der_nomact><n><sg><gen>, vuesehte ahte jeenjemes læstoeh leah ajve noerhtesaemiengïelese.
Daid galggašii maid jorgalit julev- ja lullisámegillii.
Dejtie edtja aaj jarkoestidh luvlie- jïh åarjelsaemiengïelese.
Bargu gávdnat jorgaleddjiid namuhuvvon sámi giellaguovlluin lea váttis, danin go leat unnán giellabargit dain guovlluin.
#Barkedh<vblex><tv><imp><p1><du> gaavnedh jarkoestæjjide moenesovveme saemien gïeledajvine geerve, dannasinie goh leah ånnetji gïelebarkijh dejnie dajvine.
Sámediggi bargá viidáseappot ásahit ođđa ja buoret sátne- ja tearbmadatabáŋkku.
Saemiedigkie vijriehkåbpoe barka tseegkedh orre jïh buerebe baakoe- jïh *tearbmadatabáŋkku.
Das galgá šaddat álkit, viidát ja beroštahtti ohcanreaidu buohkaide, geat barget sámegielain, sihke studeanttaide, ohppiide, jorgaleddjiide, journalisttaide ja eará giellabargiide.
Dennie edtja sjïdtedh aelhkebe, vijrebe jïh #aabparidh<vblex><iv><der_caus><vblex><tv><prsprc> ohtsemedïrrege gaajhkesidie, gïeh saemiengïeline berkieh, dovne studeentide, learoehkidie, jarkoestæjjide, *journalisttaide jïh jeatjah gïelebarkijidie.
Sámi servodat vuordá, ahte Sámedikkis lea dakkár fálaldat.
Saemien siebriedahke vuarta, ahte Saemiedigkien lea dagkeres faalenasse.
Sámi báikenamat
Saemien sijjienommh
Sámediggi lea nevvon journalisttaid, suohkaniid ja eará berošteddjiid sámi báikenamain.
Saemiedigkie lea dïrregen *journalisttaid, tjïeltide jïh jeatjah aabparæjjide saemien sijjienommine.
Lea leamaš diehtojuohkin mearriduvvon ja dohkkehuvvon sámegiel čállivuogi birra mii guoská almmolaš čujuhusaide, báikenamaide, giliide, suohkana luottaide, gáhtaide jna.
Orreme bïevnesen nænnoestovveme jïh #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> saemiengïeleh tjaelijevuekien bïjre mij byjjes årromesijjide dæjpa, sijjienommide, byjjide, tjïelten gïejide, gaatenidie jnv.
Sámediggi lea ovttas báikenammakonsuleanttain nevvon nammaáššiin, ee.
Saemiedigkie ektesne lea sijjienommekonsuleentine dïrregen nommeaamhtesinie, *ee.
Romssa ja Finnmárkku ođđa álbmotmehciin ja luonddumehciin.
Romsan jïh Finnmaarhken orre aalmogemiehtjine jïh eatnemenmiehtjine.
Lea maid evttohan sámi nama Bådåddjo doallovistái.
Aaj uvtedamme saemien nommem #Bådåddjo<np><top><sg><gen> *doallovistái.
Sámediggi lea maid nevvon muhtun báikenamain Guovdageainnu suohkanis, ja muhtun eará báikenamain ja riikarádjemearkkain Lierne ja Namsskogan suohkaniin.
Saemiedigkie aaj lea dïrrege #muvhtie<prn><ind><pl><ine> sijjienommine Kautokeinon tjïeltesne, jïh #muvhtie<prn><ind> #jeatjebe<prn><ind> sijjienommine jïh rïjhkeraejievæhtine Liernen jïh Namsskoganen tjïeltine.
Sámediggi lea muđui nevvon Gáivuona ja Návuona bálddalaš báikenamain.
Saemiedigkie lea voen dïrrege Kåfjorden jïh Návuotnan *bálddalaš sijjienommine.
Omasvuona suohkan lea mearridan ovcci sámi báikenama.
Omasvuotnan tjïelte uktsiem nænnoestamme saemieh sijjienommen.
Sámediggi lea nevvon Stáda geaidnodoaimmahat Davviregiovnna movt muhtun báikenamaid Álttás čállá sámegillii, báikenamaid maid áigot galbbaide bidjat.
Saemiedigkie lea dïrrege Staaten #geajnoe<n><sem_route><cmp_sgnom><cmp> @→N> Noerhteregijovnen guktie #muvhtie<prn><ind><pl><acc> sijjienommide Áltesne saemiengïelese tjaala, sijjienommide mejtie sijhtieh sjeltide bïejedh.
Sámediggi lea hui mielas dasa ahte suohkanat ja earát geavahišgohtet sámi báikenamaid.
Saemiedigkie lea dan mïelesne dan ahte tjïelth jïh jeatjebh nuhtjegåetieh saemien sijjienommide.
Dát váikkuha dasa ahte sámi báikenamat bohtet oidnosii ja geavahuvvojit.
Daate dan dijpie ahte saemien sijjienommh vååjnesasse båetieh jïh nuhtjesuvvieh.
Sámediggi lea maid leamaš oktavuođas eará suohkaniiguin sámi báikenamaid galbema birra.
Saemiedigkie aaj gaskesisnie jeatjah tjïeltigujmie saemien sijjienommi *galbema bïjre.
Sámediggi leage movttet go Bådåddjo lea válljen geavahit sámi báikenama gávpotgalbbas.
Saemiedigkie #feejjene<adj><sg><nom> goh #Bådåddjo<np><top><sg><nom> veeljeme nuhtjedh saemien sijjienommem staaresjeltesne.
Sámedikki mielas lea dehálaš ahte sámi giella oidno dain guovlluin gos giella lea hearkkes dilis.
Saemiedigkien mïelesne vihkele ahte saemien gïele vååjnoe dejnie dajvine sijjesne gïele lea *hearkkes tsiehkesne.
Gonagas Stáhtaráđis lea nannen Divttasvuona suohkana sámi báikenama.
Gånka Staateraerien nænnoestamme Divttasvuotnan tjïelten saemien sijjienommem.
Sámediggi lea maid movttet go Hábmera suohkan lea ožžon dohkkehuvvot sámi báikenamas.
Saemiedigkie aaj lea #feejjene<adj><sg><nom> goh Hábmeren tjïelte åådtjeme #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> saemien sijjienommeste.
Sámediggi lea veahkehan goappašat báikenamaid čállinvugiin.
Saemiedigkie gåabpegh sijjienommide viehkiehtamme tjaelemevuekine.
Sámediggi lea Norgga giellaráđiin ságastallan Barentsábi oljobohkanbáikkiin namaid.
Saemiedigkie lea Nöörjen gïeleraerine soptsestalleme Barentsáhpijjem åljabååremdimmiesijjine nommide.
Lea sávaldat ahte gávdnojit sámi namat dan logahallamis mas leat evttohuvvon namat oljobohkan-báikkiin ja eará installašuvnnat Barentsábis.
Lea sjaavnjoe ahte gååvnesieh saemien nommh dennie #jiehtedh<vblex><tv><der_halla><vblex><der_nomact><n><sg><ine> mesnie leah #uvtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> nommh åljabååremdimmie-sijjine jïh jeatjebe *installašuvnnat Barentsáhpijjesne.
Sámi namat Barentsábis lea mielde čalmmustahttime sámegiela.
Saemien nommh Barentsáhpijjesne lea mietie tjelmiestehtieminie saemiengïelem.
Sámediggi lea ságastallame Kulturdepartemeanttain, rievdadit 7.§ láhkaásahusas máŋggagielat namaid geavaheami birra, nu ahte ii sáhte válljet eret sámi namaid sámi guovlluin.
Saemiedigkie lea Kulturdepartemeentine soptsestalleminie, 7.§ njoelkedassesne jarkestidh gelliengïeleh nommide pråvhkoen bïjre, nimhtie ahte ij maehtieh raejeste veeljedh saemien nommide saemien dajvine.
Sámediggi lea digitalisereme ovddeš sámi nammanevvohaga boares báber- ja kaseahttaarkiivva.
Saemiedigkie lea *digitalisereme ovtetje saemien *nammanevvohaga båeries paehpere- jïh *kaseahttaarkiivva.
Dát mearkkaša govvet áššebáhpiriid, čohkkejuvvon listtuid ja eará dokumeanttaid arkiivvas, ja dološ kaseahtaid digitaliseret.
Daate krööhkeste guvviedidh aamhtespaehpieridie, seeptjesovveme læstojde jïh jeatjah tjaatsegidie arkijvesne, jïh #dæjpeladtje<adj><sg><nom> *kaseahtaid *digitaliseret.
Dát leat divrras dokumentašuvnnat ja kulturmuittut mat eai ábut láhppot.
Daah dovre vihtiestimmieh jïh kultuvremojhtesh eah mah viehkehth tjaajanidh.
Ohcanvuđot doarjagat sámegielprošeavttaide ja doarjagat sámeálbmot foanddas
#Ohcan<np><cmp_sgnom><cmp>våaromen dåarjoeh #saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>prosjeektide jïh dåarjoeh saemienaalmoge fåantesne
Sámedikkis leat guokte ohcanvuđot doarjjaortnegat sámegielprošeavttaide 2011 bušeahtas, oktiibuot 10 201 000 ruvnno ovddas.
Saemiedigkien leah göökte ohtsemevåaromh dåarjoeöörnegh #saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>prosjeektide #2011<num><arab><sg><ine><attr> budsjehtesne, *oktiibuot 10 201 000:n kråvnan åvteste.
Dát leat jurddahuvvon giellaprošeavttaide sihke siskkobealde ja olggobealde sámegielaid hálddašanguovllu.
Daah årrodh #åssjalommes<n><der_huvva><vblex><iv><imp><p1><sg> gïeleprosjeektide dovne sisnjelen jïh ålkolen saemiengïeli reeremedajven.
Dasa lassin lea várrejuvvon 1 200 000 ruvnno giellaovddideapmái sámeálbmotfoanddas.
Dan lissine bïedtesovveme 1 200 000:m kråvnah gïeleevtiedæmman saemienaalmogefåantesne.
Dán guovtti ortnega ulbmilin lea nannet ja lasihit sámegiela geavaheami.
Daan göökten öörnegen ulmine lea nænnoestidh jïh lissiehtidh saemiengïelen pråvhkoem.
Dán jagáš juolludemiin lea lullisámegiella deattuhuvvon, ja bohtege ollu doarjjaohcamat lullisámi guovllus.
Daan jaapetjen laeviehtimmine åarjelsaemiengïele #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>, jïh böötin jeenje dåarjoeohtsemh åarjelsaemien dajveste.
Addui doarjja ee.
Vodti dåarjoe *ee.
Sámegielgursii, servvodatfága tearpmaid ovddideapmái, lullisámegiela dokumentašuvdnii, lullisámi grammatihkkii ja sátnegirjjiide, mánáidspealuid ráhkadeapmái, lullisámi biibbaljorgaleapmái ja giellaleirii.
Saemienkursese, ektievuekiefaage teermi evtiedæmman, åarjelsaemiengïelen vihtiestæmman, åarjelsaemien grammatihkese jïh baakoegærjide, maanajspïeli darjoemasse, åarjelsaemien *biibbaljorgaleapmái jïh *giellaleirii.
Lea maid addon doarjja lágidit giellaarenaid gos giella gullo ja geavahuvvo, mánáide, nuoraide ja rávisolbmuide, erenoamážit dain guovlluin gos giella ii gullo almmolaččat.
Aaj vodteme dåarjoe gïelesijjide öörnedehtedh sijjesne gïele govlesåvva jïh nuhtjesåvva, maanide, noeride jïh geervealmetjidie, joekoenlaakan dejnie dajvine sijjesne ij gïele govlesovvh byjjeslaakan.
Lea maid addon doarjja sámegiela čalmmustahttimii almmolašvuođas.
Aaj vodteme dåarjoe saemiengïelen tjelmiestehtiemasse byögkelesvoetesne.
Ii boahtán ohcan ođđa jienaid bidjat mánáid- ja nuoraidfilmmaide.
Ij båateme ohtsemen orre tjoejide bïejedh @X> jïh noerijielieguvvide.
Sámediggái bohte ohcamat mat gusket vuođđoskuvlla mánáid giellanannemii nugo lohkangursii ja leaksoveahkkái.
Saemiedægkan böötin ohtsemh mah dijpieh maadthskuvlen maanaj gïelenænnoestæmman goh lohkemekursese jïh leaksoeveahkan.
Dát eai ožžon doarjaga go gullet oahpahuslága ulbmiliidda.
Eah daah åadtjoeh dåarjoem goh guvlieh ööhpehtimmielaakem ulmide.
Ohcamat oahpponeavvoráhkadeapmái ja oahpahusvugiide maid hilgojuvvojedje.
Ohtsemh learoevierhtiedarjoemasse jïh lïerehtimmievuekide aaj beelhkesovvin.
Ohcamat giellanannemii mánáidgárddiin ja ohcamat kulturdoaimmaide maid hilgojuvvojedje go dat lea doaimmat maid eará almmolaš bušeahttaboasttat galget gokčat.
Ohtsemh gïelenænnoestæmman maanagïertine jïh ohtsemh kultuvredarjoemidie aaj beelhkesovvin goh dïhte darjomh mejtie jeatjah byjjes budsjehtepåasth/budsjettpåasth edtjieh gaptjedh.
Govus vuolábealde čájeha doarjjajuolludemiid juogadeami suohkaniid mielde, sámegiela hálddašanguovllu siskkobealde, jagiid 2009-2011.
*Govus vuelielisnie vuesehte dåarjoelaeviehtimmiej joekedimmiem tjïelti mietie, saemiengïelen reeremedajven sisnjelen, jaepiej 2009-2011.
Diagrámma vuolábealde čájeha prošeaktadoarjagiid juogadeami fylkkaid mielde, mat leat olggobealde sámegiela hálddašanguovllu, jagi 2011.
*Diagrámma vuelielisnie vuesehte prosjeektedåarjoej joekedimmiem fylhki mietie, mah ålkolen leah saemiengïelen reeremedajven, jaepien 2011.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
90. siidu 379 siiddus
90. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
4 Kultuvra
4 Kultuvre
Sámedikki váldomihttomearrin sámi kultuvrrain lea oažžut ealli ja juohkelágan sámi dáidda- ja kultureallima.
Saemiedigkien åejvieulmiemierine saemien kultuvrine lea åadtjodh dyjrem/dyrem jïh *juohkelágan saemien tjeahpoe- jïh kultuvrestujmiem.
Nana ja árjjalaš sámi deaivvadansajit, kulturásahusat ja museat váikkuhit ealli báikegottiid gos olbmot háliidit ássat.
Nænnoes jïh eadtjohke saemien gaavnesjimmiesijjieh, kultuvreinstitusjovnh jïh museumh dijpieh dyjre/dyre sijjiegedtiej sijjesne almetjh sijhtieh veasodh.
Mii oaidnit man deaŧalaččat rikkis sámi dáiddalaš ja kultuvrralaš dáhpáhusat, valáštallandoaimmat, kulturdoaimmat mánáide ja nuoraide ja buorre bibliotehkafálaldat leat.
Mijjieh vuejnebe maam vihkeleslaakan ræjhkas/ræjhkoes saemien *dáiddalaš jïh kulturelle heannadimmieh, *valáštallandoaimmat, kultuvredarjomh maanide jïh noeride jïh buerie gærjagåetiefaalenasse leah.
Okta deaŧaleamos váikkuhangaskaomiin min kulturpolitihka juksamis, leat ekonomalaš váikkuhangaskaoamit.
Akte vihkielommes dïedtetsavtshvierhtine mijjen kultuvrepolitihken jaksemisnie, leah ekonomeles dïedtetsavtshvierhtieh.
Mii addit doarjaga sámi museaide, kulturorganisašuvnnaide, girjebussiide, govvasárggusráidduide, girjjálašvuhtii, musihkkii, mánáide ja nuoraide ja sámi dáiddáriidda.
Mijjieh dåarjoem vedtebe saemien museumide, kultuvreorganisasjovnide, gærjabusside, *govvasárggusráidduide, litteratuvrese, musihkese, maanide jïh noeride jïh saemien tjiehpijidie.
Mii bargat ovttas ollu aktevrraiguin nugo sámi organisašuvnnaiguin, ásahusaiguin, guovddáš, regionála ja báikkálaš eiseválddiiguin ja ovttaskas olbmuiguin.
Mijjieh ektesne barkebe jeenje aktöörigujmie goh saemien organisasjovnigujmie, institusjovnigujmie, jarnge, regionaale jïh voenges åejvieladtjigujmie jïh oktegs almetjigujmie.
Ovttasbargu
Ektiebarkoe
Sámediggi oaidná ahte lea dárbu gulahallat guovddáš ja báikkálaš eiseválddiiguin ja eará aktevrraiguin sámi kultuvrra suodjalan- ja nannenbarggu oktavuođas.
Saemiedigkie vuajna ahte lea daerpiesvoete gaskestalledh voernges jïh voenges åejvieladtjigujmie jïh jeatjah aktöörigujmie saemien kultuvren vaarjelimmie- jïh nænnoestimmiebarkoen gaskesisnie.
Sámedikkis lea maiddái lávga ovttasbargu sámi kulturásahusaiguin ja kulturorganisašuvnnaiguin, sihke fásta čoahkkimiid bokte ja doarjagiid bokte maid mii juolludit.
Saemiedigkien aaj lea *lávga ektiebarkoe saemien kultuvreinstitusjovnigujmie jïh kultuvreorganisasjovnigujmie, dovne vihties tjåanghkoej baaktoe jïh dåarjoej baaktoe maam mijjieh laeviehtibie.
Dán ovttasbarggu birra válddahuvvo lagabuidda sierra fáddákapihttaliin.
Daan ektiebarkoen bïjre buerkieståvva *lagabuidda sjïere aamhtesekapihtelinie.
Sámedikkis leat juohke jahkebealis hálddahusa dásis oktavuođačoahkkimat Kulturdepartemeanttain, gos guorahallat áigeguovdilis áššiid.
Saemiedigkien #fïerhte<prn><ind><attr> bieliejaepesne leah reeremen daltesisnie gaskesentjåanghkoeh Kulturdepartemeentine, sijjesne daaletje aamhtesidie goerehtallebe.
Ovdamearkka dihte leat áššit nugo huksenáššit, mas mielde maiddái Nuortasámi musea ja Beaivváš Sámi Našunálateáhter teáhtera ođđa visti, kulturpolitihkalaš čielggadanlávdegoddi, jagi 2012 stáhtabušeahtta, Norga-Ruošša kulturovttasbargu, doarjja sámi valáštallanulbmiliidda, ja Norgga kulturráđi ovddasvástádusa váldin sámi museain guorahallojuvvon 2011:s.
Vuesiehtimmien åvteste leah aamhtesh goh tseegkemeaamhtesh, mesnie mietie aaj Luvliesaemien museumen jïh Beaivvášen Saepmien Nasjonaaleteaateren teaateren orre gåetie, *kulturpolitihkalaš tjïelkedimmiemoenehtse, jaepien #2012<num><sem_year><sg><nom> staatebudsjehte, Nöörje-Russlaanten kultuvreektiebarkoe, dåarjoe saemiem *valáštallanulbmiliidda, jïh Nöörjen kultuvreraerien dïedten stilleminie saemien museumine 2011:sne goerehtallesovvem.
Departemeanta ja Sámediggi galledii maiddái Nuortasámi musea ja Savio-musea ovtta dákkár čoahkkima oktavuođas.
Departemeente jïh Saemiedigkie aaj goevleli Luvliesaemien museumem jïh Savio-museumem aktene dagkeres tjåanghkoem gaskesisnie.
Sámediggi lea váldán oktavuođa Kulturdepartemeanttain go guoská boahttevaš bargui kulturpolitihkain maŋŋá 2014.
Saemiedigkie gaskesem ååkteme Kulturdepartemeentine goh båetije borkese dæjpa kultuvrepolitihkine mænngan 2014.
Njukčamánus 2011 nammadii stáhtaráđđi lávdegotti dán barggu ektui.
Njoktjesne 2011:n nammoehti staateraerie moenehtsen daan barkoen muhteste.
Sámediggái ii lean dieđihuvvon dán lávdegotti ásaheami birra ja dan mandáhta birra.
Saemiedægkan ij #bïeljelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> daan moenehtsen tseegkemen bïjre jïh dan mandaaten bïjre.
Maŋŋá go Sámediggi lei váldán oktavuođa Kulturdepartemeanttain, de bohte golbma ovddasteaddji 2014 Kulturčielggadusas Kárášjohkii skábmamánus 2011.
Mænngan goh Saemiedigkie gaskesem ååkteme Kulturdepartemeentine, dellie böötin golme saadthalmetjh 2014:n Kultuvreboejhkehtasseste Karasjohkese rahkeste 2011.
Dán čoahkkimis beasai Sámediggi ovddidit iežas hástalusaid boahtteáiggi kulturpolitihka ektui.
Daennie tjåanghkosne bïesi Saemiedigkie evtiedidh jïjtjse haestiemidie båetijen aejkien kultuvrepolitihken muhteste.
Sámediggi ja 2014 Kulturčielggadus galget doallat oktavuođa viidáseappot dán deaŧalaš barggu oktavuođas.
Saemiedigkie jïh 2014:n Kultuvreboejhkehtasse edtjieh gaskesem #steeredh<vblex><iv><inf> vijriehkåbpoe daan vihkeles barkoen gaskesisnie.
Stáhta arkiiva, bibliotehka ja museaguovddáš, ABM-utvikling, leat 01.01.11 rájes biddjojuvvon Norgga kulturráđi vuollásažžan.
Staaten arkijve, gærjagåetie jïh museumejarnge, ABM-utvikling, leah 01.01.11:n raejeste bïejesovveme Nöörjen kultuvreraerien *vuollásažžan.
Sámedikkis lea leamaš čoahkkin direktevrrain Anne Aasheimain gos ságastallojuvvui makkár ovddasvástádus Norgga kulturráđis lea sámi museaide.
Saemiedigkien orreme tjåanghkoen direktöörine Anne Aasheimine sijjesne soptsestallesovvi magkeres dïedte Nöörjen kultuvreraeresne lea saemien museumide.
Norgga kulturráđis galgá ain leat dát ovddasvástádus ja háliida jeavddalaččat doallat oktavuođačoahkkimiid Sámedikkiin.
Nöörjen kultuvreraerien edtja annje årrodh daate dïedte jïh sæjhta jaabnan gaskesentjåanghkojde #steeredh<vblex><iv><inf> Saemiedigkine.
Dien oktavuođas ságastuvvui maiddái dávvirdihtorvuođu Primusa sámi veršuvnna ovddideami birra.
Duennie gaskesisnie aaj #gaskestalledh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> aatedaatamasjijnevåaromen *Primusa saemien *veršuvnna evtiedimmien bïjre.
Sámediggi lea dahkan hálddahuslaš ovttasbargošiehtadusa Sámi girkoráđiin.
Saemiedigkie dorjeme reerije ektiebarkoelatjkoem Saepmien gærhkoeraerine.
Šiehtadusa áigumuššan lea doallat jahkásaš oktavuođačoahkkima hálddahusa dásis, man ulbmilin lea gulahallat áššiid birra maidda lea oktasaš beroštupmi, ja man oktavuođas sáhttá lonuhallat fágalaš dieđuid dárbbu mielde ja čilget daid.
Latjkoen aajkojne lea #steeredh<vblex><iv><inf> jaapetje gaskesentjåanghkoem reeremen daltesisnie, man ulmine lea gaskestalledh aamhtesi bïjre mejtie lea ektie ïedtje, jïh man gaskesisnie maahta faageles daajrojde #låtnodh<vblex><tv><der_alla><vblex><inf> daerpiesvoeten mietie jïh boejhkelidh dejtie.
Sámi ásahusat
Saemien institusjovnh
Sámediggi addá njuolggodoarjaga Sámedikki bušeahta bokte sámi kulturviesuide ja kulturgaskkustanásahusaide, sámi festiválaide, sámi valáštallanorganisašuvnnaide, sámi teáhteriidda, sámi publikašuvnnaide, girjebussiide ja sámi museaide.
Saemiedigkie rïektedåarjegem vadta Saemiedigkien budsjehten baaktoe saemien kultuvregåetide jïh kultuvredeanahtimmieinstitusjovnide, saemien festivaalide, saemien *valáštallanorganisašuvnnaide, saemien teaateridie, saemien *publikašuvnnaide, gærjabusside jïh saemien museumide.
Doarjja addojuvvo lagat eavttuid mielde bušeahtas.
Dåarjoe vadtasåvva *lagat moenemetsiehkiej mietie budsjehtesne.
Ovttas muhtun kulturbargiiguin de leat sámi kulturásahusat ja – organisašuvnnat vuođđun ealli ja juohkelágan sámi dáidda- ja kultureallimii.
Ektesne #muvhtie<prn><ind><pl><gen> kultuvrebarkijigujmie dellie leah saemien kultuvreinstitusjovnh jïh – organisasjovnh våaroeminie dyjren/dyren jïh *juohkelágan saemien tjeahpoe- jïh kultuvreståjman.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
Sámediggi doallá jeavddalaččat oktavuođačoahkkimiid sámi kulturásahusaiguin ja – organisašuvnnaiguin mat ožžot doarjaga Sámedikki bušeahta bokte.
Saemiedigkie jaabnan #steeredh<vblex><iv><indic><pres><p3><sg> gaskesentjåanghkojde saemien kultuvreinstitusjovnigujmie jïh – organisasjovnigujmie mah dåarjoem åadtjoeh Saemiedigkien budsjehten baaktoe.
Čoahkkimiin gulahallat nubbi nuppi doaimmaid birra ja fágalaččat ságastallat, ja maid fáddán lávejit leat bušeahtta ja diehtojuohkin ja ságastallan áigeguovdilis áššiid birra.
Tjåanghkojne gaskestallebe #sinsitniem<prn><res><attr> sinsitnien darjomi bïjre jïh faageleslaakan soptsestallebe, jïh maam aamhtesinie provhkoeh årrodh budsjehte jïh bïevnesen jïh gaskestallemen daaletje aamhtesi bïjre.
Sámediggi lea 2011:s joatkán Sámediggeráđi sámi ásahusdieđáhusa čuovvoleami.
Saemiedigkie #2011<num><sem_year><sg><ine> jåarhkeme Saemiedigkieraerien saemien institusjovnebïevnesen dåeriedimmiem.
Das boahtá ovdan ahte ásahusat fertejit čađahit organiserenproseassaid man vuođul ráhkadit organisašuvdnahámi mii lea heivehuvvon dan almmolaš rollii mii sis lea njuolggodoarjaga bokte Sámedikkis, ja ahte dat váldoáššis galget leat organiserejuvvon vuođđudussan.
Dennie fraamme båata ahte institusjovnh tjuerieh öörnemeprosesside tjïrrehtidh man dïere darjoeh organisasjovnehaamoem mij sjïehtelovveme dan byjjes råållese mij daj rïektedåarjegen baaktoe lea Saemiedigkesne, jïh dah åejvieaamhtesisnie edtjieh öörnesovveme *vuođđudussan.
Erenoamáš ákkaid vuođul sáhttet organiserejuvvot oasussearvin.
Sjïeren *ákkaid dïere maehtieh öörnesovvedh *oasussearvin.
Sámediggi lea lágidan semináraid stivralahtuide maid Sámediggi lea nammadan sámi kulturásahusaid sierra stivrraide.
Saemiedigkie öörnedahteme seminaari ståvroelïhtsegidie mejtie Saemiedigkie nammoehtamme saemien kultuvreinstitusjovni sjïere ståvrojde.
Semináras ohppe stivralahtut makkár barggut sis leat ja makkár vuordámušat leat sidjiide go leat stivralahttun.
Seminaaresne lïerin ståvroelïhtsegh magkeres barkoeh daj leah jïh magkeres vuartoeh dejtie leah goh årrodh ståvroelïhtseginie.
Sámedikki mielas lea deaŧalaš buoridit sin gelbbolašvuođa geat čohkkájit Sámedikki nammadan stivralahttun, ja áigu lágidit ođđa seminára jagis 2012.
Saemiedigkien mïelesne vihkele bueriedidh dejtie maahtaldahken gïeh Saemiedigkiem tjahkasjieh nammoehtamme ståvroelïhtseginie, jïh sæjhta orre seminaarem öörnedehtedh jaepesne 2012.
Kulturdepartemeanttain lea dollojuvvon hálddahuslaš konsultašuvdna ođđa sámi kulturviesuid viessoláigoruhtadeami birra.
Kulturdepartemeenti #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><prfprc> reerije konsultasjovne orre saemien kultuvregåetiej *viessoláigoruhtadeami bïjre.
Dainna vuolggasajiin go ođđa huksenprošeavttaid bargovuogi sáhttá juohkit guovtti sadjái ovddasvástádusa vuođul ja fápmudusa vuođul, de sohppojuvvui bargovuohki viessoláigoruhtadeapmái ođđa sámi kulturviesuide.
Dejnie feelemesijjine goh orre tseegkemeprosjeekti barkoevuekiem maahta juekedh göökten sæjjan dïedten dïere jïh stillemen dïere, dellie #latjkedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> barkoevuekie *viessoláigoruhtadeapmái orre saemien kultuvregåetide.
Bargovuogis váldojuvvo vuolggasadji stáhta viessoláigoortnegis.
Barkoevuekesne ååktesåvva feelemesijjie staaten *viessoláigoortnegis.
Dat lea ceahkkálastojuvvon bargovuohki, ja ovddasvástádus juogaduvvo Sámedikki ja Kulturdepartemeantta gaskka, evttohusaid, mearrádusaid bušeahtalaš váikkuhusaid ektui dan oktavuođas go ođđa viessoláigoruhtadeapmi váldojuvvo atnui sámi kulturviesuid várás.
Dïhte lea *ceahkkálastojuvvon barkoevuekie, jïh dïedte #joekedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> Saemiedigkien jïh Kulturdepartemeenten gaskemsh, uvtelassi, mieriedimmiej *bušeahtalaš dïedti muhteste dennie gaskesisnie goh orre *viessoláigoruhtadeapmi otnese ååktesåvva saemien kultuvregåetiej muhteste.
Sámi kulturviesut ja kulturgaskkustanásahusat
Saemien kultuvregåetieh jïh kultuvredeanahtimmieinstitusjovnh
Sámediggi deaivvada dávjá sámi kulturviesuid ovddasteddjiiguin guorahallan dihte áššiid mat gusket ásahusdieđáhusa ja áigeguovdilis áššiid čuovvoleapmái.
Saemiedigkie daamhtah gaavnesje saemien kultuvregåetiej saadthalmetjigujmie goerehtalleminie åvteste aamhtesidie mah dijpieh institusjovnebïevnesen jïh daaletje aamhtesi dåeriedæmman.
Sámi kulturviesut leat deaŧalaččat sámi kultureallima oainnusmahttimis ja doibmet sámi kultuvrra ovddidanarenan.
Saemien kultuvregåetieh vihkele saemien kultuvrestujmiem *oainnusmahttimis jïh juhtieh saemien kultuvren evtiedimmiesijjine.
Sámediggi lea 2011:s sirdán Sáčča sámi viesu njuolga doarjjapoasttas Sámedikki bušeahtas ohcanvuđot postii “Sámi deaivvadansajit” .
Saemiedigkie #2011<num><sem_year><sg><ine> jåhteme Sážžán saemien gåetien rïekte dåarjoepåastesne Saemiedigkien budsjehtesne ohtsemevåaromen påastese “Saepmien gaavnesjimmiesijjieh” .
Dát sirdojuvvui ásahusdieđáhusa vuođul, gos čuožžu ahte Sámediggeráđđi sáhttá bidjat čielga gáibádusa buot ásahusaid ja organisašuvnnaid doibmii mat ožžot njuolgadoarjaga Sámedikki bušeahta bokte.
Daate institusjovnebïevnesen dïere #juhtedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg>, sijjesne tjåådtje ahte Saemiedigkieraerie maahta bïejedh tjïelke krïevenassen gaajhkide institusjovnide jïh organisasjovni darjoemasse mah rïektedåarjoem åadtjoeh Saemiedigkien budsjehten baaktoe.
Sámedikkis lea leamaš čoahkkin Sáčča sámi viesuin ovdal dan.
Saemiedigkien orreme tjåanghkoem Sážžán saemien gåetine aarebi dan.
Čoahkkimis ságastuvvui earret eará Sámedikki doarjjaortnega mihttomeriid ja eavttuid birra.
Tjåanghkosne gaskem jeatjah #gaskestalledh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> Saemiedigkien dåarjoeöörnegen ulmiej jïh moenemetsiehkiej bïjre.
Sámediggi nammada stivralahtuid sámi kulturviesuide ja kulturgaskkustanásahusaide.
Saemiedigkie ståvroelïhtsegidie nammohte saemien kultuvregåetide jïh kultuvredeanahtimmieinstitusjovnide.
Árran julevsáme guovdásja vuođđudusa stivrii áigodahkii 2011-2015 lea Sámediggi nammadan Siv Sara ja várrelahttun fas Johan Daniel O. Hætta.
Aernien julevsaemien *guovdásja *vuođđudusa stovrese boelhkese 2011-2015 lea Saemiedigkie nammoehtamme Siv Saram jïh hiehtievuerine viht Johan Daniel O./o. Hættam.
Davviálbmogiid guovddáža stivrii lea Sámediggi nammadan Hilde Anita Nyvoll ja várrelahttun joatká Nils Olaf Larsen.
Noerhteaalmogidie jarngen stovrese lea Saemiedigkie nammoehtamme Hilde Anita Nyvollem jïh hiehtievuerine jåarhka Nils Olaf Larsen.
Sámedikkis lea leamaš čoahkkin Sijti Jarngein guovddáža organisašuvdnarievdadanbarggu birra.
Saemiedigkien orreme tjåanghkoem Sijtijjen *Jarngein jarngen organisasjovnejorkestimmiebarkoen bïjre.
Guovddáš lea ožžon ođđa njuolggadusaid, maid vuođul Sámediggi lea ožžon stivrasaji.
Jarnge orre njoelkedasside åådtjeme, mej dïere Saemiedigkie ståvroesijjiem åådtjeme.
Sámediggi lea nammadan John Kappfjell Sijti Jarnge stivralahttun áigodahkii 2012-2016.
Saemiedigkie nammoehtamme John Kappfjellen Sijtijjen Jarngem ståvroelïhtseginie boelhkese 2012-2016.
Várdobáiki
Várdobáiki
Várdobáiki álggahii ođđasis organiserema 2009:s organisašuvdnaprošeavtta bokte masa Sámediggi attii doarjaga.
Várdobáiki orresne aelkiehti öörnemem 2009:sne organisasjovneprosjeekten baaktoe mïsse Saemiedigkie dåarjoem vedti.
Dát dahkkui maiddái Sámediggeráđi ásahusdieđáhusa vuođul.
Daate aaj dorji Saemiedigkieraerien institusjovnebïevnesen dïere.
Proseassa čađa leat čađahuvvon čoahkkimat Sámedikki ja Várdobáikki gaskka ođđa stivren- ja organisašuvdnahámi válljema birra.
Prosessen tjïrrh leah tjïrrehtovveme tjåanghkoeh Saemiedigkien jïh Várdobáikijjen gaskemsh orre stuvreme- jïh organisasjovnehaamoen veeljemen bïjre.
Ođđasisorganiserenprošeavtta raportta vuođul 2010:s lea mearriduvvon ahte bovdejuvvo vuođđudusa ásaheapmái.
*Ođđasisorganiserenprošeavtta reektehtsen dïere 2010:sne nænnoestovveme ahte bööresåvva *vuođđudusa tseegkemasse.
Danne lea Sámediggi bovdejuvvon searvat Várdobáikki sámi guovddáža vuođđudusa ásaheapmái.
Dannasinie lea Saemiedigkie bööresovveme meatan Várdobáikijjen saemien jarngen *vuođđudusa tseegkemasse.
Romssa ja Norlándda fylkkasuohkanat leat maiddái bovdejuvvon searvat mielde vuođđudeaddjin.
Romsan jïh #Norlánda<np><top><sg><gen> fylhketjïelth aaj bööresovveme meatan mietie tseegkijinie.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 92. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 92. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Oslo sámi viessu
Osloven saemien gåetie
Sámi viesu searvi lea álggahan ođđasis organiserenproseassa Sámedikkeráđi ásahusdieđáhusa vuođul.
Saemien gåetiem siebrie aelkiehtamme orresne öörnemeprosessem Saemiedigkienraerien institusjovnebïevnesen dïere.
Jos sámi ásahusaid galggaš sáhttit ovddidit viidáseappot, ja jos dat galget sáhttit deavdit dan ulbmila mii dain lea, ahte dain galgá lea viiddis ja searvvaheaddji doaibma, de lea dárbu ođđasis árvvoštallat stivra- ja organisašuvdnavuogi.
Jis saemien institusjovnide edtja maehtedh vijriehkåbpoe evtiedidh, jïh jis dah edtjieh maehtedh dievhtedh dam ulmiem mij dejnie lea, ahte dejnie edtja lea vijries jïh meatan darjome, dellie lea daerpiesvoete orresne laejhtedh ståvroe- jïh organisasjovnevuekiem.
Sámedikki árvvoštallama mielde lea vuođđudushápmi heivvoleamos organisašuvdnavuohki eanaš sámi kulturásahusaide.
Saemiedigkien vierhtiedimmien mietie lea *vuođđudushápmi sjiehtielommes organisasjovnevuekie jeenjemes saemien kultuvreinstitusjovnide.
Earret eará dan geažil go dat:
Gaskem jeatjah dan dïete goh dah:
Addá oadjebasvuođa das ahte ásahusa árvvut dollojuvvojit čoahkis Sihkkarastá dan ahte mearridanváldi lea ásahusa iežas orgánain.
Vadta tjïrkesvoetem dennie ahte institusjovnen aarvoeh #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> *čoahkis Gorrede dam ahte nænnoestimmiereaktah lea institusjovnen jïjtjse orgaanine.
Goziha dan ahte lea veahá gaska doarjjaaddi ja hálddašandási gaskkas.
Geehtie dam ahte lea ånnetji dajve dåarjoevedtijen jïh reeremedaltesen gaskesne.
Sámediggi lea lohpidan leat okta Oslo sámi viesu vuođđudusa ásaheddjiid gaskkas.
Saemiedigkie dåajvoehtamme årrodh akte Oslove saemien gåetien *vuođđudusa tseegkiji gaskesne.
Buorre lea go sihke Oslo gielda ja Akershus fylkkagielda bovdejuvvojit searvat mielde ásaheaddjin.
Buerie lea goh dovne Osloven tjïelte jïh Akershusen fylhketjïelte bööresuvvieh meatan mietie tseegkijinie.
Saemien Sijte
#Saemie<np><sg><top><gen> Sïjte
Stáhta huksenfitnodat, Kulturdepartemeantta barggahanreivviid vuođul, lea ráhkadan huksenprográmma, analyseren duktasaji ja ráhkadahttán ovdaprošeavtta Saemien Sijte ođđa vistái.
Staaten tseegkemesïelte, Kulturdepartemeenten #barkedh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>prieviej dïere, dorjeme tseegkemeprogrammem, joekehtahteme *duktasaji jïh #darjodh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><prfprc> *ovdaprošeavtta #Saemie<np><sg><top><gen> Sïjtem orre gåatan.
Ovdaprošeakta čájeha ahte šaddá gelddolaš ja hui erenoamáš ođđa visti.
*Ovdaprošeakta vuesehte ahte sjædta gieltegs jïh dan sjïere orre gåetie.
Vistti arkitektuvra iešalddis sáhttá geasuhit.
Gåetiem *arkitektuvra oktegh maahta giesedh.
Prošeakta lea bisson addojuvvon areálarámmaid siskkobealde, ja das lea mealgat unniduvvon energiijamihttomearri.
Prosjeekte orreme vadtasovveme goelpeneståaroemieriej sisnjelen, jïh dennie lea *mealgat #unniedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> energijeulmie.
Vistái galget boahtit kantuvrrat Saemin Sijtei, Sámediggái, Boazodoallohálddahussii ja Snoasa suohkanii.
Gåatan edtjieh båetedh kontovrh *Saemin Sïjtese, Saemiedægkan, Båatsoereeremasse jïh Snåasen tjïeltese.
Prošeavttas leat čuovvovaš servodatmihttomearit: Saemien Sijte musea ja kulturguovddáš galgá duođaštit, suodjalit, ovdánahttit ja ovddidit máttasámi identitehta, giela ja kultuvrra.
Prosjeektesne leah minngebe siebriedahkeulmieh: #Saemie<np><sg><top><gen> Sïjten museume jïh kultuvrejarnge edtja jååhkesjidh, vaarjelidh, evtiedidh jïh evtiedidh åarjelsaemien identiteetem, gïelem jïh kultuvrem.
Guovddáš sáhttá šaddat arenan ja čoahkkinbáikin, ja dasto doaibmat sámi dutkan- ja gaskkustanásahussan.
Jarnge maahta sjïdtedh sijjine jïh tjåanghkoesijjine, jïh dehtie minngede juhtebe saemien dotkeme- jïh deanahtimmieinstitusjovnine.
Guovddáža doaibma sáhttá leat mielde addimin sierra olahusjoavkkuide eanet máhtu ja áddejumi máttasámi kultuvrra ja leahkima birra.
Jarngen darjome maahta årrodh mietie vedtieminie sjïere *olahusjoavkkuide jeenje maahtoem jïh goerkesem åarjelsaemien kultuvrem jïh *leahkima bïjre.
Sámediggi lea dovddahan ahte Sámediggi váldá badjelasas ovddasvástádusa doaibmat láigolažžan daid areálain maid vuođđudus Saemien Sijte galgá geavahit, dainna eavttuin ahte Sámediggi bušeahtas bokte oažžu gokčojuvvot buot viessoláigogoluid ja jus maŋŋá bajidit láigomáksomeriid.
Saemiedigkie lea vihte ahte Saemiedigkie bijjeli ååktoe dïedtem juhtedh *láigolažžan dej goelpeneståarojne mejtie #tseegkedh<vblex><tv><imp><p3><sg> #Saemie<np><sg><top><gen> Sïjte edtja nuhtjedh, dejnie moenemetsiehkine ahte Saemiedigkie budsjehten baaktoe åådtje gaptjesovvedh #gaajhke<prn><ind><nom> *viessoláigogoluid jïh jis mænngan bijjiedibie *láigomáksomeriid.
Sámediggi lea earret eará deattuhan čuovvovaš ákkaid prošeavtta duohtan dahkama ektui ovdaprošeavtta vuođul: Visti doaibmá arkitektonálaš čikŋan ja šaddá eahpitkeahttá geahččan veara visti dán guovllus.
Saemiedigkie gaskem jeatjah tjïelkestahteme minngebe *ákkaid prosjeektem #saetnies<adj><ess> darjomen muhteste *ovdaprošeavtta dïere: Gåetie jåhta *arkitektonálaš rïeseginie jïh #geakasjidh<vblex><tv><vabess> sjædta gïehtjedeminie seatadigke/seatadihke gåetie daennie dajvesne.
Dát addá buori vejolašvuođa deattuhit, čalmmustit ja oainnusmahttit máttasámi kultuvrra árvvolaš vuogi mielde, mas sáhttá leat stuorra ávki Snoasai ja guvlui oppalaččat.
Daate buerie nuepiem vadta tjïelkestehtedh, gåhtsajehtedh jïh *oainnusmahttit åarjelsaemien kultuvrem *árvvolaš vuekien mietie, mesnie maahta årrodh stoere nåhtoe Snåasese jïh dajvese ellieslaakan.
Dát dávista bures ráđđehusa áŋgiruššansurggiide Kulturloktemis mas visuála dáidda, arkitektuvra ja design deattuhuvvojit.
Daate hijvenlaakan svååroe reerenassem barkoesuerkide Kultuvrelutnjemisnie mesnie *visuála tjeahpoe, *arkitektuvra jïh designen #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl>.
Geasuheaddji visti gos leat buorit bargodilit váikkuha positiivvalaččat rekrutteremii oažžut deaŧalaš virggiide olbmuid máttasámi guovllus, ja lea danne mielde nannemin fágabirrasa máttasámi giela ja kultuvrra ektui.
Giesije gåetie sijjesne leah buerie barkoetsiehkieh positijvelaakan/positïjvelaakan dijpie dåårrehtæmman vihkeles barkojde åadtjodh almetjidie åarjelsaemien dajveste, jïh dannasinie lea mietie nænnosteminie faagebyjresem åarjelsaemien gïelen jïh kultuvren muhteste.
Museadoaibma čájáhusaiguin ja gullevaš bagadanbájiin sámi duodjái duođašta máttasámi kultuvrra árvvolaš ja ealli vugiin.
Museumedarjome *čájáhusaiguin jïh *gullevaš *bagadanbájiin saemien vytnese jååhkesje åarjelsaemien kultuvren *árvvolaš jïh dyjre/dyre vuekine.
Oktii lokaliseren eará almmolaš doaimmaiguin main leat sámiidguoski doaimmat, oktiibuot lea buorre fágalaš movttiidahttin buohkaide.
Ikth *lokaliseren jeatjah byjjes darjomigujmie mejnie leah #saemie<n><sem_hum_lang><cmp_plgen><cmp> dïjpije darjomh, *oktiibuot lea buerie faageles eadtjaldehtemen gaajhkesidie.
Sámi teáhterat
Saemien teaaterh
Sámi teáhterat leat deaŧalaš arenat kulturvásiheapmái ja kulturgaskkusteapmái, ja sámegiela geavaheapmái ja oainnusmahttimii.
Saemien teaaterh leah vihkeles sijjieh kultuvredamtemasse jïh kultuvredeanahtæmman, jïh saemiengïelen provhkese jïh *oainnusmahttimii.
Beaivváš Sámi Našunálateáhter lea guhká oččodan sierra teáhtervistti Guovdageidnui.
Beaivvášen Saepmien Nasjonaaleteaatere guhkiem åådtjedamme sjïere teaateregåetiem Kautokeinose.
Teáhtera stivra lea mielas ahte Stáhta huksendoaimmahat váldá badjelasas ovddasvástádusa teáhtervistti huksemis, ja ávžžuha Sámedikki sáddet barggahanreivve Stáhta huksendoaimmahahkii.
Teaateren ståvroe mïelesne ahte Staaten #tseegkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> bijjeli ååktoe dïedten teaateregåetiem tseegkemisnie, jïh haasta Saemiedigkiem seedtedh #barkedh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>prieviem Staaten *huksendoaimmahahkii.
Sámediggi lea bivdán Stáhta huksendoaimmahaga bargat ođđa teáhtervistti plánemiin, mii doaisttážii lea ráddjejuvvon prográmmabarggu čađaheapmái.
Saemiedigkie Staatem maadteme *huksendoaimmahaga barkedh orre teaateregåetien soejkesjimmine, mij *doaisttážii geehtestovveme programmebarkoen tjïrrehtæmman.
Stáhta huksendoaimmahat lea ráhkadan huksenprográmma evttohusa.
Staaten #tseegkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> dorjeme tseegkemeprogrammen uvtelassem.
Sámedikki áigumuššan lea ahte Stáhta huksendoaimmahat váldá ovddasvástádusa barggu joatkimis dassážii go ođđa visti ceggejuvvo, ja maŋŋá ovddasvástádusa ođđa vistti doaimmas.
Saemiedigkien aajkojne lea ahte Staaten #tseegkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> ååktoe dïedten barkoem jåerhkiemisnie gosk goh orre gåetie tseegkesåvva, jïh mænngan dïedten orre gåetien darjoemisnie.
Dat sorjá das ahte nagodit go Sámediggi ja Kulturdepartemeanta soahpat ahte prošeakta lea oassi sámi ođđa kulturviesuid viessoláigoruhtadanortnegis ja ruhtaduvvo dan badjel.
Dah *sorjá dennie ahte gaegniedieh goh Saemiedigkie jïh kulturdepartemeente latjkebe ahte prosjeekte lea boelhke saemien orre kultuvregåetide *viessoláigoruhtadanortnegis jïh dan bijjelen laeviehtåvva.
Åarjelhsaemien Teatere lea mearridan ođđa stivren- ja organisašuvdnahámi mii goziha dieđáhusa áigumušaid.
Åarjelhsaemien Teatere nænnoestamme orre stuvreme- jïh organisasjovnehaamoem mij geehtie bïevnesen aajkojde.
Dát lea dahkkojuvvon Sámediggeráđi sámi ásahusovddidandieđáhusa vuođul.
Daate dorjesovveme Saemiedigkieraerien saemien institusjovnenevtiedimmiebïevnesen dïere.
Sámediggi lea ovttas eará beliiguin bovdejuvvon oasussearvvi, Åarjelhsaemien Teatere N O/s vuođđudeapmái.
Saemiedigkie ektesne lea jeatjah bieliejgujmie bööresovveme *oasussearvvi, Åarjelhsaemien Teateren N./n. O./o./s. tseegkemasse.
Vuođđudančoahkkin lea guovvamánus 2012.
Tseegkemetjåanghkoe goevtesne 2012.
Sámi festiválat
Saemien festivaalh
Sámi festiválat leat deaŧalaččat sámi kultuvrra ja álgoálbmotkultuvrra oainnusmahttimii, gaskkusteapmái ja ovddideapmái.
Saemien festivaalh vihkele saemien kultuvrem jïh aalkoeåålmegekultuvrem/aalkoeåålmehkultuvrem/aalkoeåålmhkultuvrem *oainnusmahttimii, deanahtæmman jïh evtiedæmman.
Sámedikkis leat jeavddalaččat čoahkkimat festiválaid ovddasvástideddjiiguin gulahallan dihte nubbi nuppi birra ja áigeguovdilis áššiid birra ságastallama dihte.
Saemiedigkien jaabnan leah tjåanghkoeh festivaali *ovddasvástideddjiiguin gaskestalleminie åvteste #sinsitniem<prn><res><attr> sinsitnien bïjre jïh daaletje aamhtesi bïjre gaskestallemen åvteste.
Márkomeanu stivra lea čilgen Sámediggái festiválaid rievdadusaid birra.
Márkomeannun ståvroe Saemiedægkan boejhkelamme festivaali jorkestimmiej bïjre.
Sii leat maiddái bivdán oažžut sierra buvttadeaddjivirggi festivála oktavuhtii.
Dah aaj maadteme åadtjodh sjïere darjojebarkoen festivaalem gaskesasse.
Sámedikkis, Romssa fylkkasuohkanis ja Márkomeanuin lea leamaš oktasaš čoahkkin festivála hástalusaid birra.
Saemiedigkesne, Romsan fylhketjïelten jïh Márkomeannujne orreme ektie tjåanghkoen festivaalen haestemi bïjre.
Čoahkkimis ságastallojuvvui sierra čovdosiid hástalusaid birra.
Tjåanghkosne soptsestallesovvi sjïere *čovdosiid haestemi bïjre.
Márkomeannu váldá dáid mielde viidáset barggus festivála ovddidemiin.
Márkomeannu daaj mietie ååktoe vijrebe barkosne festivaalem evtiedimmine.
Riddu Riđđu-festiválas ledje 20 jagi ávvudoalut geassit 2011.
Riddu Fropmeh-festivaalesne/Fropmehke-festivaalesne lin 20 jaepieh #heevehtimmie<n><nom> giesedh 2011.
Festivála lea ovdánan miehtá máilmmi álgoálbmotmusihka deaŧalaš arenan, ja sámi dáiddáriid ja girječálliid deaŧalaš gaskkustanlávdin.
Festivaale åvtenamme abpe eatnemen aalkoeåålmegemusihken/aalkoeåålmehmusihken/aalkoeåålmhmusihken vihkeles sijjine, jïh saemien tjiehpiji jïh tjaeliji vihkele *gaskkustanlávdin.
Ávvudeami oktavuođas rahppojuvvui Davviálbmogiid guovddáža ođđa visti.
Heevehtimmien gaskesisnie geehpehtovvi Noerhteaalmogi jarngen orre gåetie.
Sámediggi lea ovttas Romssa fylkkasuohkaniin, Gáivuona suohkaniin ja ráđđehusain leamaš mielde ruhtadeamen ođđa vistti.
Saemiedigkie ektesne Romsan fylhketjïeltine, Kåfjorden tjïelti jïh reerenassine orreme mietie laevehteminie orre gåetiem.
Guovdageainnu filbmafestivála ii leat ožžon máksot Sámedikkis njuolgadoarjaga 2011:s.
Kautokeinon ij jielieguvviefestivaale åådtjeme mååksedh Saemiedigkeste rïektedåarjoen 2011:ste.
Váilevaš raporterema geažil ii leat Sámediggi máksán njuolggodoarjaga, ja lea gáibidan ruđaid ruovttoluotta festiválas.
Fååtesæjja *raporterema dïete ij leah Saemiedigkie rïektedåarjegem maakseme, jïh krïeveme beetnegidie bååstede festivaalesne.
Dán vuođul váldojuvvo dát filbmafestivála eret Sámedikki 2012 bušeahta njuolggodoarjagis 2012:s.
Daan dïere ååktesåvva daate jielieguvviefestivaale raejeste Saemiedigkien 2012 budsjehth rïektedåarjegisnie 2012:sne.
Guovdageainnu musihkkafestivála ávvudii 2011 beassážiid áiggi 40- jagi doaluiguin.
Kautokeinon musihkefestivaale 2011:m heevehti påaski tïjjen #40<num><arab><cmp_splitr> jaepien arrangemeentine.
Ávvudeami oktavuođas dollojuvvojedje ávvukonsearttat, MM heargevuodjimat ja Beaivváš Sámi Našunálateáhtera 30- jagi ávvudeapmi.
Heevehtimmien gaskesisnie #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><pl> *ávvukonsearttat, *MM *heargevuodjimat jïh Beaivvášen Saepmien Nasjonaaleteaateren #30<num><arab><cmp_splitr> jaepien heevehtimmie.
Kárášjoga festiválat leat fas dadjan ahte Sámedikkis galgá leat fásta lahttu stivrras jagi 2011 rájes.
Karasjohken festivaalh viht jeahteme ahte Saemiedigkien edtja årrodh vihties lïhtsege ståvrosne jaepien #2011<num><sem_year><sg><nom> raejeste.
Dat leat rievdadišgoahtán njuolggadusaid nu ahte dat dávistit Vuođđudusláhkii.
Dah njoelkedasside #jarkestidh<vblex><tv><der_inchl><vblex><prfprc> nimhtie dah svååroeh *Vuođđudusláhkii.
Bargguin galget leat geargan 2012 jahkečoahkkima rádjai.
Barkojne edtjieh galhkeme 2012:n jaepietjåanghkoen raajan.
Sámediggi lea nammadan Laila Østby-Paulsen Kárášjoga festiválaid stivrii áigodahkii 2011-2013, ja Rosie Holmestrand lea várrelahttu.
Saemiedigkie nammoehtamme Laila #Østby<np><cmp_sgnom><cmp><guio>Paulsen Karasjohken festivaali stovrese boelhkese 2011-2013:m, jïh Rosie Holmestrand lea hiehtievuerie.
Girjebusset
Gærjabussh
Sámi girjebusset dievasmahttet bibliotehkabálvalusaid guovlluin gos sámit ásset bieđgguid, ja lea deaŧalaš oassi barggus bibliotehkabálvalusaid fállamis buohkaide.
Saemien gærjabussh *dievasmahttet gærjagåetiedïenesjidie dajvine sijjesne saemieh bårrode veasoeh, jïh lea vihkeles boelhke barkosne gærjagåetiedïenesji faalemisnie gaajhkesidie.
2011:s oaččui maiddái Mátta- Romssa girjebusse doaibmadoarjaga Sámedikkis.
2011:sne aaj åadtjoeji *Mátta- Romsan gærjabussen darjomedåarjoem Saemiedigkeste.
Dál ožžot čieža sámi girjebusse doaibmadoarjaga
Daelie åadtjoeh tjïjhtje saemieh gærjabussen darjomedåarjoem
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 94. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 94. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Sámedikkis.
Saemiedigkesne.
Divttasvuona suohkan oaččui investerendoarjaga ođđa girjebusse oastimii 2011:s.
Divttasvuotnan tjïelte åadtjoeji *investerendoarjaga orre gærjabussem åestiemasse 2011:ste.
Sámedikki girjerádju lágidii International Indigenous Librarians Foruma njukčamánus 2011.
Saemiedigkien gærjagåetie öörnedehti International In*digenous *Librarians Forumem njoktjesne 2011.
Dát forum lea lágiduvvon juohke nuppi jagi 1999 rájes.
Daate *forum #öörnedehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> #fïerhte<prn><ind><attr> #mubpie<adj><ord><sg><ill><attr> jaepien 1999 raejeste.
2001:s lágidii foruma Sámi girjerádju Johkamohkis.Foruma ulbmilin lea buoridit diehtojuohkima, čoakkáldagaid ja bálvalusa minoritehtaide dan bokte ahte vuođđudit fierpmádaga ja juogadit vásihusaid iešguđetlágán álgoálbmogiid gaskka.
2001:sne öörnedehti *foruma Saepmien gærjagåetie Johkamohkkijjesne.Forumen ulmine lea bueriedidh bïevnesem, tjåanghkoej jïh dïenesjen *minoritehtaide dan baaktoe ahte tseegkebe vearmadahkem jïh joekedidh dååjrehtsidie ovmessie aalkoeåålmegi gaskemsh.
Sámi museat
Saemien museumh
Sámediggi lea čađahan dárboiskkadeami buot sámi museaid ektui.
Saemiedigkie daerpiesvoetegoerehtimmiem tjïrrehtamme gaajhken saemien museumi muhteste.
Das boahtá ovdan ahte sámi museat leat ain huksendásis.
Dennie fraamme båata ahte saemien museumh annje leah tseegkemedaltesisnie.
Dattetge leat dat ovdánan ja šaddan nana sámi gelbbolašvuođa ásahussan sámi servodagas.
Darhkan leah dah åvtenamme jïh sjïdteme nænnoes saemien maahtaldahkem institusjovnine saemien siebriedahkesne.
Sámediggi vuoruha sámi museaid bušeahtas.
Saemiedigkie prijoriterede saemien museumi budsjehtesne.
Guovddáš eiseválddiid, fylkkagielddaid ja gielddaid juolludusat eai leat gal lassánan ja leat beanta jávkamin, liikká vaikko lea celkojuvvon ahte ovddasvástádus gullá nationála, guovlulaš ja báikkálaš dásiide go lea sáhka sámi museain.
Voernges åejvieladtji, fylhketjïelti jïh tjïelti *juolludusat eah hågkh læssanamme jïh leah *beanta daajkeminie, lïjhke jalhts jeahtasovveme ahte dïedte gåvla nasjonaale, regionaale jïh voenges daltesidie goh lea håaleme saemien museumine.
Dan geažil lea sámi museain váttis ovddidit nu ollu ja nanosmuvvat ain eanet, ja sáhttit čiekŋudit eanet báikkálaš ja guovllu kulturhistorjái.
Dan dïete lea saemien museumi geerve evtiedidh nimhtie jeenjem jïh *nanosmuvvat annje jeenje, jïh maehtedh *čiekŋudit jeenje voenges jïh dajven kultuvrevaajesasse.
Dárboiskkadeapmi lea vuođđun dan museapolitihkalaš čilgehussii mii galgá ovddiduvvot jagi 2013 álggus.
Daerpiesvoetegoerehtimmie lea våaroeminie dan *museapolitihkalaš tjïelkestæmman mij edtja #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jaepien #2013<num><sem_year><sg><nom> aalkoevisnie.
Norgga álbmotmusea álgaga mielde ahte fievrridit ruovttoluotta osiid sámi čoahkkádusain sámi museaide, lea Sámediggi álggahan čielggadit iešguđege beliid dáid ruovttoluotta fievrrideamis.
Nöörjen aalmogemuseumen *álgaga mietie ahte bååstede foeresjidh boelhkide saemien *čoahkkádusain saemien museumide, lea Saemiedigkie aelkiehtamme tjïelkedidh ovmessien bieliej daaj bååstede aaj juhtiemisnie.
Go daid galgá ruovttoluotta fievrridit de gáibiduvvo earret eará fágalaččat dohkálaš rádjan ja čájáhus.
Goh dejtie edtja bååstede dellie foeresjidh gaskem jeatjah krïevesåvva faageleslaakan *dohkálaš öörneme jïh *čájáhus.
Čielggadeami oktavuođas geahčaduvvojit maiddái makkár resurssat dárbbašuvvojit dán proseassas.
Salkehtimmien gaskesisnie aaj vuajnasuvvieh magkeres vierhtieh #daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> daennie prosessesne.
Vurdojuvvo ahte čielggadus gárvánivččii jagi 2012 álgo jahkebealis.
Vuartasåvva ahte boejhkehtasse *gárvánivččii jaepien #2012<num><sem_year><sg><nom> bieliejaepesne #aelkedh<vblex><iv><der_passs><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Njeallje musea mat leat Deanu musea, Várjjat sámi musea, Savio-musea ja Nuortasámi musea leat ain nannenproseassas.
Njieljiem museumh mah Deatnun museume, Várjjaten saemien museume, Savio-museume jïh Luvliesaemien museume annje årrodh nænnoestimmieprosessesne.
Bealit barget láigo- ja doaibmašiehtadusaid ásahemiin, nu ahte vuođđudus formálalaččat sáhttá váldit doaimma badjelii.
Bielieh berkieh *láigo- jïh darjomelatjkoej tseegkeminie, nimhtie ahte byjjeslaakan #tseegkedh<vblex><tv><imp><p3><sg> maahta darjomem ååktedh bijjeli.
Nuortasámi museavisti ii leat gárvvistuvvon ollásit.
Luvliesaemien ij museumegåetie ellieslaakan illesovveme.
Stáhta huksenfitnodat bargá váilevašvuođaid divvumiin visttis vai dat sáhttá dohkkehuvvot ja váldojuvvot geavahussii almmolaččat.
Staaten tseegkemesïelte #fååtesidh<vblex><tv><prsprc><der_vuota><n><pl><gen> davvoeminie barka gåetesne vuj dïhte maahta #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jïh otnese ååktesovvedh byjjeslaakan.
Musea rahpandáhton ja vuođđočájáhus ii leat mearriduvvon, muhto dat mearriduvvo jagi 2012 álggus.
Museumen geehpehtimmiedaatoem jïh *vuođđočájáhus ij nænnoestovveme, mohte dïhte nænnoeståvva jaepien #2012<num><sem_year><sg><nom> aalkoevisnie.
Sámi dáiddamusea
Saemien tjeahpoemuseume
Sámediggi lea 2009:s bivdán Stáhta huksendoaimmahaga čađahit Sámi dáiddamusea prográmmabarggu.
Saemiedigkie lea 2009:sne maadteme Staatem *huksendoaimmahaga tjïrrehtidh Saepmien tjeahpoemuseumen programmebarkoem.
Dat bargu galgá dahkkojuvvot lávga ovttasbargguin RiddoDuottarMuseain/ Sámi dáiddamusean, mii eaiggáduššá rusttega.
Dïhte barkoe edtja dorjesovvedh *lávga ektiebarkojne RiddoDuottarMuseatisnie/ Saepmien tjeahpoemuseumine, mij bægkoem åtna.
Stáhta huksendoaimmahat lea čađahan barggu, ja lea sádden Sámi dáiddamusea prošeavtta huksenprográmma.
Staaten #tseegkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> barkoem tjïrrehtamme, jïh seedteme Saepmien tjeahpoemuseume prosjeekten tseegkemeprogramme.
Huksenprográmmas leat mielde earret eará dilleanalysa ja prográmmaplána.
Tseegkemeprogrammesne mietie leah gaskem jeatjah tsiehkiejoekehtimmie jïh programmesoejkesje.
Sámi dáiddamusea galgá ásahuvvot RiddoDuottarMuseat dáláš vistái, ja dan vistti ođđa oassái.
Saemien tjeahpoemuseume edtja tseegkesovvedh RiddoDuottarMuseat *dáláš gåatan, jïh dan gåetien orre boelhkese.
Bargu mii guoská eaiggátvuhtii, hálddašeapmái, doibmii ja dáláš rusttega bajásdoallamii ii leat vuos loahpahuvvon.
Barkoe mij aajhterevoetese dæjpa, reeremasse, darjoemasse jïh *dáláš bægkoen *bajásdoallamii ij voestegh illesovveme.
Stáhta huksendoaimmahat lea dattetge dovddahan positiivvalaš miellaguottu dan ektui ahte olles rusttet sáhttá gullat Stáhta huksendoaimmahaga bargui maŋŋá go ođđa visti lea gárvvis, ja go dáláš visti lea divoduvvon/ođastuvvon.
Staaten #tseegkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> darhkan lea vihte positijve/positïjve mïeleroehtse dan muhteste ahte dïeve bægkoe maahta Staatem govledh *huksendoaimmahaga borkese mænngan goh orre gåetie gaervies, jïh goh *dáláš gåetie #staeriedidh<vblex><tv><der_d><vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc>/orrestovveme.
Plánejuvvo barggahančoahkkin gos geahčadit huksenprográmma ja prošeavtta stáhtusa.
#Soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> #barkedh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>tjåanghkoe sijjesne tseegkemeprogrammem vuejnedh jïh prosjeekten staatusem.
Girjjálašvuohta
Litteratuvre
Sámi girjjálašvuođa ja musihka/luđiid oastinortnet lea álggahuvvon 2011:s.
Saemien litteratuvren jïh musihken/*luđiid åestemeöörnege 2011:sne aelkiehtovveme.
Sámi dáiddárráđđi hálddaša ortnega Sámedikki ovddas.
Saemien tjiehpijeraerie öörnegem reerie Saemiedigkien åvteste.
Lávdegoddi mii galgá árvvoštallat dieđihuvvon dahkosiid musihka ja girjjálašvuođa oktavuođas lea nammaduvvon, njuolggadusaid mielde.
Moenehtse mij edtja laejhtedh #bïeljelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *dahkosiid musihkem jïh litteratuvren gaskesisnie nammoehtovveme, njoelkedassi mietie.
Davviriikkaid ráđi girjjálašvuođa sámi guovllu árvvoštallanlávdegoddi lea evttohan ovtta sámi girječálli ja ovtta sámi dahkosa girjjálašvuođabálkkašupmái 2011:s.
Noerhtelaanti raerien litteratuvrem saemien dajven vierhtiedimmiemoenehtse uvtedamme aktem saemien tjaelijem jïh aktem saemien *dahkosa litteratuvrenåasese 2011:sne.
Dat leat Rawdna Carita Eira
Dah leah #Rawdna<np><ant><f><attr> Carita Eira
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 95. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 95. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
dahkosiin ruohta muzetbeallji ruohta / löp svartöra löp.
*dahkosiin hajken *muzetbeallji hajken / *löp *svartöra *löp.
Lávdegottis leat leamaš mielde Line Merete Skarvik, Elli-Sivi Näkkäläjärvi ja John Erling Utsi.
Moenehtsisnie orreme mietie Line Merete Skarvik, Elli-Sivi Näkkäläjärvi jïh John Erling Utsi.
Musihkka
Musihke
Sámediggi lea ain dorjon prošeavtta Sápmi music.
Saemiedigkie annje dåårjeme prosjeektem Saepmie *music.
Sápmi music addá ovtta sámi artistii vejolašvuođa olles jagi ovddidit iežas artistan promoterema, turnedoaimma, skearruid báddema bokte jna.
Saemie *music vadta aktem saemien *artistii nuepiem dïeve jaepiem evtiedidh jïjtjemse *artistan *promoterema, *turnedoaimma, *skearruid *báddema jnv. gåaskoejin
Ovttasbargu Sápmi musicain lea oassi ovttasbargošiehtadusas mii lea Sámedikki ja Finnmárkku fylkkagieldda gaskka.
Ektiebarkoe Saepmie *musicain lea boelhke ektiebarkoelatjkosne mij lea Saemiedigkien jïh Finnmaarhken fylhketjïelten gaskemsh.
Prošeakta oaččui ruđaid jagi 2011 reviderejuvvon bušeahta bokte.
Prosjeekte beetnegidie åadtjoeji jaepien #2011<num><sem_year><sg><nom> revideeresovveme budsjehten baaktoe.
Mediafálaldat
Meedijefaalenasse
Sámediggi lea ságastallan sámi mediafálaldaga birra Kulturdepartemeanttain.
Saemiedigkie soptsestalleme saemien meedijefaalenassen bïjre Kulturdepartemeentine.
Áššit mat leat váldojuvvon ovdan departemeanttain leat Riikkaidgaskasaš sámi filbmaguovddáš, sámi mánáid-tv, erenoamážit julev- ja máttasámegillii, tv-prográmmaid sámegillii teksten, rekrutteremiin áŋgiruššan oažžut nuorra sámi mediaolbmuid, sámi filmmaid dubben ja speallofilmmaid teksten.
Aamhtesh mah fraamme ååktesovveme departemeentine årrodh Gaskenasjonaale saemien jielieguvviejarngen, saemien *mánáid-tv, joekoenlaakan luvlie- jïh åarjelsaemiengïelese, tv-programmi saemiengïelese *teksten, dåårrehtimmine eadtjaldovveme åadtjodh noere saemien meedijealmetjidie, saemien jielieguvvide *dubben jïh spïelejielieguvviej *teksten.
Bealit sohpe ain gulahallat dáid áššiid birra.
Bielieh annje latjkajin gaskestalledh daaj aamhtesi bïjre.
Departemeanta ja Samediggi leat maiddái soahpan ahte innovatiivvalaš prošeavttaiguin nugo Nuoraj-tv berre jotkojuvvot ja geavahuvvot ovdamearkan čuovvoleapmái go guoská sámegiela geavaheapmái mediain.
Departemeente jïh Saemiedigkie aaj latjkeme ahte *innovatiivvalaš prosjeektigujmie goh *Nuoraj-*tv byöroe #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jïh nuhtjesovvedh vuesiehtimmine dåeriedæmman goh dæjpa saemiengïelen provhkese meedijinie.
Deaŧalaš lea doarjut nuorra sámi mediaolbmuid dainna jurdagiin ahte joatkit Nuoraj-tv:in ja rekrutteret dasa.
Vihkele lea dåarjodh noere saemien meedijealmetjidie dejnie åssjalommesinie ahte jåerhkedh *Nuoraj-*tv:im jïh dan dåårrehtibie.
Nuoraj-tv oažžu njuolggodoarjaga Sámedikki 2012 bušeahta rájes.
*Nuoraj-*tv åådtje rïektedåarjegem Saemiedigkien 2012:n budsjehten raejeste.
Sámi girkoáššit
Saemien gærhkoeaamhtesh
Sámediggi searvvai Girkočoahkkimii cuoŋománus 2011 Tønsberggas.
Saemiedigkie Meatan Gærhkoetjåånghkese voerhtjesne 2011 *Tønsberggas.
Dán čoahkkimis mearriduvvui sámi girkoeallima strategiijaplána.
Daennie tjåanghkosne nænnoestovvi saemien gærhkoestujmien strategijesoejkesje.
Sámediggi meannudii dán plána 2010:s ja buvttii dasa cealkámuša.
Saemiedigkie gïetedalli daam soejkesjem 2010:sne jïh dan böökti #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc>.
Sámediggái lea deaŧalaš ahte sámi dimenšuvdna vuhtii váldojuvvo Norgga girkus, ja oaivvilda ahte mearriduvvon strategiijaplána lea buorre vuolggasadji dan oččodeapmái.
Saemiedægkan vihkele ahte saemien *dimenšuvdna vuehtieji ååktesåvva Nöörjen gærhkosne, jïh jeahta ahte nænnoestovveme strategijesoejkesje lea buerie feelemesijjie dan åådtjedæmman.
Valáštallan
*Valáštallan
Sámediggi háliida ahte sámi nuorat barget viššalit kultuvrrain ja valáštallamiin.
Saemiedigkie sæjhta ahte saemiem noerh rudtjebe/rudtjegåbpoe kultuvrine berkieh jïh *valáštallamiin.
Movttidahttin dihte lea Sámediggi 2011:s addán njeallje 25 000 ruvdnosaš stipeandda njealji nuorra kulturbargái ja valáštallái.
Eadtjaldehtieminie åvteste lea Saemiedigkie 2011:sne vadteme njieljie 25 000:m *ruvdnosaš stipeendh njieljien noere kultuvrebarkijasse jïh *valáštallái.
Kultur- ja valáštallanstipeanda 2011:s addojuvvui čuovvovaččaide; Christer Kjønsø Karlsenii (karate), Silje Westgård (čuoigan), Marie Sofie H. Hætta (spábbačiekčan) ja Marja Helene Fjellheim Mortensson (musihkka).
Kultuvre- jïh *valáštallanstipeanda 2011:sne #minngebe<adj><pl><ill> vadtasovvi; Christeren *Kjønsø Karlsenasse (*karate), Silje Westgård (tjoejkemen), Marie Sofie H./h. Hættan (raavratjïektjemen) jïh Marja Helene Fjellheimem Mortenssonen (musihke).
Sámediggi doaivu ahte stipeanda lea mielde movttiidahttimin dáid nuoraid, ja earáid, bargat viidáseappot kultuvrrain ja valáštallamiin.
Saemiedigkie håhkesje ahte stipeende lea mietie eadtjaldehtieminie daejtie noeride, jïh jeatjabidie, vijriehkåbpoe barkebe kultuvrine jïh *valáštallamiin.
Sámediggi oažžu jahkásaččat speallanruđaid Kulturdepartemeanttas.
Saemiedigkie fïerhten jaepien åådtje spealadimmiebeetnegidie Kulturdepartemeenteste.
Doarjaga ulbmilin lea doarjut erenoamáš sámi valástallandoaimmaid bisuheami ja viidáseappot ovddidit erenoamáš sámi valáštallandoaimmaid árbevirolaš sámi kultuvrra ovddideami oassin.
Dåarjoen ulmine lea dåarjodh sjïere saemien *valástallandoaimmaid tjöödtjestehtemem jïh vijrebh evtiedieh sjïere saemien *valáštallandoaimmaid aerpiesïejhme saemien kultuvren evtiedimmien boelhkine.
Doarjja galgá geavahuvvot vuosttažettiin mánáid- ja nuoraid doaimmaide.
Dåarjoe edtja voestegh nuhtjesovvedh @X> jïh noeri darjoemidie.
Sámediggi lea dán vuođul juolludan buot speallanruđaid 2011:s Sámiid valáštallanlihttui, SVL-N.
Saemiedigkie lea daan dïere laeviehtamme gaajhki spealadimmiebeetnegi 2011:sne Saemiej *valáštallanlihttui, #S<n><abbr><sg><acc>*VL-#N<n><abbr><gen>
Organisašuvdna lea geavahan ruđaid sámi valáštallama láhčima ovddideapmái mánáide ja nuoraide, ja erenoamážit lea deattuhuvvon heargevuodjima ja njoarostallama ovdánahttin.
Organisasjovne beetnegidie nuhtjeme saemien *valáštallama *láhčima evtiedæmman maanide jïh noeride, jïh joekoenlaakan #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *heargevuodjima jïh *njoarostallama evtiedimmien.
Sámediggi lea 2011:s ain juohkán doaibma- ja aktivitehtadoarjaga golmma sámi valáštallanorganisašuvnnaide.
Saemiedigkie lea 2011:sne annje juakeme darjome- jïh *aktivitehtadoarjaga golmen saemien *valáštallanorganisašuvnnaide.
Dat golbma organisašuvnna mat ožžot njuolga doarjaga Sámedikkis leat Sámiid valáštallanlihttu-Norga (SVL-N), Sámi spábbačiekčanlihttu (SSL) ja Sámi HeargevuodjinLihttu (SHL).
Dïhte golme organisasjovnh mah rïekte dåarjoem åadtjoeh Saemiedigkeste årrodh Saemiej *valáštallanlihttu-Nöörje (#S<n><abbr><sg><gen>*VL-N./n.), Saepmien raavratjïektjemelatjkoe (*SSL) jïh Saepmien *HeargevuodjinLihttu (*SHL).
Sámediggi gulahallá lávga sámi valáštallanorganisašuvnnaiguin, ja lea beroštupmi ahte dat ovttas galget láhčit valáštallandoaimmaid maiguin gozihuvvo sihke govdodat- ja njunušdássi.
Saemiedigkie gaskestalla *lávga saemiem *valáštallanorganisašuvnnaiguin, jïh lea ïedtje dah ektesne edtjieh laetjedh *valáštallandoaimmaid mejgujmie geehtesåvva dovne *govdodat- jïh *njunušdássi.
Sámi nuorat servet juohke nuppi jagi Arctic Winter Games (AWG) nammasaš doaluide.
Saemien noerh meatan #fïerhte<prn><ind><attr> #mubpie<adj><ord><sg><ill><attr> jaepien Arcticen Winteren Gamesen (*AWG) *nammasaš arrangemeentese.
AWG doalut leat árktalaš guovlluid nuoraid valáštallan- ja kulturdoalut.
*AWG arrangemeente leah arktihken dajvi noeride *valáštallan- jïh kultuvrearrangemeente.
2011:s lea leamaš fokus sámiid searvama ráhkkaneapmái AWG doaluin Whitehorses Canádas 2012:s.
2011:sne orreme *fokus saemiej meatan ryöjredæmman *AWG arrangemeentesne Whitehorsesne #Kanáda<np><top><sg><ine> 2012:sne.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 96. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 96. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
AWG guovddáš árvvut leat kultuvrra ja kulturáddejumi goziheapmi, ustitvuohta ja iežas ja earáid árvvus atnin.
*AWG voernges aarvoeh leah kultuvren jïh kultuvregoerkesen geehteme, *ustitvuohta jïh jïjtjse jïh jeatjebi aarvosne utnemen.
Sámediggi oaivvilda ahte dát leat deaŧalaš bealit sámi nuoraide go sii galget deaivvadit eará álgoálbmotnuoraiguin ja eará árktalaš guovlluid nuoraiguin.
Saemiedigkie jeahta daah leah vihkeles bielieh saemien noeride goh dah edtjieh gaavnesjidh jeatjeben *álgoálbmotnuoraiguin jïh jeatjah arktihken dajvi noerigujmie.
Sámi dáiddáršiehtadus
Saemien tjiehpijelatjkoe
Sámediggi ja Sámi Dáiddárráđđi leat dahkan ovttasbargošiehtadusa 2004:s mii mearkkaša dan ahte bealit šiehtadallet jahkásaččat sámi dáiddáršiehtadusa rámma.
Saemiedigkie jïh Saepmien Tjiehpijeraerie ektiebarkoelatjkoem dorjeme 2004:sne mij dam krööhkeste ahte bielieh fïerhten jaepien raarahtellieh saemien tjiehpijelatjkoen mierien.
Borgemánus 2011 sohpe bealit ahte dáiddáršiehtadusa rámma 2012:s galgá leat 6 295 000 ru.
Mïetskesne 2011:n latjkajin bielieh ahte tjiehpijelatjkoen mierie 2012:sne edtja årrodh 6 295 000 *ru.
Dás lei lassáneapmi 380 000 ru jagi 2011 dáiddáršiehtadusa ektui.
Daelie lij læssanimmie 380 000:n *ru jaepien #2011<num><sem_year><sg><nom> tjiehpijelatjkoen muhteste.
Šiehtadussii gullet čuovvovaš doaibmabijut: dáiddafoanda 700 000 ru stipeanda sámi dáiddáriidda 2 450 000 ru doaibmadoarjja sámi dáiddárorganisašuvnnaide ja Sámi dáiddárráđđái 2 150 000 ru sámi govvadáidaga ja dáiddadujiid oastinortnet 370 000 ru fágalaš bagadeapmi 275 000 ru čájáhusbuhtadus 50 000 ru čáppagirjjálašvuođa, luđiid ja musihka oastinortnet 300 000 ru
Lotjkese guvlieh minngebe råajvarimmieh: tjeahpoefåante 700 000 *ru stipeende saemien tjiehpijidie 2 450 000 *ru darjomedåarjoe saemien tjiehpijeorganisasjovnide jïh Saepmien tjiehpijeraaran 2 150 000 *ru saemieh guvvietjeahpoen jïh tjeahpoevætnoej åestemeöörnege 370 000 *ru faageles buerkiestimmie 275 000 *ru *čájáhusbuhtadus 50 000 *ru heevehtslitteratuvrh, *luđiid jïh musihken åestemeöörnege 300 000 *ru
Sámi dáiddárráđđi hálddaša dáid ruđaid mat leat šiehtadusas, spiehkastahkan lea govvadáidaga ja dáiddaduoji oastinortnet, maid RiddoDuottarMuseat hálddaša.
Saemien tjiehpijeraerie reerie daejtie beetnegidie mah latjkosne, *spiehkastahkan lea guvvietjeahpoen jïh tjeahpoevætnoen åestemeöörnege, maam RiddoDuottarMuseat reerie.
Sámedikki nuoraidpolitihkalaš lávdegoddi
Saemiedigkien *nuoraidpolitihkalaš moenehtse
Sámedikki nuoraidpolitihkalaš lávdegoddi (SNPL) doaibmá oktavuohtalađasin sámi nuoraid ja Sámedikki gaskka, muhto maiddái gulaskuddaninstánsan ja ”goziheaddji” Sámedikki guovdu nuoraidáššiid oktavuođas.
Saemiedigkien *nuoraidpolitihkalaš moenehtse (SNPL) jåhta *oktavuohtalađasin saemien noeri jïh Saemiedigkien gaskemsh, mohte aaj *gulaskuddaninstánsan jïh ”geehtijen” Saemiedigkien gaskoeh noeriaamhtesi gaskesisnie.
Dieinna lágiin sáhttá SNPL veahkehit Sámedikki nuoraidprofiila ja nuoraidpolitihka hábmemis.
Duejnie vuekine maahta SNPL Saemiedigkiem viehkiehtidh *nuoraidprofiila jïh noeripolitihken hammosne.
SNPL:s leat leamaš guhtta čoahkkima 2011:s.
SNPL:sne orreme govhte tjåanghkoeh 2011:sne.
SNPL lea searvan maiddái sierra konferánssaide ja semináraide, ja lea doallan sáhkavuoruid ja searvan paneladigáštallamiidda muhtun oktavuođain.
SNPL aaj #meatan<adv><prfprc> sjïere konferaanside jïh seminaaride, jïh #steeredh<vblex><iv><prfprc> lahtestimmide jïh meatan *paneladigáštallamiidda #muvhtie<prn><ind><pl><ine> gaskesinie.
Dasto lea SNPL juohkán dieđuid valáštallandoaluin ja lea galledan sierra joatkkaskuvllaid juohkin dihte dieđuid SNPL, Sámedikki ja Sámedikki jienastuslohkui čáliheami birra.
Dehtie minngede SNPL:m juakeme daajrojde *valáštallandoaluin jïh goevlelamme sjïere jåarhkeskuvlide juekieminie åvteste daajroej SNPL, Saemiedigkien jïh Saemiedigkien veeljemelohkese #tjaeledh<vblex><tv><der_h><vblex><der_nomact><n><sg><gen> bïjre.
SNPL lei mielde lágideamen nuoraidseminára ja bargobáji Riddu Riđđu festiválas.
SNPL lij mietie öörnedehtieminie noeriseminaarem jïh *bargobáji Riddu Riddum festivaalesne.
Čoahkkimis mii dollojuvvo jahkásaččat SNPL ja Mánáidáittardeaddji gaskka ledje fáddán sámi áššit nugo oahpponeavvut, davviriikkalaš ovttasbargu ja sámi mánáid demokráhtalaš searvan.
Tjåanghkosne mij fïerhten jaepien #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> SNPL:n jïh Maanajvaaksjovmeorgaanen gaskemsh lin aamhtesinie saemien aamhtesh goh learoevierhtieh, noerhtelaanti ektiebarkoe jïh saemien maanaj demokraateles/demokrateles meatan.
SNPL lei mielde lágideamen Sámi parlamentáralaš ráđi nuoraidseminára Suoločielggis Suomas.
SNPL lij mietie öörnedehtieminie Saepmien parlamentarihkeles raeriem noeriseminaare Suoločielgijjesne Soemesne.
Konferánssa fáddán ledje árbedieđut ja turisma.
Konferaansen aamhtesinie lin aerpiedaajroeh jïh *turisma.
Ovdalis gielda- ja fylkkadikkeválgga ávžžuhii SNPL iežas bloggas ja FB:s nuoraid geavahit jienastanvuoigatvuođaset.
*Ovdalis tjïelte- jïh fylhkedigkienveeljeme heesti SNPL jïjtjse *bloggas jïh *FB:#s<n><abbr><sg><acc> noeri nuhtjedh gïelevedtemereaktam.
SNPL áigu čuovvolit geahččalanortnega evaluerema mii guoská 16 jahkásaččaid jienastanvuoigatvuhtii válljejuvvon gielddain, SNPL barggu ektui vuolidit ahkeráji Sámedikki jienastanlohkui čáliheapmái.
SNPL sæjhta dåeriedidh pryövenasseöörnegen vuarjasjimmiem mij dæjpa 16:n #jaapetje<adj><pl><gen> gïelevedtemereaktese veeljesovveme tjïeltine, SNPL barkoen muhteste badtehtidh aaltereraejiem Saemiedigkien gïelevedtemelohkese #tjaeledh<vblex><tv><der_h><vblex><der_nomact><n><sg><ill>.
Ovttas Suoma ja Ruoŧa sámedikki nuoraidráđiiguin lágidii SNPL miniseminára Sámi parlamentáralaš ráđi (SPR) nuoraidpolitihka birra.
Ektesne Soemen jïh Sveerjen saemiedigkien noeriraeriejgujmie öörnedehti SNPL:m *miniseminára Saepmien parlamentarihkeles raerien (SPR) noeripolitihken bïjre.
Nuoraidráđit bukte cealkámuša maiddái sámi parlamentarihkkáriid konferánssa loahppadokumentii, ja sis lei sierra áššeovddidus oktasaš sámi nuoraidráđi ásaheapmái Sámi parlamentáralaš ráđi oktavuhtii.
Noeriraerieh #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> bööktin aaj saemien *parlamentarihkkáriid konferaansen minngiegietjietjaatsegasse, jïh dejnie lij sjïere *áššeovddidus ektie saemien noeriraerien tseegkemasse Saepmien parlamentarihkeles raerien gaskesasse.
Dat mearriduvvui maŋŋá Sámi parlamentáraláš ráđis.
Dïhte mænngan Saepmien nænnoestovvi *parlamentáraláš raeresne.
SNPL jođiheaddji lei mielde dán jagáš sešuvnnas álgoálbmogiid Bissovaš Forumis.
SNPL:n juhtiehtæjja mietie lij daan jaapetjen *sešuvnnas aalkoeåålmegi Vihties Forumisnie.
Doppe čadnui oktavuohta earret eará UN Indigenous Youth Caucus nammasaš organisašuvnnain.
Debpene #gårredidh<vblex><tv><der_passs><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> gaskese gaskem jeatjah *UN *Indigenous Youth Caucus *nammasaš organisasjovnine.
Nuoraid váldečielggadus lea lávdegoddi mii galgá čielggadit nuoraid válddi ja searvama servodagas.
Noeri *váldečielggadus lea moenehtse mij edtja tjïelkedidh noeri ååkten jïh meatan siebriedahkesne.
Ráđđehus lea nammadan lávdegotti.
Reerenasse moenehtsem nammoehtamme.
SNPL lea buktán cealkámuša čielggadussii.
SNPL #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> buakteme boejhkehtassese.
Sii válde ovdan earret eará dan movt negatiivvalaš mediabeaggin sámi áššiid hárrái, sáhttá dagahit ahte sámi mánáide ja nuoraide šaddá váttis oččodit váikkuhanfámu sámi áššiide.
Dah fraamme ååktin gaskem jeatjah dam guktie *negatiivvalaš meedijesåaltjen saemien aamhtesi gaavhtan, maahta darjodh ahte saemien maanide jïh noeride sjædta geerve åådtjedidh soptsestimmiem saemien aamhtesidie.
Dákko čujuhedje sii áššái Romssa suohkanis sámigiela hálddašanguvlui laktima ektui.
*Dákko tjaatsestin dah aamhtesasse Romsan tjïeltesne saemiengïelen reeremedajvese *laktima moenemetseahkan.
Sámi nuoraid áŋgiruššan sáhttá buktit stuorra noađi ovttaskas olbmuide.
Saemien noeri eadtjaldovveme maahta stoere maajsoem buektedh oktegs almetjidie.
Lávdegotti raporta ovddiduvvui 2011 juovlamánus.
Moenehtsen reektehts 2011:m #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> goevesne.
Ohcanvuđot váikkuhangaskaoamit kultuvrii
#Ohcan<np><cmp_sgnom><cmp>våaromen dïedtetsavtshvierhtieh kultuvrese
Doarjja musihkkaalmmuhemiide
Dåarjoe musihkebæjjoehtimmide
Dainna ortnegiin háliida Sámediggi lasihit doaibmabijuid sámi musihkkaalmmuhemiid siskkobealde, ja dieinna lágiin sihkkarastit sámi musihka oažžuma.
Dejnie öörneginie sæjhta Saemiedigkie råajvarimmide lissiehtidh saemien musihkebæjjoehtimmiej sisnjelen, jïh duejnie vuekine gorredidh saemien musihken åadtjomem.
Jagi 2011 bušeahtas lei várrejuvvon 1 900 000 ru musihkkaalmmuhemiide.
Jaepien 2011 budsjehtesne bïedtesovveme #1 900 000<num><arab><sg><ill><attr> *ru musihkebæjjoehtimmide.
1 962 000 ru juolluduvvui doarjja musihkkaalmmuhemiide ja 30 prošeavtta gaskkas ožžo 13 prošeavtta doarjaga.
1 962 000 *ru laeviehtovvi dåarjoe musihkebæjjoehtimmide jïh 30:n prosjeekten gaskesne åadtjoejin 13 prosjeekth dåarjoem.
Ohcamat ledje oktiibuot 5 495 000 ru ovddas.
Ohtsemh lin *oktiibuot 5 495 000:n *ru åvteste.
Dán jagi vuoruhuvvojedje earret eará mánáid musihkka ja nuorra artisttaid musihkkaalmmuheamit.
Daan jaepien gaskem jeatjah #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><pl> maanaj musihke jïh noere *artisttaid musihkebæjjoehtimmieh.
Earret eará ledje Lars Ante Kuhmunen, Rolffa, Alit Boazu, Elin Kåven, Ivvar, Axel Ante sin searvvis geat ožžo doarjaga Sámedikkis dán ortnega bokte.
Gaskem jeatjah lin Lars Ante Kuhmunen, Rolffa, Alijjh Bovtse, Elin Kåven, *Ivvar, Axel Ante daj siebresne gïeh dåarjoem åadtjoejin Saemiedigkeste daan öörnegen baaktoe.
Doarjja girjjálašvuhtii
Dåarjoe litteratuvrese
Dainna ortnegiin háliida Sámediggi láhčit diliid nu ahte sáhtášedje eanet almmuhit sámi girjjálašvuođa.
Dejnie öörneginie sæjhta Saemiedigkie tsiehkide laetjedh nimhtie ahte maehtieh jeenje bæjjoehtidh saemien litteratuvrem.
Jagi 2011 bušeahtas lei várrejuvvon 4 586 000 ru girjjálašvuhtii.
Jaepien 2011 budsjehtesne bïedtesovveme #4 586 000<num><arab><sg><ill><attr> *ru litteratuvrese.
2 586 000 ru juolluduvvui ohcanvuđot váikkuhangaskaomiid bokte kultuvrii, ja 2 000 000 ru addojuvvui Sámeálbmotfoandda bokte.
2 586 000 *ru laeviehtovvi ohtsemevåaromen dïedtetsavtshvierhtiej baaktoe kultuvrese, jïh 2 000 000 *ru Sámeálbmotfoandan baaktoe vadtasovvi.
Midjiide bohte 63 ohcama maid gaskkas 24 ohcamii juolluduvvui doarjja.
Mijjese böötin 63 ohtsemh mej gaskesne #24<num><arab><sg><ill><attr> ohtsemasse laeviehtovvi dåarjoe.
Oppalaččat addojuvvui doarjja čáppagirjjálašvuhtii 64 %, fágagirjjálašvuhtii 24 % ja jietnagirjjiide 12 %.
Ellieslaakan vadtasovvi dåarjoe heevehtslitteratuvrese 64 %, faagelitteratuvrese 24 % jïh tjoejegærjide 12 %.
Sámediggái lea leamaš deaŧalaš addit doarjaga sihke julev-, mátta- ja davvisámegillii.
Saemiedægkan orreme vihkele vedtedh dåarjoem dovne luvlie-, *mátta- jïh noerhtesaemiengïelese.
3 prošektii addojuvvui doarjja bálddalagaid almmuhemiiguin, 15 prošektii davvisámegillii, 3 julevsámegillii ja 3 máttasámegillii.
3 prosjeektese vadtasovvi dåarjoe *bálddalagaid bæjjoehtimmiejgujmie, #15<num><arab><sg><ill><attr> prosjeektese noerhtesaemiengïelese, #3<num><arab><sg><ill><attr> julevsaemiengïelese jïh #3<num><arab><sg><ill><attr> åarjelsaemiengïelese.
Mánáid ja nuoraid kulturdoaibmabijut
Maanaj jïh noeri kultuvreråajvarimmieh
Sámediggi háliida láhčit diliid máŋggalágan kulturdoaimmaide mánáide ja nuoraide.
Saemiedigkie sæjhta tsiehkide laetjedh gelliesåarhts kultuvredarjoemidie maanide jïh noeride.
Danne lei 2011:s várrejuvvon 2 130 000 ru kulturdoaibmabijuide mánáide ja nuoraide, maŋŋá reviderema ja maŋŋá go doarjjalohpádusat gessojuvvojedje ruovttoluotta.
Dannasinie lij 2011:sne bïedtesovveme #2 130 000<num><arab><sg><ill><attr> *ru kultuvreråajvarimmide maanide jïh noeride, mænngan revideeremen jïh mænngan goh dåarjoedååjvehtsh bååstede geasasovvin.
2 615 000 ru juolluduvvui iešguđetlágán prošeavttaide.
2 615 000 *ru ovmessie prosjeektide laeviehtovvi.
Ohcamat ledje oktiibuot boahtán 5 607 000 ru ovddas.
Ohtsemh lin *oktiibuot båateme 5 607 000:n *ru åvteste.
62 ohcama gaskkas juolluduvvui 34 prošektii doarjja.
62 ohtsemen gaskesne laeviehtovvi #34<num><arab><sg><ill><attr> prosjeektese dåarjoe.
Guokte ohcama sáddejuvvojedje ruovttoluotta almmá realitehta meannudeami haga.
Göökte ohtsemh bååstede seedtesovvin namhtah *realitehta gïetedallemen namhtah.
Sámediggi addá doarjagiid ollu máŋggalágan prošeavttaide mat leat láhččojuvvon sámi mánáid ja nuoraid várás.
Saemiedigkie dåarjojde vadta jeenje gelliesåarhts prosjeektide mah laatjasovveme saemien maanaj jïh noeri muhteste.
Earret eará lea addojuvvon doarjja máŋgga musihkkadoaibmabijuide maidda mánát ja nuorat servet ja main sáhttet leat árjjalaččat mielde oahppamin musihka.
Gaskem jeatjah vadtasovveme dåarjoe gellien musihkeråajvarimmide mejtie maanah jïh noerh meatan jïh mejnie eadtjohkes maehtieh mietie lïereminie musihkem.
Dás sáhttit namuhit juoigankurssa heivehuvvon mánáide ja nuoraide, idola sámi mánáide ja nuoraide, konseartta/vávváteáhtera, nu gohčoduvvon Jienaš.
Daelie maehtebe joejkemekursem moenedh sjïehtelovveme maanide jïh noeride, *idola saemien maanide jïh noeride, *konseartta/*vávváteáhtera, nimhtie gohtjesovveme Tjoejetjen.
Sámediggi oaidná maiddái ahte ohcamat sámi teáhterdoibmii lassánit.
Saemiedigkie aaj vuajna ahte ohtsemh saemien teaateredarjoemasse læssanieh.
Eará kulturdoaibmabijut
Jeatjah kultuvreråajvarimmieh
Sámediggi háliida ahte leat girjás sámi kultuvrralaš doaimmat.
Saemiedigkie sæjhta ahte leah trablehke saemien kulturelle darjomh.
Danne lei 2011:s várrejuvvon 4 226 000 ru eará kulturdoaibmabijuide, maŋŋá reviderema ja go doarjjalohpádusat gessojuvvojedje ruovttoluotta.
Dannasinie lij 2011:sne bïedtesovveme 4 226 000 *ru jeatjah kultuvreråajvarimmide, mænngan revideeremen jïh goh dåarjoedååjvehtsh bååstede geasasovvin.
4 243 000 ru juolluduvvui doarjja prošeavttaide.
4 243 000 *ru laeviehtovvi dåarjoe prosjeektide.
Oktiibuot ohccojuvvui prošeavttaide 14 610 000 ru.
*Oktiibuot prosjeektide ohtsesovvi 14 610 000 *ru.
Bohte oktiibuot 171 ohcama, ja daid gaskkas ožžo 89 prošeavtta doarjaga.
Böötin *oktiibuot 171 ohtsemh, jïh daj gaskesne åadtjoejin 89 prosjeekth dåarjoem.
17 prošeavtta eai realitehta meannuduvvon, ja 2 ohcama gesse ohccit ieža ruovttoluotta.
17 prosjeekth eah *realitehta gïetedallh, jïh 2:m ohtsemh geesin ohtsijh jïjtjh bååstede.
Sámediggi oaidná ahte ohcamat Sámi álbmotbeaivvi čalmmusteapmái lassánit man oktavuođas doarjjaoažžut leat miehtá Sámi.
Saemiedigkie vuajna ahte ohtsemh Saepmien aalmogebiejjien gåhtsajehtiemasse læssanieh man gaskesisnie dåarjoeåadtjojh årrodh abpe Saepmien.
Sámediggi addá doarjaga maiddái festiválaid artisttaid bálkkáide, sihke unna ja stuorra festiválaide dán ortnega bokte.
Saemiedigkie dåarjoem vadta aaj festivaali *artisttaid baalhkide, dovne onne jïh stoere festivaalide daan öörnegen baaktoe.
Dasto oaidná Sámediggi ahte duodjeprošeavttat lassánit ja eanet ja eanet olbmot háliidit lágidit kurssaid.
Dehtie minngede vuajna Saemiedigkie ahte vætnoeprosjeekth læssanieh jïh jeenje jïh jeenje almetjh sijhtieh kurside öörnedehtedh.
Lágiduvvojit maiddái ollu stuorra kulturdoalut main Sámediggi lea stuorra ruhtadeaddji.
aaj #Öörnedehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> jeenje stoere kultuvrearrangemeente mejnie Saemiedigkie lea stoere laeviehtæjja.
Sámegielat sárggusgovvaráiddut
Saemiengïeleh guvvieguvvieraajroeh
Sámediggi háliida ahte almmuhuvvojit sámegielat sárggusgovvaráiddut.
Saemiedigkie sæjhta ahte bæjjoehtovvieh saemiengïeleh guvvieguvvieraajroeh.
Jagi 2011 bušeahtas lei várrejuvvon 460 000 ru dán ulbmilii.
Jaepien 2011 budsjehtesne bïedtesovveme 460 000 *ru daan ålman.
Bohte guokte ohcama, mas nubbái juolluduvvui 460 000 ru.
Böötin göökte ohtsemh, mestie måbpan laeviehtovvi 460 000 *ru.
Sámi girjelágádusat
Saemien gærjabertemh
Sámediggi áigu láhčit diliid nu ahte šaddet árjjalaš sámi lágádusat.
Saemiedigkie sæjhta tsiehkide laetjedh nimhtie ahte sjidtieh eadtjohke saemien bertemh.
Jagi 2011 bušeahtas lei danne várrejuvvon 2 750 000 ru daidda.
Jaepien 2011 budsjehtesne dannasinie lij bïedtesovveme 2 750 000 *ru dejtie.
Oktiibuot juolluduvvui 2 956 000 ru.
*Oktiibuot laeviehtovvi 2 956 000 *ru.
Bohte guhtta ohcama.
Böötin govhte ohtsemh.
Olles submi mii lea várrejuvvon sámi lágádusaide juogaduvvo lágádusaide vuođđodoarjjan, aktivitehtadoarjjan ja doarjjan vuovdaleapmái ja juohkimii.
Ollesne *submi mij bïedtesovveme saemien bertemidie bertemidie #joekedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> våaromedåarjojne, *aktivitehtadoarjjan jïh dåarjojne *vuovdaleapmái jïh juekiemasse.
Váiddameannudeapmi dagahii dan ahte bušeahtas šattai liigegeavaheapmi.
Klååkemegïetedalleme dam darjoeji ahte budsjehtesne sjïdti *liigegeavaheapmi.
Sámediggi lea duhtavaš go lágádusat mat devdet juolludaneavttuid leat nannosat, ja go gávpejohtu lea badjel 500 000 ru ja go sámegielat almmuheamit leat unnimusat 75 % bruttogávpejođus nugo gáibiduvvo juolludaneavttuid mielde.
Saemiedigkie madtjele goh bertemh mah laeviehtimmiemoenemetsiehkide dievhtieh nænnoes, jïh goh *gávpejohtu bijjelen 500 000:n lea *ru jïh goh saemiengïeleh bæjjoehtimmieh unnemes 75:m % *bruttogávpejođus goh laeviehtimmiemoenemetsiehkiej mietie krïevesåvva.
Sámi deaivvadanbáikkit
Saemien gaavnedimmiesijjieh
Sámedikki mielas lea deaŧalaš ahte leat deaivvadanbáikkit mat doibmet sámi giela ja kultuvrra gaskkustan- ja ovdánahttinarenan.
Saemiedigkien mïelesne vihkele ahte leah gaavnedimmiesijjieh mah juhtieh saemien gïelen jïh kultuvren deanahtimmie- jïh evtiedimmiesijjine.
Jagi 2011 bušeahtas lei danne várrejuvvon 1 1750 000 ru sámi deaivvadanbáikkiide.
Jaepien 2011 budsjehtesne dannasinie lij bïedtesovveme 1 1750 000 *ru saemieh gaavnedimmiesijjide.
Oktiibuot bohte 13 ohcama 2 334 000 ru ovddas.
*Oktiibuot böötin 13 ohtsemh 2 334 000:n *ru åvteste.
Buohkat eai ožžon doarjaga dán ortnega bokte, go ohcciin eai lean doaimmat mat gusket mánáide, nuoraide ja vuorrasiidda.
Gaajhkesh eah dåarjoem åadtjoeh daan öörnegen baaktoe, goh ohtsiji eah leah darjomh mah maanide dijpieh, noeride jïh #båeries<adj><pl><ill>.
Doarjja addojuvvui guđa deaivvadanbáikái oktiibuot 852 050 ru ovddas maid gaskkas 3 deaivvadanbáikkis lei oktasaš duodjebádji.
Dåarjoe vadtasovvi govhten gaavnedimmiesæjjan *oktiibuot 852 050:n *ru åvteste maam gaskesne #3<num><arab><sg><ine><attr> gaavnedimmiesijjesne lij #ektie<adj><sg><nom> *duodjebádji.
Dasa lassin leat 3 deaivvadanbáikkis doaibmabijut mat njuolga čatnasit doaimmaide mat gusket mánáide, nuoraide ja vuorrasiidda.
Dan lissine leah #3<num><arab><sg><ine><attr> gaavnedimmiesijjesne råajvarimmieh mah rïekte *čatnasit juhtiden mah maanide dijpieh, noeride jïh #båeries<adj><pl><ill>.
Deaivvadanbáikkit, mat ožžo doarjaga dán ortnega bokte, leat seamma go 2010:s.
Gaavnedimmiesijjieh, mah dåarjoem åadtjoejin daan öörnegen baaktoe, seamma leah goh 2010:sne.
Investerendoarjja sámi girjebussiide
*Investerendoarjja saemien gærjabusside
Sámediggi áigu bisuhit ja viiddidit sámi girjebussefálaldaga.
Saemiedigkie sæjhta tjöödtjestehtedh jïh vijriedidh saemien gærjabussefaalenassem.
Jagi 2011 bušeahtas lei danne várrejuvvon 2 500 000 ru sámi girjebussiid oastimii.
Jaepien 2011 budsjehtesne dannasinie lij bïedtesovveme 2 500 000 *ru saemieh gærjabussi åestiemasse.
Vuoruhemiin oidno ahte sámi girjebusset julevsámi guovllus leat vuoruhuvvon.
Prijoriteradimmine vååjnoe ahte saemien gærjabussh julevsaemien dajvesne #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Olles várrejuvvon submi manai Divttasvuona suohkanii, mas lea girjebussefálaldat julevsámi guovllus.
Dïeve bïedtesovveme *submi mïnni Divttasvuotnan tjïeltese, mesnie lea gærjabussefaalenasse julevsaemien dajvesne.
Sis lea maiddái ovttasbargu lagaš gielddaiguin Ruoŧa bealde.
Daj aaj lea ektiebarkoe gietskies tjïeltigujmie Sveerjen bieleste.
5 Ealáhusat
5 Jielemh
Sámedikki váldomihttomearrin ealáhusaid oktavuođas lea ahte mii dáhttut nana ja juohkelágan ealáhuseallima mii vuhtii váldá sámi kultuvrra, luonddu ja birrasa sámi guovlluin.
Saemiedigkien åejvieulmiemierine jielemi gaskesisnie lea mijjieh sïjhtebe nænnoes jïh *juohkelágan jielemestujmiem mij vuehtieji ååktoe saemien kultuvrem, eatnemem jïh byjresem saemien dajvine.
Mii fertet bisuhit dan barggolašvuođa mii juo lea sierra ealáhusaid siskkobealde.
Mijjieh tjoerebe tjöödtjestehtieh dam *barggolašvuođa mij joe sjïere jielemi sisnjelen lea.
Sámi guovlluin lea stuorra eretfárren, erenoamážit nissonolbmuid gaskkas.
Saepmien dajvine lea stoere olkesejuhteme, joekoenlaakan nyjsenæjjaj gaskesne.
Danne mii sávvat eanet nissonolbmuid fitnodateaiggádin ja ealáhusdoallin.
Dannasinie mijjieh jeenje nyjsenæjjide vaajtelibie sïelteaajhterinie jïh #jieleme<n><cmp_sgnom><cmp>#steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><ess>.
Dát sáhttá váikkuhit nana ja ealli servodagaide gos olbmot háliidit ássat.
Daate maahta dijpedh nænnoes jïh dyjren/dyren siebriedahkide sijjesne almetjh sijhtieh veasodh.
Sámedikkis leat máŋggalágan bargovuogit movt dáid mihttomeriid juksat.
Saemiedigkien leah gelliesåarhts barkoevuekieh guktie daejtie ulmide jaksebe.
Mii gulahallat viidát stáhta eiseválddiiguin, sihke čoahkkimiin, konsultašuvnnain ja ealáhusšiehtadallamiin sierra ealáhusaid hárrái.
Mijjieh vijrieslaakan gaskestallebe staaten åejvieladtjigujmie, dovne tjåanghkojne, konsultasjovnine jïh jielemeraarahtalleminie sjïere jielemi gaavhtan.
Mii gulahallat maiddái ealáhusorganisašuvnnaiguin, gielddaiguin ja doarjjaohcciiguin.
Mijjieh aaj gaskestallebe jielemeorganisasjovnigujmie, tjïeltigujmie jïh dåarjoeohtsijigujmie.
Sámi ealáhusat gáibidit dávjá stuorra areálaid.
Saemien jielemh daamhtah krievieh stoere goelpeneståarojde.
Ollu barggus maid Sámediggi dahká eanavuoigatvuođaiguin lea oassi sámi ealáhusovddideami rámmaeavttuin.
Jeenje barkosne maam Saemiedigkie eatnemereaktajgujmie dorje lea boelhke saemien jielemeevtiedimmien mieriekrïeveminie.
Sámedikki ealáhusovddidandieđáhus
Saemiedigkien jielemenevtiedimmiebïevnese
Sámediggi lea ráhkadan ealáhusovddidandieđáhusa.
Saemiedigkie jielemenevtiedimmiebïevnesem dorjeme.
Ealáhusovddidanbarggu váldomihttomearrin lea háhkat nana ja juohkelágan ealáhuseallima, dakkár ealáhuseallima mii vuođđuduvvo sámi kultuvrii, lundui ja birrasii, ja mii váldá daid vuhtii, ja maid háhkat dakkár ealáhuseallima mii lea vuođđun ceavzilis báikegottiide gos olbmot háliidit ássat.
Jielemenevtiedimmiebarkoen åejvieulmiemierine lea skååffedh nænnoes jïh *juohkelágan jielemestujmiem, dagkeres jielemestujmiem mij tseegkesåvva saemien kultuvrese, eatnamasse jïh byjresasse, jïh mij dejtie ååktoe vuehtieji, jïh maam skååffebe dagkeres jielemestujmiem mij våaroeminie *ceavzilis sijjiegedtide sijjesne almetjh sijhtieh veasodh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 99. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 99. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Dán dieđáhusas leat vihtta áŋgiruššansuorggi vuoruhuvvon.
Daennie bïevnesisnie leah vïjhte barkoesuerkieh #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Dat lea rámmaeavttut vuođđoealáhusain, geasuheaddji báikegottit, kulturealáhusat, ja innovašuvdna, dutkan ja árvoháhkan.
Dïhte mieriekrïevemh våaromejielieminie, giesije sijjiegedtieh, kultuvrejielemh, jïh *innovašuvdna, goerehtem jïh aarvoeskååffemen.
Maŋimuš áŋgiruššansuorgi lea gelbbolašvuođalokten ja ođđahutkamat.
Minngebe barkoesuerkie lea maahtaldahkenlutnjeme jïh orrehæhtadimmieh.
Boahtteáiggi ealáhuspolitihkas biddjojuvvo eanet fuomášupmi kulturealáhusaide ja sámi kultuvrii.
Båetijen aejkien jielemepolitihkesne bïejesåvva jeenje åssjalommes kultuvrejieliemidie jïh saemien kultuvrese.
Sámediggi lea válljen bidjat sámi mátkeealáhusaid ja duoji doahpagii kulturealáhusat.
Saemiedigkie veeljeme bïejedh saemien fealadimmiejieliemidie jïh vætnoem lahtesasse kultuvrejielemh.
Ealáhusdieđáhusa mihttomearit ja strategiijat leat heivehuvvon doaibmabijuid bokte 2012 bušeahtas.
Jielemebïevnesen ulmieh jïh strategijh sjïehtelovveme råajvarimmiej baaktoe #2012<num><arab><sg><ine><attr> budsjehtesne.
Sámediggeráđđi lea juo mearridan prográmmačilgehusa lotnolasealáhusaid árvoháhkanprográmmii ja sámi mátkeealáhusaide.
Saemiedigkieraerie joe nænnoestamme programmetjïelkestimmiem *lotnolasealáhusaid aarvoeskååffemeprogrammese jïh saemien fealadimmiejieliemidie.
Sámediggi lea ráhkadahttán ovddidananalysa 22 gielddas sámi guovlluin.
Saemiedigkie evtiedimmiejoekehtimmiem #darjodh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><prfprc> #22<num><arab><sg><ine><attr> tjïeltesne saemien dajvine.
Analysa lea vuođđun bargui ealáhusovddidandieđáhusain.
Joekehtimmie lea våaroeminie borkese jielemenevtiedimmiebïevnesinie.
Dát čájeha ahte sámi guovlluin leat stuorra hástalusat ollu surggiin.
Daate vuesehte ahte saemien dajvine leah stoere haestemh jeenje suerkine.
Dát hástalusat leat earret eará gánnáhahttivuođa bisuheami, innovašuvnnaid ja ásaheaddjidávjodaga ja ahtanuššama oktavuođas ealáhuseallimis.
Daah haestemh gaskem jeatjah leah *gánnáhahttivuođa tjöödtjestehtemen, *innovašuvnnaid jïh *ásaheaddjidávjodaga jïh *ahtanuššama gaskesisnie jielemestujmesne.
Sámi guovlluin leat hástalusat maiddái ássama bisuhemiin.
Saepmien dajvine leah haestemh aaj veasomen tjöödtjestehtieminie.
Dan geažil go unnit riegádit mánát ja olbmot fárrejit distrivttain stuorát čoahkkebáikkiide.
Dan dïete goh onnh reakadieh maanah jïh almetjh juhtieh *distrivttain stoerebe tjåahkesijjide.
Dat mii lea buorre lea dat go oahppodássi eanaš sámi guovlluin lea buoret go sámi guovlluid olggobealde.
Dïhte mij buerie lea dïhte goh learoedaltese jeenjemes saemien dajvine buerebe goh saemien dajvi ålkolen.
Raporta čájeha ahte eanaš sámi guovllut geasuhit unnán ássansaji ektui, muhto buorebuččat fitnodatgeasuheami ektui.
Reektehts vuesehte ahte jeenjemes saemien dajvh giesieh ånnetji årromedajven muhteste, mohte #buerie<adj><comp><der_dimin><adj><pl><nom> sïeltegiesemen muhteste.
Dat čájeha maiddái ahte ollu sámi guovlluin leat buoret bálvalusat nugo gávppašeami, idjadeami, bálvalusaid ja doaimmaid ektui.
Dïhte aaj vuesehte ahte jeenje saemien dajvine leah buerebe dïenesjh goh åesiestimmien, jïjjedimmien, dïenesji jïh darjomi muhteste.
Sámediggi áigu ráhkadahttit ođđa analysa ovdáneamis sámi guovlluid gielddain.
Saemiedigkie sæjhta orre joekehtimmiem #darjodh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><inf> evtiedimmesne saemien dajvi tjïeltine.
Dát lea viiddiduvvon guoskat maiddái guovtti máttasámi gildii.
Daate #vijriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> aaj dïjpedh göökten åarjelsaemien tjïeltese.
Analysa galgá eanet bidjat guovddážii innovašuvnnaid, sisafárrema ja oahppodási.
Joekehtimmie edtja jeenje jarngese bïejedh *innovašuvnnaid, sïjsejuhtemem jïh learoedaltesem.
Ovttasbargu
Ektiebarkoe
Stuorradiggedieđáhus ođđa eanadoallo- ja biebmopolitihka birra
Stoerredigkiebïevnese orre laanteburrie- jïh beapmoepolitihken bïjre
Sámediggi lea buktán cealkámuša stuorradiggedieđáhussii ođđa eanadoallo- ja biebmopolitihka birra.
Saemiedigkie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> buakteme stoerredigkiebïevnesasse orre laanteburrie- jïh beapmoepolitihken bïjre.
Cealkámušas deattuhii Sámediggi ahte dieđáhusas livčče galgan addit buoret ekonomalaš eavttuid boanddaide, sihkkarastit rekrutterema eanadollui ja addit eavttuid juohkelágan doallostruktuvrii miehtá riikka.
#Jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><ine> tjïelkestehti Saemiedigkie ahte bïevnesisnie edtjeme vedtedh buerebe ekonomeles moenemetsiehkide båantide, gorredidh dåårrehtimmiem laantebårran jïh vedtedh moenemetsiehkide *juohkelágan *doallostruktuvrii abpe rïjhken.
Sámediggi háliidii maiddái ahte dieđáhusas livčče galgan deattuhit árktalaš eanadoalu ja ahte dat gulašii davviguovlopolitihka siskkobeallái.
Saemiedigkie aaj sïjhti ahte bïevnesisnie edtjeme tjïelkestehtedh arktihken laanteburriem jïh dïhte gåvla noerhtedajvepolitihkem *siskkobeallái.
Sámediggi evttohii regionaliseret eanadoallopolitihka, meahci buorebut geavahit sávzaguohtumii ja áŋgiruššat mátkeealáhusaiguin.
Saemiedigkie uvtedi *regionaliseret laanteburriepolitihkem, miehtjiem buerebelaakan sïrvegåatoemasse nuhtjebe jïh fealadimmiejielemigujmie eadtjaldovvebe.
Sámediggi bivddii viiddiduvvon rollaid sámi guovlluid eanadoallopolitihka oktavuođas doppe gos konsultašuvdnašiehtadus galgá adnojuvvot.
Saemiedigkie meedti #vijriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> råållide saemien dajvi laanteburriepolitihken gaskesisnie debpene sijjesne konsultasjovnelatjkoe edtja åtnasovvedh.
Sámediggi bođii árrat proseassas stuorradiggedieđáhusain diehtit ahte dan sadjái go ráhkadit sierra boazodoallodieđáhusa, válddahuvvo boazodoallu dán dieđáhusas.
Saemiedigkie aarehken prosesseste bööti stoerredigkiebïevnesijstie daejredh ahte dan sijjeste goh darjodh sjïere båatsoebïevnesem, buerkieståvva båatsoe daennie bïevnesisnie.
Ovdáneami vuođul ovddit stuorradiggedieđáhusa rájes boazodoalu birra ja daid ollu hástalusaid geažil mat boazodoalus leat dál ovddabealde, bivddii Sámediggi ahte ráhkaduvvošii sierra dieđáhus boazodoalu birra.
Evtiedimmien dïere #ovtetje<adj><comp><attr> stoerredigkiebïevnesen raejeste båatsoen bïjre jïh daj jeenje haestemi dïete mah båatsosne daelie leah åvtelisnie, meedti Saemiedigkie ahte dorjesåvva sjïere bïevnese båatsoen bïjre.
Sámedikki oaivila mielde lea deaŧalaš vuđolaččat ja ollislaččat meannudit buot beliid ealáhusas.
Saemiedigkien aarvoen mietie vihkele veele jïh ellieslaakan gaajhkide bielide gïetedalledh jieliemisnie.
Sámediggi searvvai muhtun čoahkkimiidda ja konsultašuvdnačoahkkimiidda Eanadoallodepartemeanttain.
Saemiedigkie Meatan #Muvhtie<prn><ind><pl><ill> tjåanghkojde jïh konsultasjovnetjåanghkojde Laanteburriedepartemeentine.
Sámedikki ektui lea proseassa unnán searvvaheaddji, sihke boazodoalu ja eanadoalu dáfus.
Saemiedigkien muhteste lea prosesse ånnetji meatan, dovne båatsoen jïh laanteburrien dïete.
Loahpalaš dieđáhusas mii ovddiduvvui juovlamánus 2011 oaidnit ahte Sámedikki cealkámušat eanadoalu birra leat unnán váldojuvvon mielde.
Minngemes bïevnesisnie mij goevesne #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> 2011:n vuejnedh ahte Saemiedigkien #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><nom> laanteburrien bïjre ånnetji ååktesovveme mietie.
Dat mat leat váldojuvvon mielde leat earret eará árktalaš eanadoallu, eanadoallu miehtá riikka ja eanadoallopolitihka regionaliseren.
Dah mah ååktesovveme mietie gaskem jeatjah årrodh arktihken laanteburrie, laanteburrie abpe rïjhken jïh laanteburriepolitihken *regionaliseren.
Stuorradiggedieđáhusas ii leat sámi guovlluid eanadoallu namuhuvvon.
Stoerredigkiebïevnesisnie ij saemien dajvi laanteburrie moenesovveme.
Dat makkár rolla Sámedikkis galggašii leat maid ii leat váldojuvvon mielde dieđáhusas.
Dah magkeres råålla Saemiedigkien edtja årrodh maam ij ååktesovveme mietie bïevnesisnie.
Nugo sámi eanadoalloberoštumiide maid Sámediggi lea ovddidan konsultašuvnnain, de gávdnat unnán Sámedikki cealkámušaid boazodollui stuorradiggedieđáhusas.
Goh saemien laanteburrieïedtjide aaj Saemiedigkie konsultasjovnine evtiedamme, dellie gaavnebe ånnetji Saemiedigkien #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><acc> båatsose stoerredigkiebïevnesisnie.
Vaikko stuorradiggedieđáhus dál lea gárvvis, de áigu Sámediggi ain bargat dan ala ahte Stuorradiggi váldá stuorát ovddasvástádusa boazodoalus ja ráhkada sierra stuorradiggedieđáhusa boazodoalu birra.
Jalhts stoerredigkiebïevnese daelie gaervies, dellie sæjhta Saemiedigkie annje barkedh dan nelnie ahte Stuorradiggi stoerebe dïedtem ååktoe båatsosne jïh dorje sjïere stoerredigkiebïevnesem båatsoen bïjre.
Sámedikki mielas lea duođalaš ášši go konsultašuvnnat doaibmabijuid birra Stuorradikki eanadoallo- ja biebmopolitihkalaš dieđáhusas eai goassige formálalaččat loahpahuvvon.
Saemiedigkien mïelesne lea itjmies aamhtese goh konsultasjovnh råajvarimmiej bïjre Stuorradiggijjen laanteburrie- jïh *biebmopolitihkalaš bïevnesisnie eah gossege byjjeslaakan illh.
Sámediggi áigu čuovvut ášši Eanadoallo- ja biebmodepartemeantta ektui, mas lea ovddasvástádus dán áššis, ja Ođasmahttin-, hálddahus- ja girkodepartemeantta ektui, man departemeanttas lea ovddasvástádus sámi áššiin.
Saemiedigkie sæjhta aamhtesem dåeriedidh Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten muhteste, mesnie lea dïedte daennie aamhtesisnie, jïh Orrestehteme-, reereme- jïh gærhkoedepartemeenten muhteste, man departemeenten lea dïedte saemien aamhtesinie.
Mariidnaealáhusat
*Mariidnaealáhusat
Sámit lea bivdán guliid nu guhká go gávdnojit historjjálaš gáldut.
Saemieh guelide maadteme nimhtie guhkiem goh gååvnesieh historihkeles gaaltijh.
Sámiid riekti resurssaide mearas ja jogain, ja riekti geavahit daid, lea mearrideaddji oassi sámi kultuvrra ávnnaslaš vuođus.
Saemiej reaktoe vierhtide mearosne jïh johkine, jïh reaktoe dejtie nuhtjedh, lea nænnoestæjja boelhke saemien kultuvren *ávnnaslaš våaroemisnie.
Sámediggi sávvá boahtteáigái čujuheaddji ja ollislaš politihka, ja ahte Sámediggi lea okta dain gii bidjá eavttuid guolástuspolitihka ovddideapmái Norggas.
Saemiedigkie båetijen aajkan vaajtele tjaatsestæjja jïh ellies politihkem, jïh ahte Saemiedigkie lea akte dejnie gie moenemetsiehkide beaja *guolástuspolitihka evtiedæmman Nöörjesne.
Sámediggi vuoruha barggu sámiid bivdovuoigatvuođaid, mariidnaresurssaid ja jogaid ja riddo- ja vuotnaguovlluid geavaheami sihkkarastimiin.
Saemiedigkie barkoem prijoriterede saemiej væjroereaktaj, *mariidnaresurssaid jïh johki jïh gaedtie- jïh *vuotnaguovlluid pråvhkoen gorredimmine.
Sámediggi lea jagis 2011 čađahan konsultašuvnnaid ja čoahkkimiid gonagasreappáid hálddašeami láhkaásahusa reviderema, mearraluossabivddu sámi guovlluin ja guolástusaid ja mearrenjiččehasaid regulerema oktavuođas jagis 2011.
Saemiedigkie jaepesne 2011 tjïrrehtamme konsultasjovnide jïh tjåanghkojde *gonagasreappáid reeremen njoelkedassen revideeremem, mearoeloesevæjroem saemien dajvine jïh *guolástusaid jïh *mearrenjiččehasaid reguleeremen gaskesisnie jaepesne 2011.
Riddoguolástuslávdegoddi
*Riddoguolástuslávdegoddi
Konsultašuvnnaid bokte Riddoguolástuslávdegotti árvalusa (NAČ 208:5) birra, leat Sámediggi ja Guolástus- ja riddodepartemeanta soahpan ahte nannet álbmoga guolástanrievtti mearrasámi guovlluin, nugo Sámediggi háliidii gulaskuddancealkámušastis.
Konsultasjovni baaktoe *Riddoguolástuslávdegotti aajmoen (*NAČ 208:5) bïjre, leah Saemiedigkie jïh #Gööledh<vblex><imp><p3><sg>- jïh gaedtiedepartemeente latjkeme ahte nænnoestibie aalmogem göölemereaktoen mearoesaemien dajvine, goh Saemiedigkie sïjhti *gulaskuddancealkámušastis.
Šiehtadus lea unnimus čoavddus mii earret eará mearkkaša dan ahte bivdovuoigatvuohta nannejuvvo dan bokte go ođđa mearrádusat váldojuvvojit mielde gustovaš láhkadahkosii.
Latjkoe unnemes *čoavddus mij gaskem jeatjah dam krööhkeste ahte væjroereakta dan baaktoe nænnoeståvva goh orre mieriedimmieh mietie ååktesuvvieh *gustovaš *láhkadahkosii.
Dán unnimus čovdosa sáhttá čoahkkáigeassit 7 čuoggá vuollái:
Daan unnemes *čovdosa maahta *čoahkkáigeassit 7:n #tsiehkie<n><sem_measr_sign><sg><gen> nualan:
Mearriduvvo ođđa láhkamearrádus nu ahte oasseváldiláhkii čadnojuvvo guolástanvuoigatvuohta.
Nænnoeståvva orre laakemieriedimmie nimhtie ahte #mealtan<adv><cmp_sgnom><cmp>laakese #gårredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> göölemereakta.
Mearrádusa ferte geahččat fárrolaga mearraresursalága 11.
Mieriedimmiem tjuara gïehtjedidh *fárrolaga mearoevierhtielaakem 11.
§ deattuhanmearrádusain.
§ tjïelkestehtememieriedimmine.
Láhkaevttohus mearkkaša ahte lága bokte suodjalit guolástanrievtti ja seammás mearkkaša dan ahte sii geain lea vuoigatvuohta galget vuoruhuvvot ovddabeallái buot earáid go lea resursavátnivuohta.
Laakeuvtelasse krööhkeste ahte laaken baaktoe vaarjelibie göölemereaktoem jïh seamma tïjjen dam krööhkeste dah giej lea reakta edtjieh #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> *ovddabeallái #gaajhke<prn><ind><nom> jeatjabidie goh lea *resursavátnivuohta.
Mearriduvvo sierra deattuhanmearrádus mearraresursalágas.
Nænnoeståvva sjïere tjïelkestehtememieriedimmie mearoevierhtielaakesne.
Deattuhanmearrádus dagaha ahte juohke lágan regulerema oktavuođas galgá erenoamážit deattuhuvvot sámiid geavaheapmi ja movt dat geavaheapmi mearkkaša sámi báikegottiide.
Tjïelkestehtememieriedimmie dorje ahte #fïerhte<prn><ind><attr> dagkeres reguleeremen gaskesisnie edtja joekoenlaakan #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> saemiej pråvhkoe jïh guktie dïhte pråvhkoe krööhkeste saemien sijjiegedtide.
Mearriduvvo láhkaásahusa bokte gielddus stuorát fatnasiidda (badjel 15 mehtera) vuonaid siste.
njoelkedassen baaktoe Nænnoeståvva *gielddus stoerebe vïnhtside (aatsolen 15:m meeterh) *vuonaid sisnie.
Láhkii čadnojuvvo vejolašvuohta identifiseret ja dohkkehit báikkálaš historjjálaš vuoigatvuođaid.
Laakese #gårredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> nuepie identifiseeredh jïh dåhkasjehtedh voenges historihkeles reaktide.
Sámiid mielmearrideapmi resursahálddašeamis - vuotnabivdolávdegoddi
Saemiej *mielmearrideapmi vierhtiereeremisnie - *vuotnabivdolávdegoddi
Láhkamearrádus álbmotrievtti ektui oasseváldilágas mearkkaša ahte oasseváldiláhka galgá geavahuvvot Norgga álbmotrievttálaš geatnegasvuođaide dávistettiin, ja ahte láhka gusto álbmotrievtti njuolggadusaid rámmaid siskkobealde álgoálbmogiid ja minoritehtaid hárrái.
Laakemieriedimmie aalmogereaktoen muhteste #mealtan<adv><cmp_sgnom><cmp>laakesne krööhkeste ahte #mealtan<adv><cmp_sgnom><cmp>laake edtja nuhtjesovvedh Nöörjem *álbmotrievttálaš dïedtide svååreminie, jïh ahte laake dovve aalmogereaktoen njoelkedassi mieriej sisnjelen aalkoeåålmegi jïh *minoritehtaid haarran.
Mearrádusa deaŧaleamos doaibman lea čalmmustahttit daid álbmotrievttálaš geatnegasvuođaid mat gávdnojit.
Mieriedimmien vihkielommes darjoeminie lea tjelmiestehtedh dejtie *álbmotrievttálaš dïedtide mah gååvnesieh.
Doaibmabijut: Várrejuvvo jahkásaš vuođđoearri dorskebivdui.
Råajvarimmieh: Bïedtesåvva jaapetje våaromemierie tåårskevyjrese.
Sámediggi guorahallá ja realitehta meannuda dán čuoggá dalle go prinsihpaid láhkii čatnan lea sohppojuvvon vuotna- ja riddobivddu dohkkeheami ja sihkkarastima ektui árbevirolaš mearrasámi guovlluin.
Saemiedigkie goerehtalla jïh *realitehta gïetedalla daam #tsiehkie<n><sem_measr_sign><sg><acc> joem goh prinsïhpi laakese gårredimmie #latjkedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *vuotna- jïh gaedtievæjroen jååhkesjimmien jïh gorredimmien muhteste aerpiesïejhme mearoesaemien dajvine.
Dattetge lea ovttamielalašvuohta das ahte galgá leat vejolaš birget okto guolástanrivttiin dahje buohtalaga eará doaimmain.
Darhkan lea *ovttamielalašvuohta dennie ahte gåaredh edtja bïerkenidh oktegh göölemereaktojne jallh *buohtalaga jeatjah darjoeminie.
Riekti galgá leat nuvttá ja dat galgá váikkuhit fatnasiid ja guolásteddjiid laskama guovllus.
Reaktoe edtja namhtah årrodh jïh dïhte edtja dijpedh vïnhtsi jïh gööliji *laskama dajvesne.
Evttohuvvon doaibmabijuid sáhttá atnit deaŧalaš vuosttaš lávkin sámiid ja eará báikegoddeolbmuid vuoigatvuođaid ollislaš sihkkarastimis ja dohkkeheamis daid luondduviđa mariidnaresurssaide siskkáldas ja álbmotrievtti mielde.
#Uvtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> råajvarimmide maahta utnedh vihkele voestes sïlline saemiej jïh jeatjah sijjiegedtiealmetji reaktaj ellies gorredimmesne jïh jååhkesjimmesne daj *luondduviđa *mariidnaresurssaide *siskkáldas jïh aalmogereaktoen mietie.
Historjjálaš guolástanrivttiid dohkkeheapmi mat sámiin ja earáin leat mearrasámi guovlluin, lea gáibádussan viidáset proseassas mearrasámi kultuvrra ja eallinvugiid ealáskahttimiin.
Historihkeles göölemereaktoej jååhkesjimmie mah saemiej jïh jeatjabinie årrodh mearoesaemien dajvine, lea krïevenassine vijrebe prosessesne mearoesaemien kultuvren jïh jielemevuekiej jealajimmine.
Sámediggi oaidná ahte Finnmárkku, Romssa ja Norlándda stáhta ja fylkkagielddaid kantuvrrain lea stuorra hástalus fatnasiid ja guollevuostáiváldinsajiid ruhtadeamis dainna lágiin ahte das livččii ávki ássiide nu ahte ožžot vejolašvuođa geavahit daid bivdovuoigatvuođaid maid ožžot ruovttoluotta ja besset árjjalaččat searvat guollebivdui.
Saemiedigkie vuajna ahte Finnmaarhken, Romsan jïh #Norlánda<np><top><sg><gen> staaten jïh fylhketjïelti kontovrine lea stoere haesteme vïnhtsi jïh gueliedåastoehtimmiesijjiej beetnehdåarjosne dejnie vuekine ahte dennie lea nåhtoe årroejidie nimhtie ahte åadtjoeh nuepiem nuhtjedh dejtie væjroereaktide mejtie bååstede åadtjoeh jïh biesieh eadtjohkelaakan meatan guelievyjrese.
Guolástusreguleremat
*Guolástusreguleremat
Guolástus- ja riddodepartemeanta ja Sámediggi leat ovttas geahčadan Guolástusdirektoráhta guolástanregulerema evttohusa jahkái 2012.
#Gööledh<vblex><imp><p3><sg>- jïh gaedtiedepartemeente jïh Saemiedigkie ektesne vuajneme *Guolástusdirektoráhta göölemereguleeremen uvtelassem jaapan 2012.
Sámediggi válddii erenoamážit ovdan áššečuolmma ahte gieldit guollebivddu stuorra mearrafatnasiiguin davvinorgga vuonain.
Saemiedigkie ååkti joekoenlaakan fraamme aamhtesetjoelmem ahte aassjoestehtedh guelievæjroem stoere mearoevïnhtsigujmie *davvinorgga *vuonain.
Departemeanta áigu čuovvut direktoráhta evttohusa ahte ii diktit šákšabivddu 4 nautalaš miilla siskkobealde.
Departemeente sæjhta dåeriedidh direktoraaten/direktovraaten uvtelassem ahte ij baajedh *šákšabivddu 4:n *nautalaš mïjlen sisnjelen.
Dasto árvvoštallat gildosa gieldit guolástusa vuotnalinnjáid siskkobealde fatnasiidda main lea dihto sturrodat, lea okta ollu doaimmain maid dat evttohuvvon vuotnaguolástuslávdegoddi galgá árvvoštallat.
Dehtie minngede laejhtebe *gildosa aassjoestehtedh *guolástusa *vuotnalinnjáid sisnjelen vïnhtside mejnie lea såemies ståaroe, lea akte jeenje darjoeminie mejtie dah #uvtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *vuotnaguolástuslávdegoddi edtja laejhtedh.
Norgga riddodorskenálli lea vánis, muhto árjjalaš nállebuoridanplána geažil lea dat dál váldojuvvon eret luonddušlájaid rukseslisttas.
Nöörjen gaedtietåårskemaadtoe madtege, mohte eadtjohke maadtoebueriedimmiesoejkesjen dïete lea dïhte daelie raejeste ååktesovveme eatnemensåarhti rööpseslæstosne.
Riddodorski hálddašeamis lea stuorra mearkkašupmi guolástussii mearrasámi guovlluin, danne go dán šlájas lea olles eallingierdu vuonain ja rittus.
Gaedtietåårsken reeremisnie lea stoere mïerhkesjimmie *guolástussii mearoesaemien dajvine, dannasinie goh daennie såarhtesne lea dïeve *eallingierdu *vuonain jïh gaedtesne.
Buoridanplána vuođđun lea gáržžiduvvon regulerenmálle ollu guovlluin.
Bueriedimmiesoejkesjen våaroeminie #gaertjiedidh<vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc> reguleeremegoeren jeenje dajvine.
Dán vuođul lea Sámediggi joatkán barggu eiseválddiid guovdu ahte suodjalit sámi perspektiivva norgga riddodorski hálddašeamis ja buorideamis.
Daan dïere lea Saemiedigkie jåarhkeme barkoen åejvieladtji gaskoeh ahte vaarjelidh saemien perspektijvem *norgga gaedtietåårsken reeremisnie jïh bueriedimmesne.
Dát mearkkaša earret eará dan ahte fatnasat mat leat badjel 15 mehtera fertejit bivdit olggobealde vuotnalinjjáid, go fas trålárat ja stuorra fatnasat ja mearrafatnasat fertejit bivdit olggobealde 12 ja 6 nautálaš miilla eret nannámis, sturrodaga mielde.
Daate gaskem jeatjah krööhkeste dam ahte vïnhtsh mah aatsolen leah 15 meeterh tjuerieh bæjngolen maedtedh *vuotnalinjjáid, goh viht *trålárat jïh stoere vïnhtsh jïh mearoevïnhtsh tjuerieh maedtedh ålkolen 12:n jïh 6:n *nautálaš mïjlen raejeste *nannámis, ståaroen mietie.
Norgga eiseválddit leat ovttas Ruošša eiseválddiiguin mearridan ahte 2012 galgá leat lohpi bivdit šávššaid.
Nöörjen åejvieladtjh ektesne Russlaanten åejvieladtjigujmie nænnoestamme ahte 2012 edtja årrodh luhpie maedtedh *šávššaid.
Sámediggi lea áigodagas maŋŋá rahpama 2009:s dadjan ahte ii leat mielas addit lobi bivdit šávššaid, danne go dál eat dieđe movt dát bivdu váikkuha loahppa ekologalaš mariidnavuogádahkii Barentsábis, rittus ja vuonain Davvi Norggas.
Saemiedigkie #boelhke<n><sg><loc> mænngan geehpehtimmien 2009:sne jeahteme ahte ij mïelesne vedtedh luhpiem maedtedh *šávššaid, dannasinie goh daelie ibie guktie daejrieh daate væjroe dijpie minngiegietjie *ekologalaš *mariidnavuogádahkii Barentsáhpijjesne, gaedtesne jïh *vuonain Noerhte Nöörjesne.
Danne lea Sámedikki mielas deaŧalaš ráhkadit máŋgganállehálddašanmálle Barentsábi várás mii siskkilda maiddái áhpeguliid (sallit, šákša jna) ja mearranjiččehasat.
Dannasinie lea Saemiedigkien mïelesne vihkele darjodh *máŋgganállehálddašanmálle Barentsáhpijjen muhteste mijjieh *siskkilda aaj *áhpeguliid (sæltan, *šákša jnv.) jïh *mearranjiččehasat.
Gonagasreappát
*Gonagasreappát
Sámediggi doarju ahte gonagasreappát hálddašuvvojit lagasvuođa- ja sorjavašvuođa prinsihpa mielde, mii mearkkaša dan ahte smávva báikegottiide miehtá rittu, ja nu maiddái unnimus fatnasiidda, galgá sihkkarastojuvvot vuosttaš vuoigatvuohta bivdit, ja dasa gullá maiddái gonagasreabbábivdu iežaset lagašguovlluin.
Saemiedigkie dåårje ahte *gonagasreappát reeresuvvieh *lagasvuođa- jïh *sorjavašvuođa prinsïhpen mietie, mij dam krööhkeste ahte onne sijjiegedtide abpe gaedtien, jïh nimhtie aaj unnemes vïnhtside, edtja #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> voestes reakta maedtedh, jïh nehkelh aaj gåvla *gonagasreabbábivdu jïjtjsh gietskiesdajvine.
Erenoamážit guoská dát vuotnaguovlluide.
Joekoenlaakan dæjpa daate *vuotnaguovlluide.
Sámediggi lea duhtavaš go Guolástus- ja riddodepartemeanta čuovvolii Sámedikki evttohusa 2010:s ahte ii addit friija lobi bivdit gonagasreappáid nuorttabealde 26 0 Ø.
Saemiedigkie madtjele goh #Gööledh<vblex><imp><p3><sg>- jïh gaedtiedepartemeente dåeriedi Saemiedigkien uvtelassem 2010:sne ahte ij vedtedh *friija luhpiem maedtedh *gonagasreappáid *nuorttabealde 26 0 *Ø.
Sámediggi lea registreren ahte Guolástusdirektoráhtas maŋit áiggis leat ollu geahppánan dakkár áššit mat gusket lobihis gonagasreabbábivdui dán guovllus.
Saemiedigkie registreereme ahte *Guolástusdirektoráhtas *maŋit tïjjesne jeenje nåhkeme dagkeres aamhtesh mah dijpieh ovluhpehts *gonagasreabbábivdui daennie dajvesne.
Sámedikki presideanta lea dovddahan skábmamánus 2011:s ahte Sámediggi áigu árvvoštallat ahte galggašii go addit gonagasreabbábivdolobi fatnasiidda mat leat vuollel 15 mehtera.
Saemiedigkien presideente lea vihte rahkesne 2011:sne ahte Saemiedigkie sæjhta laejhtedh ahte edtja goh vedtedh *gonagasreabbábivdolobi vïnhtside mah leah *vuollel 15 meeterh.
Anadromalaš luossabivdu
*Anadromalaš loesevæjroe
Guolástusreguleremat jogain ja mearas jagis 2012
*Guolástusreguleremat johkine jïh mearosne jaepesne 2012
Sámediggi lea 2011:s ásahan bargolávdegotti mii bargá guolástusreguleremiiguin jogain ja mearas 2012 ektui.
Saemiedigkie #2011<num><sem_year><sg><ine> tseegkeme barkoemoenehtsem mij barka *guolástusreguleremiiguin johkine jïh mearosne #2012<num><arab><sg><ill><attr> moenemetseahkan.
Bargolávdegoddi lea buktán regulerenevttohusa jogain ja mearas jagi 2012 várás, ja dasto guhkes áiggi strategiija reguleremiid várás.
Barkoemoenehtse reguleeremeuvtelassem buakteme johkine jïh mearosne jaepien #2012<num><sem_year><sg><nom> muhteste, jïh dehtie minngede guhkies tïjjem strategijen reguleeremi muhteste.
Lávdegotti regulerenevttohus 2012 rájes lea ahte viiddidit gáidánuohti bivdoáiggi, erenoamážit Davvi-Romssas.
Moenehtsen reguleeremeuvtelasse 2012:n raejeste lea ahte vijriedibie *gáidánuohti væjroetïjjem, joekoenlaakan Noerhte-Romsesne.
Go guoská johkabivdui, de bidjá bargolávdegoddi vuođđun fylkkamánni evttohusa ahte bisuhit bivddu otnáš dásis eanaš čázádagain.
Goh johkevyjrese dæjpa, dellie beaja barkoemoenehtse våaroeminie fylhkemaennien uvtelassem ahte tjöödtjestehtedh væjroem *otnáš daltesisnie jeenjemes *čázádagain.
Dasto oaivvilda bargolávdegoddi ahte sáhtá geavahit ráfáidahttinávádagaid váldo váikkuhangaskaoapmin reguleren dihte guollebivddu čázádagain Finnmárkkus, gos lea heivvolaš.
Dehtie minngede jeahta barkoemoenehtse ahte maahta nuhtjedh *ráfáidahttinávádagaid åoktoe dïedtetsavtshvierhtine reguleereminie åvteste guelievæjroem *čázádagain Finnmaarhkesne, sijjesne lea sjiehtele.
Bargolávdegoddi lea maiddái evttohan ahte berrešii álggahuvvot prošeakta dainna áigumušain ahte kártet ja heivehit árbedieđuid mat galget leat vuođđun luossabivddu hálddašeapmái.
Barkoemoenehtse aaj uvtedamme ahte byöroe aelkiehtovvedh prosjeekte dejnie aajkojne ahte goerehtalledh jïh sjïehtehtidh aerpiedaajrojde mah edtjieh årrodh våaroeminie loesevæjroen reeremasse.
Bargolávdegotti raporta lei vuođđun konsultašuvnnaide Luondduhálddašan direktoráhtain reguleremiid birra.
Barkoemoenehtsen reektehts lij våaroeminie konsultasjovnide *Luondduhálddašan direktoraatine/direktovraatine reguleeremi bïjre.
Sámediggi lea konsultašuvnnain Luondduhálddašandirektoráhtain soahpan gulaskuddancealkámuša mii sáddejuvvui gulaskuddamii, ja gulaskuddanáigemearrin lei ođđajagimánu 20. b. 2012.
Saemiedigkie konsultasjovnine Eatnemenreeremedirektoraatine/Eatnemenreeremedirektovraatine latjkeme *gulaskuddancealkámuša mij seedtesovvi *gulaskuddamii, jïh *gulaskuddanáigemearrin tsïengelen lij 20. b. 2012.
Bargolávdegotti raporta ja Sámedikki mearkkašumit maŋŋá konsultašuvnna dárbbu birra viiddidit guovllu ”kysten av Finnmark” lea mielddusin gulaskuddamis.
Barkoemoenehtsen reektehts jïh Saemiedigkien mïerhkesjimmieh mænngan konsultasjovnen daerpiesvoeten bïjre vijriedieh dajvem ”*kysten *av Finnmark” lea *mielddusin *gulaskuddamis.
Šiehtadallamat Suomain Deanučázádaga birra
Raarahtallemh Soemine *Deanučázádaga bïjre
2011:s lea leamaš čoahkkin ministerdásis ođđa šiehtadallamiid álggaheami birra dan soahpamuša ektui mii lea Norgga ja Suoma gaskka Deanučázádaga hárrái.
2011:sne orreme tjåanghkoen ministeredaltesisnie orre raarahtallemi aelkiehtimmien bïjre dan latjkoen muhteste mij lea Nöörjen jïh Soemen gaskemsh *Deanučázádaga haarran.
Deanu guolástanhálddahus ja sámedikkit Norgga ja Suoma bealde gessojuvvojit lávga mielde šiehtadallamiidda, mat álggahuvvojit ođđajagis.
Deatnun göölemereereme jïh saemiedigkieh Nöörjen jïh Soemen bieleste geasasuvvieh *lávga mietie raarahtallemidie, mah orrejaepesne aelkiehtovvieh.
Sámediggi galgá leat mielde Norgga šiehtadallanlávdegottis.
Saemiedigkie edtja årrodh mietie Nöörjen raarahtallememoenehtsisnie.
Norgga ja Suoma dutkanjoavku ovddidii dutkanbohtosiiddis Ohcejogas skábmamánus.
Nöörjen jïh Soemen dotkemedåehkie dotkemeilledahkide evtiedi Ohcejohkesne rahkesne.
Dasto ožžo Norgga ja Suoma vuoigatvuođaoamasteaddjit ja sámedikkit Norgga ja Suoma bealde vejolašvuođa háleštit daid regionála šiehtadallamiid birra mat bohtet.
Dehtie minngede Nöörjem åadtjoejin jïh Soemen reaktaneekijh jïh saemiedigkieh Nöörjen jïh Soemen bieleste nuepien håalodh daj regionaale raarahtallemi bïjre mah båetieh.
Šiehtadallamat eai ovdánan dán jagi ja šiehtadallamat jotkojuvvojit nationála šiehtadallamiiguin.
Eah raarahtallemh åvtenh daam jaepiem jïh raarahtallemh #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> nasjonaale raarahtallemigujmie.
Sámediggi áigu boahtteáiggis ságastallat šiehtadallanvuođu birra Birasgáhttendepartemeanttain.
Saemiedigkie sæjhta #båetije aejkie<n><sg><ine> soptsestalledh raarahtallemevåaromen bïjre Byjresevaarjelimmiedepartemeentine.
Njávdánčázádaga báikkálaš hálddašeapmi
*Njávdánčázádaga voenges reereme
Sámedikkis lea leamaš oktavuohta Birasgáhttendepartemeanttain ja lea háleštan dan birra ahte álggahit proseassa báikkálaš hálddašeamis Njávdámis boahtte jagi.
Saemiedigkien orreme gaskese Byjresevaarjelimmiedepartemeentine jïh hååleme dan bïjre ahte aelkiehtibie prosessem voenges reeremisnie Njávdánisnie #båetije<adj><sg><gen> jaepien.
Mearrageavahus
Mearoeåtnoe
Sámediggi lea fuolas go leat areálariiddut árbevirolaš vuotnabivdiid ja guollebiebmanealáhusa gaskka, ja go leat birasváikkuhusat go guoská earret eará dasa go nu ollu gárgidit biebmoguolit.
Saemiedigkie hoksesne goh leah goelpeneståaroeræjtoeh aerpiesïejhme *vuotnabivdiid jïh gueliebïepmehtimmiejielemen gaskemsh, jïh goh leah byjresedïedth goh gaskem jeatjah dæjpa dan goh nimhtie jeenje *gárgidit beapmoeguelieh.
Guollebiebman ii galgga áitit lunddolaš guollešlájaid ja das ferte leat dakkár doaibmavuohki mas biras váldojuvvo vuhtii.
Ij gueliebïepmehtimmie edtjh aejhtedh iemie gueliesåarhtide jïh dennie tjuara årrodh dagkeres darjomevuekie mesnie byjrese ååktesåvva vuehtieji.
Deaŧalaš lea ahte guollebiebmanealáhus doaimmahuvvo dainna lágiin ahte dat ii heađuš árbevirolaš bivddu mearas dahje jogain.
Vihkele lea ahte gueliebïepmehtimmiejieleme dijpesåvva dejnie vuekine dïhte ij *heađuš aerpiesïejhme væjroen mearosne jallh johkine.
Sámediggi searvvai ja doalai sáhkavuoru workshopas Salmon Voices Münchenis golggotmánus.
Saemiedigkie Meatan jïh #steeredh<vblex><iv><indic><pret><p3><sg> lahtestimmiem *workshopas Salmoine *Voices Münchenisnie golkesne.
Workshopa oktavuođas váldojuvvui bajás movt álgoálbmogat Norggas ja Canádas vásihit guollebiebmanealáhus.
Workshopen gaskesisnie bæjjese ååktesovvi guktie aalkoeåålmegh Nöörjesne jïh #Kanáda<np><top><sg><ine> demtieh gueliebïepmehtimmiejieleme.
Son deattuhii ahte árbedieđut galget lea maid vuođđun luossahálddašeapmái.
Dïhte tjïelkestehti ahte aerpiedaajroeh edtjieh aaj lea våaroeminie loesereeremasse.
Son váillahii álgoálbmotperspektiivva fuomášumi guollebiebmanealáhusa iežas bealis.
Dïhte ohtsi aalkoeåålmegeperspektijven/aalkoeåålmehperspektijven/aalkoeåålmhperspektijven åssjalommesen gueliebïepmehtimmiejielemen jïjtjse bielesne.
Mátkki ulbmilin lei čatnat oktavuođa Canáda álgoálbmogiiguin mat vásihit sullasaš áššečuolmmaid maid Sámediggi ge vásiha luossahálddašemiin.
Fealadimmien ulmine lij gårredidh gaskesem #Kanáda<np><top><sg><gen> aalkoeåålmegigujmie mah demtieh plearoeh aamhtesetjoelmide mejtie Saemiedigkie aaj loesereereminie damta.
Mearranjiččehasat
*Mearranjiččehasat
Riddonjurjuid reguleren ja hálddašeapmi lea guovddáš bealli Sámedikki riddo- ja guolástuspolitihkas.
Gaedtienåerviej reguleereme jïh reereme lea voernges bielie Saemiedigkien gaedtie- jïh *guolástuspolitihkas.
Sámediggi háliida ahte mariidna vuotnaresurssat hálddašuvvojit ollislaš ja ceavzilis vugiin.
Saemiedigkie sæjhta ahte *mariidna *vuotnaresurssat reeresuvvieh ellies jïh *ceavzilis vuekine.
Sámediggi doarju ahte galgá leat ceavzilis njuorjjonálli sámi guovlluin, muhto ahte nálli galgá bisuhuvvot dakkár dásis ahte báikkálaš guollenálit suodjaluvvojit main mearrasámit ja earát leat sorjavaččat bisuhan dihte ealáhusa ja kultuvrra.
Saemiedigkie dåårje ahte edtja årrodh *ceavzilis nåerviemaadtoe saemien dajvine, mohte ahte maadtoe edtja #tjöödtjestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> dagkeres daltesisnie ahte voenges gueliemaadtoeh mejnie #vaarjelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> mearoesaemieh jïh jeatjebh leah *sorjavaččat tjöödtjestehtieminie åvteste jielemem jïh kultuvrem.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 103. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 103. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Mearranjiččehasráđđi heaittihuvvui 31.12.2011, ja Guolástusdirektoráhta heaittihii geavahusa mii ovdal lea leamaš ahte rahpat gulaskuddama mearranjiččehasaid bivdoeriid mearrideapmái ja regulerenevttohussii.
*Mearranjiččehasráđđi illesovvi 31.12.2011, jïh *Guolástusdirektoráhta illi åtnoem mij aarebi orreme ahte geehpehtibie *gulaskuddama *mearranjiččehasaid væjroemieride nænnoestæmman jïh reguleeremeuvtelassese.
Sámediggi lea 2011:s doallan čoahkkimiid ja konsultašuvnnaid Guolástusdirektoráhtain heivehan dihte geavahit báikkálaš máhtu dutkamis ja mearranjiččehasaid hálddašeamis, bisuhit rabas gulaskuddamiid riddonjurjuid bivdoearre- ja hálddašanevttohusaid ektui 2012:s, ja lea dorjon ahte álggahit fas buhtadusortnegiid riddonjuorjjobivdui.
Saemiedigkie lea 2011:sne #steeredh<vblex><iv><prfprc> tjåanghkoej jïh konsultasjovnide *Guolástusdirektoráhtain sjïehtehteminie åvteste nuhtjedh voenges maahtoem dotkemisnie jïh *mearranjiččehasaid reeremisnie, gaahpode tjöödtjestehtedh *gulaskuddamiid gaedtienåervide væjroemierie- jïh reeremeuvtelassi muhteste 2012:sne, jïh dåårjeme ahte viht aelkiehtibie refusjovneöörnegidie gaedtienåervievyjrese.
Guolástusdirektoráhta lea čuovvolan Sámedikki ávžžuhusa ja lea čađahan rabas gulaskuddama evttohusa ektui mii guoská bivdoeriide ja riddonjurjuid hálddašeapmái 2012:s, ja lea miehtan ahte addigoahtit buhtadusa riddonjurjuid goddima ovddas.
*Guolástusdirektoráhta dåeriedamme Saemiedigkien haestemem jïh gaahpode tjïrrehtamme *gulaskuddama uvtelassen muhteste mij væjroemieride dæjpa jïh gaedtienåerviej reeremasse 2012:sne, jïh lea hååneskinie ahte vedtiegåetebe refusjovnem gaedtienåerviej buvvemen åvteste.
Økologiija – stárravuvddiid ođđasis šaddan
*Økologiija – *stárravuvddiid orresne sjïdteme
Mearradutkaninstituhtta lea ásahan ođđa gieddestašuvnna Finnmárkui, mii lea Porsáŋgguvuonas oarjjabealde.
Mearoedotkemeinstituhte tseegkeme orre ïentjestasjovnem Finnmaarhkese, mij Porsáŋgguvuotnesne *oarjjabealde.
Mearradutkama mihttomearrin lea bisuhit rikkis guollenáliid Davvi Norgga vuonain.
Mearoedotkemen ulmine lea tjöödtjestehtedh ræjhkas/ræjhkoes gueliemaadtoej Noerhte Nöörjen *vuonain.
Dán oktavuođas lea Porsáŋggu vuotna válljejuvvon čuozahatguovlun.
Daennie gaskesisnie lea Porsangeren *vuotna veeljesovveme *čuozahatguovlun.
Sámediggi lea addán 500 000 ru doarjjan prošeavtta ” Guorba stárravuovddi šaddadeapmi - kálkenprošeakta” čađaheapmái.
Saemiedigkie vadteme 500 000:m *ru dåarjojne prosjeektem ” *Guorba *stárravuovddi sjïdtehtimmie - *kálkenprošeakta” tjïrrehtæmman.
Ovttasbargu guolástusorganisašuvnnaiguin
Ektiebarkoe *guolástusorganisašuvnnaiguin
Sámedikki presideanttas lei čoahkkin Norgga Guolástussearvvi jođihangottiin miessemánus 2011:s.
Saemiedigkien presideenten lij tjåanghkoe Nöörjen *Guolástussearvvi juhtiehtimmiemoenehtsinie suehpiedisnie 2011:sne.
Fáttáid gaskkas maid birra lei sáhka ledje guolástushálddašeapmi oppalaččat ja beliid oaidnu Riddoguolástuslávdegotti evttohusaide.
Aamhtesi gaskesne maam bïjre lij håaleme lin *guolástushálddašeapmi ellieslaakan jïh bieliej vuajnoe *Riddoguolástuslávdegotti uvtelasside.
Goappašat bealit leigga mielas bisuhit oktavuođa ja čilget nubbi nubbái áigeguovdilis guolástuspolitihkalaš áššiid birra.
Gåabpegh bielieh mïelesne ligan tjöödtjestehtedh gaskesem jïh boejhkelidh #sinsitniem<prn><res><attr> sinsætnan #daaletje<adj><sg><ine> *guolástuspolitihkalaš aamhtesi bïjre.
Eanadoallu
Laanteburrie
Sámediggi lea addán cealkámuša eanadoallošiehtadallamiidda Eanadoallo- ja biebmodepartementii.
Saemiedigkie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> vadteme laanteburrieraarahtallemidie Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeentese.
Sámediggi deattuhii erenoamážit ahte oažžut buoret gánnáhahttivuođa eanadoalus ja ahte eanadoallu ferte oažžut buoret dietnasa.
Saemiedigkie joekoenlaakan tjïelkestehti ahte åadtjodh buerebe *gánnáhahttivuođa laanteburreste jïh ahte laanteburrie tjuara buerebe dïenestem åadtjodh.
Sámediggi evttohii vuolidit dan alla iežas oasi beliin šaddovahágiin ja dálvevahágiin.
Saemiedigkie uvtedi badtehtidh dam jolle jïjtjse boelhkem bieline sjædtoegoerpine jïh daelviegoerpine.
Sámi guovllut ledje beahttašuvvan eanadoallošiehtadusa bohtosa ektui.
Saepmien dajvh lin *beahttašuvvan laanteburrielatjkoen illedahken muhteste.
Veaháš buoret dienaslassáneapmi šattai, muhto ii doarvái goluid laskama ektui.
Ånnetji buerebe dïenestelæssanimmie sjïdti, mohte ij nuekies maaksoej *laskama moenemetseahkan.
Ain leat stuorra erohusat dienaslassáneamis eanadoalu ja servodaga gaskka muđui.
#Ai<np><top><ess> leah stoere joekehtsh dïenestelæssanimmesne laanteburrien jïh siebriedahken gaskemsh voen.
Ođđa doaibmavisttiid ruhtadeamis leat stuorra hástalusat eanadoalus.
Orre darjomegåetiej beetnehdåarjosne leah stoere haestemh laanteburresne.
Ruhtadanortnegat eai doala liigegoluide mat leat sámi guovlluin riikka máttaosiid ektui.
Eah beetnehdåarjoeöörnegh #steeredh<vblex><iv><conneg> *liigegoluide mah leah saemien dajvine rïjhken *máttaosiid moenemetseahkan.
Sámediggi lea ruhtadan máŋga stuorra vistti, muhto hástalussan lea loahparuhtadeami oažžun máŋgga dáin huksenáššiid oktavuođas.
Saemiedigkie gelliem laeviehtamme stoere gåetieh, mohte haestieminie #minngiegietjie<n><cmp_sggen><cmp> beetnehdåarjoem åådtjeme gellien daejstie tseegkemeaamhtesi gaskesistie.
Deaŧalaš lea ahte dat doaibmavisttit main nuorat galget bargat, leat áiggi gáibádusaid mielde.
Vihkele lea ahte dah darjomegåetieh mejnie noerh edtjieh barkedh, tïjjen leah krïevenassi mietie.
Sámedikki mihttomearrin lea eanadoalu bisuheapmi sámi guovlluin.
Saemiedigkien ulmine lea laanteburrien tjöödtjestehteme saemien dajvine.
Gáicaealáhusa oktavuođas leat hástalussan ollu dávddat mat leat leamaš maŋimuš logijagis.
#Gáica<np><cmp_sgnom><cmp>jielemen gaskesisnie leah haestieminie jeenje fiejlieh mah orreme #minngebe<adj><sg><nom> *logijagis.
Mátta-Norgga gáicaboanddat leat beassan eret dáin dávddain go leat gurret ja buhtistan doaibmavisttiid.
*Mátta-Nöörjen gaajhtsebåantah raejeste bïeseme daejstie fiejlijste goh årrodh döömedh jïh didtesjem darjomegåetide.
Oallut gáicadoalut Romssas eai leat beassan eret dáin dávddain.
*Oallut gaajhtsearrangemeente Romsesne eah raejeste bïeseme daejstie fiejlijste.
Sámediggi lea fuolas dán ovdáneami geažil, ja Sámediggi lea bivdán gáicaealáhusa čilget ovdáneami birra midjiide.
Saemiedigkie hoksesne daan evtiedimmien dïete, jïh Saemiedigkie gaajhtsejielemem maadteme boejhkelidh evtiedimmien bïjre mijjese.
Sámediggi lea ovttasbargguin Fylkkamanni eanadoalloossodagain, Finnmárkku fylkkagielddain ja Innovašuvdna Norggain láhčán diliid nu ahte oččodit jáhkku eanadollui Ávjovári álgoálbmotguovllus.
Saemiedigkie ektiebarkojne #Fylhke<n><cmp_sggen><cmp>#munnie<n><nomag><sg><nom> laanteburriegoevtesinie, Finnmaarhken fylhketjïeltine jïh *Innovašuvdna Nöörjine laatjeme tsiehkide nimhtie ahte åådtjedidh vuesiehtimmie laantebårran Ávjovárrijjen aalkoeåålmegedajveste/aalkoeåålmehdajveste/aalkoeåålmhdajveste.
Guoskevaš gielddat, Porsáŋgu, Kárášjohka ja Guovdageaidnu leat joatkán dáinna ja leat ráhkadan váldoprošeavtta dán áŋgiruššama várás.
Sjyöhtehke tjïelth, Porsanger, Karasjohke jïh Kautokeino daejnie jåarhkeme jïh dorjeme åejvieprosjeektem daan eadtjaldovvemen muhteste.
Gielddat leat láhčán golmma jagi prošeavtta.
Tjïelth laatjeme golmen jaepien prosjeektem.
Jos prošeavttain lihkostuvvet, de sáhttá das leat sirdinárvu eará guovlluide.
Jis prosjeektine lahkaskieh, dellie maahta dennie årrodh johtelohkeaarvoe jeatjah dajvide.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 104. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 104. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Boazodoallu
Båatsoe
Sámedikki cealkámuš 2012/2013 boazodoallošiehtadussii meannuduvvui dievasčoahkkimis skábmamánus 2011.
Saemiedigkien #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> #2012<num><arab><sg><ill><attr>/#2013<num><arab><sg><ill><attr> båatsoelotjkese dïevestjåanghkosne gïetedallesovvi rahkesne 2011.
Dán cealkámušas deattuha Sámediggi ovttasbarggu ja konsultašuvnnaid departemeanttain boazodoallopolitihka ja dan hálddašeami, šiehtadusa váikkuhangaskaoapmeortnegiid, boazodoalu areálaid, boraspiriid, divadiid boazodoalus, dearvvašvuođa, dásseárvvu, vuovdalandili ja boazologu heiveheami.
Daennie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><ine> tjïelkestahta Saemiedigkie ektiebarkoen jïh konsultasjovni departemeentine båatsoepolitihken jïh dan reeremen, latjkoen @váikkuhit<ex_vblex><iv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>+tsavtshvierhtie<n><cmp_sgnom><cmp>+öörnege<n><pl><gen>, båatsoen goelpeneståaroej, juvri, *divadiid båatsosne, healsoen, seammavyörtegsvoeten, *vuovdalandili jïh bovtselåhkoen sjïehtedimmiem.
Sámediggi áigu čalmmustahttit cealkámuša šiehtadusbeliide Norgga Boazosápmelaččaid Riikkasearvái ja stáhtii Eanadoallo- ja biebmodepartemeantta bokte ođđajagis 2012.
Saemiedigkie sæjhta tjelmiestehtedh #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><gen> latjkoebielide Nöörjen Båatsoesaemiej Rïjhkenseabran jïh staatese Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten baaktoe orrejaepesne 2012.
Norgga ja Ruoŧa gaskasaš boazoguohtonkonvenšuvdna regulere boazodoalu Norgga ja Ruoŧa gaskasaš rádjaguovllus.
Nöörjen jïh Sveerjen gasngesadtje bovtsegåatomekonvensjovne båatsoem reguleerie Nöörjen jïh Sveerjen gasngesadtje raastegisnie.
Sámediggái lea deaŧalaš sihkkarastit buori čovdosa boazodoalu ealáhusorganisašuvnnaide maidda konvenšuvdna guoská.
Saemiedægkan vihkele gorredidh bueriem *čovdosa båatsoem jielemeorganisasjovnide mejtie konvensjovne dæjpa.
Norgga ja Ruoŧa sámedikkiid presideanttaid gaskasaš čoahkkima vuođul, bivddii Norgga Sámediggi konsultašuvnnaid Eanadoallo- ja biebmodepartemeanttain ášši birra.
Nöörjen jïh Sveerjen saemiedigkiej presideenti gasngesadtje tjåanghkoen dïere, meedti Nöörjen Saemiedigkie konsultasjovni Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeentine aamhtesen bïjre.
Konsultašuvnnat departemeanttain dollojuvvojedje cuoŋománus 2011.
Konsultasjovnh departemeentine voerhtjesne #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><pl> 2011.
Konsultašuvnna fáddán lei bargu Norgga ja Ruoŧa gaskasaš boazoguohtonkonvenšuvnnain viidáseappot.
Konsultasjovnen aamhtesinie lij barkoe Nöörjen jïh Sveerjen gasngesadtje bovtsegåatomekonvensjovnine vijriehkåbpoe.
Sámediggi lea ságastallamin Ruoŧa Sámedikkiin, Norgga Boazosápmelaččaid Riikaservviin ja Ruoŧa Sámiid Riikkaservviin dan birra ahte vejolaččat oažžut oktasaš evttohusa maid čalmmustit Norgga ja Ruoŧa ráđđehusaide.
Saemiedigkie lea soptsestalleminie Sveerjen Saemiedigkine, Nöörjen Båatsoesaemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebrine jïh Sveerjen Saemiej Rïjhkensiebrine dan bïjre ahte *vejolaččat åadtjobe ektie uvtelassem aaj Nöörjem gåhtsajehtedh jïh Sveerjen reerenasside.
Dásseárvu boazodoalus
Seammavyörtegsvoete båatsosne
Árbevirolaččat lea boazodoalus dásseárvu sohkabeliid gaskka, muhto dat lea ollu jagiid badjel geanohuvvan láhka- ja láhkaásahusreguleremiid bokte.
Aerpiesïejhmetji båatsosne seammavyörtegsvoete slïektebieliej gaskemsh, mohte dïhte jeenje jaepiej bijjelen lea *geanohuvvan laake- jïh njoelkedassereguleeremi baaktoe.
Sámediggi lea váldán ovdan dásseárvoáššiid ollu gerddiid boazodoallošiehtadallamiid oktavuođas.
Saemiedigkie fraamme ååkteme seammavyörtegsvoeteaamhtesidie jeenje aejkiej båatsoeraarahtallemi gaskesisnie.
Boazodoallu dárbbaša ollu bargonávccaid, ja danne lea nissonolbmuin ja nuorain guovddáš sadji ealáhusoktavuođas.
Båatsoe daarpesje jeenje barkoefaamojde, jïh dannasinie nyjsenæjjine lea jïh noerine voernges sijjien jielemegaskesisnie.
Sámediggeráđi 2009 dieđáhusas sámi boazodoalu birra, lea Sámediggi deattuhan ahte boazodoallu lea bearašvuđot ealáhus, gos nissonolbmuin lea guovddáš sadji bargofápmun, máhtolašvuođa gaskkusteaddjin ja máhtolašvuođa addin nuoraide.
Saemiedigkieraerien 2009:n bïevnesisnie saemien båatsoen bïjre, lea Saemiedigkie tjïelkestahteme ahte båatsoe lea #fuelhkie<n><cmp>våaromen jieleme, sijjesne nyjsenæjjaj lea voernges sijjie barkoefaamojne, *máhtolašvuođa deanahtæjjine jïh *máhtolašvuođa vedtiejinie noeride.
2010/2011 boazodoallošiehtadusa oktavuođas sohpe šiehtadusbealit ahte biddjojuvvo bargojoavku mii galggai geahčadit ja árvvoštallat daid čielggadusávdnasiid mat dál gávdnojit dásseárvvu birra boazodoalus, ja dasto evttohit doaibmabijuid ovddidan dihte dásseárvvu ealáhusas.
2010:n/2011:n båatsoelatjkoen gaskesisnie latjkajin latjkoebielieh ahte bïejesåvva barkoedåehkie mij edtji vuejnedh jïh laejhtedh dejtie boejhkehtassematerijellide mah daelie seammavyörtegsvoeten bïjre gååvnesieh båatsosne, jïh dehtie minngede råajvarimmide uvtedidh evtedeminie åvteste seammavyörtegsvoeten jieliemisnie.
Sámediggi buvttii árvalusaid bargojovkui Sámedikki barggu birra dásseárvvu ovddidemiin boazodoalus.
Saemiedigkie aajmojde böökti barkoedåahkan Saemiedigkien barkoen bïjre seammavyörtegsvoeten evtiedimmine båatsosne.
Bargojoavku geigii raportta golggotmánus 2010.
Barkoedåehkie reektehtsem gietskiedi golkesne 2010.
Sámediggi attii gulaskuddancealkámuša dán raportii mii geigejuvvui Eanadoallo- ja biebmodepartementii 2011:s.
Saemiedigkie vedti *gulaskuddancealkámuša daam reektehtsasse mij gietskiedovvi Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeentese 2011:sne.
Sámedikki bargun dán ášši čuovvoleami oktavuođas lea fuolahit ahte bargojoavkku doaibmabidjoevttohusat vuoruhuvvojit ja čuovvoluvvojit.
Saemiedigkien barkojne daan aamhtesen dåeriedimmien gaskesisnie lea hoksedh ahte barkoedåehkien råajvarimmieuvtelassh #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> jïh #dåeriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl>.
Boazodoallolága láhkaásahusat
#Boazodoalloláhka<np><sg><acc> njoelkedassh
Sámedikkis leat leamaš konsultašuvnnat Eanadoallo- ja biebmodepartemeanttain divatláhkaásahusa birra mii guoská doallonjuolggadusaid rihkkumii ja láhkaásahussii bággosáhku ektui.
Saemiedigkien orreme konsultasjovnh Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeentine *divatláhkaásahusa bïjre mij dæjpa *doallonjuolggadusaid miedtiemasse jïh njoelkedassese *bággosáhku moenemetseahkan.
Konsultašuvnnain lea Sámediggi deattuhan beliid láhkaásahusas doallonjuolggadusaid rihkkuma oktavuođas.
Konsultasjovnine lea Saemiedigkie tjïelkestahteme bieliej njoelkedassesne *doallonjuolggadusaid miedtemen gaskesisnie.
Sámediggi ovddidii čuovvovačča:
Saemiedigkie evtiedi #minngebe<adj><sg><acc>:
Sámediggi diehtá ahte departemeanta lea heivehan min oainnuid láhkaásahussii ja lea guorrasan daidda.
Saemiedigkie daajra ahte departemeente sjïehtehtamme mijjen vuajnojde njoelkedassese jïh dejtie latjkeme.
Proseassa ektui boazodoallohálddašeami rievdadusa ektui lea Sámediggi áiddostan ahte sáhttá leat eahpeoiddolaš bidjat fápmui ođđa sankšuvdnanjuolggadusaid boazodoalloláhkii, nu guhká go lea hui eahpesihkarvuohta das makkár boazodoallohálddašeapmi šaddá boahtteáiggis.
Prosessen muhteste båatsoereeremen jorkestimmien muhteste lea Saemiedigkie *áiddostan ahte maahta årrodh *eahpeoiddolaš fååmese bïejedh orre *sankšuvdnanjuolggadusaid båatsoelaakese, nimhtie guhkiem goh dan lea *eahpesihkarvuohta dennie magkere båatsoereereme #båetije aejkie<n><sg><ine> sjædta.
Bealit nugo hálddašandássi ja doaimmat čuhcet láhkaásahusa sisdollui ja njuolggadusaid geavaheapmái.
Bielieh goh reeremedaltese jïh darjomh gaajesjieh njoelkedassen sisvegasse jïh njoelkedassi provhkese.
Dieinna lágiin sáhttá šaddat vel stuorát eahpesihkarvuohta dan ektui ahte gii dat galgá geavahit daid ođđa láhkaásahusaid ja man guhkká.
Duejnie vuekine maahta annje sjïdtedh stoerebe *eahpesihkarvuohta dan muhteste gie dïhte edtja nuhtjedh dejtie orre njoelkedasside jïh maam *guhkká.
Dát fuonida einnostanvejolašvuođa ja buktá eahpesihkarvuođa boazodolliide.
Daah *fuonida nåajtomenuepiem jïh buakta *eahpesihkarvuođa #bovtse<n><cmp_sgnom><cmp>#steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><pl><ill>.
Dat go Sámediggi liikká válljii guorrasit dáid láhkaásahusaide, boahtá das go min mielas lea deaŧalaš oažžut sadjái njuolggadusaid maid sáhttá geavahit jos doallonjuolggadusat rihkkojuvvojit.
Dah goh Saemiedigkie lïjhke veelji latjkedh daaj njoelkedasside, dehtie båata goh mijjen mïeleste vihkele åadtjodh sæjjan njoelkedasside mejtie maahta nuhtjedh jis *doallonjuolggadusat meadtasuvvieh.
Dat lea deaŧalaš ealáhussii alccesis ja birrasii.
Dïhte vihkele jieliemasse #jïjtje<prn><ref><ill><px3sg> jïh byjresasse.
Erenoamáš deaŧalaš lea sihkkarastit boazodoalloorgánaide vejolašvuođa leat mielde dáid njuolggadusaid geavaheami oktavuođas.
Sjïere vihkele lea båatsoeorgaanide gorredidh nuepien årrodh mietie daaj njoelkedassi pråvhkoen gaskesisnie.
Boazodoallohálddašeami rievdadeapmi
Båatsoereeremen jorkestimmie
Sámediggi lea ođasdieđáhusa bokte cuoŋománus 2011 Eanadoallo- ja biebmodepartemeantta neahttasiidduin oaidnán ahte boazodoallohálddašeapmi galgá rievdaduvvot.
Saemiedigkie lea orrebïevnesen baaktoe voerhtjesne 2011:n Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten nehtebieline vuajneme ahte båatsoereereme edtja jarkestovvedh.
Rievdadusat lea ahte guovllustivrrat galget heaittihuvvot ja guovllukantuvrrat galget fárrehuvvot Fylkkamanni vuollái.
Jorkestimmieh lea ahte dajvenståvroeh edtjieh illesovvedh jïh dajvenkontovrh edtjieh juhtiehtovvedh #Fylhke<n><cmp_sggen><cmp>#munnie<n><nomag><sg><gen> nualan.
Sámediggái ii leat movtge dieđihuvvon ahte nu lea árvvoštallojuvvon dahkkojuvvot.
Saemiedægkan ij guktie #bïeljelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> ahte nimhtie gænnah #laejhtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> dorjesovvedh.
Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta sáddii maŋŋá notáhta Sámediggái mas čilgejedje organiserema rievdadusaid birra.
Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente mænngan seedti *notáhta Saemiedægkan mesnie boejhkelin öörnemem jorkestimmiej bïjre.
Sámediggi manai ovttas Norgga Boazosápmelaččaid Riikkaservviin diehtojuohkinčoahkkimii miessemánus departemeantta mearrádusa birra.
Saemiedigkie ektesne mïnni Nöörjen Båatsoesaemiej Rïjhkensiebrine bïevnesetjåånghkese suehpiedisnie departemeenten mieriedimmien bïjre.
Sámediggi ja Norgga Boazosápmelaččaid Riikkasearvi muitaledje bealisteaset evttohusa birra lávdegoddái mii čielggada boazodoallohálddašeami organiserema.
Saemiedigkie jïh Nöörjen Båatsoesaemide Rïjhkensiebrie bielesne bïeljelin uvtelassen bïjre moenehtsasse mij tjïelkede båatsoereeremen öörnemem.
Sohppojuvvui ahte Sámediggi galggai dievasčoahkkimis meannudit ášši ovdal go departemeanta barggai maidege viidáseappot.
#Latjkedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> ahte Saemiedigkie edtji dïevestjåanghkosne gïetedalledh aamhtesen aarebi goh departemeente maamkh barki vijriehkåbpoe gænnah.
Sámediggi dagai mearrádusa áššis dievasčoahkkimis geassemánus 2011 mas boahtá ovdan ahte departemeantta mearrádus boazodoallohálddašeami rievdadeamis lei mearriduvvon almmá ahte dat lei dahkkojuvvon konsultašuvnnaid mielde daid konsultašuvdnaprosedyraid mielde mat leat Sámedikki ja stáhta eiseválddiid gaskka.
Saemiedigkie darjoeji mieriedimmien aamhtesisnie dïevestjåanghkosne ruffesne 2011:m mesnie fraamme båata ahte departemeenten mieriedimmie båatsoereeremen jorkestimmeste namhtah nænnoestovveme dïhte dorjesovveme konsultasjovni mietie daj *konsultašuvdnaprosedyraid mietie mah leah Saemiedigkien jïh staaten åejvieladtji gaskemsh.
Dás fuolakeahttá bovdejuvvui Sámediggi konsultašuvnnaide mii lei dušše dan birra mii guoská mearriduvvon rievdadusa čađaheapmái.
Daelie #hokse<n><sem_act><err_dersub><der_keahtta> bööresovvi Saemiedigkie konsultasjovnide mij ajve lij dan bïjre mij dæjpa nænnoestovveme jorkestimmien tjïrrehtæmman.
Konsultašuvnnat juo mearriduvvon čađaheamis eai leat duohta konsultašuvnnat, danne ii sáhttán Sámediggi vuolgit diekkár čoahkkimii.
Konsultasjovnh joe nænnoestovveme tjïrrehtimmesne eah leah saetnies konsultasjovnh, dannasinie ij maehtieh Saemiedigkie vuelkedh *diekkár tjåånghkese.
Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta sáddii čakčamánus evttohusa guovllustivrraid heaittiheamis gulaskuddamii.
Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente skïeredisnie seedti uvtelassem dajvenståvroej illemisnie *gulaskuddamii.
Dat meannuduvvui Sámedikki dievasčoahkkimis guovvamánus 2012.
Dïhte gïetedallesovvi Saemiedigkien dïevestjåanghkosne goevtesne 2012.
Boazodoallohálddašeami rievdadeapmi eaktuda dan sámepolitihka joatkima man ulbmilin lea ahte mearridanváldi áššiin mat erenoamážit gusket sámi álbmogii sirdojuvvo Sámediggái.
Båatsoereeremen jorkestimmie tsïhkestahta dam saemienpolitihken jåerhkemem man ulmine lea ahte nænnoestimmiereaktah aamhtesinie mah joekoenlaakan dijpieh saemien aalmogasse Saemiedægkan #juhtedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Vuođđolága § 110a man vuođul galgá láhčit diliid nu ahte sámit go lea sierra álbmot sáhttet sihkkarastit ja ovddidit iežaset kultuvrra, giela ja servodateallima, bidjá čielga čanastagaid movt almmolaš boazodoallohálddašeapmi organiserejuvvo.
Maadthlaaken § 110:m man dïere edtja tsiehkide laetjedh nimhtie ahte saemieh goh lea sjïere aalmoge maehtieh gorredidh jïh evtiedidh jïjtjsh kultuvrem, gïelem jïh siebriedahkejielemem, beaja tjïelke baadtehtahkide guktie byjjes båatsoereereme öörnesåvva.
Dán joatkimis čuovvu maiddái ahte álbmotrievttálaš geatnegasvuođat iešmearrideami, iešstivrema, searvama ja vuoruheami birra iežas ovdánahttimii biddjojuvvojit vuođđun árvvoštallamiin boazodoallohálddašeami rievdadeami oktavuođas.
Daennie jåerhkiemisnie aaj dåerede ahte *álbmotrievttálaš dïedth jïjtjereeremen, *iešstivrema, meatan jïh prijoriteradimmien bïjre jïjtjse evtiedæmman bïejesuvvieh våaroeminie vierhtiedimmine båatsoereeremen jorkestimmien gaskesisnie.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 106. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 106. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Guđege dáin beliin ii leat Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta árvvoštallan ja bidjan vuođđun mearrádusaidis oktavuođas 2011:s.
Fïereguhtene daejnie bieline ij laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente laajhteme jïh bïejeme våaroeminie mieriedimmide gaskesisnie 2011:sne.
ILO lea ollu oktavuođain dovddahan ahte proseassa ja sisdoallu gullet lávga oktii.
ILO jeenje gaskesinie lea vihte ahte prosesse jïh sisvege guvlieh *lávga ikth.
Duohta konsultašuvnnat buori jáhkuin dainna ulbmilin ahte olahit ovttamielalašvuođa, ja čovdosiid mat dávistit gustovaš sámepolitihkkii ja riikkaidgaskasaš geatnegasvuođaide sámiid guovdu dego álgoálbmot, lea mearrideaddji deaŧalaš dán ášši čuovvoleamis.
Saetnies konsultasjovnh buerie vuesiehtimmine dejnie ulmine ahte hinnieh *ovttamielalašvuođa, jïh *čovdosiid mah svååroeh *gustovaš saemienpolitihkese jïh gaskenasjonaale dïedtide saemide gaskoeh dellie aalkoeåålmegen, nænnoestæjja vihkele daan aamhtesen dåeriedimmesne.
Boraspiret
Juvrh
Sámediggi lea ovddidan ovtta ášši Sámi parlamentáralaš ráđi stivrii guohtonealliealáhusa vahágiid birra dan geažil go gávdnojit ráfáidahttojuvvon boraspiret.
Saemiedigkie evtiedamme aktem aamhtesem Saepmien parlamentarihkeles raerien stovrese #gåatome<n><sem_act><cmp_sgnom><cmp>#dyjre<n><cmp_sgnom><cmp>jielemen goerpi bïjre dan dïete goh gååvnesieh *ráfáidahttojuvvon juvrh.
Sámi parlamentáralaš ráđđi mearridii fakkastit dan Girkonjárgga 2011 julggaštussii, ja dasto álggahit sámeparlamentáralaš ovttasbarggu oažžun dihte nationála stáhtaid suodjalit sámi ealáhusaid guovlluin gos leat ollu boraspiret.
Saemien parlamentarihkeles raerie nænnoesti *fakkastit dam Girkonjárgam #2011<num><arab><sg><ill><attr> deklarasjovnese, jïh dehtie minngede aelkiehtibie *sámeparlamentáralaš ektiebarkoem åadtjoeminie åvteste nasjonaale staatide vaarjelidh saemien jieliemidie dajvine sijjesne leah jeenje juvrh.
Boraspirepolitihkka sierra riikkain, Suomas, Norggas, Ruoŧas ja Ruoššas, váikkuha ollu vuođđoealáhusaide ollu sámi guovlluin.
Juvrepolitihke sjïere rïjhkine, Soemesne, Nöörjesne, Sveerjesne jïh Russlaantesne, dijpie jeenje våaromejieliemidie jeenje saemien dajvine.
Politihkka Eurohpá uniovnna siskkobealde bidjá čanastagaid nationála boraspirepolitihkkii min riikkas.
Politihke Europa *uniovnna sisnjelen baadtehtahkide beaja nasjonaale juvrepolitihkese mijjen rïjhkesne.
Danne áigu Sámi parlamentáralaš ráđđi bargat dan ala vai Suopma ja Ruoŧŧa iežaset miellahttovuođa bokte, buoremus vejolaš vuogi mielde vuhtii váldet sámi beroštumiid dán áššesuorggis.
Dannasinie sæjhta Saepmien parlamentarihkeles raerie barkedh dan nelnie vuj Soeme jïh Sveerje jïjtjemsh *miellahttovuođa gåaskoejin, bööremes kaanne vuekien mietie vuehtieji ååktoeh saemien ïedtjide daennie aamhtesesuerkesne.
SPR deattuha ahte Eurohpáráđđi dat bidjá rámmaid lahttoriikkaid bargui olmmošvuoigatvuođaiguin.
SPR tjïelkestahta ahte #Eurohpáráđđi<np><sg><nom> dïhte mieride beaja lïhtsegerïjhki borkese åålmehreaktajgujmie.
Sihke Suopma, Ruoŧŧa, Norga ja Ruošša leat Eurohpáráđi lahttun, mii lea bidjan unnimus standárddaid olmmošvuoigatvuođaide ja bearráigeahččá ahte doahttaluvvojit go sierra konvenšuvnnat ja rekommandašuvnnat.
Dovne Soeme, Sveerjen, Nöörje jïh Russlaante leah #Eurohpáráđđi<np><sg><gen> lïhtseginie, mij bïejeme unnemes *standárddaid åålmehreaktide jïh vuartesje ahte #ussjedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> goh sjïere konvensjovnh jïh *rekommandašuvnnat.
Danne áigu SPR bargat dan ala ahte guoskevaš stáhtat čuovvolit iežaset geatnegasvuođaid mat guske sámi álbmogii.
Dannasinie sæjhta SPR:m barkedh dan nelnie ahte sjyöhtehke staath dåeriedieh jïjtjsh dïedtide mah dïjpin saemien aalmogasse.
Sámi parlamentáralaš ráđđi áigu ásahit lávdegotti man bargun lea hábmet oktasaš boraspirepolitihka ja evttohit njuolggadusaid hálddašeapmái.
Saemien parlamentarihkeles raerie sæjhta moenehtsem tseegkedh man barkojne lea hammoedidh ektie juvrepolitihkem jïh uvtedidh njoelkedasside reeremasse.
Eaktun lea ahte guoskevaš riikkat fuolahit geavatlaš hálddašeami ja čuvvot mearriduvvon njuolggadusaid.
Moenemetsiehkine lea ahte sjyöhtehke rïjhkh huksieh *geavatlaš reeremem jïh dåeriedieh nænnoestovveme njoelkedasside.
Muđui čujuha Sámi parlamentáralaš ráđđi Girkonjárgga julggaštussii (2011), erenoamážit 11.
Voen tjaatseste Saepmien parlamentarihkeles raerie Girkonjárgam deklarasjovnese (2011:n), joekoenlaakan 11.
čuoggái ja stáhtaid geatnegasvuhtii sihkkarastit ávnnaslaš kulturvuođu sámi álbmogii.
#tsiehkie<n><sem_measr_sign><sg><ill> jïh staati dïedtese gorredibie *ávnnaslaš kultuvrevåaromem saemien aalmogasse.
Buhtadusortnegat bohccuid massima ovddas maid boraspiret borret
Refusjovneöörnegh bovtsi *massima åvteste aaj juvrh byöpmedieh
Birasgáhttendepartemeanta (BD) lea ásahan prošeavtta man ulbmilin lea árvvoštallat ja vejolaččat evttohit rievdadusaid dáláš buhtadusortnegii bohccuid ovddas maid boraspiret goddet.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente (*BD) tseegkeme prosjeektem man ulmine lea laejhtedh jïh *vejolaččat uvtedidh jorkestimmide *dáláš refusjovneöörnegasse bovtsi åvteste maam juvrh buvvieh.
Prošeavtta mandáhtan lei čielggadit, ja moht fertešii go dáláš buhtadusortnega bohccuid massima ovddas boraspiriide rievdadit.
Prosjeekten mandaatine lij tjïelkedidh, jïh *moht tjuara goh *dáláš refusjovneöörnegem bovtsi *massima åvteste juvride jarkestibie.
Prošeaktajoavku galgá erenoamážit čielggadit málle riskavuđot buhtadusortnegii.
Prosjeektedåehkie edtja joekoenlaakan goerem tjïelkedidh *riskavuđot refusjovneöörnegasse.
Sámediggi lea addán gaskaboddosaš cealkámuša prošeaktajovkui ja áigu čuovvolit ášši konsultašuvnnaid bokte Birasgáhttendepartemeanttain.
Saemiedigkie vadteme annjebodts #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> prosjeektedåahkan jïh sæjhta aamhtesem dåeriedidh konsultasjovni baaktoe Byjresevaarjelimmiedepartemeentine.
Jinjevaerie sámečearru
*Jinjevaerie *sámečearru
Jijnjevaerie sámečearru lea váldán oktavuođa Sámedikkiin oažžut veahki dan oktavuođas go Statkraft áiggošii hukset bieggafámu sin guohtoneatnamiidda.
*Jijnjevaerie *sámečearru ååkteme gaskesem Saemiedigkine åadtjodh viehkiem dehtie gaskesistie goh Statkraft sæjhta bïegkefaamoem bigkedh daj gåatomeeatnamidie.
Sámečearru lea vuostálastán bieggafápmoprošeavtta ja das lea leamaš advokáhtaveahkki.
*Sámečearru gïrreme bïegkefaamoeprosjeektem jïh dennie orreme advokaateviehkie.
Sii leat dolvon ášši duopmostullui.
Dah aamhtesem saahteme dåapmoestovlese.
Sámedikkis lea leamaš čoahkkin Statkraft:in čielggadan dihte bieggafápmoprošeavtta ja movt dat leat láhtten sámečearuin.
Saemiedigkien tjåanghkoen orreme *Statkraft:in tjïelkeminie åvteste bïegkefaamoeprosjeektem jïh guktie dah dåemiedamme *sámečearuin.
Sámediggi lea maid váldán ášši bajás Olgoriikadepartemeanttain čoahkkimiin.
Saemiedigkie aaj ååkteme aamhtesem bæjjese Ålkoelaantedepartemeentine tjåanghkojne.
Ášši lea mannan ovtta vuoru duopmostuollovuogádagas Ruoŧas.
Aamhtese mïnneme aktene våaroen dåapmoestovlesysteemesne Sveerjesne.
Ášši meannuduvvui loahpalaččat Birasgáhttenduopmostuolus, gos duopmu celkojuvvui skábmamánus 2011.
Aamhtese gïetedallesovvi minngiemassh Byjresevaarjelimmiedåapmoestovlesne, sijjesne dåapmoe rahkesne jeahtasovvi 2011.
Sámečearru ii ožžon ulbmillaš doarjaga ahte dohkálaččat sihkkarastit sin boazoguohtoneatnamiid.
*Sámečearru ij åadtjoeh *ulbmillaš dåarjoem ahte hijvenlaakan gorredidh daj bovtsegåatomeeatnamidie.
Ášši ii leat vejolaš váidit maŋŋá go dat lea meannuduvvon Hoavvarievttis.
Ij aamhtese gåaredh gïelkerdidh mænngan goh dïhte gïetedallesovveme *Hoavvarievttis.
Sámedikkis lea leamaš oktilaš oktavuohta sámečearuin, ja dál bargojuvvo oažžun dihte ulbmillaš čovdosa ovddidit sámečearu beroštumiid sihke nationála ja riikkaidgaskasaš dásis.
Saemiedigkien orreme *oktilaš gaskese *sámečearuin, jïh daelie barkesåvva åadtjoeminie åvteste *ulbmillaš *čovdosa evtiedidh *sámečearu ïedtjide dovne nasjonaale jïh gaskenasjonaale daltesisnie.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 107. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 107. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Lotnolasealáhusaid árvoháhkanprográmma ja sámi mátkeealáhusat
*Lotnolasealáhusaid aarvoeskååffemeprogramme jïh saemien fealadimmiejielemh
Sámediggi lea vuoruhan ásahuvvon fitnodagaid čuovvoleami 2011:s.
Saemiedigkie prijoriteradamme tseegkesovveme sïelti dåeriedimmiem 2011:sne.
Guokte čuovvolanprošeavtta leat čuovvoluvvon, nubbi máttasámi guovllus ja nubbi fas Lulli- ja Gaska-Romssas.
Gööktem dåeriedimmieprosjeekth #dåeriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>, #mubpie<prn><ind><attr> åarjelsaemien dajvesne jïh mubpie viht Åarjel- jïh Dajve-Romsesne.
Goappašagat prošeavttat leat lotnolasealáhusaid árvoháhkanprográmma ja sámi mátkeealáhusaid oasit.
*Goappašagat prosjeekth leah *lotnolasealáhusaid aarvoeskååffemeprogramme jïh saemien fealadimmiejielemi boelhkh.
Olahusjoavkun ledje sámi ásaheaddjit mat leat ásahan fitnodaga maŋimuš viđa jagis.
*Olahusjoavkun lin saemien tseegkijh mah sïeltem tseegkeme minngebe vïjhtene jaepesne.
Čuovvoleapmi lea dáhpáhuvvan golmma čoagganeami bokte 2 beaivvi háválassii sierra guovlluin.
Dåeriedimmie sjugniehtovveme golmen tjåanghkenimmien baaktoe 2:m biejjieh *háválassii sjïere dajvine.
Sámediggi válddii VINN ja Norges Vel čuovvolit ásaheddjiid máttasámi guovllus.
Saemiedigkie ååkti *VINN jïh Norgesne Annje tseegkijidie dåeriedidh åarjelsaemien dajvesne.
Čuovvoleapmi čađahuvvui ovttas Norlándda fylkkasuohkaniin.
Dåeriedimmie ektesne tjïrrehtovvi #Norlánda<np><top><sg><gen> fylhketjïeltine.
12 olbmo 8 fitnodagas serve.
12 almetjh #8<num><arab><sg><ine><attr> sïeltesne meatan.
Čuovvoleapmi lea váikkuhan stuorát fuomášumi fitnodatovddideapmái.
Dåeriedimmie dijpeme stoerebe åssjalommesen sïelteevtiedæmman.
Maŋimuš čoagganeamis sohpe njeallje fitnodaga plánet márkanovttasbarggu 2012 rájes, dainna ulbmilin ahte juksat stuorát márkaniidda, oažžut buoret gávpejođu ja gánnáhahttivuođa.
#Minngebe<adj><sg><nom> tjåanghkeneminie latjkajin njieljie sïelth soejkesjidh sjeltieektiebarkoen 2012:n raejeste, dejnie ulmine ahte jaksebe stoerebe sjeltide, åadtjodh buerebe *gávpejođu jïh *gánnáhahttivuođa.
Lulli- ja Gaska-Romssas serve 10 fitnodaga.
Åarjel- jïh Dajve-Romsesne Meatan 10 sïelth.
Sin gaskkas ledje 9 nissonolbmo, mii lea 90 % oasseváldiin.
Daj gaskesne lin 9 nyjsenæjjah, mij 90 % mealtan.
PricewaterhouseCoopers AS Romssas lei ovddasvástádus dán čuovvoleamis.
*PricewaterhouseCoopers AS:m/as:m Romsesne lij dïedte daennie dåeriedimmesne.
Guovddážis lea leamaš movt galggašii duddjot identitehta ja sihkkarastit badjelbáhcaga fitnodagas, ja dieinna lágiin bidjat vuođu fitnodahkii viidáseappot.
Jarngesne guktie orreme edtja identiteetem vytnesjidh jïh gorredidh *badjelbáhcaga sïeltesne, jïh duejnie vuekine bïejebe våaromem sïeltese vijriehkåbpoe.
Ruovttoluotta diehtu oasseváldiin lea leamaš ahte prográmma lea lihkostuvvan hui bures go guoská sin dárbbuide easkaálgin.
Bååstede daajroe mealtan orreme ahte programme lahkaskamme dan hijvenlaakan goh dæjpa daj daerpiesvoetide *easkaálgin.
Erenoamážit go sii oppa áiggi konkrehta barget iežaset fitnodaga ovddidemiin, ja ahte proseassajođiheddjiid ja plána bokte muđui buktet oidnosii eará ásaheddjiid vásihusaid ja hástalusaid, gessojuvvojit ovdan givrodahkan.
Joekoenlaakan goh dah #abpe<prn><ind> tïjjem konkreeten berkieh jïjtjsh sïelten evtiedimmine, jïh ahte prosessejuhtiehtæjjaj jïh soejkesjen baaktoe voen vååjnesasse buektieh jeatjah tseegkiji dååjrehtsidie jïh haestiemidie, fraamme geasasuvvieh faamojne.
Sámediggi lea leamaš mielde proseassas ođđa strategiijaid ráhkadanbarggus Davvi-Norgga mátkeealáhusaid ovddideami oktavuođas.
Saemiedigkie orreme mietie prosessesne orre strategiji darjomebarkosne Noerhte-Nöörjen fealadimmiejielemi evtiedimmien gaskesisnie.
Sii leat doallan golbma čoagganeami.
Dah golmem #steeredh<vblex><iv><prfprc> tjåanghkenimmieh.
Strategiijas galgá leat ávki váikkuhangaskaoapmeapparáhta vuoruhemiide mátkeealáhusaid áŋgiruššama oktavuođas davvin.
Strategijesne edtja årrodh nåhtoe *váikkuhangaskaoapmeapparáhta prijoriteradimmide fealadimmiejielemi eadtjaldovvemen gaskesisnie noerhtene.
Lotnolasealáhusaid árvoháhkanprográmma ja sámi mátkeealáhusaid forumis lea leamaš čoahkkin borgemánus 2011.
*Lotnolasealáhusaid aarvoeskååffemeprogramme jïh saemien fealadimmiejielemi *forumis orreme tjåanghkoem mïetskesne 2011.
Sihke ealáhusorganisašuvnnaid ovddasteaddjit ja almmolaš beales serve čoahkkimii ja adde doaibmabidjocealkámuša jagiide 2012 ja 2013.
Dovne jielemeorganisasjovni saadthalmetjh jïh byjjes bielesne meatan tjåånghkese jïh vedtin #råajvarimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> jaepide #2012<num><sem_year><sg><nom> jïh 2013.
Dán cealkámuša vuođul lea Sámediggi mearridan ođđa prográmmačilgehusa.
Daan #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><gen> dïere lea Saemiedigkie nænnoestamme orre programmetjïelkestimmiem.
Duodji
Vætnoe
Duoji šiehtadusbealit sohpe 2010:s ahte vuđolaččat geahčadit duojáriid doaibmadoarjjaortnega.
Vætnoen latjkoebielieh 2010:sne latjkajin ahte veele vuejnedh *duojáriid darjomedåarjoeöörnegem.
Ortnega bearráigeahččan álggahuvvui 2011:s.
Öörnegen vuartasjimmie 2011:sne aelkiehtovvi.
Dan ulbmilin lea kvalitehta dáfus sihkkarastit ortnega ja dan duođaštusa maid ohccit bidjet ovdan doaibmadoarjjaohcama vuođđun.
Dan ulmine lea kvaliteeten dïete gorredidh öörnegem jïh dam jååhkesjimmiem maam ohtsijh fraamme biejieh darjomedåarjoeohtsemem våaroeminie.
21 duojára geat ožžo doaibmadoarjaga 2010:s gessojuvvojedje bearráigeahččama várás.
21 *duojára gïeh darjomedåarjoem åadtjoejin 2010:ste vuartasjimmien muhteste geasasovvin.
Rehketdoallofitnodat Consis galgá ráhkadit raportta daid gávdnosiid birra mat dahkkojuvvojit bearráigeahččamis, ja bargu galgá loahpahuvvot 2012:s.
Ryöknemesïelte *Consis edtja reektehtsem darjodh daj vueptiej bïjre mah vuartasjimmesne dorjesuvvieh, jïh barkoe edtja 2012:sne illesovvedh.
Asplan Viak lea ráhkadan ekonomalaš raportta duodjeealáhusa ovdáneamis.
Asplan Viak dorjeme ekonomeles reektehtsen vætnoejielemem evtiedimmesne.
Raporta galgá geavahuvvot šiehtadallamiin ealáhusšiehtadusa hárrái.
Reektehts edtja nuhtjesovvedh raarahtalleminie jielemelatjkoen gaavhtan.
Asplan Viak deattuha ahte 47 vástádusa leat menddo unnán luohtehahtti konklušuvnnaid geassimii ovdáneami birra jagis jahkái.
Asplan Viak tjïelkestahta ahte 47 vaestiedassh årrodh ååpsen ånnetji stinkes konklusjovni giesiemasse evtiedimmien bïjre jaepesne jaapan.
Vástideddjiid gaskkas leat 75 % nissonolbmo.
Vaestiedæjjaj gaskesne leah 75 % nyjsenæjjah.
Rehketdoallojahki 2009 lea dán raportta vuođđun.
Ryöknemejaepie 2009 lea daan reektehtsen våaroeminie.
Raporta čájeha ahte vuovdindienas duojára nammii ii leat rievdan jagis 2008 jahkái 2009.
Reektehts vuesehte ahte doekemedïeneste *duojára nommese ij jaepesne jorkestovveme #2008<num><arab><sg><ill><attr> jaapan 2009.
Doaibmaboađus lea duođai njiedjan 108 581ruvnnus 83 684 ruvdnui dien áigodagas.
Darjomeilledahke darhkan luajhtadamme *108 581ruvnnus #83 684<num><arab><sg><ill><attr> kråvnese duennie boelhkesne.
Váldosivvan dasa sáhttet leat lassánan golut ealáhusas, muhto muhtun oktavuođain sáhttet leat eará sivat.
Åejviesjïekine dan maehtieh årrodh læssanamme maaksoeh jieliemisnie, mohte #muvhtie<prn><ind><pl><ine> gaskesinie maehtieh årrodh jeatjah sjïekh.
Duoji ekonomalaš lávdegoddi lea doallan guokte čoahkkima áigodagas.
Vætnoem ekonomeles moenehtse gööktem #steeredh<vblex><iv><prfprc> tjåanghkoeh boelhkesne.
Ekonomalaš lávdegoddi siđašii vuđoleabbo raportta ja buoret raporterema duojáriid bealis.
Ekonomeles moenehtse sæjhta *vuđoleabbo reektehtsem jïh buerebe *raporterema *duojáriid bielesne.
Šiehtadusat ođđa duodješiehtadusa birra álggahuvvojedje borgemánus 2011.
Latjkoeh orre vætnoelatjkoen bïjre mïetskesne aelkiehtovvin 2011.
Šiehtadusbealit leat Sámiid duodji, Duojáriid ealáhussearvi ja Sámediggi.
Latjkoebielieh leah Saemiej vætnoe, *Duojáriid jielemesiebrie jïh Saemiedigkie.
Bealit sohpe šiehtadusrámman 9,4 miljon ruvnnu.
Bielieh latjkajin latjkoemierine 9,4 millijovne kråvnah.
3,0 miljon ruvnnu várrejuvvui investeren- ja ovddidandoaibmabijuide, 0,33 miljon ruvnnu gelbbolašvuođa bajideapmái ja 3,6 miljon ruvnnu doaibmadoarjjan.
3,0 millijovne kråvnah bïedtesovvi *investeren- jïh evtiedimmieråajvarimmide, 0,33 millijovne kråvnah maahtaldahken bijjiedæmman jïh 3,6 millijovne kråvnah darjomedåarjojne.
Duodjestipeandaortnet viiddiduvvui nu ahte dál guoská maiddái allaskuvlaohppui joatkkaskuvllaid lassin.
Vætnoestipendeöörnege nimhtie #vijriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> ahte daelie aaj dæjpa jïlleskuvlelyörese jåarhkeskuvli lissine.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 108. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 108. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Doarjjaortnet duodjegávppiide heaittihuvvui ja sadjái bođii prošeaktadoarjja vuovdima ovdánahttima doaibmabijuide.
Dåarjoeöörnege vætnoebovride illesovvi jïh sæjjan bööti prosjeektedåarjoe doekemen evtiedimmien råajvarimmide.
Nugo ovddit jagiin ge de várrejuvvui 1,56 miljon ruvnnu guovtti duodjeorganisašuvdnii.
Goh #ovtetje<adj><comp><attr> jaepine aaj dellie bïedtesovvi 1,56 millijovne kråvnah göökten vætnoeorganisasjovnese.
Duodješiehtadusa siskkobealde álggahuvvo vuovdin- ja márkanfievrridan prošeakta ja vel okta mearkagálvoovddideamis.
Vætnoelatjkoen sisnjelen aelkiehtåvva doekeme- jïh *márkanfievrridan prosjeekte jïh annje akte væhtaeekeevtiedimmesne.
Ohccit mat ožžon doaibmadoarjaga bearráigehččojuvvojit maiddái 2012:s.
Ohtsijh mah darjomedåarjoem åadtjoejim aaj #vuartasjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> 2012:sne.
Sámediggi lea geatnegahttojuvvon čielggadit momssas luvvema duodjeealáhusas.
Saemiedigkie lea *geatnegahttojuvvon tjïelkedidh *momssas *luvvema vætnoejieliemisnie.
Duodjeealáhusa ovddasteaddjit válde álgaga 2011:s doallat čoahkkima Sámedikkiin duodjebáji ásaheamis Kárášjohkii ja Porsáŋgui.
Vætnoejielemen saadthalmetjh ååktin *álgaga 2011:sne #steeredh<vblex><iv><inf> tjåanghkoem Saemiedigkine *duodjebáji tseegkemisnie Karasjohkese jïh Porsangerasse.
Čoahkkima vuolggaheaddjit válde ovdan hástalusaid dan ektui ahte duodjebirrasis eai leat doarvái buori eavttut duodjebirrasa ovddideapmái dán guovtti gielddas.
Tjåanghkoen seedtijh fraamme ååktin haestiemidie dan muhteste ahte vætnoebyjresisnie eah nuekies leah buerie moenemetsiehkieh vætnoebyjresen evtiedæmman daennie gööktene tjïeltesne.
Sámediggi lea ruhtadan ovttajagáš duodjeprošeavtta julevsámi guovllus.
Saemiedigkie laeviehtamme *ovttajagáš vætnoeprosjeektem julevsaemien dajvesne.
Prošeavttaid ulbmilin lea movttiidahttit eambbogiid álgit bargat dujiin ja oažžut ovttasbarggu duojáriid gaskka.
Prosjeekti ulmine lea eadtjaldehtedh *eambbogiid aelkedh vætnojne barkedh jïh åadtjodh ektiebarkoem *duojáriid dajvem.
Duodjeinstituhtta lea njulgen ekonomalaš beliid vuođđudusa oktavuođas.
Vætnoeinstituhte lea *njulgen ekonomeles bieliej *vuođđudusa gaskesisnie.
Sámediggi lea ožžon stivralahtu Duodjeinstituhttii, muhto Duojáriid ealáhussearvi ii leat vel ge ožžon makkárge saji stivrras.
Saemiedigkie ståvroelïhtsegem åådtjeme Vætnoeinstituhtasse, mohte *Duojáriid ij jielemesiebrie annje aaj åådtjeme naan sijjiem ståvroste.
Fidnooahppiortnet duojis
Lïerehtæjjaöörnegen vætnosne
Sámediggi lea ožžon Boazodoalu ja duoji oahppokantuvrra hálddašit duoji fidnooahppiortnega.
Saemiedigkie Båatsoem åådtjeme jïh vætnoen learoekontovrem reeredh vætnoen lïerehtæjjaöörnegem.
2011:s lei kantuvrras soahpamuš 15 fidnoohppiin, geaid gaskkas 14 ledje nieiddat.
2011:sne kontovresne lij latjkoe #15<num><arab><sg><ine><attr> lïerehtæjjine, giej gaskesne 14 lin nïejth.
Bealli lea eret Guovdageainnus ja loahppa eará báikkiin Finnmárkkus, Romssas ja Davvi-Trøndelágas.
Bielie raejeste lea Kautokeinosne jïh minngiegietjie jeatjah sijjine Finnmaarhkesne, Romsesne jïh Noerhte-Tröndelaagesne.
Guokte fidnooahppi gearggaiga soahpamušáigodagas ja guovttis celkkiiga eret fidnooahppisoahpamuša.
Göökte lïerehtæjjah latjkoeboelhkesne galhkajigan jïh gööktesne raejeste jeehtigan lïerehtæjjalatjkoem.
Hástalussan 2011:s lea leamaš ahte ollugiin ii leat doarvái teoriija go ohcet sisaváldima.
Haestieminie 2011:sne orreme ahte jïjnji ij nuekies leah teorije goh uhtsieh tsaekemem.
Nissonolbmot fitnodateaiggádin ja ealáhusdoallin
Nyjsenæjjah sïelteaajhterinie jïh #jieleme<n><cmp_sgnom><cmp>#steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><ess>
Dat go ollu nissonolbmot leat searvan sihke go guoská ásaheddjiide Romssas ja duoji fidnooahppiortnegis lea mielde ollašuhttimin mihttomeari oažžut eanet nissoniid ealáhusaide.
Dah goh jeenje nyjsenæjjah #meatan<adv><prfprc> dovne goh tseegkijidie dæjpa Romsesne jïh vætnoen lïerehtæjjaöörnegisnie lea mietie tjïrrehteminie ulmiem åadtjodh jeenje nyjsenæjjaj jieliemidie.
Duoji ekonomalaš raporta čájeha maiddái ahte sii geat leat mielde iskkadeamis, leat 75 % nissonolbmot.
Vætnoen ekonomeles reektehts aaj vuesehte ahte dah gïeh mietie leah goerehtimmesne, leah 75 % nyjsenæjjah.
Muđui leat sullii 3 % guolásteddjiin nissonolbmot, eanadoalus lea nissonoassi birrasii 20 % ja boazodoalus 13 %.
Voen leah medtie 3 % göölijinie nyjsenæjjah, laanteburresne lea nyjsenæjjaboelhke byjresasse 20 % jïh båatsosne 13 %.
Struktuvrralaš bealit, nugo lágat ja njuolggadusat, ja garra fysálaš bargu dagaha hehttehusaid oažžut stuorát nissonoasi dáin vuođđoealáhusain.
*Struktuvrralaš bielieh, goh laakh jïh njoelkedassh, jïh garre *fysálaš barkoe dorje dåeriesmoeride åadtjodh stoerebe nyjsenæjjaboelhkem daejnie våaromejielieminie.
Guovddáš eiseválddiin leat stuorát vejolašvuođat rievdadit struktuvrralaš beliid go maid Sámediggi sáhttá dahkat.
Voernges åejvieladtjine leah stoerebe nuepieh jarkestidh *struktuvrralaš bielide goh maam Saemiedigkie maahta darjodh.
Ohcanvuđot doarjagat ealáhusovdánahttimii
#Ohcan<np><cmp_sgnom><cmp>våaromen dåarjoeh jielemeevtiedæmman
Sámedikki doarjjarámma oktiibuot ealáhusovdánahttimii lei 2011:s 35 063 000 ru.
Saemiedigkien dåarjoemierie *oktiibuot jielemeevtiedæmman lij 2011:sne 35 063 000 *ru.
Dát ruđat vuoruhuvvojedje juohkelágan ealáhusaide, mariidnaealáhusaide, eanadollui, lotnolasealáhusaide ja sámi mátkeealáhusaide ja duodjái.
Daah beetnegh #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><pl> *juohkelágan jieliemidie, *mariidnaealáhusaide, laantebårran, *lotnolasealáhusaide jïh saemien fealadimmiejieliemidie jïh vytnese.
2011:s ledje Sámedikkis ollu ohcamat guolástusulbmiliidda, stuorra optimismma geažil ja go ain leat buorit vejolašvuođat buoridit doaibmaekonomiija ja árvoháhkama ealáhusas.
2011:sne Saemiedigkesne lin jeenje ohtsemh *guolástusulbmiliidda, stoere *optimismma dïete jïh goh annje leah buerie nuepieh bueriedidh darjomeekonomijem jïh aarvoeskååffemem jieliemisnie.
Ledje doarjjaohcamat sihke fanasinvesteremiidda ja eana- ja mearrarusttegiidda.
Lin dåarjoeohtsemh dovne *fanasinvesteremiidda jïh eatneme- jïh mearoebægkojde.
Dan bokte go juolludit doarjaga fatnasiid investeremiidda ja ođđaáigásaš vuostáiváldin- ja mearrarusttegiid ođasmahttimii leat mii lihkostuvvan háhkat buriid ekonomalaš rámmaeavttuid fanasođastemiide, guollevuostáiváldinrusttegiid bisuhemiide báikkálaččat ja ođđasis rekrutterema nannemii guolástusámmáhii.
Dan baaktoe goh laeviehtibie dåarjoen vïnhtside *investeremiidda jïh daaletje dåastoehtimmie- jïh mearoebægkoej orrestehtemasse libie mijjieh lahkaskamme skååffedh bueride ekonomeles mieriekrïevemidie vïnhtseorrestimmide, gueliedåastoehtimmiebægkoej tjöödtjestehtiemidie byjreskisnie jïh orresne dåårrehtimmien nænnoestæmman *guolástusámmáhii.
Bušeahttarámma 2011:s mariidnasuorgái lei 4 165 000 ru.
Budsjehtemierie/Budsjettmierie 2011:sne *mariidnasuorgái lij 4 165 000 *ru.
Dat geavahuvvui badjelmeari 2 158 909 ru dan sivas go ledje nu ollu ohccit.
Dïhte nuhtjesovvi *badjelmeari 2 158 909:n *ru dennie sjïekesne goh lin nimhtie jeenje ohtsijh.
2011:s juolluduvvui doarjja lagabui 30 fanasinvesteremii, mas lei maid doarjja 5 ođđavistái nuorra aktevrraide ealáhusas.
2011:sne laeviehtovvi dåarjoe lïhkebe 30 *fanasinvesteremii, mesnie aaj lij dåarjoe #5<num><arab><sg><ill><attr> orregåatan noere aktööride/aktööridie jieliemisnie.
Dát váikkuha ođasmahttima ja fanasođasteami dovdomassii eanadieđalaš suorggi siskkobealde gos leat boarráset fatnasat.
Daate dijpie orrestehtemen jïh vïnhtseorrestimmien tjarki *eanadieđalaš suerkien sisnjelen sijjesne leah båarasåbpoe vïnhtsh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 109. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 109. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Vuostáiváldima oktavuođas lea Sámediggi addán doarjaga sihke báikkálaš vuostáiváldinrusttegiid divodeapmái ja mearrarusttegiid buorideapmái nugo bruggahuksemii ja govdunbrukkaid ásaheapmái.
Dåastoehtimmiem gaskesisnie lea Saemiedigkie vadteme dåarjoen dovne voenges dåastoehtimmiebægkoej #staeriedidh<vblex><tv><der_d><vblex><der_nomact><n><sg><ill> jïh mearoebægkoej bueriedæmman goh *bruggahuksemii jïh *govdunbrukkaid tseegkemasse.
Dát váikkuha mealgat vuovdin- ja leahkinbeliide báikkálaš riddo- ja vuotnafatnasiidda.
Daate dijpie *mealgat doekeme- jïh *leahkinbeliide voenges gaedtie- jïh *vuotnafatnasiidda.
Sámediggi oaidná ahte leat ollu ohcamat sámi mátkeealáhusaid ovdánahttimii.
Saemiedigkie vuajna ahte leah jeenje ohtsemh saemien fealadimmiejielemi evtiedæmman.
Davvi Siida lea okta aktevrrain márkanis masa juolluduvvui investerendoarjja 2011:s.
Noerhte Sïjte lea akte aktöörine/aktöörinie sjeltesne mïsse laeviehtovvi *investerendoarjja 2011:sne.
Fitnodaga doaibma lea váldoáššis Davvisiiddas ja fállá “Hurtigruten” turisttaide mátki Gilevuonas Donjevutnii, goas turisttat besset vásihit veaháš sámi kultuvrra ja eallinvuogi.
Sïelten darjome åejvieaamhtesisnie lea Noerhtesïjtesne jïh faala “Hurtigruten” *turisttaide fealadimmiem Gilevuotnesne Donjevuotnese, gåessie *turisttat biesieh damtedh ånnetji saemien kultuvrem jïh jielemevuekiem.
Oktiibuot juolluduvvui 4 579 950 ru lotnolasealáhusaide ja čielggadanprošeavttaide ja eará doaibmabijuide.
*Oktiibuot laeviehtovvi 4 579 950 *ru *lotnolasealáhusaide jïh tjïelkedimmieprosjeektide jïh jeatjah råajvarimmide.
Sámediggi lea joatkán duodjeáŋgiruššamiiguin ealáhusšiehtadusa bokte, mii lei 2011:s 9 400 000 ru.
Saemiedigkie vætnoeeadtjaldovvemigujmie jåarhkeme jielemelatjkoen baaktoe, mij lij 2011:sne 9 400 000 *ru.
Doarjja juolluduvvui analysa čađaheapmái duodjeealáhusas, danne vai oččošeimmet eanet dieđuid man ollu duodji buvttaduvvo, jođihit go duojárat gálvvuideaset vuovdimassii ja makkár márkanat jearahit buktagiid.
Dåarjoe laeviehtovvi joekehtimmien tjïrrehtæmman vætnoejieliemisnie, dannasinie vuj åadtjobe jeenje daajrojde maam jeenje vætnoe dorjesåvva, öörnebe goh *duojárat eekide doekijebiestiejasse jïh magkeres sjeltieh dorjesidie gihtjehtieh.
Dán analysa vuođul áiggošeimmet álggahit doaibmabijuid ja árvvoštallat lea go vuođđu álggahit prošeavtta mearkagálvohuksemis duojis.
Daan joekehtimmien dïere sïjhtebe råajvarimmide aelkiehtidh jïh laejhtedh lea goh våarome prosjeektem aelkiehtidh væhtaeeketseegkemisnie vætnosne.
Sámediggi juolludii 457 200 ru prošektii maid duodjeorganisašuvnnat galget čađahit.
Saemiedigkie laeviehti #457 200<num><arab><sg><ill><attr> *ru prosjeektese maam vætnoeorganisasjovnh edtjieh tjïrrehtidh.
Oktiibuot juolludii Sámediggi ealáhusruđaid 32 748 290 ru jagis 2011.
*Oktiibuot laeviehti Saemiedigkie jielemebeetnegidie #32 748 290<num><arab><sg><ine><attr> *ru jaepesne 2011.
Govvosis vuolábealde oidno movt doarjagat juohkásit nissonolbmuide, almmáiolbmuide ja fitnodagaide; ealáhusovddideamis, lotnolasealáhusain ja duodješiehtadusas, ja doarjagat oktiibuot.
*Govvosis vuelielisnie guktie vååjnoe dåarjoeh *juohkásit nyjsenæjjide, almide jïh sïeltide; jielemeevtiedimmesne, *lotnolasealáhusain jïh vætnoelatjkosne, jïh dåarjoeh *oktiibuot.
Kárta vuolábealde čájeha movt juolluduvvon doarjagat 2011:s juohkásit gielddaid gaskka, dás lea sáhka ohcanvuđot ortnegiin ealáhusaide.
Kaarhte vuelielisnie vuesehte guktie laeviehtovveme dåarjoeh 2011:sne *juohkásit tjïelti gaskemsh, daelie lea håaleme ohtsemevåaromen öörneginie jieliemidie.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 111. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 111. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
6 Areálat, birasgáhtten ja kultursuodjaleapmi
6 Goelpeneståaroeh, byjresevaarjelimmie jïh kultuvrevaarjelimmie
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 112. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 112. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Sámedikki váldoulbmilin barggus areálaiguin, birasgáhttemiin ja kultursuodjalemiin lea sihkkarastit areálaid ja resurssaid ceavzilis ávkkástallama sámi guovlluin sámi historjjá ja sámi árvvuid vuođul.
Saemiedigkien åejvietsiehkine barkosne goelpeneståaroejgujmie, byjresevaarjelimmine jïh kultuvrevaarjelimmine lea gorredidh goelpeneståarojde jïh vierhtide *ceavzilis nåhtadimmiem saemien dajvine saemien vaajesen jïh saemien aarvoej dïere.
Dáid guovlluid ja resurssaid hálddašeapmi galgá leat vuođđuduvvon sámi vuoigatvuođaide.
Daaj dajvi jïh vierhtiej reereme edtja tseegkesovveme saemien reaktide.
Ceavzilis ja guhkes áiggi perspektiiva galgá deattuhuvvot.
*Ceavzilis jïh guhkies tïjjen perspektijve edtja #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>.
Sámedikki areálaáššiid barggus lea sáhka das ahte sámi beroštumit galget gozihuvvot dalle go mearrádusat areálageavaheamis dahkkojuvvojit.
Saemiedigkien goelpeneståaroeaamhtesi barkosne lea håaleme dennie ahte saemien ïedtjh edtjieh joem geehtesovvedh goh mieriedimmieh goelpeneståaroepråvhkosne dorjesuvvieh.
Sámi kulturmuittut geavahuvvojit sámi leahkima duođašteapmái sámi guovlluin.
Saemien kultuvremojhtesh nuhtjesuvvieh saemien *leahkima jååhkesjæmman saemien dajvine.
Sámediggi lea gulaskuddanásahussan kulturmuitobarggus plánaáššiin ja stuorát huksenáššiin.
Saemiedigkie lea *gulaskuddanásahussan kultuvremojhtesebarkosne soejkesjeaamhtesinie jïh stoerebe tseegkemeaamhtesinie.
Dán oktavuođas registrerejuvvojit ollu sámi kulturmuittut.
Daennie gaskesisnie registreeresuvvieh jeenje saemien kultuvremojhtesh.
Areálat
Goelpeneståaroeh
Plána- ja huksenlága čuovvoleapmi
Soejkesje- jïh tseegkemelaaken dåeriedimmie
2008:s dohkkehuvvui ođđa plána- ja huksenláhka.
2008:sne #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> orre soejkesje- jïh tseegkemelaake.
Láhka bođii fápmui 01.07.09.
Laake fååmese bööti 01.07.09.
Lágas oaččui Sámediggi ođđa rolla sihke stuorát válddiin, ja stuorát bagadallanovddasvástádusain.
Laakesne åadtjoeji Saemiedigkie orre råållam dovne stoerebe *válddiin, jïh stoerebe bïhkedimmiedïedtine.
Dáid rievdadusaid geažil lea leamaš dárbu konkretiseret daid rámmaid, maid siskkobealde Sámediggi galgá bargat plánaáššiin, ja dárbu gaskkustit dan eará eiseválddiide ja álbmogii.
Daaj jorkestimmiej dïete orreme daerpiesvoete tjïelkestidh dejtie mieride, mej sisnjelen Saemiedigkie edtja soejkesjeaamhtesinie barkedh, jïh daerpiesvoete dam deanahtidh jeatjah åejvieladtjide jïh aalmogasse.
Geassemánus 2010 bođii Sámedikki plánaveahkki.
Ruffesne 2010:n bööti Saemiedigkien soejkesjeviehkie.
Mannan jagi lei plánaveahkki buorre reaidun midjiide sihke ollašuhttimis min rolla plána- ja huksenlága ektui, ja min bargui muđui plánaáššiiguin.
Mïnneme jaepien lij soejkesjeviehkie buerie dïrreginie mijjese dovne tjïrrehtimmesne mijjen råållan soejkesje- jïh tseegkemelaaken muhteste, jïh mijjen borkese voen soejkesjeaamhtesigujmie.
Guokte deaŧalaš ášši váldit dás ovdan:
Gööktem vihkeles aamhtesem daelie ååktebe fraamme:
Bargu Álttá suohkana 2011-2030 areálaosiin.
Barkoe Áltán tjïelten 2011-2030 goelpeneståaroeboelhkine.
Sámediggi vuosttaldii álggus juo areálahálddašeami njealji deaŧalaš suorggis.
Saemiedigkie aalkoevisnie vuastali joe goelpeneståaroereeremem njieljien vihkeles suerkesne.
Gulahallama ja buori ovttasbarggu bokte čoavdašuvai ášši nu ahte Sámediggi sáhtii geassit ruovttoluotta buot vuosttaldemiid.
Gaskesadtemen jïh buerie ektiebarkoen baaktoe *čoavdašuvai aamhtese nimhtie ahte Saemiedigkie meehti bååstede giesedh gaajhkide #vuastalidh<n><pl><acc>.
Nationála vuordámušat regionála ja gielddalaš plánemii.
Nasjonaale vuartoeh regionaale jïh *gielddalaš soejkesjæmman.
Plána- ja huksenlága ođđa plánaoassi deattasta ahte Gonagas juohke njealját jagi ráhkada nationála vuordámušaid regionála ja gielddalaš plánemii.
Soejkesje- jïh tseegkemelaaken orre soejkesjeboelhke *deattasta ahte Gånka #fïerhte<prn><ind><attr> nealjede jaepien dorje nasjonaale vuartojde regionaale jïh *gielddalaš soejkesjæmman.
Vuosttaš vuordámušreive ovddiduvvui suoidnemánus 2011.
Voestes vuartoeprievie snjaltjesne #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> 2011.
Konsultašuvnnaid bokte Birasgáhttendepartemeanttain sihkkarasttii Sámediggi ahte vuordámušreivves gáibiduvvo ahte regionála ja gielddalaš plánen maiddái galgá sihkkarastit sámi beroštusaid nu mo lea eaktuduvvon plána- ja huksenlágas.
Konsultasjovni baaktoe Byjresevaarjelimmiedepartemeentine gorredi Saemiedigkie ahte vuartoeprievesne krïevesåvva ahte regionaale jïh *gielddalaš soejkesjamme aaj edtja saemiem gorredidh *beroštusaid nimhtie guktie #tsïhkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> soejkesje- jïh tseegkemelaakesne.
Mii doaivut ahte plánaveahkki lea leamaš čuvgehussan eará eiseválddiide ja álbmogii ge.
Mijjieh håhkesjibie ahte soejkesjeviehkie orreme bïevnesinie jeatjah åejvieladtjide jïh aalmogasse aaj.
Áššemeannudanproseassain ja eará oktavuođain mii leat čujuhan plánaveahkkái.
Aamhtesengïetedallemeprosessine jïh jeatjah gaskesinie mijjieh soejkesjeveahkan tjaatsestamme.
Mii leat maiddái juohkán olggos plánaveahki heivvolaš oktavuođain.
Mijjieh aaj olkese juakeme soejkesjeviehkiem sjiehteles gaskesinie.
Maiddái boahtteáiggis áigut mii Sámedikkis joatkit evaluerema ja buoridit diehtojuohkima ja iežamet rutiinnaid plána- ja areálaáššiin.
Aaj #båetije aejkie<n><sg><ine> sïjhtebe mijjieh Saemiedigkesne jåerhkedh vuarjasjimmiem jïh bueriedidh bïevnesem jïh jïjtjemh rutijnide soejkesje- jïh goelpeneståaroeaamhtesinie.
Finnmárkkuopmodat
#Finnmárkkuopmodat<np><sg><nom>
Finnmárkkuopmodat, Finnmárkku fylkkagielda ja Sámediggi dollet 2 jahkásaš politihkalaš gulahallančoahkkima.
#Finnmárkkuopmodat<np><sg><nom>, Finnmaarhken fylhketjïelte jïh Saemiedigkie #steeredh<vblex><iv><indic><pres><p3><pl> 2 jaapetje politihkeles gaskesadtemetjåanghkoeh.
Čoahkkimiid ulbmil lea láhčit diliid buori ovttasdoaibmamii áššeoasálaččaid gaskkas.
Tjåanghkoej ulmie lea laetjedh tsiehkide buerien *ovttasdoaibmamii *áššeoasálaččaid gasngese.
Čoahkkimat leat maiddái čuovvolančuokkis Finnmárkku fylkkagieldda ja Sámedikki gaskasaš ovttasbargošiehtadusas.
Tjåanghkoeh aaj leah #dåeriedidh<vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>#tsiehkie<n><sem_measr_sign><sg><nom> Finnmaarhken fylhketjïelten jïh Saemiedigkien gasngesadtje ektiebarkoelatjkosne.
Áššeoasálaččat leat 2011:s hálddahuslaš dásis digaštallagoahtán mo galgá geavahit badjebáhcaga.
*Áššeoasálaččat libie 2011:sne reerije daltesisnie guktie #dïerhkesjidh<vblex><tv><der_inchl><vblex><prfprc> edtja nuhtjedh *badjebáhcaga.
Dan geažil lea čohkkejuvvon hálddahuslaš ovttasbargojoavku mii galgá viidáseappot árvvoštallat mo galgá Finnmárkkuopmodaga badjebáhcaga geavahit.
Dan dïete seeptjesovveme reerije ektiebarkoedåehkie mij edtja vijriehkåbpoe guktie laejhtedh edtja #Finnmárkkuopmodat<np><sg><acc> *badjebáhcaga nuhtjedh.
Vuođđudus Protect
#Tseegkedh<vblex><tv><imp><p3><sg> *Protect
Nogga Boazosápmelaččaid Riikkasearvi ja Ruoŧa Sámiid Riikkasearvi leat Sámedikki doarjagiin 2011:s evttohan vuođđudusa Protect.
*Nogga Båatsoesaemiej Rïjhkensiebrie jïh Sveerjen Saemiej Rïjhkensiebrie leah Saemiedigkien dåarjojne 2011:sne uvtedamme *vuođđudusa *Protect.
Proteck galgá vuođđuduvvot vuosttaš jahkebealis 2012.
*Proteck edtja voestes bieliejaepesne tseegkesovvedh 2012.
Protect šaddá sorjjasmeahttun, eahpegávppálaš vuođđudus mii galgá veahkehit sámi vuoigatvuođaeaiggádiid fuolahit iežaset areálaberoštusaid, eana- ja resursavuoigatvuođaid ja ovdánanvejolašvuođaid.
*Protect sjædta *sorjjasmeahttun, *eahpegávppálaš #tseegkedh<vblex><tv><imp><p3><sg> mij edtja viehkiehtidh saemien reaktanaajhteridie hoksedh jïjtjsh *areálaberoštusaid, eatneme- jïh vierhtiereaktide jïh åvtenimmienuepide.
Protect:s galgá leat guovddáš norbmaaddi rolla eiseválddiid ja ealáhusdoaimmaheddjiid barggus sámi guovlluin.
*Protect:s. edtja årrodh jarnge *norbmaaddi råållam åejvieladtji jïh #jieleme<n><cmp_sgnom><cmp>#redaktööre<n><nomag><pl><gen> barkosne saemien dajvine.
Protect galgá maiddái váikkuhit dasa ahte ásahuvvo fitnolaš ovttasbargu ja čorges šiehtadallamat go árbevirolaš sámi ealáhusat/vuoigatvuođaeaiggádat ja ođđa ealáhusdoaimmaheaddjit ráhkadit plánaid ja doaibmabijuid mat dávjá leat areálagáibideaddjit.
*Protect edtja aaj dan dijpedh ahte tseegkesåvva *fitnolaš ektiebarkoe jïh sjeakosth raarahtallemh goh aerpiesïejhme saemien jielemh/reaktanaajhterh jïh orre #jieleme<n><cmp_sgnom><cmp>#redaktööre<n><nomag><pl><nom> soejkesjidie jïh råajvarimmide darjoeh mah daamhtah leah goelpeneståaroekrïevijh.
Dat lea danne vai buohkaide lea álkit einnostit ja fuolahit buoremus čovdosiid eanet berošteddjiid várás.
Dïhte dannasinie lea vuj gaajhkesidie aelhkebe nåajtodh jïh hoksedh bööremes *čovdosiid jeenje aabparæjjaj muhteste.
Sámediggi lea juolludan 1 miljon ru 2012 várás Protect:ii.
Saemiedigkie laeviehtamme 1 millijovne *ru 2012:n muhteste *Protect:ij.
Ođđa ealáhusdoaimmaheaddjit sámi guovlluin leat dál jo dovddahan ahte sii áigot doarjut ekonomalaččat.
Orre #jieleme<n><cmp_sgnom><cmp>#redaktööre<n><nomag><pl><nom> saemien dajvine daelie leah *jo vihte dah sijhtieh dåarjodh ekonomeleslaakan.
Sámediggi vuordá ahte stáhta eiseválddit maiddái servet ekonomalaš doarjagiin.
Saemiedigkie vuarta ahte staaten åejvieladtjh aaj meatan ekonomeles dåarjojne.
Fápmohuksen
Faamoetseegkeme
Máŋgga sajis Sámis leat buorit bieggaresurssat.
Gelline sijjesne Saepmesne leah buerieh bïegkevierhtieh.
Danne lea bieggafámu ásaheapmi miellagiddevaš.
Dannasinie lea bïegkefaamoen tseegkeme murrede.
Lea maid eanet ja eanet beroštupmi hukset smávit fápmorusttegiid.
aaj Lea jeenje jïh jeenje ïedtje bigkedh unnebe faamoebægkojde.
Go earret eará ođđa fápmogáldut váldojuvvojit atnui, de ferte maiddái fápmofierpmádaga ođasmahttit, vai sáhttá fievrridit ođđa fámu mii buvttaduvvo geavaheddjiide.
Goh gaskem jeatjah orre faamoegaaltijh otnese ååktesuvvieh, dellie tjuara aaj faamoevearmadahkem orrestidh, vuj maahta orre faamoem foeresjidh mij nuhtjijidie dorjesåvva.
Sámediggi lea 2011:s meannudan badjelaš 200 fápmui guoskevaš ášši.
Saemiedigkie lea 2011:sne gïetedalleme *badjelaš #200<num><arab><sg><ill><attr> fååmese sjyöhtehke aamhtesen.
Bieggafápmorusttegiid huksen sáhttá leat buorre dálkkádatpolitihkka.
Bïegkefaamoebægkoej tseegkeme buerie maahta *dálkkádatpolitihkka.
Prinsihpalaččat Sámediggi doarju dálkkádatgássaid luoitima vuolideami ja áŋgiruššama ođasmuvvi energiijain váidudeaddji doaibmabidjun, vaikke vel bieggafápmu iešalddis várra ii goassege sáhte buhttet dakkár energiijabuvttadeami mas leat CO2 luoitimat.
Prinsihpeleslaakan Saemiedigkie dåårje *dálkkádatgássaid biestemen badtehtimmiem jïh eadtjaldovvemem *ođasmuvvi energijine *váidudeaddji råajvarimmine, jalhts annje bïegkefaamoe oktegh kaanne ij gåessie gænnah maehtieh *buhttet dagkeres energijedarjomem mesnie leah CO2:n biestemh.
Sámediggi čujuha dattetge dasa ahte guoskevaš huksenareálat eai leat áibbas geavatkeahtes guovlluin dál, dat geavahuvvojit ealáhusdoaimmaide seammás go dat leat maiddai kultureanadagat.
Saemiedigkie darhkan tjaatseste dan ahte sjyöhtehke eah tseegkemegoelpeneståaroeh leah aejvie #nuhtjedh<vblex><tv><vabess><adj><attr> dajvine daelie, dah jielemedarjoemidie nuhtjesuvvieh seamma tïjjen goh dah aaj leah kultuvreeatnemh.
Guoskevaš guovllut bieggafápmohuksema várás leat seammás dakkár guovllut main eai leat stuorra teknihkalaš sisabahkkemat, dát guoská earret eará sullii 37 % Finnmárkku areálain.
Sjyöhtehke dajvh bïegkefaamoetseegkemen muhteste seamma tïjjen leah dagkeres dajvh mejnie eah leah stoere teknihkeles *sisabahkkemat, daate gaskem jeatjah dæjpa medtie 37:n % Finnmaarhken goelpeneståarojne.
Dakkár luondduguovllut, erenoamážit stuorra joatkevaš guovllut vuonas várrái, lea vátneresursa Norggas ja Eurohpás ja lea mávssolaš vuođđu dan luonddušláddjivuhtii maid mii galgat fievrridit viidáseappot boahtte bulvii.
Dagkeres eatnemendajvh, joekoenlaakan stoere *joatkevaš dajvh *vuonas tjahkese, lea *vátneresursa Nöörjesne jïh Europesne jïh lea vyörtegs våarome dam *luonddušláddjivuhtii maam mijjieh edtjijibie vijriehkåbpoe foeresjidh #båetije<adj><sg><ill> boelvese.
Danne lea deaŧalaš Sámediggái oažžut čielggaduvvot plánejuvvon fápmohuksema váikkuhusaid sámi kultuvrii, ealáhusaide ja servodateallimii, vai vásttolaš eiseválddiin galgá leat nu buorre mearridanvuođđu go vejolaš ovdalgo mearrádus dahkkojuvvo.
Dannasinie vihkele Saemiedægkan åadtjodh #tjïelkedh<vblex><iv><der_d><vblex><der_passl><vblex><iv><inf> #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> faamoetseegkemen dïedtide saemien kultuvrese, jieliemidie jïh siebriedahkejielemasse, vuj *vásttolaš åejvieladtjine edtja årrodh nimhtie buerie nænnoestimmievåarome goh gåarede aarebi mieriedimmie dorjesåvva.
Sámedikki mielas lea maid hui deaŧalaš ahte areálat ja resurssat Sámis geavahuvvojit dakkár vugiin mii ii hedjonahte sámi kultuvrra, ealáhusaid ja servodateallima.
Saemiedigkien mïelesne aaj lea dan vihkele ahte goelpeneståaroeh jïh vierhtieh Saepmesne nuhtjesuvvieh dagkeres vuekine ij mij *hedjonahte saemien kultuvren, jielemi jïh siebriedahkejielemen.
Sihke dán fágasuorggi váldomihttomearri ja guokte oassemihttomeari dorjot dan.
Dovne daan faagegievlien åejvieulmiemierie jïh gööktem boelhkeulmieh dåarjoeh dam.
Vásttolaš konsešuvdnaeiseváldi lea Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta (NČE).
*Vásttolaš *konsešuvdnaeiseváldi lea Nöörjem *čázádat- jïh energijedirektoraaten/energijedirektovraaten (*NČE).
Dakkár mearrádusat go konsešuvdnamearrádusat, gullet Sámedikki ja stáhta eiseválddiid gaskasaš konsultašuvdnaprosedyraide.
Dagkeres mieriedimmieh goh *konsešuvdnamearrádusat, guvlieh Saemiedigkiem jïh staaten åejvieladtji gasngesadtje *konsultašuvdnaprosedyraide.
Dasa lassin lea Sámediggi dahkan sierra šiehtadusa NČE:in mii galgá čielggasmahttit konsultašuvdnaprosedyraid aiddo fal konsešuvdnaáššiin.
Dan lissine lea Saemiedigkie sjïere latjkoem dorjeme *NČE:im mij edtja *čielggasmahttit *konsultašuvdnaprosedyraid aadtjege jaavoe *konsešuvdnaáššiin.
Sámediggi lea 2011:s čađahan máŋga konsultašuvnna hálddahuslaš dásis NČE:in bieggafápmoprošeavttaid oktavuođas iešguđet muttuin konsešuvdnaproseassas.
Saemiedigkie lea 2011:sne tjïrrehtamme gelliem konsultasjovnh reerije daltesisnie *NČE:im bïegkefaamoeprosjeekti gaskesisnie #fïereguhte<prn><ind><attr> tïjjine *konsešuvdnaproseassas.
Konsultašuvnnat čielggadanprográmma birra
Konsultasjovnh tjïelkedimmieprogrammen bïjre
Konsultašuvnnat váikkuhusčielggadanprográmmaid hábmema birra Čoargašnjárgga, Fálesrášša ja Fálesnuori bieggafápmorusttegiid várás Finnmárkkus ja Sjonfjellet I ja II, Seiskallåfjellet, Kvalhovudet, Kovfjellet ja Stortuva bieggafápmorusttegiid várás Nordlánddas loahpahuvvojedje 2011:s.
Konsultasjovnh dïedtentjïelkedimmieprogrammi hammoen bïjre *Čoargašnjárgga, Fálesráššan jïh Fálesnuorrin bïegkefaamoebægkoej muhteste Finnmaarhkesne jïh Sjonfjelleten I jïh IJ, Seiskallåfjellet, Kvalhovudet, Kovfjelleten jïh Stortuvan bïegkefaamoebægkoej muhteste Nordlaantesne 2011:sne illesovvin.
Go guoská váikkuhusčielggadanprográmmaid hábmemii, de soabai Sámediggi NČE:in sánádeami meahccegeavaheami váikkuhusčielggadeami oktavuođas ja mo galgá čielggadit váikkuhusaid boazodollui.
Goh dæjpa dïedtesalkehtimmieprogrammi hommese, dellie latjkaj/latjkaji Saemiedigkie *NČE:im *sánádeami miehtjiepråvhkoen dïedtesalkehtimmien gaskesisnie jïh guktie edtja dïedtide tjïelkedidh båatsose.
Dattetge eai sohppojuvvon čielggadusdilit ja sánádeamit boazologu vejolaš vuolideami hárrái plánejuvvon doaibmabiju geažil, árbedieđu geavaheapmi vuohkin, ja áigi goas dat kulturmuitoiskkadeamit galget čađahuvvot, maid kulturmuitoláhka gáibida.
Darhkan eah skööph boejhkehtassetsiehkieh jïh *sánádeamit bovtselåhkoen kaanne badtehtimmien gaavhtan #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> råajvarimmien dïete, aerpiedaajroen pråvhkoe vuekine, jïh tïjje gåessie dah kultuvremojhtesegoerehtimmieh edtjieh tjïrrehtovvedh, maam kultuvremojhteselaake kreava.
Mii bivddiimet ahte dat galggai čilgejuvvot mearriduvvon váikkuhusčielggadanprográmmaid duogášnotáhtain.
Mijjieh meedtimh dïhte edtji #boejhkelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> nænnoestovveme dïedtesalkehtimmieprogrammi *duogášnotáhtain.
Mii guoská boazodoalloberoštusaide, de lea Sámediggái deaŧalaš ahte ráhkaduvvojit ollislaš váikkuhusčielggadusat mat čájehit sihke ovddeš ja plánejuvvon sisabahkkemiid guovllus.
Mij dæjpa *boazodoalloberoštusaide, dellie Saemiedægkan lea vihkele ahte dorjesuvvieh ellies dïedteboejhkehtassh mah vuesiehtieh dovne ovtetje jïh #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *sisabahkkemiid dajvesne.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 113. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 113. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Dutnjesvuona bieggafápmorusttet
Dutnjesvuotnan bïegkefaamoebægkoe
Dutnjesvuona bieggafápmorusttega oktavuođas čujuhii Sámediggi konsešuvdnaohcama gulaskuddancealkámušas ahte bieggafápmorusttet lea plánejuvvon boazojohtolahkii, ja ahte guoskevaš orohat ballá ahte bieggafápmorusttet sáhttá leat hehttehussan bohccuide.
Dutnjesvuotnan bïegkefaamoebægkoen gaskesisnie tjaatsesti Saemiedigkie *konsešuvdnaohcama *gulaskuddancealkámušas ahte bïegkefaamoebægkoe bovtsejåhtadahkese #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>, jïh ahte sjyöhtehke sïjte bælla ahte bïegkefaamoebægkoe maahta årrodh dåeriesmoerine bovtside.
Sámediggi oaivvilda ahte ferte árvvoštallat vejolašvuođa rievdadit johtingeainnu.
Saemiedigkie jeahta ahte tjuara nuepiem laejhtedh jarkestidh johtelohkegeajnoem.
Viidáseappot čujuheimmet ohcama headjuvuhtii ahte dat ii válddat sámi meahccegeavaheami dahje eará sámi servodatberoštusaid.
Vijriehkåbpoe ohtsemem tjaatsestimh #geerve<adj><der_vuota><n><sg><ill> dïhte ij buerkesth saemien miehtjiepråvhkoem jallh jeatjah saemien *servodatberoštusaid.
Gulaskuddancealkámuša maŋŋá dieđihuvvui Sámediggái ahte dál lea šiehtadus doaibmabiddji ja guoskevaš orohaga gaskkas mii earret eará váldá ovdan johtolaga.
*Gulaskuddancealkámuša mænngan Saemiedægkan #bïeljelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> ahte daelie lea latjkoe #darjome<n><sem_act><cmp_sgnom><cmp> bïejije jïh sjyöhtehke sïjten gaskesne mij gaskem jeatjah fraamme ååktoe jåhtadahkem.
Konsultašuvdnačoahkkimis ledje Sámedikkis dattetge eahpádusat Dutnjesvuona bieggafápmorusttega plánaide.
Konsultasjovnetjåanghkosne Saemiedigkesne lin darhkan *eahpádusat Dutnjesvuotnan bïegkefaamoebægkoen soejkesjidie.
Erenoamážit árvvoštallat mii plánaguovllu sajusteami erenoamáš unohassan boazodollui.
Joekoenlaakan laejhtebe mijjieh soejkesjedajven *sajusteami sjïere *unohassan båatsose.
Mii diehtit dattetge ahte lea dahkkojuvvon šiehtadus gaskal guoskevaš orohaga ja doaibmabiddji plánaid duohtandahkama ektui.
Mijjieh darhkan daejrebe ahte dorjesovveme latjkoe gaskesne sjyöhtehke sïjten jïh #darjome<n><sem_act><cmp_sgnom><cmp> bïejije soejkesji *duohtandahkama moenemetseahkan.
Mii diehtit maiddái ahte boazodoalu guovlostivra lea vuosttaldan bajábealde namuhuvvon plánaid.
Mijjieh aaj daejrebe ahte båatsoen dajveståvroe bijjelen vuastalamme moenesovveme soejkesjidie.
Dan vuođul bivddii Sámediggi ahte guovlostivrra vuosttaldahkii berre biddjojuvvo deaddu go NČE meannuda ohcama.
Dan dïere meedti Saemiedigkie ahte dajveståvroen *vuosttaldahkii byöroe bïejesåvva leavloe goh *NČE gïetedalla ohtsemem.
Konsultašuvnnat eai lea loahpahuvvon formálalaččat, muhto eai leat ge dieđuhuvvon eanet konsultašuvdnačoahkkimat lagamus boahtteáiggis.
Eah konsultasjovnh lea illh byjjeslaakan, mohte eah leah aaj #daajroe<n><der_huvva><vblex><iv><imp><p1><sg> jeenje konsultasjovnetjåanghkoeh *lagamus #båetije aejkie<n><sg><ine>.
Hámmanoaivvi bieggafápmorusttet
*Hámmanoaivvi bïegkefaamoebægkoe
Hámmanoaivvi bieggafápmorusttega oktavuođas lea Sámediggi ovddidan cealkámuša reviderejuvvon konsešuvdnaohcamii ja konsultašuvnnat leat loahpahuvvon formálalaččat.
*Hámmanoaivvi bïegkefaamoebægkoem gaskesisnie lea Saemiedigkie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> evtiedamme revideeresovveme *konsešuvdnaohcamii jïh konsultasjovnh illesovveme byjjeslaakan.
Doaibmabiddji lea Finnmárk kraft, mii lea váldán badjelasas dán prošeavtta ovddeš doaibmabajis Statoil ASA.
Darjomebïejije lea *Finnmárk *kraft, mij bijjeli ååkteme daam prosjeektem ovtetje *doaibmabajis Statoilen ASAm/Asam.
Huksen lea plánejuvvon guovtti ceahkis.
Tseegkeme #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> gööktene tsiehkie.
Riiddu geažil guovllu sámi kulturmuittuid alde ja ášši ovddeš konsultašuvnnaid geažil lea huksenguovlu uhciduvvon álgoplánaid ektui.
Ræjtoen dïete dajven saemien kultuvremojhtesi nelhtie jïh aamhtesen ovtetje konsultasjovni dïete lea tseegkemedajve #unniedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> aalkoesoejkesji muhteste.
Danne ii guoskka huksen njuolgga ovtta ge ovdalis registrerejuvvon sámi kulturmuitui.
Dannasinie ij dïjph rïekte bigkeme aktem aaj *ovdalis registreeresovveme saemien kultuvremojhtesasse.
Muhto máŋga kulturmuittu/kulturmuitobáikki guoskkahuvvojit visuálalaččat huksemii.
Mohte gellie kultuvremojhtesh/kultuvremojhtesesijjien sjåavoehtovvieh *visuálalaččat tseegkemasse.
Danne lea Sámediggi evttohan ahte dat bieggaturbiinnat, mat leat plánejuvvon lagamusat guoskevaš kulturbirrasiidda, váldojuvvojit eret plánas.
Dannasinie lea Saemiedigkie uvtedamme dah *bieggaturbiinnat, mah #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *lagamusat sjyöhtehke kultuvrebyjresidie, raejeste ååktesuvvieh soejkesjisnie.
Jus dat dahkkojuvvo, de árvvoštallá Sámediggi dohkálažžan váikkuhusaid sámi kulturmuittuide ja kulturbirrasiidda.
Jis dïhte dorjesåvva, dellie laajhta Saemiedigkie *dohkálažžan dïedtide saemien kultuvremojhtesidie jïh kultuvrebyjresidie.
Sámediggi kulturmuitoeiseváldin lea dán vuođul dohkkehan ahte doaibmabidju sáhttá čađahuvvot reviderejuvvon konsešuvdnaohcama vuođul.
Saemiedigkie kultuvremojhteseåejvieladtjine lea daan dïere dåhkasjahteme ahte råajvarimmie maahta tjïrrehtovvedh revideeresovveme *konsešuvdnaohcama dïere.
Sámediggi lea cealkámušas bidjan vuođđun ahte guoskevaš orohat dohkkeha plánejuvvon huksema.
Saemiedigkie lea #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><ine> bïejeme våaroeminie ahte sjyöhtehke sïjte dåhkasjahta #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> tseegkemem.
Jus huksenkonsešuvdna juolluduvvo, de čujuhii Sámediggi maiddái dasa ahte konsešuvdnaeavttut fertejit geatnegahttit huksejeaddji soahpat čovdosa 7.
Jis *huksenkonsešuvdna laeviehtåvva, dellie tjaatsesti Saemiedigkie aaj dan ahte *konsešuvdnaeavttut tjuerieh *geatnegahttit bigkijem latjkedh *čovdosa 7.
orohagain das mo dakkár ođđa infrastruktuvrra go geainnuid ja eará ráhkkanusaid, galgá geavahit go bieggafápmorusttet doaibmagoahtá
sïjtine dennie guktie dagkeres orre *infrastruktuvrra goh geajnojde jïh jeatjebem *ráhkkanusaid, edtja nuhtjedh goh bïegkefaamoebægkoe juhtiegåata
Raudfjellet bieggafápmorusttet
Raudfjelleten bïegkefaamoebægkoe
Sámediggi lea álggahan konsultašuvnnaid NČE:in Norsk Miljøkraft Raudfjell AS konsešuvdnaohcama birra, bieggafápmorusttega ásaheami birra Raudfjellet:ii Sálliris Romssa suohkanis.
Saemiedigkie konsultasjovnide aelkiehtamme *NČE:im Norsk Miljøkraften *Raudfjell AS/as *konsešuvdnaohcama bïjre, bïegkefaamoebægkoen tseegkemen bïjre Raudfjelletasse Sállirisnie Romsan tjïeltesne.
Konsultašuvnnaid guovddážis lea leamaš Raudfjellet bieggafápmorusttega ásaheami váikkuhusat boazodollui.
Konsultasjovni jarngesne orreme Raudfjelleten bïegkefaamoebægkoen tseegkemen dïedth båatsose.
Raudfjellet pláneduvvon bieggafápmorusttegis leat gitta 48 bieggaturbiinna main lea oktibuot 144 MW beaktu.
Raudfjelleten #soejkesjidh<vblex><tv><der_d><vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc> bïegkefaamoebægkosne leah öövre 48 *bieggaturbiinna mejnie lea *oktibuot 144 MW:h *beaktu.
Lea juo addojuvvon konsešuvdna hukset bieggafápmorusttega Kvitfjellii mii lea sullii 3 km eret Raudfjellet plánaguovllus.
Joe vadtasovveme *konsešuvdna bigkedh bïegkefaamoebægkoem Kvitfjellese mij lea medtie 3 *km raejeste Raudfjelleten soejkesjedajvesne.
Guoskevaš orohat lea birrajagi orohat mas leat guokte siidaoasi oktiibuot 600 bohccuin.
Sjyöhtehke sïjte lea *birrajagi sïjte mesnie leah göökte sïjteboelhkh *oktiibuot 600 bovtsine.
Orohat lea soahpan doaibmabiddjiin bieggafápmorusttega ásaheami birra Raudfjellii ja sii leat vel dahkan šiehtadusa Norsk Miljøkraft Raudfjell AS:in ovttageardde buhtadusa birra daid hehttehusaid ovddas maid fápmorusttet dagaha.
Sïjte darjomebïejijinie latjkeme bïegkefaamoebægkoen tseegkemen bïjre *Raudfjellii jïh dah annje dorjeme latjkoem Norsk Miljøkraften *Raudfjell AS:ine/as:ine *ovttageardde refusjovnen bïjre daj dåeriesmoeri åvteste maam faamoebægkoe dorje.
Boazodoalu guovlostivra lea dattetge vuosttaldan konsešuvnna addima.
Båatsoen dajveståvroe darhkan vuastalamme *konsešuvnna vedtemem.
Sii čujuhit dasa ahte guovllus leat juo ollu sisabahkkemat huksemiid geažil ja sii bivdet ahta ráhkaduvvo ollislaš plána bieggafámu dáfus Romssas.
Dah dan tjaatsestieh ahte dajvesne joe årrodh jeenje *sisabahkkemat tseegkemi dïete jïh dah maedtieh ahte dorjesåvva ellies soejkesje bïegkefaamoen dïete Romsesne.
Konsultašuvdnaproseassa ii leat vel loahpahuvvon.
Ij konsultasjovneprosesse annje illesovveme.
132 kV fápmolágideapmi Lulli-Helgelánddas
132 *KV faamoeöörnedehteme #Åarjel<n><cmp_sgnom><cmp><guio>#Helgelánda<np><top><sg><ine>
Sámediggi lea 2011:s maiddái čađahan loahpalaš konsultašuvnnaid Oljo- ja energiijadepartemeanttain (OED) váiddaáššis 132 kV fápmolágideami oktavuođas Lulli-Helgelánddas.
Saemiedigkie lea 2011:sne aaj minngemes konsultasjovnide tjïrrehtamme Ålja- jïh energijedepartemeentine (*OED) klååkemeaamhtesisnie 132:m *KV faamoeöörnedehtemh gaskesisnie #Åarjel<n><cmp_sgnom><cmp><guio>#Helgelánda<np><top><sg><ine>.
Doaibmabiddji lea Helgeland Kraft.
Darjomebïejije lea Helgeland Kraft.
Konsultašuvnnain ii šaddan ovttamielalašvuohta gaskal Sámedikki ja OED namahuvvon fápmolinnjá molssaeavttuid válljemis.
Konsultasjovnine ij sjïdth *ovttamielalašvuohta gaskesne Saemiedigkien jïh *OED #nomme<n><der_huvva><vblex><iv><imp><p1><sg> *fápmolinnjá alternatijvi veeljemisnie.
OED lea maŋŋá nannen NČE ovddeš mearrádusa áššis.
*OED lea mænngan nænnoestamme *NČE ovtetje mieriedimmien aamhtesisnie.
Sámediggi lea oppa áiggi oaivvildan ahte fápmolinnjá berre huksejuvvot eará molssaeavttu vuođul mas min mielas oktiibuot leat uhcit váikkuhusat sihke sámi beroštusaide ja luonddubirrasii.
Saemiedigkie #abpe<prn><ind> tïjjem jeahteme ahte *fápmolinnjá byöroe bigkesovvedh jeatjah alternatijven dïere mesnie mijjen mïelesne *oktiibuot leah unnebe dïedth dovne saemien *beroštusaide jïh eatnemenbyjresasse.
Konsultašuvnnaid boađusin OČD mearrádusa oktavuođas mearriduvvoje guokte ođđa konsešuvdnaeavttu.
Konsultasjovni illedahkine *OČD mieriedimmien gaskesisnie nænnoestovvin göökte orre *konsešuvdnaeavttu.
Nubbi eaktu lei ahte doaibmabiddji geatnegahttojuvvo, nu guhkás go departemeanta dan gávnnaha govttolažžan, máksit guoskevaš orohaga dárbbašlaš goluid juridihkalaš- ja boazodoallofágalaš veahkkái šiehtadallamiid oktavuođas fievrridus- ja rusttetplánaid birra, oktan ráhkkaneapmái dan oktavuođas.
Mubpie moenemetsiehkie lij ahte darjomebïejije *geatnegahttojuvvo, nimhtie gåhkese goh departemeente dam guajhtsede *govttolažžan, maeksedh sjyöhtehke sïjten daerpies maaksojde juridihkeles- jïh *boazodoallofágalaš veahkan raarahtallemidie gaskesisnie #foeresjidh<vblex><tv><imp><p3><sg>- jïh bægkoesoejkesji bïjre, oktegh ryöjredæmman dennie gaskesisnie.
Nubbi eaktu dadjá ahte doaibmabiddji geatnegahttojuvvo gokčat guoskevaš orohaga vejolaš goluid liigebargiid láigoheapmái johtima oktavuođas.
Mubpie moenemetsiehkie jeahta ahte darjomebïejijem *geatnegahttojuvvo gaptjedh sjyöhtehke sïjten kaanne maaksoej *liigebargiid leejjemasse johtelohken gaskesisnie.
Dát dakkár áigodahkii mii lea ráddjejuvvon 2 jahkái rusttetáigodaga loahpa rájes.
Daah dagkeres boelhkese mij geehtestovveme #2<num><arab><sg><ill><attr> jaapan bægkoeboelhken minngiegietjien raejeste.
Dasa lassin ferte doaibmabiddji máksit vejolaš goluid dárbbašlaš teknihkalaš veahkkeneavvuide dalle go liigebargit eai lea doarvái dasa ahte čađahit johtima.
Dan lissine tjuara #darjome<n><sem_act><cmp_sgnom><cmp> bïejije maeksedh kaanne maaksojde daerpies teknihkeles viehkievierhtide joem goh *liigebargit eah nuekies lea nehkelh ahte tjïrrehtibie johtelohkem.
Departemeantta mearrádus dán áššis lei loahpalaš ii ge dan sáhttán váidit.
Departemeenten mieriedimmie daennie aamhtesisnie lij minngemes ij aaj dan maehtieh gïelkerdidh.
Regionála bieggafápmoplána Finnmárkku várás
Regionaale bïegkefaamoesoejkesjem Finnmaarhken muhteste
Oktanaga dálá dieđáhusaiguin ja konsešuvdnaohcamiiguin bieggafámu ásaheami oktavuođas Finnmárkkus lea Finnmárkku fylkkagielda ráhkadeamen regionála bieggafápmoplána fylkka várás.
*Oktanaga daaletje bïevnesigujmie jïh *konsešuvdnaohcamiiguin bïegkefaamoen tseegkemen gaskesisnie Finnmaarhkesne lea Finnmaarhken fylhketjïelte darjoeminie regionaale bïegkefaamoesoejkesjem fylhken muhteste.
Sámedikki mielas lea plána vuosttažettiin ealáhusovddidanplána mii galgá leat láidesteaddjin huksejeddjiide, gielddaide ja guovddáš eiseválddiide.
Saemiedigkien mïelesne lea soejkesje voestegh jielemeevtiedimmiesoejkesjem mij edtja årrodh *láidesteaddjin bigkijidie, tjïeltide jïh voernges åejvieladtjide.
Sámediggi lea ovdal máŋgga oktavuođas čujuhan dasa ahte lea dárbu nannet regionála plánema ja geavahit regionála plánaid reidun sámi váikkuhanfámu sihkkarastimii.
Saemiedigkie lea aarebi gelline gaskesisnie dan tjaatsestamme ahte lea daerpiesvoete nænnoestidh regionaale soejkesjimmiem jïh nuhtjedh regionaale soejkesji *reidun saemien soptsestimmien gorredæmman.
Doarvái kapasitehta fievrridanjođđasiin dat buori muddui dál stivre ođđa elektrihkalaš fápmorusttegiid huksema ja sajusteami, nu go bieggafámu.
Nuekies kapasiteeten *fievrridanjođđasiin dah buerie tïjjese daelie stuvrie orre *elektrihkalaš faamoebægkoej tseegkemen jïh *sajusteami, nimhtie goh bïegkefaamoem.
Dat, ja dat ahte stáhta lea geatnegahttojuvvon meannudit buot guoskevaš huksenohcamii, dagaha ahte dávjá lea “ovddemusas millui-prinsihppa” mii mearrida dakkár fápmobuvttadeami.
Dah, jïh dah ahte staate lea *geatnegahttojuvvon gïetedalledh gaajhke sjyöhtehke tseegkemeohtsemasse, dorje ahte daamhtah lea “*ovddemusas *millui-prinsïhpe” mij nænnoste dagkeres faamoedarjomem.
Dakkár vuohki šaddá álkit vuostálagaid dainna áigumušain ahte hálddašit guovllu ollislašvuođa vuođul, ja sáhttá maiddái rihkkut dan álbmotrievttálaš prinsihpa ahte suodjalit sámi kultuvrra.
Dagkeres vuekie sjædta aelhkebe tjaavtesi dejnie aajkojne ahte reerebe dajvem elliesvoeten dïere, jïh maahta aaj miedtedh dam *álbmotrievttálaš prinsïhpem ahte vaarjelibie saemien kultuvrem.
Danne lea Sámediggi positiiva dasa ahte ráhkaduvvo dakkár plána.
Dannasinie lea Saemiedigkie *positiiva dan ahte dorjesåvva dagkeres soejkesje.
Lea iešvuosttildeapmin ahte álgoálbmotguovllut davvin leat dat guovllut maidda dálkkádatrievdamat čuhcet ovddimusat, seammás go dát guovllut leat dat mat fertejit gierdat stuorámus nođiid plánejuvvon dálkkádatdoaibmabijuid geažil.
Lea *iešvuosttildeapmin ahte aalkoeåålmegedajvh/aalkoeåålmehdajvh/aalkoeåålmhdajvh noerhtene leah dah dajvh mejtie *dálkkádatrievdamat #ovtetje<adj><sup><der_laakan><adv> gaajesjieh, seamma tïjjen goh daah dajvh leah dah mah tjuerieh töölledh stoeremes maajsojde #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *dálkkádatdoaibmabijuid dïete.
Danne lea Sámediggi čujuhan dasa ahte bieggafápmoplánas berre árvvoštallat molssaektosaš energiijagáldut bieggafápmui, árvvoštallojuvvon CO2 luoitimiid ektui.
Dannasinie lea Saemiedigkie dan tjaatsestamme ahte bïegkefaamoesoejkesjisnie byöroe laejhtedh *molssaektosaš energijegaaltijh bïegkefååmese, #laejhtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> CO2 biestemi muhteste.
Sámediggi áigu searvat Finnmárkku bieggafápmoplána váldoprošeavtta bargojovkui.
Saemiedigkie sæjhta meatan Finnmaarhken bïegkefaamoesoejkesjen åejvieprosjeektem barkoedåahkan.
Dán bargojovkui oassálastet muđui NČE, Finnmárkku fylkkamánni, FeFo, Boazodoallohálddahusa, NHO Finnmárkku, LO Finnmárkku ja Innovašuvdna Norgga ovddasteaddjit.
Daan barkoedåahkan mealtan voen *NČE, Finnmaarhken fylhkemaenniem, FeFo, Båatsoereeremen, *NHO Finnmaarhken, *LO Finnmaarhken jïh *Innovašuvdna Nöörjen saadthalmetjh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 115. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 115. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Mineráladoaimmat
*Mineráladoaimmat
Sámediggi oassálasttii minerálakonferánsii PDAC 2011 Kanadas ovttas daid orohagaid ovddasteddjiiguin, maiguin Sámediggi lea dahkan šiehtadusa Sámedikki minerálaplánaveahki vuođul.
Saemiedigkie Mealtan *minerálakonferánsii *PDAC #2011<num><arab><sg><ine><attr> Kanadesne ektesne daj sïjti saadthalmetjigujmie, mejgujmie Saemiedigkie latjkoem dorjeme Saemiedigkien *minerálaplánaveahki dïere.
Dán jagi ledje PDAC 2011 konferánssas sierra álgoálbmotsešuvnnat, maid fáddán lei mineráladoaimmat álgoálbmotguovlluin Kanadas.
Daan jaepien lin *PDAC 2011 konferaansesne sjïere *álgoálbmotsešuvnnat, maam aamhtesinie lij *mineráladoaimmat aalkoeåålmegedajvine/aalkoeåålmehdajvine/aalkoeåålmhdajvine Kanadesne.
Sis geat háliidit álggahit mineráladoaimmaid sámi guovlluin, leat eará hástalusat go Kanadas.
Daj gïeh sijhtieh aelkiehtidh *mineráladoaimmaid saemien dajvine, leah jeatjah haestemh goh Kanadesne.
Okta stuorámus erohusain lea sámi boazodoalu vuhtiiváldin.
Akte stoeremes joekehtsinie lea saemien båatsoen seatadimmie.
Dakkár álgoálbmotealáhus ii leat kanadalaš álgoálbmogiin.
Dagkeres ij aalkoeåålmegejieleme/aalkoeåålmehjieleme/aalkoeåålmhjieleme leah *kanadalaš aalkoeåålmeginie.
Deaŧalažžan lea ahte Sámediggi ja sámi servodat lea čielggas ja konkrehta das guđe gáibádusaid ferte bidjat boahtteáiggi mineráladoaimmaide sámi guovlluin.
Vihkielinie lea ahte Saemiedigkie jïh saemien siebriedahke tjïelkes jïh konkreete dennie guhtem krïevenasside tjuara bïejedh båetijen aejkien *mineráladoaimmaide saemien dajvine.
Sámediggái lea deaŧalaš ahte minerálasearvvit ja váldeorgánat dovdet min oainnu dakkár áššiin mat gusket minerálaohcamii ja –roggamii sámi guovlluin.
Saemiedægkan vihkele ahte *minerálasearvvit jïh *váldeorgánat demtieh mijjen vuajnoem dagkeres aamhtesinie mah dijpieh *minerálaohcamii jïh –kroehkemasse saemien dajvine.
Danne lea Sámedikkis leamaš sáhkavuorru čoahkkimis NHO-stivrrain Finnmárkkus, Finnmárkku fylkkagieldda fáddáčoahkkimis minerálaávkkástallama birra, ja semináras Oslos davveguovloáŋggiruššama ja mineráladoaimmaid birra.
Dannasinie lea Saemiedigkien orreme lahtestimmie tjåanghkosne *NHO-ståvrojne Finnmaarhkesne, Finnmaarhken fylhketjïelten aamhtesetjåanghkosne *minerálaávkkástallama bïjre, jïh seminaaresne Oslovisnie *davveguovloáŋggiruššama jïh *mineráladoaimmaid bïjre.
Seminára Oslos lei Olgoriikadepartemeantta ja Sámedikki oktasaš álgga, ja čađahuvvui Norsk Bergindustri jahkečoahkkima oktavuođas.
Seminaare Oslovisnie lij Ålkoelaantedepartemeenten jïh Saemiedigkien #ektie<adj><sg><nom> *álgga, jïh tjïrrehtovvi Norsken #Berg<np><cmp_sgnom><cmp>industrije jaepietjåanghkoen gaskesisnie.
Doppe bođii ovdan ahte ráđđehus áigu ráhkadit strategiija minerálaid hálddašeami várás.
Debpene fraamme bööti ahte reerenasse sæjhta strategijem darjodh *minerálaid reeremen muhteste.
Sámediggi áigu čuovvolit dán barggu ja bivdit dollojuvvot konsultašuvnnaid jus ráhkaduvvojit doaibmabijuid mat sáhttet váikkuhit sámi beroštusaid njuolgga.
Saemiedigkie sæjhta dåeriedidh daam barkoem jïh maedtebe #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><inf> konsultasjovnide jis dorjesuvvieh råajvarimmide mah maehtieh saemien dijpedh *beroštusaid rïekte.
Sámediggi lea šiehtadallamin Store Norske Gull AS:in sin minerálaohcandoaimmaid birra Kárášjogas, Sámedikki minerálaplánaveahki vuođul.
Saemiedigkie lea raarahtalleminie *Store Norske Gull AS:in daj *minerálaohcandoaimmaid bïjre Karasjohkesne, Saemiedigkien *minerálaplánaveahki dïere.
Sámediggi lea dahkan dakkár šiehtadusaid Arctic Gold AS:in ja Nussir ASA:in, ja vuordá ahte šiehtadus Store Norske Gull AS:in lea gárvvis 2012 vuosttaš jahkebealis.
Saemiedigkie dorjeme dagkeres latjkojde Arctic Golden AS:ine/as:ine jïh Nussir ASA:im, jïh vuarta ahte latjkoe *Store Norske Gull AS:in lea gaervies 2012 voestes bieliejaepesne.
Birasgáhtten
Byjresevaarjelimmie
Biologalaš šláddjivuođakonvenšuvdna
*Biologalaš *šláddjivuođakonvenšuvdna
Sámediggi oassálasttii Norgga sáttagottis čihččet bargočoahkkimii biologaš šláddjivuođakonvenšuvnnas (CBD), artihkal 8j árbedieđuid birra Montrealas.
Saemiedigkie Mealtan Nöörjen saadtehmoenehtsisnie tjïjhtjede barkoetjåånghkese *biologaš *šláddjivuođakonvenšuvnnas (*CBD), artihkele *8j aerpiedaajroej bïjre Montrealesne.
Čoahkkimis lei Sámedikkis sáhkavuorru vugiid birra mo álgoálbmogat sáhttet beaktileappot oassálastit CBD bargui ja mii leimmet mielde digaštallamin ekovuogátvuđot hálddašeami, ekovuogátbálvalusaid ja suodjalanguovlluid.
Tjåanghkosne Saemiedigkien lij lahtestimmie vuekiej bïjre guktie aalkoeåålmegh maehtieh *beaktileappot mealtan *CBD borkese jïh mijjieh limh mietie dïerhkesjeminie *ekovuogátvuđot reeremem, *ekovuogátbálvalusaid jïh vaarjelimmiedajvide.
Digaštallanrapporttas bohtet ovdan Sámedikki konsultašuvdnaortnegat mat čatnasit suodjalanguovlluide ja álbmotmehciid báikkálaš hálddašeapmái.
Digkiedimmiereektehtsisnie fraamme båetieh Saemiedigkien konsultasjovneöörnegh mah *čatnasit vaarjelimmiedajvide jïh aalmogemiehtjiej voenges reeremasse.
Raporttas namuhuvvojit maiddái hástalusat mat čatnasit proseassaide Finnmárkku loahppasuodjalanguovlluid oktavuođas, giđđaloddemii ja luossahálddašeapmái mearas ja jogain.
Reektehtsisnie aaj moenesuvvieh haestemh mah *čatnasit prosesside Finnmaarhken minngiegietjievaarjelimmiedajvi gaskesisnie, *giđđaloddemii jïh loesereeremasse mearosne jïh johkine.
Sámediggi lážii dili dasa ahte Ávjovári álgoálbmotguovlu ja Sámi bivdo- ja meahcástansearvi sáhtte oalgelágideamis muitalit árbevirolaš giđđaloddema birra Guovdageainnus.
Saemiedigkie tsiehkiem leetji dan ahte Ávjovárrijjen aalkoeåålmegedajve/aalkoeåålmehdajve/aalkoeåålmhdajve jïh Saepmien væjroe- jïh *meahcástansearvi meehtin åelkieöörnedehtiemisnie bïeljelidh aerpiesïejhme *giđđaloddema bïjre Kautokeinosne.
Sii muitaledje maid giđđalodden mearkkaša Guovdageainnu álbmogii.
Dah bïeljelin maam *giđđalodden krööhkeste Kautokeinon aalmogasse.
Sámediggi fas muitalit oppalaččat Sámedikki birra, ja dan birra guđe njuolggadusat gustojit giđđaloddemii dál.
Saemiedigkie viht ellieslaakan bïeljelieh Saemiedigkien bïjre, jïh dan bïjre guhtene njoelkedassh davvoeh *giđđaloddemii daelie.
Muđui váldojuvvui ovdan dat ođđa gelbbolašvuohta máŋggajahkásaš bargoprográmmas suodjalit ja movttiidahttit biologalaš resurssaid (artihkal 10c) boaresvirolaš geavaheami, mii čuovvu guoddevašvuođaprinsihpa.
Voen fraamme ååktesovvi dïhte orre maahtaldahke #gellie<num><cmp_sggen><cmp> @→N> barkoeprogrammesne vaarjelidh jïh eadtjaldehtedh *biologalaš vierhtiej (artihkele *10c) *boaresvirolaš pråvhkoem, mij dåerede *guoddevašvuođaprinsihpa.
Viidáseappot váldojuvvojedje ovdan árbedieđu mihtilmasvuođat, árbedieđu suodjaleami ja ruovttoluottafievrrideami vuogádagat ja ON álgoálbmotáššiid bistevaš foruma rávvagat.
Vijrebh fraamme ååktesovvin aerpiedaajroen *mihtilmasvuođat, aerpiedaajroen vaarjelimmien jïh gåetiengïejenjuhtemen systeemh jïh ONEN aalkoeåålmegeaamhtesi/aalkoeåålmehaamhtesi/aalkoeåålmhaamhtesi vihties *foruma bïhkedimmieh.
Sámedikki oassálastin dáidda 8j bargočoahkkimiidda maid ON lágida, lea ávkin Sámedikki árbediehtobargui.
Saemiedigkien Mealtan daejtie *8j barkoetjåanghkojde aaj ON öörnedahta, lea nåhtojne Saemiedigkien aerpiedaajroeborkese.
Dat guoská sihke daidda hálddašanbargguide main Sámediggi oaivvilda ferte váldit buorebut vuhtii árbedieđu, ja politihkkahábmen dasa mo mii duođaštit ja gaskkustit árbedieđu.
Dïhte dæjpa dovne dejtie reeremebarkojde mejnie Saemiedigkie jeahta tjuara buerebelaakan ååktedh vuehtieji aerpiedaajroem, jïh politihkehammoen dan guktie mijjieh jååhkesjibie jïh deanahtibie aerpiedaajroem.
Muhtumin go mii oassálastit Norgga sáttagoddái čoahkkimiin, de suvvet guovddáš eiseválddit min ovddidit dakkár evttohusaid mat midjiide leat deaŧalaččat.
#Muvhtie<prn><ind><ess> goh mijjieh mealtan Nöörjen saadtehmoenehtsasse tjåanghkojne, dellie luhpiedieh voernges åejvieladtjh mijjem evtiedidh dagkeres uvtelasside mah mijjese vihkele.
Muhto lea seamma deaŧalaš ahte doppe lea dakkár deaivvadansadji mas mii beassat gullat maid norgga eiseválddit, eará riikkaid eiseválddit, eará álgoálbmogat ja eará joavkkut oaivvildit árbedieđu birra ja dan birra mo árbediehtu berre gieđahallojuvvot.
Mohte lea seamma vihkele ahte debpene lea dagkeres gaavnesjimmiesijjie mesnie mijjieh bïesebe govledh maam *norgga åejvieladtjh, jeatjah rïjhki åejvieladtjh, jeatjah aalkoeåålmegh jïh jeatjah dåehkieh aerpiedaajroen bïjre jiehtieh jïh dan bïjre guktie aerpiedaajroe byöroe gïetedallesovvedh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 116. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 116. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
ON dálkkádatkonvenšuvdna
ON *dálkkádatkonvenšuvdna
Sámediggeráđđi oassálasttii Norgga sáttagoddái oasálaščoahkkimis, COP 17, ON dálkkádatkonvenšuvnnas juovlamánu 2011 Durbanis Lulli-Afrihkás.
Saemiedigkieraerie Mealtan Nöörjen saadtehmoenehtsasse *oasálaščoahkkimis, *COP 17, #ON<np><top><pl><nom> *dálkkádatkonvenšuvnnas goeven #2011<num><arab><sg><ine><attr> Durbanisnie Åarjel-Afrihkesne.
Biras- ja ovddidanministtar Erik Solheim jođihii sáttagotti.
Byjrese- jïh evtiedimmieministere Erik Solheim saadtehmoenehtsem öörni.
Dálkkádatkonvenšuvnna bajimus mihttomearri lea uhcidit máilmmiviidosaš liegganeami dainna lágiin ahte uhcidit dálkkádatgássaluoitimiid.
*Dálkkádatkonvenšuvnna bijjemes ulmie lea unniedidh *máilmmiviidosaš *liegganeami dejnie vuekine ahte unniedibie *dálkkádatgássaluoitimiid.
Dálkkádatpáhkka Durbanis mearkkaša plána mo oažžut buot riikkaid dohkkehit boahttevaš juridihkalaš dálkkádatšiehtadusa.
*Dálkkádatpáhkka Durbanisnie krööhkeste soejkesjem guktie gaajhkide rïjhkide åadtjobe dåhkasjehtedh båetije juridihkeles *dálkkádatšiehtadusa.
Dat galgá leat šiehtaduvvon ovdal 2015 ja doaibmagoahtit 2020 rájes.
Dïhte edtja #nååhtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> aarebi 2015:n jïh juhtiegåetedh 2020:n raejeste.
Kyotoprotokolla guhkiduvvo viđain jagiin ja ruoná foanda ásahuvvo dálkkádatdoaibmabijuid ruhtadeami várás ovdáneaddji riikkain.
#Kyoto<np><cmp_sgnom><cmp>buertiegærja #guhkiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> vïjhtine jaepine jïh kruana fåante tseegkesåvva *dálkkádatdoaibmabijuid beetnehdåarjoen muhteste åvtenæjja rïjhkine.
Eará osiin leat earret eará njuolggadusat mo gozihit ja hálddašit luoitimiid, suodjalit arvevuvddiid, teknologiijafievrrideapmi ovdáneaddji riikkaide ja dálkkádatheiveheapmi.
Jeatjah boelhkine gaskem jeatjah leah njoelkedassh guktie geehtieh jïh reerieh biestiemidie, vaarjelidh såafojde, teknologijejuhteme åvtenæjja rïjhkide jïh *dálkkádatheiveheapmi.
Dálkkádatrievdamat čuhcet hui garrasit álgoálbmogiidda go álgoálbmogiin lea dávjá hui lagas oktavuohta luondduin ja nu sii leat lagamusat dálkkádatrievdamiid.
*Dálkkádatrievdamat tsevtsih dan garrebe aalkoeåålmegidie goh aalkoeåålmegi daamhtah lea dan gietskies gaskese eatnaminie jïh nimhtie dah leah *lagamusat *dálkkádatrievdamiid.
Dát guoská erenoamážit sápmelaččaide, ja eará álgoálbmogiidda Árktisis gos dálkkádagat rivdet johtilepmosit.
Daate dæjpa joekoenlaakan saemide, jïh jeatjah aalkoeåålmegidie Árktisisnie sijjesne *dálkkádagat jorkestuvvieh *johtilepmosit.
Bjerkenes dálkkádatdutkanguovddáža ođđa meroštallamat čájehit 4-6 lieggaceahki liegganeami Árktisis 2050:s jus CO2 luoitimat eai uhciduvvo.
*Bjerkenes *dálkkádatdutkanguovddáža orre aerviedimmieh 4-6:m vuesiehtieh bïjvelesdaltesh *liegganeami Árktisisnie 2050:sne jis CO2:n eah biestemh unnedh.
Danne lei šállošahtti go álgoálbmotoaidnu ii boahtán baljo ovdan ge COP 17 mearrádusain.
Dannasinie lij *šállošahtti goh ij aalkoeåålmegevuajnoe/aalkoeåålmehvuajnoe/aalkoeåålmhvuajnoe båateme *baljo fraamme aaj *COP #17<num><arab><sg><ela><attr> mieriedimmijste.
Doppe leat dušše eahpečielga ja uhccán geatnegahtti čujuhusat álgoálbmogiidda mearrádusain mat čatnasit dálkkádatheivehemiide ja ruoná dálkkádatfondii.
Debpene ajve leah *eahpečielga jïh onnen *geatnegahtti årromesijjieh aalkoeåålmegidie mieriedimmine mah *čatnasit *dálkkádatheivehemiide jïh kruana *dálkkádatfondii.
COP 17 mearrádusat vuovdeálgaga REDD+ oktavuođas leat dattetge ain fámus.
*COP 17:n mieriedimmieh *vuovdeálgaga *REDD+ gaskesisnie darhkan leah annje faamosne.
Das lea sáhka sihkkarastinvugiin álgoálbmogiid vuoigatvuođaid, árbedieđuid ja ollesárvosaš álgoálbmotoassálastima ektui.
Dennie lea håaleme gorredimmievuekine aalkoeåålmegi reaktaj, aerpiedaajroej jïh *ollesárvosaš #aalkoeåålmege<n><cmp_sgnom><cmp>#mealtan<adv><der_nomact><n> muhteste.
Bievlavuodjin Finnmárkkus
Bïevlevuejeme Finnmaarhkesne
Birasgáhttendepartemeantta prošeakta bievlavuodjima birra Finnmárkkus loahpahuvvui juovlamánus 2010.
Byjresevaarjelimmiedepartemeenten prosjeekte bïevlevuejemen bïjre Finnmaarhkesne goevesne illesovvi 2010.
Sámediggi oassálasttii prošektii dakko bokte ahte lei mielde stivrenjoavkkus ovttas Luondduhálddašandirektoráhtain, Finnmárkku fylkkagielddain ja Finnmárkku fylkkamánniin.
Saemiedigkie Mealtan prosjeektese *dakko gåaskoejin ahte mietie stuvremedåehkesne lij ektesne Eatnemenreeremedirektoraatine/Eatnemenreeremedirektovraatine, Finnmaarhken fylhketjïeltine jïh Finnmaarhken fylhkemaennine.
Stivrenjovkui lei deaŧalaš ahte referánsajoavkkus ledje mielde buohkat geain sáhtii lea beroštupmi ja oaivilat dán fáttás.
Stuvremedåahkan lij vihkele ahte *referánsajoavkkus mietie lin gaajhkesh giejnie meehti lea ïedtje jïh aarvoeh daennie aamhtesisnie.
Earret buot sámi organisašuvnnaid ja politihkkárat mat ledje mielde, de lea Sámediggi erenoamážit duhtavaš go maiddái sámi nissonorganisašuvdna Sáráhkká ja Sámedikki nuoraidpolitihkalaš lávdegoddi/SNPL ledje mielde prošeavttas.
Bielelen Gaajhken saemien organisasjovni jïh polijtikerh mah mietie lin, dellie lea Saemiedigkie joekoenlaakan madtjele goh aaj saemien nyjsenæjjaorganisasjovne Sáráhkká jïh Saemiedigkien *nuoraidpolitihkalaš moenehtse/SNPL:n mietie prosjeektesne lin.
Sihkkarastin dihtii stuorra doarjaga Sámedikki áirasiid bealis, lágidii Sámediggi sierra seminára dán fáttá birra Sámedikki guovvamánu dievasčoahkkima oktavuođas 2011:s.
Gorredimmien åvteste stoere dåarjoem Saemiedigkien saadthalmetji bielesne, öörnedehti Saemiedigkie sjïere seminaare daan aamhtesen bïjre Saemiedigkiem goevten dïevestjåanghkoen gaskesisnie 2011:sne.
Sámediggi čuovvola prošeaktajoavkku evttohan doaibmabijuid.
Saemiedigkie dåerede prosjeektedåehkiem uvtedamme råajvarimmide.
Dat dahkkojuvvo konsultašuvnnain Luondduhálddašandirektoráhtain ja Birasgáhttendirektoráhtain.
Dïhte konsultasjovnine dorjesåvva Eatnemenreeremedirektoraatine/Eatnemenreeremedirektovraatine jïh byjresevaarjelimmiedirektoraatine/byjresevaarjelimmiedirektovraatine.
Kultursuodjalus
Kultuvrevaarjelimmie
Statistihkka mii čájeha doaimmaid
Statistihke mij darjoemidie vuesehte
Sámediggi meannuda areálaáššiid plána- ja huksenlága, ja kulturmuitolága, vuođul.
Saemiedigkie goelpeneståaroeaamhtesidie gïetedalla soejkesje- jïh tseegkemelaaken, jïh kultuvremojhteselaaken, dïere.
Sámediggi lea hálddašaneiseváldin geatnegahttojuvvon ollašuhttit iskkadangeatnegasvuođa kulturmuitolága vuođul.
Saemiedigkie lea reeremeåejvieladtjine *geatnegahttojuvvon tjïrrehtidh goerehtimmiedïedtem kultuvremojhteselaaken dïere.
Danne čađaha Sámediggi báikediđoštallamiid doppe gos plánejuvvojit huksemat.
Dannasinie tjïrrehte Saemiedigkie *báikediđoštallamiid debpene sijjesne #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> tseegkemh.
Jagi mielde mii meannudit ollu muddenplánaid ja gieldaplánaid lassin máŋgga duhát eaŋkiláššái, maid gaskkas leat ollu huksenáššit.
Jaepien mietie mijjieh gïetedallebe jeenje staeriedimmiesoejkesjidie jïh tjïeltesoejkesji lissine gellien *duhát aelhkieaamhtesasse, maam gaskesne leah jeenje tseegkemeaamhtesh.
Sámedikkis sámi kulturmuittuid hálddašaneiseváldin leat ollu doaimmat, maid kulturmuitosuodjalusa doaibmastatistihkka 2011:s čájeha: 6489 dokumeantta vuostáiváldojuvvon, 2481 dokumeantta sáddejuvvon ja 211 čađahuvvon báikediđoštallamat.
Saemiedigkesne saemien kultuvremojhtesi reeremeåejvieladtjine leah jeenje darjomh, mejtie kultuvremojhtesevaarjelimmien darjomestatistihke 2011:sne vuesehte: 6489 tjaatsegh dåastoehtovveme, 2481:n tjaatsegen seedtesovvem jïh 211 tjïrrehtovvem *báikediđoštallamat.
744 eaŋkil kulturmuittu leat biddjojuvvon Askeladdenii 2011:s.
744 aelhkien kultuvremojhtesh Askeladdenasse bïejesovveme 2011:sne.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 117. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 117. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Báikediđoštallamat
*Báikediđoštallamat
2011:s dieđihii ja čađahii Sámediggi vuosttaš geardde báikediđoštallama Møre og Romsdalas.
2011:sne bïeljeli jïh tjïrrehti Saemiedigkie voestes aejkien *báikediđoštallama Mørem *og Romsdalesne.
Báikediđoštallan guoskkai bartaguvlui Rindal suohkanis.
*Báikediđoštallan hahtjoedajvese dïjpi Rindalen tjïeltesne.
Sivvan manne dieđihuvvui báikediđoštallan, lei ahte eará sajiin Rindal suohkanis leat registrerejuvvon sámi kulturmuittut, mat čatnasit Trollheimenii.
Sjïekine minnien #bïeljelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> *báikediđoštallan, lij ahte jeatjah sijjine Rindalen tjïelten registreeresovveme saemien kultuvremojhtesh, mah *čatnasit Trollheimenasse.
Mii háliideimmet iskat stuorát guovllu gos Sámediggi ii leat ovdal leamaš registrereme.
Mijjieh sïjhtimh stoerebe dajvem goerehtidh sijjesne ij Saemiedigkie leah aarebi orreme registreereminie.
Báikediđoštallamis eai dahkkojuvvon registreremat.
*Báikediđoštallamis eah darjoeh registreeremh.
Mii guoská áitojuvvon kulturmuittuide, de lea čađahuvvon báikediđoštallan Skarpdalenis Tyldalas dárkkistan, registreren ja ođđa registreren dihtii kulturmuittuid dakkár guovllus maid Saanti Sijte geavahit.
Mij dæjpa aajhtasovveme kultuvremojhtesidie, dellie tjïrrehtovveme *báikediđoštallan *Skarpdalenis Tyldalesne vååksjeme, registreereme jïh orre registreeremen åvteste kultuvremojhtesi dagkeres dajvesne maam Saantijjen Sïjtem nuhtjedh.
Goahtesadji árvvoštallojuvvui leat hui áitojuvvon go dat lei aiddo johtolagas Saanti Sijte boazogárdái.
Derhviegåetiesijjie #laejhtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> dan årrodh aajhtasovveme goh dïhte aadtjege lij jåhtadahkesne Saantijjen Sïjte *boazogárdái.
Dat lea dieđihuvvon Dieđamuseii vejolaš sihkkarastinroggamii 2012 geasi.
Dïhte #bïeljelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *Dieđamuseii kaanne gorredimmiekroehkemasse 2012:n giesien.
Guovllus leat ollu sámi kulturmuittut, ja olles guovllus berrešii čađahit dárkileappot registreremiid.
Dajvesne leah jeenje saemien kultuvremojhtesh, jïh dïeve dajvesne byöroe tjïrrehtidh *dárkileappot registreeremidie.
Dasa lassin dieđihuvvui geasset oaffaruššansadji Reevhtse lahka Aarbortes mii áitojuvvui billistuvvot dulvadeami geažil.
Dan lissine giesege #bïeljelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> sjïeledimmiesijjie Reevhtsen lïhke Aarportesne mij aajhtasovvi beajstasovvedh deememen dïete.
Dan rádjai leat boahtán ovdan ruovde-, dákte- ja čoarvegávdnosat mat gártet guhkkelebbui ja guhkkelebbui čáhcái.
Dan raajan fraamme båateme ruevtie-, *dákte- jïh tjåervievueptieh mah *gártet *guhkkelebbui jïh *guhkkelebbui tjaatsan.
Danne lea sadji dieđihuvvon Dieđamuseii vejolaš sihkkarastinroggamii 2012:s.
Dannasinie sijjie #bïeljelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *Dieđamuseii kaanne gorredimmiekroehkemasse 2012:sne.
Geasset 2011 fuomášuhttojuvvui Sámediggi oaiveskálžžu birra mii gávdnui Skrovkjosenis Divttasvuona suohkanis.
2011:n Giesede #vuaptastehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> Saemiedigkie åejjieskiblien bïjre mij gååvnesi *Skrovkjosenis Divttasvuotnan tjïeltesne.
2009:s ráhkadii Sámediggi, Riikkaantikvára ruhtademiin, dikšunplána fuolahan dihtii ovdalis registrerejuvvon dološhávdesaji guovllus.
2009:sne darjoeji Saemiedigkie, *Riikkaantikvára beetnehdåarjojne, gïetedallemesoejkesje hokseminie åvteste *ovdalis registreeresovveme #dæjpeladtje<adj><cmp_sgnom><cmp>#groepte<n><cmp_sgnom><cmp>sijjiem dajvesne.
Dát oaiveskálžu bođii Divttasvuona leansmánnekantuvrii, gosa dat vurkejuvvo dassážiigo Sámediggi, Romssa musea ja Riikkaantikvára sohpet mo dan galgá áimmahuššat.
Daate åejjieskiblie bööti Divttasvuotnan lienhtsiekontovrese, gosse dïhte gosk vöörhkesåvva Saemiedigkie, Romsan museume jïh *Riikkaantikvára skööpieh guktie dam edtja voebnesjidh.
Sámediggi áigu dán ášši vuoruhit maiddái 2012:s vai sáhtášii buori láhkai fuolahit Skrovkjosena dološhávdesaji.
Saemiedigkie sæjhta daam aamhtesem aaj prijoriteradidh 2012:sne vuj maahta buerie vuakan hoksedh *Skrovkjosena dæjpeladtjegroeptesijjiem.
Bargu dahkkojuvvo lagaš fágalaš ovttasráđiin Romssa museain ja Riikkaantikvárain.
Barkoe dorjesåvva gietskies faageles *ovttasráđiin Romsan museumine jïh *Riikkaantikvárain.
Plánaprográmma ođđa ruvkedoaimma ásaheami várás Biedjovággái
Soejkesjeprogrammen orre *ruvkedoaimma tseegkemen muhteste Biedjovággan/Biedjovággijjese
Sámediggi lea 2011:s addán cealkámuša plánaprográmmii ođđa ruvkedoaimma ásaheami várás Biedjovággái Guovdageainnus.
Saemiedigkie #2011<num><sem_year><sg><ine> vadteme #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> soejkesjeprogrammese orre *ruvkedoaimma tseegkemen muhteste Biedjovággan/Biedjovággijjese Kautokeinosne.
Plánaprográmma ja plánabarggu álggaheapmi guoská veaike- ja golleroggamiidda guovlluin boares Biedjovákki ruvkkiid lahka.
Soejkesjeprogrammen jïh soejkesjebarkoen aelkiehtimmie dæjpa kåahpere- jïh gulliekroehkemidie dajvine båeries Biedjovággijjen *ruvkkiid #lïhkes<adj>.
Plánaguvlui gullet areálat sihke Guovdageainnu ja Ráisa suohkaniin.
Soejkesjedajvese guvlieh goelpeneståaroeh dovne Kautokeinom jïh Ráisa tjïeltine.
Doaibmabiddji lea ruoŧa prospekteren- ja ruvkeovddidanfitnodat Arctic Gold AB.
Darjomebïejije lea *ruoŧa *prospekteren- jïh *ruvkeovddidanfitnodat #Arctic Gold AB<np><sg><nom>.
2011 geasi ja čavčča čađahii Sámediggi kulturmuitoiskkadeami plánaguovllus kulturmuitolága vuođul.
2011:n giesien jïh tjaktjen tjïrrehti Saemiedigkie kultuvremojhtesegoerehtimmiem soejkesjedajvesne kultuvremojhteselaaken dïere.
32 kulturmuitobáikki registrerejuvvojedje oktiibuot 51 eaŋkilmuittuin mat leat plánaguovllus dahje hui lahka plánaguovllu.
32 kultuvremojhtesesijjieh registreeresovvin *oktiibuot 51 aelhkiemojhtesinie mah soejkesjedajvesne jallh dan leah lïhke soejkesjedajven.
Dáin leat 40 eaŋkilmuittu mat árvvoštallojuvvojit leat automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon kulturmuitolága mearrádusaid vuođul.
Daaj leah 40 aelhkiemojhtesh mah #laejhtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> årrodh *automáhtalaččat *ráfáidahttojuvvon kultuvremojhteselaaken mieriedimmiej dïere.
Doaibmabiju ja gaskaboddasaš areálahálddašeami válddahusa vuođul orru leamen nu ahte dat lea njuolgga vuostálagaid ovttain dahje máŋggain kulturmuitobáikkiin.
Råajvarimmien jïh *gaskaboddasaš goelpeneståaroereeremen *válddahusa dïere vååjnoe nimhtie årroeminie dïhte rïekte lea tjaavtesi aktine jallh gelline kultuvremojhtesesijjine.
Danne válddaheimmet iežamet plánaprográmmas golbma sierranas vuogi mo dán sáhttá gieđahallat viidáset proseassas.
Dannasinie jïjtjemem buerkiestimh soejkesjeprogrammesne golme sjïere vuekieh guktie daam maahta vijrebe prosessesne gïetedalledh.
De vuos sáhttá Sámediggi dieđihit ja vejolaččat ovddidit vuosttaldeami plánaevttohussii.
Dellie voestegh maahta Saemiedigkie bïeljelidh jïh *vejolaččat evtiedidh vuastalimmiem soejkesjeuvtelassese.
Ja de sáhttá doalahit plánaevttohusa dainna sávaldagain ahte addojuvvo sierralohpi duohtadit daid kulturmuittuid maidda plána guoská kulturmuitolága § 8 njealját lađđasa vuođul.
Jïh dellie maahta soejkesjeuvtelassem utniehtidh dejnie sjaavnjojne ahte vadtasåvva sjïereluhpie *duohtadit dejtie kultuvremojhtesidie mejtie soejkesje dæjpa kultuvremojhteselaaken § 8 nealjede lïhtsen dïere.
Goalmmádassii sáhttet doaibmabiddji ja plánaeiseváldi árvvoštallat bidjat doaibmabiju eará sadjái plánaguovllus, nu ahte dat ii gártta vuostálagaid kulturmuitobáikkiiguin, dás ovdamearkka dihtii buhtes eatnanvuloš doaimma dakkár roggamiin mii ii leat vuostálagaid kulturmuitolágain.
Gåalmahtsasse maehtieh darjomebïejije jïh #soejkesje<n><cmp_sgnom><cmp>#åejvieladtjh<n><sg><nom> laejhtedh bïejedh råajvarimmiem jeatjeben sijjeste soejkesjedajvesne, nimhtie dïhte ij baetjkeren tjaavtesi kultuvremojhtesesijjiejgujmie, daelie vuesiehtimmien åvteste raejnies *eatnanvuloš juhtieh dagkeres kroehkeminie ij mij leah tjaavtesi kultuvremojhteselaakine.
Sámediggi áigu dahkat loahpalaš oaivila dáidda gažaldagaide go oažžut dárkilet muddenplánaevttohusa oktan válljejuvvon areálahálddašemiiguin plánejuvvon ruvkedoaimma várás.
Saemiedigkie sæjhta minngemes aarvoem darjodh daejtie gyhtjelasside goh åadtjodh *dárkilet @muddet<ex_vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>+soejkesje<n><cmp_sgnom><cmp>+uvtelasse<n><sg><acc> oktegh veeljesovveme goelpeneståaroereeremigujmie #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *ruvkedoaimma muhteste.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 118. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 118. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Ođđa 420 kV-fápmolinnjá gaskal Báhccavuona ja Hámmárfeastta:
Orre 420 *KV-*fápmolinnjá gaskesne Báhccavuotnan jïh Hammerfesten:
Statnett ođđa kv420-fápmolinjá konsešuvdnaohcama oktavuođas gaskal Báhccavuona ja Hámmárfeastta čađahuvvui 2010:s prošeakta čielggadit váikkuha go ja man muddui váikkuha vejolaš huksen automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon sámi kulturmuittuid.
Statnett orre *kv420-*fápmolinjá *konsešuvdnaohcama gaskesisnie gaskesne Báhccavuotnan jïh Hammerfesten tjïrrehtovvi 2010:sne prosjeekte tjïelkedidh dijpie goh jïh man tïjjese dijpie kaanne bigkeme *automáhtalaččat *ráfáidahttojuvvon saemien kultuvremojhtesidie.
Vuosttaš gieddeáigodat čađahuvvui 2010:s.
Voestes ïentjeboelhke 2010:sne tjïrrehtovvi.
2011:s jotkojuvvui gieddebargu ja dán áigodagas diđoštuvvojedje buot linnjáspáittut.
2011:sne #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> ïentjebarkoe jïh daennie boelhkesne *diđoštuvvojedje #gaajhke<prn><ind><nom> *linnjáspáittut.
Čujuhuvvojedje máŋga saji gokko huksema lea váttis čađahit almmá dan haga ahte billistit dahje vaháguhttit kulturmuittuid/kulturbirrasiid.
Tjaatsestovvin gellie sijjieh gogkoe tseegkemen geerve tjïrrehtidh namhtah dan namhtah ahte biejstedh jallh *vaháguhttit kultuvremojhtesi/kultuvrebyjresidie.
2011:s registrerejuvvojedje 522 kulturmuittu.
2011:sne registreeresovvin 522 kultuvremojhtesh.
Dat leat lassin mannanjagáš registreremiidda.
Dah lissine mïnnemejaapetjen registreeremidie.
Nu leat registrerejuvvon lagabui 900 kulturmuittu dán guovtti gieddeáigodagas.
Nimhtie lïhkebe registreeresovveme 900 kultuvremojhtesh daam gööktene ïentjeboelhkesne.
Sullii goalmmádas kulturmuittuin adnojuvvojit leat automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon kulturmuitolága vuođul.
Medtie gåalmehts kultuvremojhtesinie åtnasuvvieh årrodh *automáhtalaččat *ráfáidahttojuvvon kultuvremojhteselaaken dïere.
Daid kulturmuittuid suodjalanstáhtus, mat vel báhcet, ii juogo čielggaduvvon dahje dat leat ođđaset áiggis.
Daj kultuvremojhtesi vaarjelimmiestaatusem, mah annje baetsieh, idtji joe tjïelkh jallh dah orrebe tïjjesne leah.
Sáhttit namuhit dakkár kulturmuittuid go árran, iešguđet lágan vuorkkát, čilat, boazoáiddit geađggis, állit ja bearjasat, mielkevuorkkát eatnama siste, geađgeoapmanat, bivdorokkit, hávddit, goahtesajit, urat, bihkkaboaldinhávddit (vuollegis vuovdeguovlluin), sieiddit ja oaffarsajit.
Maehtebe moenedh dagkeres kultuvremojhtesidie goh aernie, #fïereguhte<prn><ind><attr> dagkeres våarhkoeh, *čilat, gaertieh gierkesne, *állit jïh bïerjesh, mielhkievåarhkoeh eatnemen sisnie, gierkievuebnieh, væjroehaevtieh, groepth, derhviegåetiesijjieh, *urat, derviebuelemegroepth (*vuollegis skåakedajvine), *sieiddit jïh *oaffarsajit.
Máŋgga sajit leat registrerejuvvon geađgekonstrukšuvnnat maid doaibma ii leat čielggas.
Gellien sijjieh registreeresovveme *geađgekonstrukšuvnnat maam ij darjome tjïelkes.
Máŋga registrerejuvvon kulturmuittu, erenoamážit badjosiin, leat ovddešáiggiid boazodoalu áigodatássansajiid ja iešguđet dološ boazodoallodoaimmaid bázahasat.
Gellie registreeresovveme kultuvremojhtesh, joekoenlaakan *badjosiin, ovtetjetïjji leah båatsoen boelhkeårromedajvide jïh #fïereguhte<prn><ind><attr> dæjpeladtje båatsoedarjoemidie *bázahasat.
Ođđa 420 kV-fápmolinnjá gaskal Ofuohta ja Báhccavuona
Orre 420 *KV-*fápmolinnjá gaskesne Ofuohtan jïh Báhccavuotnan
Statnett ođđa kv420-fápmolinjá konsešuvdnaohcama oktavuođas gaskal Ofuohta ja Báhccavuona čađahuvvui 2011:s gieddebargu čielggadit gártá go plánejuvvon spáitu vuostálagaid automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon kulturmuittuiguin.
Statnett orre *kv420-*fápmolinjá *konsešuvdnaohcama gaskesisnie gaskesne Ofuohtan jïh Báhccavuotnan tjïrrehtovvi 2011:sne ïentjebarkoe tjïelkedidh *gártá goh #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *spáitu tjaavtesi *automáhtalaččat *ráfáidahttojuvvon kultuvremojhtesigujmie.
Linnjáspáittut ja fievrridangeainnut diđoštallojuvvojedje ollásit ja oktiibuot sullii 350 kulturmuittu registrerejuvvojedje guoskkahuvvon guđa gielddas.
*Linnjáspáittut jïh juhtemegeajnoeh *diđoštallojuvvojedje dïevebe jïh *oktiibuot medtie 350 kultuvremojhtesh registreeresovvin sjåavoehtovveme govhtene tjïeltesne.
Dain leat 117 automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon sámi kulturmuittu, 100 leat ođđa áiggis dahje daid stáhtus ii leat čielggas ja 133 leat soahtemuittu mat buori muddui čatnasit soahtái Narviikkas 1940:s.
Daj leah 117 *automáhtalaččat *ráfáidahttojuvvon saemieh kultuvremojhtesen, 100 orre tïjjesne årrodh jallh daj ij staatuse tjïelkes jïh 133 årrodh dåaroemojhtesem mah buerie tïjjese *čatnasit dåårese Narviikesne 1940:sne.
Kulturmuitoregistreremiidda lassin čađahuvvojedje gieddeáigodagas badjel 50 jearahallama main leat ožžon hui mávssolaš dieđuid sámi geavaheami ja leahkima birra davit Nordlánddas, ja Lulli- ja Gaska-Romssas.
Kultuvremojhteseregistreeremidie lissine ïentjeboelhkesne tjïrrehtovvin aatsolen 50 byjrehtimmieh mejnie åådtjeme dan vyörtegs daajrojde saemien pråvhkoen jïh *leahkima bïjre @→N> Nordlaanteste, jïh Åarjel- jïh Dajve-Romseste.
Prošeavttaid bokte leat mii ožžon eanet máhtu sihke sámi boazodoalu ja márkasámi historjjá birra dakkár guovlluin maid mii leat uhccán iskkadan ovdal.
Prosjeekti baaktoe leah mijjieh åådtjeme jeenje maahtoem dovne saemien båatsoen jïh marhkesaemien vaajesen bïjre dagkeres dajvine mej mijjieh libie onnem #goerehtidh<vblex><der_d><vblex><prfprc> aarebi.
Gaskaboddasaš árvvoštallamat čájehit ahte lea leamaš uhccán njuolgga riiddut gaskal kulturmuittut ja plánejuvvon huksema.
*Gaskaboddasaš vierhtiedimmieh vuesiehtieh ahte orreme onnen rïekte ræjtoeh gaskesne kultuvremojhtesh jïh #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> tseegkemem.
2011/2012 dálvvi áigut bargat hui lahkalagaid Statnettain ja Nordlándda ja Romssa fylkkasuohkaniiguin gávdnat čovdosiid mat suodjalit kulturmuittuid vahágiid vuostá sihke linnjahuksema ja boahtteáiggi linnjačorgema oktavuođas.
2011/2012:n daelvien sïjhtebe dan barkedh *lahkalagaid Statnettine jïh Nordlaanten jïh Romsan fylhketjïeltigujmie gaavnedh *čovdosiid mah kultuvremojhtesidie vaarjelieh goerpi vuestie dovne *linnjahuksema jïh båetijen aejkien *linnjačorgema gaskesisnie.
Prošeavtta loahpparaporta geigejuvvon cuoŋománus 2012.
Prosjeekten minngiegietjiereektehts gietskiedovveme voerhtjesne 2012.
Vuosttaldeamit kulturmuitoláhkii ja dan rihkkumat
Vuastalimmieh kultuvremojhteselaakese jïh dan miedtemh
Finnmárkkus leat ovddiduvvon 3 vuosttaldeami plánaáššiide kulturmuitolága vuođul.
Finnmaarhkesne #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> 3 vuastalimmieh soejkesjeaamhtesidie kultuvremojhteselaaken dïere.
Dat leat Nussir ruvkedoaimma muddenplánii Fálesnuoris, Sáltesáivosullo muddenplánii Davvesiiddas ja Čáhcesullo gieldda gielddaplána areálaoassái.
Dah leah Nussiren *ruvkedoaimma staeriedimmiesoejkesjasse Fálesnuorresne, *Sáltesáivosullo staeriedimmiesoejkesjasse Davvesiidesne jïh Čáhcesuolun tjïelten bïedtemesoejkesjen goelpeneståaroeboelhkese.
Vuosttaldeapmi Sáltesáivosullo muddenplánii ja Čáhcesullo gieldda gielddaplána areálaoassái leat maŋŋá gessojuvvon ruovttoluotta.
Vuastalimmie *Sáltesáivosullo staeriedimmiesoejkesjasse jïh Čáhcesuolun tjïelten bïedtemesoejkesjen goelpeneståaroeboelhkese leah mænngan bååstede geasasovveme.
Romssas lea ovddiduvvon vuosttaldeapmi Pikstein fápmorusttega vuostá Romssas.
Romsesne #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> vuastalimmie *Pikstein faamoebægkoen vuestie Romsesne.
Sámediggi lea 2011:s váidán kulturmuitolága rihkkuma Láhpi suohkanis.
Saemiedigkie #2011<num><sem_year><sg><ine> gïelkerdamme kultuvremojhteselaaken miedtemem Láhppijjen tjïeltesne.
Láhkarihkkun lei dahkkojuvvon dainna lágiin ahte báikái gos ledje automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon sámi kulturmuittut, lei vuojihuvvon deavddamássa mássavuorkká ásaheami oktavuođas.
Laakemiedteme dorjesovveme dejnie vuekine ahte sæjjan sijjesne lin *automáhtalaččat *ráfáidahttojuvvon saemien kultuvremojhtesh, vuejiehtovveme *deavddamássa *mássavuorkká tseegkemen gaskesistie.
Vuorkkás lei sullii gaskal 800 ja 1000 m2 eana, geađgi ja darfi.
Våarhkosne lij medtie gaskesne 800:n jïh 1000:n *m2 eatneme, gierkie jïh derhvie.
Kulturmuitobáiki lea Cuovccovuonjoga gáttis – Sandbakken Cuovccovuonas Láhpi suohkanis.
Kultuvremojhtesesijjie lea *Cuovccovuonjoga gaedtesne – Sandbakkenen *Cuovccovuonas Láhppijjen tjïeltesne.
Báikkis ledje ovdal registrejuvvon čieža goahtesaji mat leat boarráset go 100 jagi.
Sijjesne aarebi lin *registrejuvvon tjïjhtjen derhviegåetiesijjien mah båarasåbpoe goh 100:m jaepien.
Vurkejuvvon deavddamássat gokčet osiid kulturmuitobáikkis, okta goahtesadji lea ollásit gokčojuvvon ja okta goahtesadji lea belohahkii gokčojuvvon.
Vöörhkesovveme *deavddamássat geptjieh boelhkide kultuvremojhtesesijjesne, akte derhviegåetiesijjie ellieslaakan gaptjesovveme jïh akte derhviegåetiesijjie lea *belohahkii gaptjesovveme.
Sii geain lei ovddasvástádus deavddamássavuorkkás leat maŋŋá váldán ovddasvástádusa ja čorgen eret olles mássavuorkká ja čorgen ja ožžon guovllu fas seammalágánin go ovdal.
Dah giej lij dïedte *deavddamássavuorkkás årrodh mænngan ååkteme dïedtem jïh raejeste sjeakoem dïeve *mássavuorkká jïh sjyökeme jïh åådtjeme dajvem viht aktelaaketjinie goh aarebi.
Dattetge ii leat Sámedikkis leamaš vejolašvuohta čađahit báikediđoštallama dan maŋŋá, nu ahte mii eat áibbas dieđe mo dat loahpalaččat šattai.
Darhkan ij leah Saemiedigkien orreme nuepie tjïrrehtidh *báikediđoštallama dan mænngan, nimhtie mijjieh ibie aejvie guktie daejrieh dah minngiemassh sjïdti.
Daid dieđuid vuođul maid mii leat ožžon, de lea čorgenbargu lihkostuvvan ja mássavuorkká ásaheapmi ii leat dagahan bistevaš vahága kulturmuitobáikái.
Daj daajroej dïere aaj mijjieh åådtjeme, dellie lea sjeakomebarkoe lahkaskamme jïh *mássavuorkká ij tseegkeme dorjeme vihties goerpem kultuvremojhtesesæjjan.
Muđui ii leat Sámediggi gullan maidege váiddaeiseválddis min váidima birra.
Voen ij leah Saemiedigkie maamkh #klååkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#åejvieladtjh<n><sg><ine> govleme mijjen gïelkerdimmien bïjre.
Vistesuodjalus ja dikšun
#Viste<np><cmp_sgnom><cmp>vaarjelimmie jïh gïetedalleme
Sámediggi lea álggahan prošeavtta Automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon sámi visttiid registreren.
Saemiedigkie prosjeektem aelkiehtamme *Automáhtalaččat *ráfáidahttojuvvon saemien gåetide registreereme.
Guokte olbmo leat bálkáhuvvon ja bargan registreremiid ráhkkanemiin.
Gööktem almetjh leejjesovveme jïh registreeremi barkeme ryöjredeminie.
Riikkaantikvára lea váldán prošeavtta mielde iežaset ovddidanplánii ja prošeakta ruhtaduvvon Riikkaantikvára bušeahtas.
*Riikkaantikvára ååkteme prosjeekten mietie jïjtjsh evtiedimmiesoejkesjasse jïh prosjeekte laeviehtovveme *Riikkaantikvára budsjehtesne.
Dán barggu oktavuođas lea Birasgáhttendepartemeanta várren guokte miljon liigeruvnnu 2012 bušehttii automáhtalaččat ráfáiduhttojuvvon sámi visttiid ovddešteapmái.
Daam barkoem gaskesisnie #byjrese<n><cmp_sgnom><cmp> vaarjelimmiedepartemeente bïedteme göökte millijovne *liigeruvnnu #2012<num><arab><sg><ill><attr> budsjehtese *automáhtalaččat *ráfáiduhttojuvvon saemien gåetiej *ovddešteapmái.
Sirpmá vistesuodjalusprošeakta lea jotkojuvvon dán jagi ja jotkojuvvo maiddái boahtte jagi.
#Sirma<np><top><sg><gen> gåetievaarjelimmieprosjeekte #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> daan jaepien jïh aaj #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> #båetije<adj><sg><gen> jaepien.
Dán rádjai leat 5 vistti divvojuvvon ja guđát ceggejuvvo fas iežas vistesadjái boahtte geasi.
Daan raajan leah 5 gåetieh #staeriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> jïh govhtede viht tseegkesåvva jïjtjse gåetiesæjjan #båetije<adj><sg><gen> giesien.
Guokte jagi leat guokte duojára bargan prošeavttain.
Gööktem jaepieh leah göökte *duojára barkeme prosjeektine.
Soai leaba maiddái gealbudeamen ovddeštanduojáriid.
Såtnoeh aaj lægan *gealbudeamen *ovddeštanduojáriid.
Nuortalaš siidda muddenplána lea gárvvis ja sáddejuvvon Mátta-Várjjat gildii dohkkeheapmái.
*Nuortalaš sïjten staeriedimmiesoejkesje gaervies jïh seedtesovveme *Mátta-Várjjaten tjïeltese jååhkesjæmman.
Gielda lea dieđihan ahte dat galgá gárvásit meannuduvvot ođđajagimánus 2012.
Tjïelte bïeljelamme dïhte edtja gaervieslaakan tsïengelisnie gïetedallesovvedh 2012.
Sámediggi lea ráhkadahttán párkensaji rusttetplána nuortalaš siiddas.
Saemiedigkie #darjodh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><prfprc> *párkensaji bægkoesoejkesjem *nuortalaš sïjtesne.
Halonenvisti nuortalaš siiddas lea gárvásit ovddeštuvvon ja ovddeštanbarggut leat čađahuvvon guovtti smávit visttis doppe.
#Halonen<np><cmp_sgnom><cmp>gåetie *nuortalaš sïjtesne gaervieslaakan lea *ovddeštuvvon jïh *ovddeštanbarggut tjïrrehtovveme göökten unnebe gåetesne debpene.
Hávdemuittuid ovddešteapmi Sandeng girkogárddis Kåfjordas lea jotkojuvvon maiddái dán jagi.
Groeptemojhtesidie *ovddešteapmi *Sandeng *girkogárddis Kåfjordesne aaj #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> daan jaepien.
Sámediggi lea čađahan dikšuma nuortalaš siidda ja Ceavccageađggi kulturmuitoguovlluin.
Saemiedigkie tjïrrehtamme gïetedallemen *nuortalaš sïjtem jïh *Ceavccageađggi kultuvremojhtesedajvine.
Dat dahkkojuvvo doarjagiiguin Várjjat Sámi Musea ja Nuortasámi musea bušeahtain.
Dïhte dåarjoejgujmie dorjesåvva Várjjaten Saepmien Museumen jïh Luvliesaemien museumen budsjehtine.
Museain lea geavatlaš ovddasvástádus dikšumis.
Museumi lea *geavatlaš dïedte gïetedallemisnie.
2009:s jugiimet 2 miljon ru stáhta barggolašvuođadoarjagis, mas guhtta doaibmabiddji ožžo doarjaga.
2009:sne juekiejimh 2 millijovne *ru staatem *barggolašvuođadoarjagis, mesnie govhte darjomebïejijh åadtjoejin dåarjoem.
Dain leat guovttis čuovvoluvvon 2011:s, mas Várjjat sámi musea oaččui liigeruđaid Ceavccageađgeguovllu dikšumii.
Dejnie gööktesh 2011:sne #dåeriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>, mesnie Várjjaten saemien museume åadtjoeji *liigeruđaid *Ceavccageađgeguovllu gïetedallemasse.
Sámediggi lea ožžon 35 000 ruvdnosaš doarjaga Riikkaantikváras bálgá ja báktesárgunbáikki dikšumii ja láhčimii Aldon bassi váris Várjavuonas Unjárgga gielddas.
Saemiedigkie åådtjeme 35 000:m *ruvdnosaš dåarjoeh *Riikkaantikváras baalkam jïh bïerjeguvviedimmiesijjiem gïetedallemasse jïh *láhčimii *Aldon aejlies tjahkeste Várjavuonneste Nessebyen tjïelteste.
Sámediggi lea oastán dihkáid Unjárgga gielddas ja bálkáhan valáštallansearvvi dihkkádit bálgá Aldonai, čorget doabbariid, čorget vuovddi bálgá guoras ja báktesárgoguovllus.
Saemiedigkie åasteme *dihkáid Nessebyen tjïeltesne jïh leejjeme *valáštallansearvvi *dihkkádit baalkam *Aldonai, sjeakobe *doabbariid, sjeakodh skåakem baalkan bealesne jïh *báktesárgoguovllus.
Bálggis Aldonai lea gieldda ássiide bivnnuhis bálggis ja Sámediggi oaidná positiivan ahte báikkálaš searvvit leat mielde fuolaheamen iežaset historjjá.
Baalka *Aldonai lea tjïelten årroejidie byögkeles baalka jïh Saemiedigkie vuajna *positiivan ahte voenges siebrieh leah mietie hokseminie jïjtjsh vaajesem.
Suoidnemánus 2011 rahppojuvvui Husjordøya láhčin Lodegiid suohkanis.
Snjaltjesne 2011:n geehpehtovvi *Husjordøya laetjieminie #Lodegat<np><top><pl><gen> tjïeltesne.
Husjordøya lea áidnalunddot kulturbiras mas leat sihke sámi ja norrøna kulturmuittut, man goahtesajit ja guhkesvisti leat áigemeroštallojuvvon 1100-lohkui maŋŋá Kristusa riegádeami.
*Husjordøya lea *áidnalunddot kultuvrebyjrese mesnie leah dovne saemien jïh *norrøna kultuvremojhtesh, man derhviegåetiesijjieh jïh guhkiesgåetie #tïjje<n><cmp_sgnom><cmp> 1100-lohkese #aerviedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> mænngan Kristusen baersieldimmien.
Áramus mearkkat olbmuid geavaheamis leat áigemeroštallojuvvon 400-lohkui ovdal Kristusa riegádeami.
Aaremes væhtah almetji pråvhkosne #tïjje<n><cmp_sgnom><cmp> 400-lohkese #aerviedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> aarebi Kristusen baersieldimmien.
Nordlándda fylkkasuohkan, Sámediggi ja Stáhta geaidnodoaimmahat leat ovttasbargan láhčimiin.
Nordlaanten fylhketjïelte, Saemiedigkie jïh Staaten #geajnoe<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> laavenjosteme laetjieminie.
Meavrresgári, gievrie, bázahasat buktojuvvojedje borgemánus gávnnussajis.
Gievrien, *gievrie, *bázahasat mïetskesne buaktasovvin vueptiesijjesne.
Gievrie dolvojuvvui álggos Raavrevijhke guovddážii vai olbmot besse dan oaidnit.
*Gievrie aalkoelisnie saahtasovvi Raavrhvijhken jarngese vuj almetjh bïesin dam vuejnedh.
Maŋŋá dat dolvojuvvui Snoasai gos maid čájehuvvui ovdalgo dolvojuvvui Troandimii konserveremii.
Mænngan dïhte Snåasese saahtasovvi sijjesne aaj aarebi vuesiehtovvi Tråantese saahtasovvi *konserveremii.
Gievrie galgá dolvojuvvot ruovttoluotta Saemien Sijtii go ođđa musea lea gárvvis.
*Gievrie edtja bååstede saahtasovvedh #Saemie<np><sg><top><gen> Sïjtese goh orre museume gaervies.
Čakčamánus dollojuvvui Gievrie-seminára Raavrevijhkes gos guovttis Sámedikkis oassálaste.
Skïeredisnie #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> *Gievrie-seminaare Raavrhvijhkesne sijjesne gööktesh Saemiedigkesne mealtan.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 120. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 120. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Ođđasis hávdádeapmi Nuortalaš siidii
Orresne jöörteme *Nuortalaš sïjtese
Sámediggi lea oassálastán bargojovkui maid Oslo universitehta nammadii ráhkkanan dihtii ođđasis hávdádit 94 indiviidda Nuortalaš siidda hávdesadjái.
Saemiedigkie barkoedåahkan #mealtan<adv><prfprc> maam Osloven universiteete nammoehti ryöjredeminie åvteste orresne jöörtedh 94:m *indiviidda *Nuortalaš sïjth groeptesæjjan.
Ášši vuolggahii Norgga ortodoksa girku.
Aamhtese seedti Nöörjen *ortodoksa gærhkoe.
Girku ja báikkálaš ovddasteaddjit leat maid leamaš mielde joavkkus.
Gærhkoen jïh voenges saadthalmetjh aaj orreme mietie dåehkesne.
Sámediggi lea juolludan ruđaid lágideapmái ođđasis hávdádeami oktavuođas.
Saemiedigkie beetnegidie laeviehtamme öörnedehtiemasse orresne jöörtemen gaskesisnie.
Ođđasis hávdádeapmi dáhpáhuvai 25.9.2011.
Orresne jöörteme sjugniehtovvi 25.9.2011.
Sámedikki presideanta doalai sártni lágideamis.
Saemiedigkien presideente prïejhkem #steeredh<vblex><iv><indic><pret><p3><sg> öörnedehtiemisnie.
Ceavccageađgi máilmmiárbelisttas
Ceavccageađgijjen eatnemenaerpielæstosne
Sámediggi lea nammadan bargojoavkku mii galgá evttohit Ceavccageađggi máilmmiárbelistui.
Saemiedigkie barkoedåehkiem nammoehtamme mij edtja uvtedidh *Ceavccageađggi eatnemenaerpielystese.
Joavkkus lea Romssa universitehta, Bioforsk Nord, Finnmárkku fylkkagieldda ja Sámedikki ovddasteaddjit.
Dåehkien lea Romsan universiteeten, Bioforsken Nord, Finnmaarhken fylhketjïelten jïh Saemiedigkien saadthalmetjh.
Dasa lassin lea Riikkaantikvára mielde dárkojeaddjin.
Dan lissine lea *Riikkaantikvára mietie gïehtjedæjjine.
Unjárgga gieldda/Várjjat Sámi Musea ovddasteaddji lea čállin.
Nessebyen tjïelten/Várjjaten Saepmien Museumen saadthalmetje lea tjaeleme.
Bargojoavkku bargamuššan lea ráhkadit strategiija, ákkaid, diehtojuohkin- ja promoterendoaibmabijuid ja evttohit guovllu viidáset ovddideami.
Barkoedåehkien #barkedh<vblex><tv><der_muš><n><ess> lea darjodh strategijem, *ákkaid, bïevnese- jïh *promoterendoaibmabijuid jïh uvtedidh dajvem vijrebe evtiedimmiem.
Joavku galgá viidáseappot vuolggahit synergiijabeavttu gaskal máilmmiárbebarggu ja barggu Várnjárgga ođđa álbmotmehciin, dás maiddái árvvoštallat galget go ja mo galget Várnjárgga bivdomuittut leat mielde máilmmiárbebarggus.
Dåehkie edtja vijriehkåbpoe seedtedh *synergiijabeavttu gaskesne eatnemenaerpiebarkoen jïh barkoem Várnjárgan orre aalmogemiehtjine, daelie aaj laejhtedh edtjieh goh jïh guktie edtjieh Várnjárgan væjroemojhtesh årrodh mietie eatnemenaerpiebarkosne.
Bargojoavku lea earret eará fitnan diđoštallamin guoskevaš báikkiid.
Barkoedåehkie gaskem jeatjah mïnneme *diđoštallamin sjyöhtehke sijjiej.
Lea maid dollojuvvon čoahkkin mas Unjárgga gieldda sátnejođiheaddji, ovttas Sámediggeráđiin, bovdejedje Birasgáhttendepartemeantta ja Riikkaantikvára diehtojuohkin- ja promoterenčoahkkimii.
Aaj #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><prfprc> tjåanghkoe mesnie Nessebyen tjïelten baakoejuhtiehtæjjan, ektesne Saemiedigkieraerine, böörin Byjresevaarjelimmiedepartemeentem jïh *Riikkaantikvára bïevnese- jïh *promoterenčoahkkimii.
Norgga UNESCO-kommišuvnna galledeami oktavuođas Finnmárkkus biddjojuvvui semináras Álttá museas ovdan dat áigumuš ahte evttohit Ceavccgeađggi máilmmiárbelistui.
Nöörjen UNESCO-kommisjovnen/UNESCo-kommisjovnen/Unesco-kommisjovnen goevlelimmien gaskesisnie Finnmaarhkesne seminaaresne bïejesovvi Áltán museumesne fraamme dïhte aajkoe ahte uvtedidh *Ceavccgeađggi eatnemenaerpielystese.
Árktalaš ráđđi lea nammadan áššedovdijoavkku mii galgá válljet muhtun áidnalunddot kulturbáikkiid Árktisas.
Arktihken raerie aamhtesedamtijedåehkiem nammoehtamme mij edtja veeljedh #muvhtie<prn><ind><attr> *áidnalunddot kultuvresijjide Árktisisnie.
Sámediggi oassálasttii Sámiráđi evttohusa vuođul.
Saemiedigkie Mealtan #Sámiráđđi<np><sg><gen> uvtelassen dïere.
Sámiráđđi lea evttohan ahte Ceavccageađgi váldojuvvo mielde dán listui.
#Sámiráđđi<np><sg><nom> uvtedamme ahte Ceavccageađgi mietie ååktesåvva daan lystese.
Geahččalanprošeakta gaskaboddasaš válddi fápmudeami birra kulturmuitolága vuođul
Pryövenasseprosjeekte *gaskaboddasaš ååkten *fápmudeami bïjre kultuvremojhteselaaken dïere
Birasgáhttendepartemeanta lea 2011:s bovden Sámedikki ja buot fylkkagielddaid searvat geahččalanprošektii mas váldi mearridit sierralohpeáššiid kulturmuitolága 8.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente lea 2011:sne bööreme Saemiedigkiem jïh gaajhkide fylhketjïeltide meatan pryövenasseprosjeektese mesnie stillemem nænnoestidh sjïereluhpieaamhtesi kultuvremojhteselaaken 8.
§ vuosttaš, nuppi ja njealját lađđasiid vuođul, gaskaboddasaččat fápmuduvvo regionála kulturmuitohálddašeapmái.
§ voestes, #mubpie<adj><ord><sg><ill><attr> jïh nealjede lïhtsi dïere, *gaskaboddasaččat *fápmuduvvo regionaale kultuvremojhtesereeremasse.
Dat guoská ohcamiidda oažžut lobi jávkadit dihto kulturmuitošlájaid dihto eavttuid vuođul.
Dïhte ohtsemidie dæjpa åadtjodh luhpiem nåhkehtidh såemies kultuvremojhtesesåarhtide såemies moenemetsiehkiej dïere.
Nu ahte gaskaboddasaš váldi lea ráddjejuvvon.
Nimhtie ahte *gaskaboddasaš stilleme geehtestovveme.
Iešalddis lea buorre go regionála kulturmuitohálddašeapmi oažžu viiddiduvvon válddi kulturmuitolága vuođul.
Oktegh buerie goh regionaale kultuvremojhtesereereme åadtjoje ååkten #vijriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> kultuvremojhteselaaken dïere.
Seammás lea eahpádus das man ollu lassebargu dat buvttiha Sámediggái ja lea maid eahpesihkarvuohta das makkár buhtadusa Sámediggi sáhttá vuordit dán lassebarggu ovddas.
Seamma tïjjen lea *eahpádus dennie maam jeenje lissiebarkoe dïhte Saemiedægkan buektehte jïh aaj lea *eahpesihkarvuohta dennie magkeres refusjovnem Saemiedigkie maahta vuertedh daan lissiebarkoen åvteste.
Ja vel lea Sámedikki dievasčoahkkin mearridan áššis 37/07 ahte Sámediggi ferte oažžut válddi njuolgga kulturmuitolágas sámi kulturmuittuid hálddašeamis.
Jïh annje lea Saemiedigkien dïevestjåanghkojne nænnoestamme aamhtesisnie 37/07 ahte Saemiedigkie tjuara ååkten åadtjodh rïekte kultuvremojhteselaakeste saemien kultuvremojhtesidie reeremistie.
Dat gaskaboddasaš ortnet mii mis lea odne, fápmuduvvon válddi čađaheaddjin, gáržžida Sámedikki doaimma álbmotválljen parlameantan.
Dïhte *gaskaboddasaš öörnege mij mijjen daenbiejjien lea, *fápmuduvvon ååkten tjïrrehtæjjine, gaertjede Saemiedigkien darjomem åålmehveeljesovveme *parlameantan.
Min oainnu mielde dat ii guorras álbmotriektái.
Mijjen vuajnoen mietie ij dïhte aalmogeryöktese latjkah.
Dán vuođul dieđihii Sámediggi Birasgáhttendepartementii ahte mii eat háliit searvat vel ovtta gaskaboddasaš hálddašanortnegii.
Daan dïere bïeljeli Saemiedigkie Byjresevaarjelimmiedepartemeentese mijjieh ibie sïjhth meatan annje akten *gaskaboddasaš reeremeöörnegasse.
Mii leat baicce čielgasit dovddahan Birasgáhttendepartementii ahte berre álggahuvvot konsultašuvdnaproseassa gaskal Sámedikki ja stáhta, man áigumuš lea soahpat bistevaš hálddašanortnega sámi kulturmuittuid hálddašeamis.
Mijjieh buerebh libie tjïelkebe vihte Byjresevaarjelimmiedepartemeentese ahte byöroe aelkiehtovvedh konsultasjovneprosesse gaskesne Saemiedigkien jïh staaten, man aajkoe lea latjkedh vihties reeremeöörnegem saemien kultuvremojhtesi reeremisnie.
Ovttasbargu
Ektiebarkoe
Sámedikkis ja Riikkaantikváras lea jeavddalaš gulahallan guoskevaš áššiid birra.
Saemiedigkesne jïh *Riikkaantikváras lea *jeavddalaš gaskestalleme sjyöhtehke aamhtesi bïjre.
Dán jagi lea Sámediggi oččodan davvisámegiela Askeladden kulturmuitodiehtovuođu ođđa veršuvdnii, mii galgá rahppojuvvot ođđajagimánus 2012.
Daan jaepien lea Saemiedigkie noerhtesaemiengïelem åådtjedamme Askeladden #kultuvremojhtese<n><cmp_sgnom><cmp>#daatavåarome<n><sg><gen> orre *veršuvdnii, mij edtja tsïengelisnie geehpehtovvedh 2012.
Sámediggi lea addán cealkámuša Riikkaantikvára gulaskuddamii stáhta kulturhistorjjálaš visttiid ráfáiduhttima birra ja bivdán konsultašuvnnaid láhkaásahusa 1.
Saemiedigkie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> vadteme *Riikkaantikvára *gulaskuddamii staaten *kulturhistorjjálaš gåetiej *ráfáiduhttima bïjre jïh maadteme konsultasjovni njoelkedassen 1.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 121. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 121. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
§ hábmema oktavuođas.
§ hammoen gaskesisnie.
Konsultašuvnnat čađahuvvojedje ja min oaidnu váldojuvvui vuhtii.
Konsultasjovnh tjïrrehtovvin jïh mijjen vuajnoe ååktesovvi vuehtieji.
Sámediggi lea maid addán cealkámušaid Riikkaantikvára jagi 2011 vuoruhanreivii.
Saemiedigkie aaj vadteme #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><acc> *Riikkaantikvára jaepien #2011<num><sem_year><sg><nom> prijoriteradimmiepreavan.
Ovttasbargu Finnmárkku fylkkagielddain Finnmárkku oktasaš regionála kulturmuitoplána birra álggahuvvui 2011 vuosttaš jahkebealis.
Ektiebarkoe Finnmaarhken fylhketjïeltine Finnmaarhken ektie regionaale kultuvremojhtesesoejkesjen bïjre aelkiehtovvi 2011 voestes bieliejaepesne.
Earret eará lágiduvvojedje diehtojuohkin- ja evttohusčoahkkimat máŋgga gielddain.
Gaskem jeatjah #öörnedehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><pl> bïevnese- jïh uvtelassetjåanghkoeh gellien tjïeltine.
Finnmárkku fylkkagielddas lea bargoaddiovddasvástádus prošeaktajođiheamis.
Finnmaarhken fylhketjïelten lea barkoevedtijedïedte prosjeekteöörnemisnie.
Vurdojuvvo ahte prošeakta loahpahuvvo gaskkamuttus 2013 ja plána doaibmaáigodat muddejuvvo dan mielde.
Vuartasåvva ahte prosjeekte dajventïjjesne illesåvva 2013:n jïh soejkesjen darjomeboelhke dan mietie #staeriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Sámedikkis lea jeavddalaš gulahallan fylkkagielddain.
Saemiedigkesne lea *jeavddalaš fylhketjïeltine gaskestalleme.
Sámediggi lea mielde fylkkagieldda areálaplánaforumas ja bargá ovttas beaivválaš áššemeannudeamis.
Saemiedigkie mietie lea fylhketjïeltem *areálaplánaforumas jïh ektesne barka fïerhtenbeajjetje aamhtesegïetedallemisnie.
Lullisámi guovllus leat earret eará čađahuvvon oktasaš báikediđoštallamat Opplándda, Davvi-Trøndelága ja Hedmárkku fylkkasuohkaniiguin.
Åarjelsaemien dajvesne gaskem jeatjah tjïrrehtovveme ektie *báikediđoštallamat #Opplánda<np><top><sg><gen>, Noerhte-Tröndelaagen jïh Hedmarhken fylhketjïeltigujmie.
Viimmat čađahuvvui ovttasbargočoahkkin Nordlánddas gaskal Sámedikki ja Nordlándda fylkkasuohkana ovttasbargošiehtadusa vuođul.
*Viimmat tjïrrehtovvi laavenjostoetjåanghkoe Nordlaantesne gaskesne Saemiedigkien jïh Nordlaanten fylhketjïelten ektiebarkoelatjkoen dïere.
Sámedikkis lea oktilis ovttasbargu Norgga kulturmuitofoanddain.
Saemiedigkien lea *oktilis ektiebarkoe Nöörjen kultuvremojhtesefåantine.
Sámediggi addá cealkámušaid guoskevaš ohcamiidda maid foanda oažžu ja dárkkista antikváralaččat čađahuvvon bargguid.
Saemiedigkie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><acc> vadta sjyöhtehke ohtsemidie mejtie fåante åådtje jïh vååksje *antikváralaččat tjïrrehtovveme barkojde.
Ohcanvuđot doarjagat kulturmuitosuodjalussii
#Ohcan<np><cmp_sgnom><cmp>våaromen dåarjoeh kultuvremojhtesevaarjelæmman
2011 várás lei várrejuvvon 2 000 000 ru.
2011:n muhteste bïedtesovveme 2 000 000 *ru.
Oktiibuot juogaduvvui 2 583 000 ru prošeavttaide kulturmuitosuodjalusas 2011:s.
*Oktiibuot #joekedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> #2 583 000<num><arab><sg><ill><attr> *ru prosjeektide kultuvremojhtesevaarjelimmesne 2011:sne.
Dan lei vejolaš dahkat go gessojuvvojedje ruovttoluotta earret eará ruđat ovddeš jagiin mat eai lean atnon.
Dan lij gåarede darjodh goh bååstede geasasovvin gaskem jeatjah beetnegh ovtetje jaepine eah mah leah åtnoe.
Leat ožžon 32 ohcama ja 26 ohcama leat ožžon lohpádusa.
Åådtjeme 32:m ohtsemh jïh 26:m ohtsemh årrodh åådtjeme dååjvehtsem.
Ortnega ohcansubmi lea oktiibuot 3 681 547 ru.
Öörnegen *ohcansubmi lea *oktiibuot 3 681 547 *ru.
Dán áigodagas leat 12 prošeavtta álggahuvvon, ja 31 prošeavtta leat fas loahpahuvvon.
Daennie boelhkesne leah 12 prosjeekth aelkiehtovveme, jïh 31 prosjeekth viht illesovveme.
Dás mii namuhit máŋga prošeavtta maid Bådåddjo suohkan Skjerstad vistesuodjalusprošeavtta bokte lea čađahan.
Daelie mijjieh gelliem moenebe prosjeekth mejtie #Bådåddjo<np><top><sg><gen> tjïelten Skjerstaden gåetievaarjelimmieprosjeekten baaktoe tjïrrehtamme.
Arnstein Brekke lea leamaš áŋgiruššin ja antikváralaš ovddešteaddjin.
Arnstein Brekke orreme #eadtjaldovvedh<vblex><der_nomag><n><ess> jïh *antikváralaš *ovddešteaddjin.
2011:s son oaččui Nordlándda kultureanadatbálkkašumi earret eará go son lea deattuhan sámi vistehistorjjá bihtánsámi guovllus.
2011:sne dïhte åadtjoeji Nordlaanten kultuvreeatnemeåasam gaskem jeatjah goh dïhte tjïelkestahteme saemien gåetievaajesen pijtesaemien dajvesne.
Sámediggi lea dorjon máŋga su prošeavttain.
Saemiedigkie gelliem dåårjeme dan prosjeektine.
Dán jagi ožžot golbma prošeavtta doarjaga duođaštit bihtánsámi historjjá, guokte registrerenprošeavtta ja okta ovddeštanprošeakta.
Daan jaepien åadtjoeh golme prosjeekth dåarjoen jååhkesjidh pijtesaemien vaajesem, gööktem registreeremeprosjeektem jïh akte *ovddeštanprošeakta.
Mo dat ohcamat, mat leat ožžon lohpádusa, juohkásit guovlluide ja vuoruhemiide 2011:s:
Guktie dah ohtsemh, mah dååjvehtsem åådtjeme, *juohkásit dajvide jïh prijoriteradimmide 2011:ste:
Guovlu Registreren Dikšu Ovddešteapmi Buohkanassii Davvisámi Julevsámi Lullisámi Buohkanassii
Dajve Skïemtjesåjhterem Registreerem *Ovddešteapmi *Buohkanassii Noerhtesaemien Julevsaemien Åarjelsaemien *Buohkanassii
Julevsámi guovllus lea addojuvvon lohpádus 1 ovddeštanprošektii ja 2 registrerenprošektii mat čatnasit bihtánsámi guvlui.
Julevsaemien dajvesne vadtasovveme dååjvehts 1 *ovddeštanprošektii jïh #2<num><arab><sg><ill><attr> registreeremeprosjeektese mah *čatnasit pijtesaemien dajvese.
Ovddeštanprošeavttaid gaskkas lea máŋga smávva ovddeštanprošeavtta davvisámi guovllus ja máŋga stuorra ovddeštanprošeavtta julevsámi guovllus.
*Ovddeštanprošeavttaid gasngese lea gellie onne *ovddeštanprošeavtta noerhtesaemieh dajvesne jïh gellie stoere *ovddeštanprošeavtta julevsaemieh dajvesne.
2 lohpádusa vulget ovddeš lohpádusain ráhkadit antikváralaš ovddeštanplánaid 2010 várás.
2 dååjvehtsh vuelkieh ovtetje dååjvehtsijstie darjoeh *antikváralaš *ovddeštanplánaid 2010:n muhteste.
Ain lea nu ahte ovddeš jagiid ásahusvuđot ovddeštanbarggut julevsámi guovllus jotkojuvvojit main Árran julevsámi guovddáš ja Bådåddjo suohkan leat mielde.
Ain nimhtie lea ahte ovtetje jaepiej institusjovnevåaromen *ovddeštanbarggut julevsaemien dajvesne #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> mejnie Árranen julevsaemien voernges jïh #Bådåddjo<np><top><sg><gen> tjïelte årrodh mietie.
Mii mihttet maiddái ahte eanet go bealli lohpádusain lea addojuvvon davvisámi guvlui, muhto ahte juolluduvvon submi buohkanassii lea stuorát julevsámi guvlui.
Mijjieh *mihttet aaj ahte jeenje goh bielie dååjvehtsinie vadtasovveme noerhtesaemien dajvese, mohte ahte laeviehtovveme *submi *buohkanassii stoerebe julevsaemien dajvese.
Lullisámi guovllus lea ohcciid lohku uhci eará guovlluid ektui ja danne lea lohpádusaid lohku ja submi uhcit.
Åarjelsaemien dajvesne lea ohtsiji låhkoe onnen jeatjah dajvi muhteste jïh dannasinie lea dååjvehtsi låhkoe jïh *submi unnebe.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 122. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 122. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
7 Dearvvašvuohta, sosiála ja fuolahus
7 Healsoe, sosijaales jïh hokse
Sámedikki váldomihttomearrin lea sihkkarastit ovttadássásaš dearvvašvuođa-, sosiála- ja fuolahusbálvalusaid sámi álbmogii.
Saemiedigkien åejvieulmiemierine lea gorredidh #akte<num><cmp_sggen><cmp> @→N> @X>, sosijaale- jïh hoksedïenesjidie saemien aalmogasse.
Bálvalusaid vuolggasadjin galgá leat sámi giella ja kultuvra.
Dïenesji feelemefïjledimmie edtja årrodh saemien gïele jïh kultuvre.
Dearvvašvuođa-, sosiála- ja fuolahusfálaldagat fertejit heivehuvvot sámi álbmoga dárbbuide.
@X>, sosijaale- jïh hoksefaalenassh tjuerieh sjïehtelovvedh saemien aalmogen daerpiesvoetide.
Dearvvašvuođa-, sosiála- ja fuolahusbargiide miehtá riikka ferte addit oahpahusa sámi gielas ja kultuvrras.
@X>, sosijaale- jïh hoksebarkijidie abpe rïjhken tjuara ööhpehtimmiem vedtedh saemien gïelesne jïh kultuvresne.
Sámediggi bargá máŋgga láhkai olahan dihte dáid mihttomeriid.
Saemiedigkie barka gellien nemhtie hïnneminie åvteste daejtie ulmide.
Gulahallama ja ovttasbarggu bokte guovddáš eiseválddiiguin ja eará aktevrraiguin, bargá Sámediggi dan ala ahte sihkkarastit Sámedikki váikkuhanfámu dearvvašvuođa-, sosiála- ja fuolahusbálvalusaid hábmemii sámi álbmoga várás.
Gaskesadtemen jïh ektiebarkoen baaktoe voernges åejvieladtjigujmie jïh jeatjah aktöörigujmie, barka Saemiedigkie dan nelnie ahte gorredidh Saemiedigkien soptsestimmien @X>, sosijaale- jïh hoksedïenesji hommese saemien aalmogen muhteste.
Mii gozihit earret eará sámi mánáid vuoigatvuođaid mánáidsuodjalusbálvalusain deaivvadeamis, veahkehit heivehit rihkusfuolahusa sámi fáŋggaid dárbbuide ja ovddidit sámi boarrásiid- ja fuolahusfálaldaga.
Mijjieh gaskem jeatjah geehtebe saemien maanaj reaktide maanavaarjelimmiedïenesjinie gaavnesjeminie, viehkiehtieh sjïehtehtidh meadtoehoksem saemien *fáŋggaid daerpiesvoetide jïh evtiedidh saemiem #båeries<adj><cmp_plgen><cmp_splitr> jïh hoksefaalenassem.
Dasa lassin addit mii doarjaga sierra dearvvašvuođa- ja sosiálaprošeavttaide.
Dan lissine vedtebe mijjieh dåarjoen sjïere @X> jïh sosijaaleprosjeektide.
Ovttasbargu
Ektiebarkoe
Sámediggi nationála álbmotválljen orgánan lea eanemus guovddáš eavttuid biddji eiseválddiid guovdu ovttaárvosaš dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid ovddideami oktavuođas sámi álbmogii, ja dat ferte danne gessojuvvot mielde proseassaide main lea njuolga mearkkašupmi sámi álbmogii.
Saemiedigkie nasjonaale åålmehveeljesovveme orgaanine lea *eanemus voernges moenemetsiehkiej bïejije åejvieladtji gaskoeh seammavyörtegs @X> jïh sosialdïenesji evtiedimmien gaskesisnie saemien aalmogasse, jïh dïhte tjuara dannasinie mietie prosesside geasasovvebe mejnie lea rïekte mïerhkesjimmie saemien aalmogasse.
Sámediggi gulahallá guovddáš eiseválddiiguin, gielddaiguin ja fylkkagielddaiguin, ja eará aktevrraiguin barggus dearvvašvuođa-, sosiála- ja mánáidsuodjalusfálaldaga sihkkarastimis sámi álbmoga várás.
Saemiedigkie voernges åejvieladtjigujmie gaskestalla, tjïeltigujmie jïh fylhketjïeltigujmie, jïh jeatjah aktöörigujmie barkosne @X>, sosijaale- jïh maanavaarjelimmiefaalenassen gorredimmesne saemien aalmogen muhteste.
Earret eará čađahit mii konsultašuvnnaid eiseválddiiguin dan oktavuođas go gustovaš lágat ja dahje láhkaásahusat rievdaduvvojit dahje ođastuvvojit, main lea njuolga mearkkašupmi dearvvašvuođa-, sosiála- ja mánáidsuodjalusfálaldahkii sámi álbmoga várás.
Gaskem jeatjah tjïrrehtieh mijjieh konsultasjovnide åejvieladtjigujmie dennie gaskesisnie goh *gustovaš laakh jïh jallh njoelkedassh jarkestuvvieh jallh orrestuvvieh, mejnie lea rïekte mïerhkesjimmie @X>, sosijaale- jïh maanavaarjelimmiefaalenassese saemien aalmogen muhteste.
Sámediggi addá maiddái čálalaš cealkámušaid dieđáhusbargui ja čielggadusaide.
Saemiedigkie aaj vadta tjaaleldh #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><acc> bïevneseborkese jïh boejhkehtasside.
Lávgadeappo ovttasbargu fágainstánssaiguin ja earáiguin, gelbbolašvuođa buorideami dihte, ja dasto leat maiddái oainnusmahttindárbu ja bálvalusaid ovddideapmi deaŧalaččat.
*Lávgadeappo ektiebarkoe *fágainstánssaiguin jïh jeatjebigujmie, maahtaldahken bueriedimmien åvteste, jïh dehtie minngede aaj leah *oainnusmahttindárbu jïh dïenesji evtiedimmie vihkeleslaakan.
Ovttasdoaibmanođastus lea deaŧalaš dearvvašvuođaođastus sámi pasieanttaide.
*Ovttasdoaibmanođastus lea vihkeles *dearvvašvuođaođastus saemien skïemtjijidie.
Sámediggi lea konsultašuvnnaid bokte Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanttain geahččalan oainnusmahttit sámi pasieanttaid vuoigatvuođaid ja dárbbu lágain ja guovddáš stivrendokumeanttain.
Saemiedigkie konsultasjovni baaktoe lea @X> jïh hoksedepartemeentine voejhkelem *oainnusmahttit saemien skïemtjiji reaktide jïh daerpiesvoetem laakine jïh voernges stuvremetjaatseginie.
Sámi ovddastus dearvvašvuođadoaimmahagaid stivrrain
Saemien *ovddastus *dearvvašvuođadoaimmahagaid ståvrojne
Sámedikkis lea riekti evttohit evttohasaid dan njealji regionála dearvvašvuođadoaimmahaga stivrraide ja muhtun vuollásaš doaimmahagaid stivrraide.
Saemiedigkien lea reaktoe uvtedidh *evttohasaid dam njieljien regionaale *dearvvašvuođadoaimmahaga ståvrojde jïh #muvhtie<prn><ind><attr> *vuollásaš *doaimmahagaid ståvrojde.
ILO- konvenšuvnna nr 169 art.
#ILO<np><cmp_sgnom><cmp_splitr> konvensjovnen nr. 169 *art.
25 artihkkalis daddjojuvvo ahte álgoálbmogiin lea vuoigatvuohta hábmet iežaset dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusa.
25 artihkelisnie jeahtasåvva ahte aalkoeåålmegi lea reakta hammoedidh jïjtjemsh @X> jïh sosialdïenesjem.
Danne áigu Sámediggi searvat sámi ovddasteddjiid nammadeapmái regionála ja vuollásaš dearvvašvuođadoaimmahaga stivrraide.
Dannasinie sæjhta Saemiedigkie meatan saemien saadthalmetji nammoehtæmman regionaale jïh *vuollásaš *dearvvašvuođadoaimmahaga ståvrojde.
Sámediggi lea bivdán konsultašuvnnaid Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanttain ášši birra.
Saemiedigkie konsultasjovnide maadteme @X> jïh hoksedepartemeentine aamhtesen bïjre.
Sámi mánáid vuoigatvuođat mánáidsuodjalusbálvalusas
Saemien maanaj reaktah maanavaarjelimmiedïenesjisnie
Sámedikki mihttomearrin lea ahte sámi mánát galget beassat deaivvadit mánáidsuodjalusain man vuolggasadjin lea sámi giella ja kultuvra.
Saemiedigkien ulmine lea ahte saemien maanah edtjieh bïesedh maanavaarjelimmine gaavnesjidh man feelemefïjledimmie lea saemien gïele jïh kultuvre.
Dat ahte sámi mánáin leat vuoigatvuođat oažžut dakkár mánáidsuodjalusbálvalusa mas lea gelbbolašvuohta gielas ja kultuvrras čuovvu Mánáidkonvenšuvnna ja mánáidsuodjaluslága.
Dah ahte saemien maanaj leah reaktah åadtjodh dagkeres maanavaarjelimmiedïenesjem mesnie lea maahtaldahke gïelesne jïh kultuvresne dåerede Maanajkonvensjovnem jïh maanavaarjelimmielaakem.
Dasto gusket sámi mánáide sámegiela hálddašanguovllu siskkobealde sámelága njuolggadusat.
Dehtie minngede dijpieh saemien maanide saemiengïelen reeremedajven sisnjelen saemienlaaken njoelkedassh.
Dát mearkkaša dan ahte sámi mánáin dáin gielddain lea vuoigatvuohta oažžut bálvalusa sámegillii mánáidsuodjalanbálvalusas, maiddái dalle go biddjojuvvojit institušuvdnii dahje biebmoruktui olggobealde ruovttugieldda.
Daate dam krööhkeste ahte saemien maanine daejnie tjïelti lea reakta åadtjodh dïenesjem saemiengïelese maanajvaarjelimmiedïenesjisnie, aaj joem goh institusjovnese jallh beapmoegåatan bïejesuvvieh ålkolen gåetietjïelten.
Sámediggái lea deaŧalaš oainnusmahttit mánáid rivttiid ja ahte dát rievttit gozihuvvojit mánáidsuodjalusbálvalusas.
Saemiedægkan lea vihkeles *oainnusmahttit maanaj reaktojde jïh ahte daah reaktoeh maanavaarjelimmiedïenesjisnie geehtesuvvieh.
Ollu áššit sámi mánáid ektui mánáidsuodjalusas maiguin Sámediggi lea bargan 2011:s, leat dakkár áššit maiguin Sámediggi lea bargan juo guhkit áiggi.
Jeenje aamhtesh saemien maanaj muhteste maanavaarjelimmien mejgujmie Saemiedigkie 2011:sne barkeme, leah dagkeres aamhtesh mejgujmie Saemiedigkie joe barkeme guhkebe tïjjem.
Dás lea sáhka earret eará áššis láhkaásahusa rievdadeamis bearráigeahčus mii guoská biebmoruovttuide ja mánáidsuodjalusásahusaide, áššis sámi mánáid goziheamis Mánáidviesus ja gelbbolašvuođa buoridanbarggus mánáidsuodjalusbálvalusas.
Daelie lea håaleme gaskem jeatjah aamhtesisnie njoelkedassen jorkestimmesne vaaksjoemisnie mij beapmoegåetide jïh maanavaarjelimmieinstitusjovnide dæjpa, aamhtesisnie saemien maanaj geehtemisnie Maanajgåetesne jïh maahtaldahken bueriedimmiebarkosne maanavaarjelimmiedïenesjisnie.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 123. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 123. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Sámediggi lea 2010:s álggahan konsultašuvnnaid Mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanttain dan ektui ahte rievdadahttit láhkaásahusa biebmoruovttu ja mánáidsuodjalusásahusaid bearráigeahču birra.
Saemiedigkie #2010<num><sem_year><sg><ine> aelkiehtamme konsultasjovnide @X>, seammavyörtegsvoete- jïh *searvadahttindepartemeanttain dan muhteste ahte #jarkestidh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><inf> njoelkedassem beapmoegåetien jïh maanavaarjelimmieinstitusjovni vaaksjomen bïjre.
Sámedikki mihttomearrin lea ahte sámi mánáid vuoigatvuohta suodjaluvvot giela ja kultuvrra dáfus galgá jerrojuvvot árjjalaččat dalle go gártet ásahussii ja biebmoruktui.
Saemiedigkien ulmine lea ahte saemien maanaj reakta #vaarjelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> gïelen jïh kultuvren dïete edtja gihtjesovvedh eadtjohkelaakan joem goh *gártet institusjovnese jïh beapmoegåatan.
Maŋŋá konsultašuvnnaid sáddejuvvui láhkaásahusa rievdadusevttohus gulaskuddamii.
Mænngan konsultasjovni seedtesovvi njoelkedassen jorkestimmieuvtelasse *gulaskuddamii.
Gulaskuddanvástádusain oidno ahte Sámediggi lea ožžon doarjaga dán oidnui dán áššis.
*Gulaskuddanvástádusain vååjnoe ahte Saemiedigkie dåarjoem åådtjeme daan vuajnese daehtie aamhtesistie.
Dainna lea Sámediggi duhtavaš, ja dat čájeha maiddái ahte leat rivttes bálgá alde.
Dejnie lea Saemiedigkie madtjele, jïh dïhte aaj vuesehte ahte årrodh rïektes baalkan nelhtie.
Sámediggi ja Mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanta jotket dainna bargguin 2012:s.
Saemiedigkie jïh @X>, seammavyörtegsvoete- jïh *searvadahttindepartemeanta jåerhkieh dejnie barkojne 2012:sne.
Mánáidviessu lea fálaldat mánáide ja sin oapmahaččaide geat deaivvadit riekteásahusain maŋŋá go leat gártan gillát veahkaválddi dahje seksuála vearredaguid.
Maanajgåetie lea faalenasse maanide jïh dejtie *oapmahaččaide gïeh reaktoeinstitusjovnine gaavnesjieh mænngan goh årrodh baetjkierinie töölledh *veahkaválddi jallh *seksuála *vearredaguid.
Sámi mánáid vuoigatvuođaid dihte ferte Mánáidviesus leat gelbbolašvuohta sámi gielas ja kultuvrras go galget gažadit sámi mánáid.
Saemien maanaj reaktaj åvteste tjuara Maanajgåetesne årrodh maahtaldahke saemien gïelesne jïh kultuvresne goh edtjieh *gažadit saemien maanaj.
Danne lea Sámediggi konsulteren Justiisa- ja politiijadepartemeanttain go guoská sámi mánáid vuoigatvuođaid goziheapmái Mánáidviesus.
Dannasinie lea Saemiedigkie *konsulteren #Justiisa<np><cmp_sgnom><cmp_splitr> jïh polijsedepartemeentine goh dæjpa saemien maanaj reaktaj geehtemasse Maanajgåetesne.
Dál lea Politiijadirektoráhtas ovddasvástádus bargat dáinna áššiin viidáseappot.
Daelie Polijsedirektoraaten/Polijsedirektovraaten lea dïedte barkedh daejnie aamhtesinie vijriehkåbpoe.
Dat leat doallan čoahkkima Sámedikkiin, SANAG:in ja sámegielat politiijabálvváiguin mas konklušuvdnan lei earret eará ahte Romssa Mánáidviesus ferte leat nationála ovddasvástádus sámi mánáin.
Dah tjåanghkoem #steeredh<vblex><iv><prfprc> Saemiedigkine, *SANAG:im jïh saemiengïeleh polijsetjeanerigujmie mesnie konklusjovnine gaskem jeatjah lij ahte Romsan Maanajgåetesne tjuara årrodh nasjonaale dïedte saemien maanine.
Politiijadirektoráhta áigu dál evttohit dán Justiisa- ja politiijadepartementii.
Polijsedirektoraate/Polijsedirektovraate sæjhta daelie daam uvtedidh #Justiisa<np><cmp_sgnom><cmp_splitr> jïh polijsedepartemeentese.
Sámediggi áigu bargat viidáseappot áššiin nu ahte mii oažžut ovtta Mánáidviesu mas lea nationála ovddasvástádus sámi mánáin.
Saemiedigkie sæjhta vijriehkåbpoe barkedh aamhtesinie nimhtie mijjieh åadtjobe aktem Maanajgåetiem mestie lea nasjonaale dïedte saemien maanine.
Oainnusmahttin dihte sámi mánáid dárbbu ja vuoigatvuođaid oažžut ovttaárvosaš mánáidsuodjalanbálvalusa, lágidii Sámediggi sámi mánáidsuodjaluskonferánssas Álttás.
*Oainnusmahttin deejrin saemien maanaj daerpiesvoetem jïh reaktide åadtjodh seammavyörtegs maanajvaarjelimmiedïenesjem, öörnedehti Saemiedigkie saemien maanavaarjelimmiekonferaansesne Áltesne.
Konferánsa lágiduvvui ovttasráđiid Norlándda, Romssa ja Finnmárkku fylkkamanniiguin, Buf-ossodagain regiovdna davvi ja Finnmárkku allaskuvllain.
Konferaanse #öörnedehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> *ovttasráđiid #Norlánda<np><top><sg><gen>, Romsan jïh Finnmaarhken #fylhke<n><cmp_sggen><cmp>#munnie<n><nomag><pl><com>, *Buf-goevtesinie regijovne noerhte jïh Finnmaarhken jïlleskuvline.
Konferánssa fáddán lei “mánáidsuodjalus buoremusat ávkin sámi mánáide” .
Konferaansen aamhtesinie lij “maanavaarjelimmie bööremeslaakan nåhtojne saemien maanide” .
Sámediggi lea duhtavaš konferánssain, ja lea ožžon buriid dieđuid ruovttoluotta sihke oasseváldiin ja sáhkavuorrodolliin dan birra ahte konferánssas loktejuvvojedje guovddáš ja deaŧalaš fáttát mánáidsuodjalusa siskkobealde mat gusket sámi mánáide.
Saemiedigkie madtjeles konferaansine lea, jïh åådtjeme buerie daajrojde bååstede dovne mealtan jïh #lahtestimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><pl><ela> dan bïjre ahte konferaanseste lutnjesovvin voernges jïh vihkeles aamhtesh maanavaarjelimmien sisnjelen mah dijpieh saemien maanide.
Ráđđehusa plánejuvvon stuorradiggedieđáhusa oktavuođas mánáidsuodjalusa birra, lea biddjojuvvon panela mas leat fágabirrasat ja olbmot geain leat vásihusat mánáidsuodjalusas ja dan birra, ja dat lea Mánáidsuodjaluspanela.
Reerenassen #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> stoerredigkiebïevnesen gaskesisnie maanavaarjelimmien bïjre, bïejesovveme *panela mesnie leah faagebyjresh jïh almetjh giej leah dååjrehtsh maanavaarjelimmesne jïh dan bïjre, jïh dïhte lea *Mánáidsuodjaluspanela.
Sámedikkis lei čoahkkin mánáidsuodjaluspanelain geassemánus 2011.
Saemiedigkien lij tjåanghkoe *mánáidsuodjaluspanelain ruffesne 2011.
Čoahkkima fáddán ledje sámi mánáid vuoigatvuođat mánáidsuodjalusbálvalusa oktavuođas, dárbu ahte mánáidsuodjalusbálvalusas lea giella ja kulturáddejupmi, ja hástalusat maid sámi mánát ja bearrašat ožžot deaivvademiin mánáidsuodjalusbálvalusain.
Tjåanghkoen aamhtesinie lin saemien maanaj reaktah maanavaarjelimmiedïenesjen gaskesisnie, daerpiesvoete ahte maanavaarjelimmiedïenesjisnie lea gïele jïh kultuvregoerkese, jïh haestemh mejtie saemien maanah jïh fuelhkieh gaavnesjeminie åadtjoeh maanavaarjelimmiedïenesjinie.
Mánáidsuodjaluspanela lea addán raportta mii galgá addit rávvagiid politihkkáriidda ahte maid berrešii dahkat buoridan dihte mánáidsuodjalusa jagiin ovddasguvlui.
*Mánáidsuodjaluspanela vadteme reektehtsem mij edtja bïhkedimmide vedtedh polijtikeridie ahte aaj byöroe darjodh bueredeminie åvteste maanavaarjelimmiem jaepine *ovddasguvlui.
Sámediggi lea duhtavaš go fokus mánáidsuodjaluspanelas lea sámi mánáid vuoigatvuođaid ektui go deaivvadit mánáidsuodjalusain.
Saemiedigkie madtjele goh *fokus *mánáidsuodjaluspanelas lea saemien maanaj reaktaj muhteste goh maanavaarjelimmine gaavnesjibie.
Deaŧalaš eaktun jos galggaš oažžut ovttaárvosaš mánáidsuodjalusbálvalusa sámi mánáide lea ahte bargiin lea gelbbolašvuohta sámi gielas ja kultuvrras.
Vihkeles moenemetsiehkine jis edtja åadtjodh seammavyörtegs maanavaarjelimmiedïenesjem saemien maanide lea ahte barkiji lea maahtaldahke saemien gïelesne jïh kultuvresne.
Danne lea Sámediggi vuoruhan searvat sihke referánsajovkui mii lea ásahuvvon Stuorradiggedieđáhusa várás oahpahusa birra čálgobálvalusaide ja referánsajovkui plánejuvvon masteroahpu várás mánáidsuodjalusas Romssa universitehtas.
Dannasinie lea Saemiedigkie prijoriteradamme meatan dovne *referánsajovkui mij tseegkesovveme Stoerredigkiebïevnesen muhteste ööhpehtimmien bïjre murriedïenesjidie jïh *referánsajovkui #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *masteroahpu muhteste maanavaarjelimmesne Romsan universiteetesne.
Sámedikki cealkámušat goappašiid dáid bargguide leat leamaš ahte kulturáddejupmi ferte biddjojuvvot vuođđun dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusa buot oahpuide.
Saemiedigkien #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><nom> #gåabpegh<prn><ind><pl><ill><attr> daaj barkojde orreme ahte kultuvregoerkese tjuara bïejesovvedh våaroeminie @X> jïh sosialdïenesjen gaajhkide learojde.
Sihkkarastin dihte ahte sámi mánáid vuoigatvuođat gozihuvvojit deaivvadeamis mánáidsuodjalusain.
Gorredeminie åvteste ahte saemien maanaj reaktah gaavnesjeminie geehtesuvvieh maanavaarjelimmine.
Psykalaš dearvvašvuohta
*Psykalaš healsoe
Sámi servodat deaivida hástalusaiguin mat sáhttet addit dearvvašvuođa dáfus váikkuhusaid.
Saemien siebriedahke haestemigujmie deahpede mah maehtieh vedtedh healsoen dïete dïedtide.
Deaŧalaš lea ahte dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusas lea máhtolašvuohta dáid birra ja váikkuhusaid birra mat dain sáhttet leat ovttaskas olbmo dearvvašvuhtii.
Vihkele lea ahte @X> jïh sosialdïenesjisnie lea *máhtolašvuohta daaj bïjre jïh dïedti bïjre mah dejnie maehtieh årrodh oktegs almetjen hyölsese.
Árbevirolaš sámi ealáhusat barget garra deattu vuolde servodaga ektui olggobealde.
Aerpiesïejhme saemien jielemh garre leavloen nuelesne berkieh siebriedahken muhteste bæjngolen.
Areáladuohtadeamit, riiddut ja boraspirevahágat leat dušše oassi dain hástalusain maiguin sii maid rahčet.
*Areáladuohtadeamit, ræjtoeh jïh juvregoerph leah ajve boelhke dejnie haestieminie mejgujmie dah aaj daamkoeh.
Dát bealit váikkuhit maid ealáhusdolliid fysalaš ja psykalaš dearvvašvuhtii.
Daah bielieh aaj dijpieh #jieleme<n><cmp_sgnom><cmp>#steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><pl><gen> *fysalaš jïh *psykalaš hyölsese.
Doallit leat oppa áiggi huššadilis, go leat fuolas sin iežaset ja ealáhusa boahtteáiggi geažil.
#Steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><pl><nom> #abpe<prn><ind> tïjjem leah *huššadilis, goh hoksesne daj jïjtjsh jïh jielemen båetijen aejkien dïete.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 124. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 124. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Dan go fertejit bealuštit ealáhusa vuoigadahttojumi dovdet sii noađđin.
Dam goh tjuerieh jielemem vaarjelidh *vuoigadahttojumi demtieh dah maajsojne.
Dasto lea dutkan gieskat čájehan ahte ollu olbmot sámi álbmoga beales dieđihit ahte sii vealahuvvojit, ja ahte dat čuohcá sin dearvvašvuođadillái.
Dehtie minngede goerehtamme *gieskat vuesiehtamme ahte jeenje almetjh saemien aalmogen bielesne bïeljelieh dah nållasuvvieh, jïh dïhte tsavtsa daj healsoentseahkan.
Konsultašuvnnain Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanttain ođđa álbmotdearvvašvuođalága ektui lea Sámediggi čujuhan makkár hástalusat árbevirolaš sámi ealáhusain leat.
Konsultasjovnine @X> jïh hoksedepartemeentine orre aalmogenhealsoenlaaken muhteste lea Saemiedigkie tjaatsestamme magkeres haestemh aerpiesïejhme saemien jielieminie leah.
Seamma cealkámuša leat mii buktán Stuorradikki dearvvašvuođa- ja fuolahuslávdegoddái, dalle go dat galggai meannudit evttohusa ođđa álbmotdearvvašvuođalága birra.
Seamma #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> libie mijjieh Stuorradiggijjem buakteme @X> jïh hoksemoenehtsasse, joem goh dïhte edtji uvtelassem gïetedalledh orre aalmogenhealsoenlaaken bïjre.
Guovddáš eiseválddit fertejit bidjat johtui doaibmabijuid eastadan dihte dávddaid dan geažil go ovttaskas dolliin lea váttis dilli.
Voernges åejvieladtjh tjuerieh bïejedh *johtui råajvarimmide jeereminie åvteste fiejliej dan dïete goh oktegs #steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><pl><ine> lea geerve tsiehkie.
Danne lea Sámediggi cealkámušas jagiid 2012 – 2013 boazodoallošiehtadussii čujuhan man deaŧalaš lea dutkat sámi dearvvašvuođa, erenoamážit daid stuorra hástalusaid ektui mat boazodoalus leat ovddabealde.
Dannasinie lea Saemiedigkie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><ine> jaepiej #2012 – 2013<num><sem_year><sg><nom> båatsoelotjkese tjaatsestamme maam vihkele lea goerehtidh saemien healsoem, joekoenlaakan daj stoere haestemi muhteste mah båatsosne åvtelisnie leah.
Earret eará dan geažil go sis lea dárbu suodjalit guohtoneatnamiid, go leat ollu boraspiret ja masset ollu elliid ja beaggin lea heittot.
Gaskem jeatjah dan dïete goh daj lea daerpiesvoete vaarjelidh gåatomeeatnamidie, goh leah jeenje juvrh jïh biestieh jeenje dyjride/dyride jïh såaltje dasmoes.
Buoridan dihte min iežamet gelbbolašvuođa iešsoardimiid birra, lea Sámediggi doallan vuosttašveahkkekurssa iešsoardimiid birra Sámedikki politihkkariidda ja hálddahussii.
Bueredeminie åvteste mijjen jïjtjemh maahtaldahken *iešsoardimiid bïjre, lea Saemiedigkie #voestes<adj><ord><cmp_sggen><cmp>#viehkie<n><cmp_sgnom><cmp>kursem #steeredh<vblex><iv><prfprc> *iešsoardimiid bïjre Saemiedigkien polijtikeridie jïh reeremasse.
Kursa dollojuvvui Vivat olis mii lea riikaviidosaš oahpahusprográmma maid Davvi-Norgga universitehta buohcciviessu lea ásahan 2000:s.
Kurse #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> Vïjvh dïere mij lea *riikaviidosaš ööhpehtimmieprogramme maam Noerhte-Nöörjen universiteeten skïemtjegåetie 2000:sne tseegkeme.
Gárrendilli
*Gárrendilli
Sámediggi oaivvilda ahte sámi gárrenmirkkuid boasttogeavaheddjiin lea riekti ja dárbu gulahallat sámegielain ja deaividit kulturgelbbolašvuođa sihke divššus ja maŋŋesuodjalusas.
Saemiedigkie jeahta ahte saemien *gárrenmirkkuid *boasttogeavaheddjiin lea reaktoe jïh daerpiesvoete gaskestalledh saemiengïeline jïh deahpadidh kultuvremaahtaldahkem dovne såjhtosne jïh *maŋŋesuodjalusas.
Ráđđehus galgá bidjat ovdan stuorradiggedieđáhusa gárrenávnnaspolitihka birra 2012:s.
Reerenasse edtja fraamme bïejedh stoerredigkiebïevnesem *gárrenávnnaspolitihka bïjre 2012:sne.
Sihkkarastin dihte ahte sámi gárrenávnnas boasttogeavaheddjiid vuoigatvuođat ja dárbbut gozihuvvojit dán dieđáhusas, lea Sámediggi álggahan konsultašuvnnaid Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanttain dán dieđáhusbarggu birra.
Gorredeminie åvteste ahte saemien *gárrenávnnas *boasttogeavaheddjiid reaktah jïh daerpiesvoeth geehtesuvvieh daennie bïevnesisnie, lea Saemiedigkie konsultasjovnide aelkiehtamme @X> jïh hoksedepartemeentine daan bïevnesebarkoen bïjre.
Bargu dáinna dieđáhusain jotkojuvvo 2012:s.
Barkoe daejnie bïevnesinie 2012:sne #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Jos galggaš oažžut buorre fálaldaga sámi gárrenávnnas boasttogeavaheddjiid dillái, de lea maiddái deaŧalaš oažžut buoret ovttasbarggu riikarájáid rastá.
Jis edtja åadtjodh buerie faalenassen saemien *gárrenávnnas *boasttogeavaheddjiid tseahkan, dellie aaj lea vihkele åadtjodh buerebe ektiebarkoem rïjhkeraasti rastah.
Danne lea Sámediggi searvan seminárii maid Blåe Bånd, Suomas ja Blå Kors, Norggas lágidedje.
Dannasinie lea Saemiedigkie meatan seminaarese maam *Blåe *Bånd, Soemesne jïh Blå Korsen, Nöörjesne öörnedehtin.
Seminára mihttomearrin lei gulahallan olbmuiguin rádjaguovllus Suomas/ Norggas geat barget ja beroštit barggus gárrenávdnasiid ja gárrenávnnasáššečuolmmaid dán guovllus.
Seminaaren ulmine almetjigujmie gaskestalleme raastegisnie Soemesne/ Nöörjesne gïeh berkieh jïh barkosne aabparieh *gárrenávdnasiid jïh *gárrenávnnasáššečuolmmaid daennie dajvesne.
Ovttasdoaibmanođastus
*Ovttasdoaibmanođastus
Ovttasdoaibmanođastusas lea Ráđđehusa oaivila mielde čoahkkáigessojuvvon dat deaŧaleamos dearvvašvuođa hástalusat mat leat dálá servodagas: Stuorát dárbu eastadeaddji bargui, dárbu oažžut viidodatgelbbolašvuođa ja ollislaš bálvalusaid, ja ceavzilis dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusaid sihkkarastin boahtteáiggi álbmotčoahkkádusa ja dávdagova ektui.
*Ovttasdoaibmanođastusas lea Reerenassen aarvoen mietie *čoahkkáigessojuvvon dah vihkielommes healsoen haestemh mah daaletje siebriedahkesne leah: Stoerebe daerpiesvoete jeerije borki, daerpiesvoete goelpeneståaroemaahtaldahkem jïh ellies dïenesjidie åadtjodh, jïh *ceavzilis @X> jïh hoksedïenesji gorredimmien båetijen aejkien *álbmotčoahkkádusa jïh fiejlieguvvien muhteste.
Stuorradiggi mearridii Ovttasdoaibmanođastusa njukčamánus 2010.
Stoerredigkie nænnoesti *Ovttasdoaibmanođastusa njoktjesne 2010.
Ođastusa guovddáš jurddan lea ahte dearvvašvuođaveahkki galgá addojuvvot nu lahka pasieantta go vejolaš, ja ahte gielddat ožžot stuorát ovddasvástádusa pasieanttaid ollislaš dikšumis.
*Ođastusa voernges åssjalommesinie lea ahte healsoenviehkie edtja nimhtie vadtasovvedh lïhke skïemtjijen goh gåarede, jïh ahte tjïelth åadtjoeh stoerebe dïedten skïemtjijidie ellies gïetedallemistie.
Gielddat ávžžuhuvvojit lagabui ovttasbargat sierra dikšunmálliid ektui.
Tjïelth lïhkebe haastasuvvieh laavenjostedh sjïere gïetedallemegoeri muhteste.
Giđđat 2011 mearridii Stuorradiggi ođđa álbmotdearvvašvuođalága, lága gielddalaš dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusain ja Nationála dearvvašvuođa- ja fuolahusplána.
Gïjrege 2011:n nænnoesti Stuorradiggi orre aalmogenhealsoenlaakem, laaken *gielddalaš @X> jïh hoksedïenesjinie jïh Nasjonaale @X> jïh hoksesoejkesjen.
Sámediggái lea leamaš deaŧalaš sihkkarastit ahte ovttasdoaibman doaibmabijuid vuoruheapmi ja ortnegat mat dahkkojuvvojit galget addit buriid čuozahusaid maiddái sámi álbmogii, dakko bokte ahte sámi álbmoga vuoigatvuohta ovttaárvosaš bálvalusaide jerrojuvvo ja gozihuvvo guovddáš dearvvašvuođa- ja sosiálapolitihkalaš áŋgiruššamiin.
Saemiedægkan orreme vihkele gorredidh ahte *ovttasdoaibman råajvarimmiej prijoriteradimmie jïh öörnegh mah dorjesuvvieh edtjieh vedtedh bueride *čuozahusaid aaj saemien aalmogasse, *dakko gåaskoejin ahte saemien aalmogen reakta seammavyörtegs dïenesjidie gihtjesåvva jïh geehtesåvva voernges @X> jïh *sosiálapolitihkalaš eadtjaldovveminie.
Ovttasdoaibmanođastusa čuovvoleamis ovddidii Ráđđehus evttohusa ođđa nationála dearvvašvuođa- ja fuolahusplánii, ođđa álbmotdearvvašvuođa lága, ja ođđa gielddalaš dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvaluslága.
*Ovttasdoaibmanođastusa dåeriedimmesne evtiedi Reerenasse uvtelassem orre nasjonaale @X> jïh hoksesoejkesjasse, orre aalmogehealsoen laaken, jïh orre *gielddalaš @X> jïh hoksedïenesjelaakem.
Sámediggi searvvai rabas gulaskuddamii Stuorradikkis Ovttasdoaibmanođastusa birra ja ovddidii evttohusa rievdadusaid ođđa álbmotdearvvašvuođa láhkii ja gielddalaš dearvvašvuođa- ja fuolahusláhkii.
Saemiedigkie Meatan gaahpode *gulaskuddamii Stuorradiggijjesne *Ovttasdoaibmanođastusa bïjre jïh evtiedi uvtelassen jorkestimmide orre aalmogehealsoen laakese jïh *gielddalaš @X> jïh hokselaakese.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 125. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 125. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Nationála dearvvašvuođa- ja fuolahusplána
Nasjonaale @X> jïh hoksesoejkesje
Sámedikki áigumuššan lea ahte Nationála dearvvašvuođa- ja fuolahusplána galgá válddahit hástalusaid, strategiijaid ja doaibmabijuid addin dihte sámi pasieanttaide dakkár dearvvašvuođabálvalusa mas sámi giella ja kultuvra leat lunddolaš sajis.
Saemiedigkien aajkojne lea ahte Nasjonaale @X> jïh hoksesoejkesje edtja haestiemidie buerkiestidh, strategiji jïh råajvarimmiej vedtieminie åvteste saemien skïemtjijidie dagkeres verviesvoetendïenesjem mesnie saemien gïele jïh kultuvre iemie sijjesne årrodh.
Ođđa láhka álbmotdearvvašvuođas
Orre laake aalmogehealsosne
Boahtteáiggi dearvvašvuođabálvalusaid ovddideami oktavuođas biddjojuvvo stuorra fuomášupmi álbmotdearvvašvuhtii.
Båetijen aejkien verviesvoetendïenesji evtiedimmien gaskesisnie bïejesåvva stoere åssjalommes aalmogehyölsese.
Dan julggaštusa vuođul ahte dearvvašvuohta ii vuolgge vuosttažettiin dearvvašvuođasuorggis, muhto eallindili, eallineavttuid ja eallindábiid bokte.
Dan deklarasjovnen dïere ahte ij healsoe voestegh vuelkieh healsoensuerkeste, mohte stujmietsiehkien, stujmiemoenemetsiehkiej jïh stujmievuekiej baaktoe.
Eastadeapmi ja álbmotdearvvašvuođabargu galgá danne dahkkojuvvot surggiid ja hálddašandásiid rastá.
Jeereme jïh aalmogenhealsoenbarkoe dannasinie edtja dorjesovvebe suerkiej jïh reeremedaltesi rastah.
Máhtolašvuohta birasmirkkuid leavvamis, lea áinnas áigeguovdilis ášši sámi álbmogii Norggas.
*Máhtolašvuohta byjresedaalhkesi *leavvamis, lea *áinnas daaletje aamhtese saemien aalmogasse Nöörjesne.
Dutkan čájeha ahte álbmot Árktisas oažžu iežas sisa birasmirkkuid vuosttažettiin biebmu ja juhkamuša bokte, muhto maiddái áimmus.
Dotkeme vuesehte ahte aalmoge Árktisisnie jïjtjse sïjse åådtje byjresedaalhkesidie voestegh beapmoe jïh jovkemassen baaktoe, mohte aaj elmeste.
Báikkálaš industriija nuoskkideapmi mii luoitá rišša ja lossametállaid, ja dasto báikkálaččat váralaš bázahusaid guođđin guovlluin davvin lea váraleamos guhkkit áiggi vuollái, go dat sáhttá addit hormonvigiid, ohkevigiid, borasdávdavára ja dávdavuostálastinvigiid.
Voenges industrijen deerjeme mij fæjroem beasta jïh *lossametállaid, jïh dehtie minngede byjreskisnie yskeres/ïskeres beetsuvi laehpeme dajvine noerhtene lea yskerommes/ïskerommes *guhkkit tïjjen nualan, goh dïhte maahta vedtedh *hormonvigiid, jiemiefiejlide, *borasdávdavára jïh fiejliegïrremefiejlide.
Dát birasmirkkot levvet, ja sáhttet leat áittan álgoálbmogiidda maiddái Norgga bealde.
Daah byjresedaalhkesh *levvet, jïh maehtieh årrodh aajhtojne aalkoeåålmegidie aaj Nöörjen bieleste.
Álgoálbmogiid eallindáhpedávddat leat hástalussan ja dat gáibidit erenoamáš gelbbolašvuođa.
Aalkoeåålmegi stujmievuekiefiejlieh leah haestieminie jïh dah sjïere maahtaldahkem krievieh.
Deaŧalaš álbmotdearvvašvuođadoaibmabidju lea gelbbolašvuođa buorideapmi álbmotdearvvašvuođabarggu siskkabealde sámi álbmoga ektui.
Vihkeles aalmogenhealsoenråajvarimmie lea maahtaldahken bueriedimmie aalmogenhealsoenbarkoen *siskkabealde saemien aalmogen muhteste.
Stuorra álbmotdávddaid árrat fuomášeami oktavuođas nugo gárrendili, psykalaš váttuid, geahpesdávddaid, badjelmeari deattu, sohkardávdda ja váibmodávddaid oktavuođas, ferte olbmuid deaividit kultuvrralaččat heivehuvvon málliiguin ja lahkonanvugiiguin.
Stoere aalmogefiejliej aarehken aajhtsemen gaskesisnie goh *gárrendili, *psykalaš skaaraj, *geahpesdávddaid, *badjelmeari leavloen, dïjnehkefiejlien jïh vaajmoefiejliej gaskesisnie, tjuara almetji deahpadidh kulturellelaakan sjïehtelovveme goerigujmie jïh geatskanimmievuekiejgujmie.
Sámiid álbmotdearvvašvuođadilli lea unnán dutkojuvvon, ja unnán lea dutkojuvvon maiddái dat movt boahtteáiggi hástalusat sámi árbevirolaš ealáhusain sáhttet váikkuhit álbmotdearvvašvuhtii.
Saemiej aalmogenhealsoentsiehkie ånnetji goerehtovveme, jïh ånnetji aaj goerehtovveme dah guktie båetijen aejkien haestemh saemien aerpiesïejhme jielieminie maehtieh aalmogehyölsese dijpedh.
Diehtit ahte sierra etnalaš joavkkuide sáhttá leat dárbu geavahit sierralágan lahkonanvugiid álbmotdearvvašvuođabarggu/ diehtojuohkinbarggu oktavuođas, sihke gielalaččat ja kultuvrralaččat.
Daejrebe ahte sjïere *etnalaš dåehkide maahta årrodh daerpiesvoete nuhtjedh #sjïere<adj><cmp_attr><der_lágan><adj><attr> geatskanimmievuekiej aalmogenhealsoenbarkoen/ bïevnesebarkoen gaskesisnie, dovne #gïeleh<adj><pl><nom> jïh kulturellelaakan.
Go galggaš juksat etnalaš veahádagaid, nugo sápmelaččaid, ja eará nationála minoritehtaid, de ferte álbmotdearvvašvuođabarggu erenoamážit heivehit dáid joavkkuide, sihke gielalaččat ja kultuvrralaččat.
Goh edtja jaksedh *etnalaš *veahádagaid, goh saemiej, jïh jeatjah nasjonaales *minoritehtaid, dellie tjuara aalmogenhealsoenbarkoem joekoenlaakan daejtie sjïehtehtidh dåehkide, dovne #gïeleh<adj><pl><nom> jïh kulturellelaakan.
Dutkan lea vealtameahttun deaŧalaš dan oktavuođas go galgá árvvoštallat dárbbašlaš gaskaomiid gielddaid ja fylkkagielddaid bargui álbmotdearvvašvuođain sámi álbmoga várás.
Dotkeme lea @→A> vihkele dennie gaskesisnie goh edtja daerpies tsavtshvierhtide laejhtedh tjïelti jïh fylhketjïelti borkese aalmogehealsojne saemien aalmogen muhteste.
Dán vuođul bivddii Sámediggi ahte čuovvovaš sátnehápmi biddjojuvvošii ođđa álbmotdearvvašvuođaláhkii: ” Kommunen skal i sin planstrategi sikre at den samiske befolkning blir ivaretatt.”
Daan dïere meedti Saemiedigkie ahte minngebe baakoehaamoe bïejesåvva orre aalmogenhealsoenlaakese: ” *Kommunen s.*kal i. daj *planstrategi *sikre *at dan *samiske *befolkning *blir *ivaretatt.”
Stuorradiggi ii čuovvolan dán evttohusa.
Ij stoerredigkie dåeredh daam uvtelassem.
Sámediggi áigu joatkit barggu sámi álbmotdearvvašvuođa hástalusaid oainnusmahttimiin.
Saemiedigkie sæjhta barkoem jåerhkedh saemien aalmogehealsoen haestemi *oainnusmahttimiin.
Gielddalaš- ja fuolahusbálvalusláhka
*Gielddalaš- jïh hoksedïenesjelaake
Gielddalaš dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusaid láhka lea guovddáš láhka sámi pasieanttaid várás.
*Gielddalaš @X> jïh hoksedïenesji laake lea voernges laake saemien skïemtjiji muhteste.
Gielddalaš dearvvašvuođa- ja fuolahusfálaldat lea deaŧalaš oassi dearvvašvuođa- ja fuolahusfálaldagain sámi pasieanttaide.
*Gielddalaš @X> jïh hoksefaalenasse lea vihkeles boelhke @X> jïh hoksefaalenassine saemien skïemtjijidie.
Sámediggái lea leamaš deaŧalaš konsultašuvnnain Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanttain sihkkarastit sámi pasieanttaid vuoigatvuođaid ja dárbbuid ođđa lágas.
Saemiedægkan orreme vihkele konsultasjovnine @X> jïh hoksedepartemeentine gorredidh saemien skïemtjiji reaktide jïh daerpiesvoetide orre laakesne.
Sámi pasieanttain sámegiela hálddašanguovllus, lea vuoigatvuohta geavahit sámegiela dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusain, ja dat lea mearriduvvon sámelágas.
Saemien skïemtjijinie saemiengïelen reeremedajvesne, lea reakta nuhtjedh saemiengïelem @X> jïh sosialdïenesjinie, jïh dïhte saemienlaakesne nænnoestovveme.
Sámi pasieanttain olggobealde sámegiela hálddašanguovllu lea maiddái dárbu oažžut dakkár bálvalusaid main sámi giella ja kultuvra váldojuvvo vuhtii.
Saemien skïemtjijinie ålkolen saemiengïelen reeremedajven aaj lea daerpiesvoete åadtjodh dagkeres dïenesjidie mejnie saemien gïele jïh kultuvre ååktesåvva vuehtieji.
Sámediggi livččii háliidan dovddahit lága hámis ahte sámi pasieanttain sihke siskkabealde ja olggobealde sámegiela hálddašanguovllu, lea gáibádus ahte láhččojuvvon bálvalusat deattuhuvvojit bálvalusaid hábmedettiin.
Saemiedigkie sïjhteme @→N> laakem haamosne ahte saemien skïemtjijinie dovne *siskkabealde jïh ålkolen saemiengïelen reeremedajven, lea krïevenasse ahte laatjasovveme dïenesjh #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> dïenesjidie hammodeminie.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 126. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 126. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanta ii sáhttán vuhtii váldit dán gáibádusa, muhto evttohii ođđa čuoggá gielddalaš dearvvašvuođa- ja fuolahusláhkaevttohussii, mii lea ná.
@X> jïh ij hoksedepartemeente maehtieh vuehtieji ååktedh daam krïevenassem, mohte uvtedi orre #tsiehkie<n><sem_measr_sign><sg><acc> *gielddalaš @X> jïh hokselaakeuvtelassese, mij naemhtie lea.
Lága mearkkašumiin dovddahuvvui ahte sámi pasieanttaid geat ásset sámegiela hálddašanguovllu olggobealde, berre guldalit dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid hábmema oktavuođas.
Laaken mïerhkesjimmine damtehtovvi ahte saemien skïemtjijidie gïeh veasoeh saemiengïelen reeremedajven ålkolen, byöroe goltelidh @X> jïh sosialdïenesji hammoem gaskesisnie.
Sámediggi áigu ain joatkit barggu dan ektui ahte sámi pasieanttain siskkabealde ja olggobealde sámegiela hálddašanguovllu, galget leat seammalágan vejolašvuođat oažžut dakkár dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusaid main lea sámi giella- ja kulturgelbbolašvuohta.
Saemiedigkie sæjhta annje barkoem jåerhkedh dan muhteste ahte saemien skïemtjijinie *siskkabealde jïh ålkolen saemiengïelen reeremedajven, edtjieh årrodh aktelaaketje nuepieh åadtjodh dagkeres @X> jïh hoksedïenesjidie mejnie lea saemien gïele- jïh kultuvremaahtaldahke.
Kvalitehta ja pasieantasihkarvuohta
Kvaliteete jïh #skïemtjije<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoete
Ovttasdoaibmanođastusa čuovvoleapmin ovddidii ráđđehus Nationála dearvvašvuođa- ja fuolahusplána (2011-2015) 2011:s.
*Ovttasdoaibmanođastusa dåeriedimmine evtiedi reerenasse Nasjonaale @X> jïh hoksesoejkesjem (2011-2015) 2011:sne.
Das daddjojuvvui ahte ráđđehus áigu 2012:s ovddidit stuorradiggedieđáhusa kvalitehta ja pasieantasihkarvuođa birra.
Dennie jeahtasovvi ahte reerenasse sæjhta 2012:sne evtiedidh stoerredigkiebïevnesem kvaliteeten jïh #skïemtjije<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoeten bïjre.
Dieđáhusas galgá biddjojuvvot vuođđun viiddis kvalitehtadoaba ja movt dan sáhttá láhčit ávkin vai pasieanta/geavaheaddji ieš sáhtášii árjjalaččat searvat iežas dikšui/fuolahussii.
Bïevnesisnie edtja bïejesovvedh våaroeminie vijries kvaliteetelahtese jïh guktie dam maahta laetjedh nåhtojne vuj skïemtjije/nuhtjije jïjtje maahta eadtjohkelaakan meatan jïjtjse skïemtjesåjhterasse/hoksese.
Sámediggi lea searvan cealkámuščoahkkimii gos dieđáhusa áigeguovdilis fáttát čalmmustuvvojedje, ja gos čilgejuvvui movt proseassa dieđáhusbargguin galgá leat.
Saemiedigkie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><cmp_sgnom><cmp>tjåånghkese #meatan<adv><prfprc> sijjesne bïevnesen daaletje aamhtesh #gåhtsajehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><pl>, jïh sijjesne #boejhkelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> guktie prosesse bïevnesebarkojne edtja årrodh.
Sámedikki bealis lea deattuhuvvon earret eará sámi giella ja kultuvra kvalitehta ja pasieantasihkarvuođa beallin.
Saemiedigkien bielesne gaskem jeatjah #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> saemien gïele jïh kultuvre kvaliteeten jïh #skïemtjije<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoeten bieline.
Sámedikki oaivila mielde fuonida sámi giela ja kultuvrra gelbbolašvuođa váilun sámi pasieanttaid pasieantasihkarvuođa ja dearvvašvuođafálaldagaid kvalitehta.
Saemiedigkien aarvoen mietie *fuonida saemien gïelen jïh kultuvren maahtaldahken fååtesæjjine saemien skïemtjiji #skïemtjije<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoetem jïh healsoenfaalenassi kvaliteetem.
Kvalitehta ja pasieantasihkarvuođa eaktun lea ahte pasieanta ja divššárat áddehallet gaskaneaset.
Kvaliteeten jïh #skïemtjije<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoeten moenemetsiehkine lea ahte skïemtjije jïh *divššárat #aerviedidh<vblex><tv><der_halla><vblex><indic><pres><p3><pl> *gaskaneaset.
Dát bidjá vuođu diehtojuohkinlonuhallamii mii lea dárbbašlaš jos galgá sáhttit addit buoremus ja rivttes divššu.
Daate våaromem beaja #bïevnese<n><cmp_sgnom><cmp>#låtnodh<vblex><tv><der_alla><vblex><der_nomact><n><sg><ill> mij daerpies jis edtja maehtedh vedtedh bööremes jïh rïektes såjhtoem.
Sámediggi oaivvilda ahte sámi pasieanttaid kvalitehta ja sihkarvuohta sin divššus dávjá lea gitta sámi giela ja kultuvrra máhtolašvuođas.
Saemiedigkie jeahta ahte saemien skïemtjiji kvaliteete jïh vihtiesvoete daj såjhtosne daamhtah öövre lea saemien gïelem jïh kultuvrem *máhtolašvuođas.
Danne lea deaŧalaš addit stuorát fuomášumi gulahallamii ja gillii kvalitehta ja pasieantasihkarvuođa mihtideamis.
Dannasinie vihkele vedtedh stoerebe åssjalommesem gaskesadtemasse jïh gïelese kvaliteeten jïh #skïemtjije<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoeten möölemisnie.
Sámediggi lea ožžon diehtit ahte dát čuovvoluvvo guovddáš dearvvašvuođaeiseválddiid bealis.
Saemiedigkie åådtjeme daejredh daate #dåeriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> voernges verviesvoetenåejvieladtji bielesne.
Sámediggi bargá viidáseappot fáttáin maiddái min jahkásaš konsultašuvnnaid oktavuođas Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanttain guovlulaš dearvvašvuođadoaimmahagaid barggahandokumeanttaid hárrái.
Saemiedigkie vijriehkåbpoe barka aamhtesinie aaj mijjen jaapetje konsultasjovni gaskesisnie @X> jïh hoksedepartemeentine regionaales *dearvvašvuođadoaimmahagaid #barkedh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>tjaatsegi gaavhtan.
Sámediggi áigu leat mielde viidáseappot dieđáhusbarggus, ja earret eará loktejuvvo fáddá Sámedikki dievasčoahkkimii meannudeapmái.
Saemiedigkie sæjhta årrodh mietie vijriehkåbpoe bïevnesebarkosne, jïh gaskem jeatjah lutnjesåvva aamhtese Saemiedigkien dïevestjåånghkese gïetedallemasse.
Nationála bioteknologiijastrategiija
Nasjonaale bioteknologijestrategije
Sámediggi lea addán cealkámuša ráđđehusa bargui nationála bioteknologiija ektui.
Saemiedigkie vadteme #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><gen> reerenassen borkese nasjonaale bioteknologijen muhteste.
Sámedikki mielas lea bargu nationála strategiijain bioteknologiija ektui deaŧalaš ja das lea mearkkašupmi sámi álbmogii.
Saemiedigkien mïelesne lea barkoe nasjonaale strategijine bioteknologijen muhteste vihkele jïh dennie lea mïerhkesjimmie saemien aalmogasse.
Sámediggi čujuha cealkámušas ahte Sámediggi, ovttas máŋggain departemeanttain, lea searvan proseassaide main lea mearkkašupmi bargui nationála strategiijain bioteknologiija ektui.
Saemiedigkie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><ine> tjaatseste ahte Saemiedigkie, ektesne gelline departemeentine, prosesside #meatan<adv><prfprc> mejnie lea mïerhkesjimmie borkese nasjonaale strategijine bioteknologijen muhteste.
Earret eará čujuhuvvo bargui luondduvalljivuođalágain 2009 rájes ja Nagoya-protokollii 2010 rájes biologalaš eatnatgeardáivuođa konvenšuvnna vuolde.
Gaskem jeatjah borkese tjaatseståvva *luondduvalljivuođalágain 2009:n raejeste jïh Nagoya-buertiegærjese 2010:n raejeste *biologalaš *eatnatgeardáivuođa konvensjovnen nuelesne.
Dán barggus leat ráhkaduvvon njuolggadusat genehtalaš resurssaid oažžumii ja govttolaš ja ovttaárvosaš juogadeapmái mii čuovvu dán lágan resurssaid ávkkástallama.
Daennie barkosne leah dorjesovveme njoelkedassh *genehtalaš vierhtiej åadtjoemasse jïh *govttolaš jïh seammavyörtegs joekedæmman mij dåerede daennie laakesne vierhtiej nåhtadimmiem.
Sámediggi vuordá ahte dát heivehuvvo nationála strategiijai bioteknologiija ektui.
Saemiedigkie vuarta daate nasjonaale strategijese sjïehtelåvva bioteknologijen muhteste.
Sámediggi čujuha maiddái álgoálbmogiid vuoigatvuođaide, gč.
Saemiedigkie aaj tjaatseste aalkoeåålmegidie reaktide, *gč.
ILO-konvenšuvnna nr 169 ja ON álgoálbmotvuoigatvuođaid julggaštusa.
#ILO-konvenšuvdna<np><sg><gen> nr. 169 jïh ONEN aalkoeåålmegereaktaj/aalkoeåålmehreaktaj/aalkoeåålmhreaktaj deklarasjovnem.
Sámediggi čujuha dasto cealkámušastis ahte Nationála strategiija bioteknologiija ektui lea mielde dahkamin rivttes válljejumiid áššiin makkár dutkama mii dárbbašit ja mainna lágiin min servodat galgá hálddašit dan máhtolašvuođa maid dutkan addá midjiide.
Saemiedigkie dehtie minngede tjaatseste *cealkámušastis ahte Nasjonaale strategijem bioteknologijen muhteste lea mietie darjoeminie rïektes *válljejumiid aamhtesinie magkeres dotkemem mijjieh daarpesjibie jïh mejnie vuekine mijjem siebriedahke edtja dam reeredh *máhtolašvuođa maam dotkeme mijjese vadta.
Dan oktavuođas lea dalle sámi álbmogis veaháš erenoamáš hástalusat.
Dennie gaskesisnie joem lea saemien aalmogisnie ånnetji sjïere haestemh.
Sámi genaávdnasiin ollu surggiin leat erohusat majoritehta genaávdnasiid ektui Norggas, ja danne sáhttet leat miellagiddevaččat dutkanoktavuođas.
Saemien *genaávdnasiin jeenje suerkine leah joekehtsh *majoritehta *genaávdnasiid moenemetseahkan Nöörjesne, jïh dannasinie maehtieh årrodh murriedåbpoe dotkemegaskesisnie.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 127. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 127. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Sámediggi diehtá ahte genaávdnasat dál eai registrerejuvvo etnalaš dovdomearkkaiguin.
Saemiedigkie daajra ahte *genaávdnasat daelie eah registreerh *etnalaš domtesevæhtajgujmie.
Muhto ovttaskas guovlluin Norggas ii leat váttis nannet ahte genaávdnasat dán guovllus vulget sámi álbmogis.
Mohte oktegs dajvine Nöörjesne geerve ij nænnoestidh ahte *genaávdnasat daennie dajvesne vuelkieh saemien aalmogistie.
Sámediggi lea bidjan merkii ahte Nationála dearvvašvuođa- ja fuolahusplána rahpá vejolašvuođa rievdadit njuolggadusaid ja geavahusa go guoská dearvvašvuođaregistariid ja bio-báŋkkuid ovddideapmái.
Saemiedigkie væhtese bïejeme ahte Nasjonaale @X> jïh hoksesoejkesje nuepiem geehpehte jarkestidh njoelkedasside jïh åtnoem goh dæjpa *dearvvašvuođaregistariid jïh *bio-baanghki evtiedæmman.
Háliidit oaneheappo gaskka dihtorávdnasiidda mat leat nationála registariin ja biobáŋkkuin.
Sijhtieh åeniehkåbpoen gaskemsh daatamasjijnematerijellide mah nasjonaales *registariin jïh *biobáŋkkuin.
Dát bargu guoská juo eandalii juste sámi álbmogii.
Daate barkoe joe dæjpa *eandalii dastegh saemien aalmogasse.
Sámediggi lea ožžon signálaid Bioteknologiijalávdegottis ahte sámi genat leat miellagiddevaččat boahtteáiggi dutkamis.
Saemiedigkie åådtjeme *signálaid Bioteknologijemoenehtsistie ahte saemien *genat murrede båetijen aejkien dotkemisnie.
Eaiggátvuohta genaresurssaide ja buriid dutkanprošeavttaid hábmen, lea politihkalaš ášši mii barggaha Sámedikki.
Aajhterevoete *genaresurssaide jïh bueriej dotkemeprosjeektide hammodem, lea politihkeles aamhtese mij Saemiedigkiem fassehte.
Nationála strategiija bioteknologiija várás galgá ráhkaduvvot 2011:s.
Nasjonaale strategijen bioteknologijen muhteste edtja 2011:sne dorjesovvedh.
Dasto galgá bioteknologiijaláhka ođasmahttojuvvot.
Dehtie minngede edtja bioteknologijelaake orrestovvedh.
Sámediggi háliida searvat dán bargui, ja bivdá danne beassat searvat prosessii viidáseappot.
Saemiedigkie sæjhta meatan daan borkese, jïh dannasinie maadta bïesebe meatan prosessese vijriehkåbpoe.
Sámi álbmogis lea vuoigatvuohta searvat proseassaide mat gusket sin boahtteáigái.
Saemien aalmogen lea reakta meatan prosesside mah dijpieh daj båetijen aajkan.
Nu lea maiddái áššis mii guoská etihkalaš standárddaid hábmemii ja eaiggátvuhtii bioteknologalaš áššiin.
Nimhtie aaj lea aamhtesisnie mij dæjpa *etihkalaš *standárddaid hommese jïh aajhterevoetese *bioteknologalaš aamhtesinie.
Heahtedieđihanbálvalus
#Neavroe<n><cmp_sgnom><cmp>#daejredh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>dïenesje
Sámediggi lea 2011:s konsulteren Justiisadepartemeanttain sámi geavaheddjiid ovdduid goziheamis heahtedieđihanbálvalusas.
Saemiedigkie lea 2011:sne *konsulteren Justisdepartemeentine saemien nuhtjiji *ovdduid geehtemisnie #neavroe<n><cmp_sgnom><cmp>#daejredh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>dïenesjisnie.
Čuovvu Sámelága giellanjuolggadusaid ahte sámi geavaheddjiin sámegiela hálddašanguovllu siskkabealde lea vuoigatvuohta bálvaluvvot sámegillii heahtedieđihanbálvalusas.
Dåeriedidien Saemienlaaken gïelenjoelkedasside ahte saemien nuhtjijinie saemiengïelen reeremedajven *siskkabealde lea reakta hoksehtovvedh saemiengïelese #neavroe<n><cmp_sgnom><cmp>#daejredh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>dïenesjisnie.
Sámi geavaheddjiin lea seamma stuorra dárbu, sihke siskkabealde ja olggobealde hálddašanguovllu, beassat gulahallat eatnigillii heahtediliin.
Saemien nuhtjijinie lea seamma stoere daerpiesvoete, dovne *siskkabealde jïh ålkolen reeremedajven, bïesebe ietniengïelese gaskestalledh neavroetsiehkine.
Justiisadepartemeanta lea gulahallan hálddašanguovllu gielddaiguin ášši birra.
Justisdepartemeente gaskestalleme reeremedajven tjïeltigujmie aamhtesen bïjre.
Sámediggi vuordá dán čilgema, ja áigu de konsulteret viidáseappot ášši birra.
Saemiedigkie vuarta daam boejhkehtassem, jïh dellie sæjhta *konsulteret vijrebh aamhtesen bïjre.
Ohcanvuđot doarjagat dearvvašvuođa-, sosiála- ja fuolahusprošeavttaide
#Ohcan<np><cmp_sgnom><cmp>våaromen dåarjoeh @X>, sosijaale- jïh hokseprosjeektide
Sámediggi hálddaša ohcanvuđot váikkuhangaskaomiid main addojuvvo doarjja dearvvašvuođa- ja sosiálaprošeavttaide maid mihttomearrin lea bargat buoret dearvvašvuođa-, sosiála- ja fuolahusbálvalusaid láhčimiin sámi geavaheddjiid várás.
Saemiedigkie reerie ohtsemevåaromen dïedtetsavtshvierhtide mejnie vadtasåvva dåarjoe @X> jïh sosijaaleprosjeektide mej ulmine lea barkedh buerebe @X>, sosijaale- jïh hoksedïenesji laetjieminie saemien nuhtjiji muhteste.
Jagi 2011 bušeahtas lei várrejuvvon 2 850 000,- ru dearvvašvuođa- ja sosiálaprošeavttaide.
Jaepien 2011 budsjehtesne bïedtesovveme 2 850 000,- *ru @X> jïh sosijaaleprosjeektide.
Ohcamiid submi oktiibuot lei 8 290 935,- ru.
Ohtsemi *submi *oktiibuot lij 8 290 935,- *ru.
15 prošektii juolluduvvui 3 118 160,- ru.
15 prosjeektese laeviehtovvi 3 118 160,- *ru.
Dán jagáš juolludusas lea eanaš prošeavttaid mihttomearrin leamaš ovddidit máhtolašvuođa sámi gielas ja kultuvrras dálá dearvvašvuođa- ja sosiálafálaldagain.
Daan jaapetje *juolludusas jeenjemes prosjeekti ulmine orreme evtiedidh *máhtolašvuođa saemien gïelesne jïh kultuvresne daaletje @X> jïh sosijaalefaalenassine.
Dát dávista doarjjaortnega váldomihttomearrái, ja lea mielde sihkkarastimin ovttaárvosaš dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid sámi álbmoga várás.
Daate dåarjoeöörnegem svååroe åejvieulmiemearan, jïh lea mietie gorredeminie seammavyörtegs @X> jïh sosialdïenesjidie saemien aalmogen muhteste.
Dasa lassin leat mii válljen addit doarjaga ovdaprošeavttaide maid mihttomearrin lea leamaš ovddidit dutkanjurdagiid ja prošeaktaevttohusaid.
Dan lissine leah mijjieh veeljeme vedtedh dåarjoem *ovdaprošeavttaide maam ulmine orreme evtiedidh dotkemeåssjalommesidie jïh prosjeekteuvtelasside.
Go dát prošeavttat gárvánit de addet daid bohtosat Sámediggái ávkkálaš máhtu dearvvašvuođa- ja sosiálapolitihka viidáseappot ovddideapmái sámi álbmoga guovdu.
Goh daah prosjeekth *gárvánit dellie vedtieh daj illedahkh Saemiedægkan aevhkies soekse @X> jïh sosijaalepolitihken vijriehkåbpoe evtiedæmman saemien aalmogen gaskoeh.
8 Regionálaovddideapmi
8 #Regionaale<adj><indecl><cmp_attr><cmp>evtiedimmie
Sámedikki váldomihttomearrin regionálaovddideamis lea ealli sámi kultuvrra, giela ja servodateallima bisuheapmi ja ovddideapmi dain surggiin maidda ovttasbargošiehtadusat, mat leat Sámedikki ja fylkkagielddaid gaskka gusket.
Saemiedigkien åejvieulmiemierine #regionaale<adj><indecl><cmp_attr><cmp>evtiedimmesne lea dyjre/dyre saemien kultuvren, gïelen jïh siebriedahkejielemen tjöödtjestehteme jïh evtiedimmie dejnie suerkine mejtie ektiebarkoelatjkoeh, mah leah Saemiedigkien jïh fylhketjïelti gaskemsh dijpieh.
Geatnegahtti ovttasbargu Sámedikki ja stáhta ja regionála eiseválddiid gaskka váikkuha sámi giela, kultuvrra ja servodateallima nannema ja oainnusmahttima.
*Geatnegahtti ektiebarkoe Saemiedigkien jïh staaten jïh regionaale åejvieladtji gaskemsh dijpie saemien gïelen, kultuvren jïh siebriedahkejielemen nænnoestimmien jïh *oainnusmahttima.
Ovttasbargošiehtadusat fylkkagielddaiguin leat deaŧaleamos gaskaoamit maiguin juksat mihttomeriid dán bargosuorggis.
Ektiebarkoelatjkoeh fylhketjïeltigujmie leah vihkielommes tsavtshvierhtieh mejgujmie jaksebe ulmide daennie barkoesuerkesne.
Bealit dollet čoahkkimiid jeavddalaččat, ja šiehtadusaid doaibmabijuid birra raporterejuvvo.
Bielieh tjåanghkojde #steeredh<vblex><iv><indic><pres><p3><pl> jaabnan, jïh latjkoej råajvarimmiej bïjre *raporterejuvvo.
Sámedikkis lea maiddái sierra doarjjapoasta mainna ruhtadit ovttasbargodoaibmabijuid Sámedikki ja fylkkagielddaid gaskka.
Saemiedigkien aaj lea sjïere dåarjoepåaste mejnie laeviehtieh ektiebarkoeråajvarimmide Saemiedigkien jïh fylhketjïelti gaskemsh.
Guovttegielalašvuođadoarjaga oktavuođas lea Sámediggi ráhkadan individuála ovttasbargošiehtadusaid juohke gielddain ja fylkkagielddain sierra go guoská dasa movt dat galget ovdánahttit, nannet ja ovddidit sámi gielaid.
Gööktengïelehvoetendåarjoem gaskesisnie lea Saemiedigkie dorjeme individuelle ektiebarkoelatjkojde #fïerhte<prn><ind><attr> tjïeltine jïh fylhketjïeltine sjïere goh dan dæjpa guktie dah edtjieh evtiedidh, nænnoestidh jïh evtiedidh saemien gïelide.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 128. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 128. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Regionála ja báikkálaš ovttasbargu
Regionaale jïh voenges ektiebarkoe
Sámediggi lea 2011:s bidjan ovdan čilgehusa regionála ja báikkálaš ovttasbarggu birra.
Saemiedigkie lea 2011:sne fraamme bïejeme tjïelkestimmiem regionaale jïh voenges ektiebarkoen bïjre.
Čilgehusa ulbmilin lei geahčadit vejolašvuođaid ja hástalusaid dán barggus, ja movt dán ovttasbarggu sáhtášii ovddidit viidáseappot.
Tjïelkestimmien ulmine lij vuejnedh nuepide jïh haestiemidie daennie barkosne, jïh guktie daam ektiebarkoem maahta vijriehkåbpoe evtiedidh.
Sámedikkis leat ovttasbargošiehtadusat fylkkagielddaiguin Hedmárkku rájes davás guvlui.
Saemiedigkien leah ektiebarkoelatjkoeh fylhketjïeltigujmie Hedmarhken raejeste noerhtese dajvese.
Ovttasbargošiehtadusaid bokte šihttojuvvo makkár ovddasvástádus regionála eiseválddiin galgá leat go guoská sámi gillii, kultuvrii ja servodatovddideapmái.
Ektiebarkoelatjkoej baaktoe *šihttojuvvo magkeres dïedte regionaale åejvieladtji edtja årrodh goh dæjpa saemien gïelese, kultuvrese jïh siebriedahkeevtiedæmman.
Ollu buorit bohtosat leat boahtán dán ovttasbarggus.
Jeenje buerie illedahkh båateme daehtie ektiebarkoste.
Dattetge oaivvilda Sámediggi ahte ovttasbargu fylkkagielddaiguin galgá leat eanet ulbmildiđolaš ja ahte bealit berrejit bidjat stuorát fuomášumi politihkalaš ovttasbargui.
Darhkan jeahta Saemiedigkie ahte ektiebarkoe fylhketjïeltigujmie jeenje edtja *ulbmildiđolaš jïh ahte bielieh byöroeh stoerebe åssjalommesem bïejedh politihkeles ektieborkese.
Ovttasbarggus sierra fylkkagielddaiguin háliida danne Sámediggi vuđolaččat geahčadit buot ovttasbargošiehtadusaid, ja revideret šiehtadusteavsttaid dađi mielde.
Ektiebarkosne sjïere fylhketjïeltigujmie dannasinie sæjhta Saemiedigkie veele vuejnedh gaajhkide ektiebarkoelatjkojde, jïh latjkoeteeksti revideerebe *dađi mietie.
Gielddat leat Sámedikki politihka deaŧaleamos vuolggaheddjiid searvvis go guoská servodatsurggiide nugo oahpahus, mánáidgárddit, giella, kultuvra, areálahálddašeapmi ja ealáhusat.
Tjïelth leah Saemiedigkien politihken vihkielommes seedtiji siebresne goh siebriedahkesuerkide dæjpa goh ööhpehtimmie, maanagïerth, gïele, kultuvre, goelpeneståaroereereme jïh jielemh.
Sámedikkis lea dál unnán formaliserejuvvon ovttasbargu gielddaiguin.
Saemiedigkien daelie ånnetji vihtiestovveme ektiebarkoe tjïeltigujmie.
Dasto ii leat mis kapasitehta eaige resurssat viidát bargat ovttas.
Dehtie minngede ij mijjesne kapasiteete eah vierhtieh vijrebe barkedh ektesne gænnah.
Danne signalisere Sámediggi regionála ja báikkálaš čilgehusas ahte mii áigut oažžut buoret vásihusaid ovttasbarggus gielddaiguin dihto áššesurggiin.
Dannasinie *signalisere Saemiedigkie regionaale jïh voenges tjïelkestimmesne mijjieh sïjhtebe buerebe dååjrehtsidie åadtjodh ektiebarkoste tjïeltigujmie såemies aamhtesesuerkijste.
Dát bargu lea álggahuvvon ovttasbargošiehtadusaid bokte guovttegielalašruđaid oktavuođas.
Daate barkoe aelkiehtovveme ektiebarkoelatjkoej baaktoe gööktengïelehbeetnegi gaskesisnie.
Ovttasbargošiehtadus Finnmárkku fylkkagielddain
Ektiebarkoelatjkoe Finnmaarhken fylhketjïeltine
Sámedikkis ja Finnmárkku fylkkagielddas lea jagis 2011 leamaš politihkalaš čoahkkin gos čađahuvvon doaibmabijut geahčaduvvojedje ja makkár doaibmabijut galget čađahuvvot 2011:s.
Saemiedigkesne jïh Finnmaarhken fylhketjïelten jaepesne 2011 orreme politihkeles tjåanghkoe sijjesne tjïrrehtovveme råajvarimmieh vuajnasovvin jïh magkeres råajvarimmieh edtjieh 2011:sne tjïrrehtovvedh.
Jagi 2011 várás leat Sámediggi ja Finnmárkku fylkkagielda ráhkadan gaskaraporterema mas geahčadit makkár doaibmabijut leat čađahuvvon 2011:s ja makkár doaibmabijut leat báhcán.
Jaepien 2011 muhteste leah Saemiedigkie jïh Finnmaarhken fylhketjïelte dorjeme *gaskaraporterema mesnie vuejnieh magkeres råajvarimmieh 2011:sne tjïrrehtovveme jïh magkeres råajvarimmieh baatseme.
Jagi 2012 álggus galget geahčaduvvot buot jagi 2011 doaibmabijut politihkalaš čoahkkimis beliid gaskka.
Jaepien 2012 aalkoevisnie edtjieh gaajhken jaepien vuajnasovvedh 2011 råajvarimmieh politihkeles tjåanghkosne bieliej gaskemsh.
Finnmárkku fylkkagielda ja Sámediggi leat ovttaoaivilis ahte ovttasbargu doaibmá bures daid resurssaid vuođul mat leat geavahusas.
Finnmaarhken fylhketjïelte jïh Saemiedigkie sïemes leah ahte ektiebarkoe hijvenlaakan jåhta daj vierhtiej dïere mah åtnosne.
Ovttasbargošiehtadus váikkuha sámi giela, kultuvrra ja servodateallima oainnusmahttima.
Ektiebarkoelatjkoe dijpie saemien gïelen, kultuvren jïh siebriedahkejielemen *oainnusmahttima.
Bealit leat ságaškuššan ovttasbargošiehtadusa hámi birra ja leat ovttaoaivilis ahte revideregoahtit šiehtadusteavstta.
Bielieh ektiebarkoelatjkoem digkiedamme haamoen bïjre jïh sïemes leah ahte revideeregåetebe latjkoeteekstem.
9 Riikkaidgaskasaš ja sámi ovttasbargu
9 Gaskenasjonaale jïh saemien ektiebarkoe
Sámedikki mihttomearri iežamet riikkaidgaskasaš áŋgiruššamiin lea ahte álgoálbmogat galget beassat mearridit iežaset ovdáneami ja iežaset beroštumiin váldit vára riikkaidgaskasaččat.
Saemiedigkien ulmie jïjtjemh gaskenasjonaale eadtjaldovveminie lea ahte aalkoeåålmegh edtjieh bïesedh nænnoestidh jïjtjsh evtiedimmiem jïh jïjtjemsh ïedtjine ååktedh vaahram gaskenasjovnaale daltesisnie.
Mii háliidit viiddis ovttasbarggu sápmelaččaid gaskkas riikkarájáid rastá.
Mijjieh vijries ektiebarkoem sïjhtebe saemiej gaskesne rïjhkenraasti rastah.
Seammás galgá Sámediggi leat iešheanalaš aktevra ovttasbarggus earáiguin riikkaidgaskasaš doaimmain.
Seamma tïjjen edtja Saemiedigkie årrodh *iešheanalaš aktööre ektiebarkosne jeatjebigujmie gaskenasjonaale darjoeminie.
Sámediggi áŋgiruššá maid buoridit álgoálbmogiidda riikkaidgaskasaš riekteovdáneami
Saemiedigkie eadtjaldåvva maam aalkoeåålmegidie bueriedibie gaskenasjonaale reaktoeevtiedimmiem
Sámediggi njulge iežas riikkaidgaskasaš bargguid našunála ja riikkaidgaskasaš forain ja arenain mat gusket ON:i, davviguovllupolitihkkii, Sámi Parlamentáralaš ráđđái, Barentsovttasbargui, davviriikkaid ovttasbargui, Árktalaš ovttasbargui, Interreg ja Davit dimenšuvdna (EU) olahan dihte dáid mihttomeriid.
Saemiedigkie *njulge jïjtjse gaskenasjonaale barkoej nasjonaale jïh gaskenasjonaale *forain jïh sijjine mah ONESE dijpieh, noerhtedajvenpolitihkese, Saepmien Parlamentarihkeles raaran, #Barentsovttasbargu<np><sg><ill>, noerhterïjhki ektieborkese, #Arktihken<adj><sg><nom> #laavenjostedh<vblex><iv><der_passs><vblex><iv><indic><pret><p3><sg>, Interregen jïh Noerhth *dimenšuvdna (*EU) hïnneminie åvteste daaj ulmiej.
Sámedikki riikkaidgaskasaš áŋgiruššan
Saemiedigkien gaskenasjonaale eadtjaldovveme
Eai leat dušše našunála áššit mat gusket sámi álbmogii Norggas.
Eah leah ajve nasjonaale aamhtesh mah dijpieh saemien aalmogasse Nöörjesne.
Riikkaidgaskasaš politihkalaš proseassat gusket eanet ja eanet njuolga sámi servodahkii.
Gaskenasjonaale politihkeles prosessh dijpieh jeenje jïh jeenje rïekte saemien siebriedahkese.
Jus Sámediggi galgá sáhttit vuhtiiváldit sámi álbmoga beroštumiid ja vuoigatvuođaid, de ferte maiddái Sámedikkis áŋgiruššan riikkaidgaskasaččat.
Jis Saemiedigkie edtja maehtedh seatadidh saemien aalmogen ïedtjide jïh reaktide, dellie tjuara aaj Saemiedigkesne eadtjaldovveme gaskenasjovnaale daltesisnie.
Dáinna vuođuin lea Sámediggi nannen iežas riikkaidgaskasaš áŋgiruššama, earret eará go lea ođđasisorganiseren hálddahusa ja go politihkalaččat lea nammadan riikkaidgaskasaš áirasa.
Daejnie våaroeminie lea Saemiedigkie jïjtjemse nænnoestamme gaskenasjonaale eadtjaldovvemen, gaskem jeatjah goh lea *ođđasisorganiseren reeremem jïh goh politihkeleslaakan nammoehtamme gaskenasjonaale saadthalmetjem.
Sámediggeráđđi lea dieđihan ahte ođđa riikkaidgaskasaš dieđáhus ráhkaduvvo, mii galgá leat vuođđun min viidáset bargui riikkaidgaskasaččat.
Saemiedigkieraerie bïeljelamme ahte orre gaskenasjonaale bïevnese dorjesåvva, mij edtja årrodh våaroeminie mijjen vijrebe borkese gaskenasjovnaale daltesisnie.
Sámedikki riikkaidgaskasaš áirras galgá váldit vára ja ovddidit Sámedikki beroštumiid ja oainnu riikkaidgaskasaš áššiin ja proseassain mat leat áigeguovdilat Sámediggái, Sámedikki otná politihka mielde.
Saemiedigkiem gaskenasjonaale saadthalmetje edtja vaahram ååktedh jïh evtiedidh Saemiedigkien ïedtjide jïh vuajnoem gaskenasjonaale aamhtesinie jïh prosessine mah #daaletje<adj><sg><nom> Saemiedægkan, Saemiedigkien *otná politihken mietie.
Sámediggi hálddaša prinsihpalaš oaiviliid iešguđet lágan riikkaidgaskasaš arenain.
Saemiedigkie prinsihpeles aarvojde reerie #fïereguhte<prn><ind><attr> dagkeres gaskenasjonaale sijjine.
Dehálaš lea maiddái ahte álgoálbmotdimenšuvdna vuhtiiváldojuvvo našuvnnalaččat ja riikkaidgaskasaččat, ja ahte áššit main lea mearkkašupmi álgoálbmogiidda ovddiduvvojit sihke riikkadásis ja riikkaidgaskasaččat.
Vihkele aaj lea ahte aalkoeåålmehdimensjovne nasjonaalelaakan #seatadidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> jïh gaskenasjovnaale daltesisnie, jïh ahte aamhtesh mejnie lea mïerhkesjimmie aalkoeåålmegidie #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> dovne rïjhkendaltesisnie jïh gaskenasjovnaale daltesisnie.
Sámediggi atná dehálažžan gulahallama ja oktavuođafierpmádaga huksema, bargguin riikkaidgaskasaš arenain.
Saemiedigkie åtna vihkielinie gaskesadtemem jïh gaskesenvearmadahken tseegkemem, barkojne gaskenasjonaale sijjine.
2011:s leat mii danin oasálastán čoahkkimiin ja eará arenain gos álgoálbmotvuoigatvuođat dahje sámiid vuoigatvuođat leat leamaš áigeguovdilis fáttát.
2011:sne leah mijjieh dannasinie #vyöjhkesadtedh<adv> tjåanghkojne jïh jeatjah sijjine sijjesne aalkoeåålmegereaktah/aalkoeåålmehreaktah/aalkoeåålmhreaktah jallh saemiej reaktah orreme daaletje aamhtesh.
Čoahkkimat guovddáš eiseválddiiguin
Tjåanghkoeh voernges åejvieladtjigujmie
Sámedikkis leat guokte konsulterenčoahkkima jagis Olgoriikadepartemeanttain.
Saemiedigkien leah göökte *konsulterenčoahkkima jaepesne Ålkoelaantedepartemeentine.
Čoahkkimiid sisdoallu lea leamaš Sámedikki riikkaidgaskasaš barggut ja oktiiheiveheapmi departemeanttaiguin dán oktavuođas.
Tjåanghkoej sisvege orreme Saemiedigkien gaskenasjonaale barkoeh jïh iktedimmie departemeentigujmie daennie gaskesisnie.
Áššit mat leat digaštallojuvvon leat vuosttažettiin leamaš áššit mat gusket davviriikkapolitihkkii, dása gullet ealáhusovdáneapmi ja minerálabohkan sámi guovlluin, Barentsovttasbargu, Arktalaš Ráđđi ja olmmošvuoigatvuođagažaldagat ja álgoálbmotáššit ON:s.
Aamhtesh mah #dïerhkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> voestegh orreme aamhtesh mah noerhterïjhkenpolitihkese dijpieh, daase guvlieh jielemeevtiedimmie jïh *minerálabohkan saemien dajvine, #Barentsovttasbargu<np><sg><nom>, Arktihken raerie jïh åålmehreaktangyhtjelassh jïh aalkoeåålmegeaamhtesh/aalkoeåålmehaamhtesh/aalkoeåålmhaamhtesh ONESNE.
Sámediggi lea buktán cealkámuša stuoradiggedieđáhussii davviguovlluid birra, mii geigejuvvui skábmamánu 2011.
Saemiedigkie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> buakteme stoerredigkiebïevnesasse noerhtedajvi bïjre, mij rahkan gietskiedovvi 2011.
Cealkámušas lea Sámediggi deattuhan earret eará ahte álgoálbmotvuoigatvuođat fertejit ovddiduvvot ja doahttaluvvot ja ahte álgoálbmogat galget sihkkarastojuvvot iešmearrideami ja váikkuheami davviguovlluid ovdáneamis.
#Jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><ine> lea Saemiedigkie gaskem jeatjah tjïelkestahteme ahte aalkoeåålmegereaktah/aalkoeåålmehreaktah/aalkoeåålmhreaktah tjuerieh #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jïh #ussjedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jïh ahte aalkoeåålmegh edtjieh #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jïjtjereeremen jïh dïedten noerhtedajvi evtiedimmesne.
Álgoálbmogat fertejit maiddái oažžut ekonomalaš resurssaid vai sáhttet searvat friddja ja iešheanalaš aktevran riikaidgaskasaš mearridanproseassain ja ovttasbargoorgánain mat gusket davviguovlluide.
Aalkoeåålmegh tjuerieh aaj ekonomeles vierhtide åadtjodh vuj maehtieh meatan frijje jïh *iešheanalaš aktöörine/aktöörinie gaskenasjonaale nænnoestimmieprosessijste jïh ektiebarkoeorgaanijste mah noerhtedajvide dijpieh.
Sámediggi lea duhtavaš gulahallamiin Olgoriikadepartemeanttain ja go eanet Sámedikki cealkámušain leat váldon mielde dieđáhussii.
Saemiedigkie madtjeles gaskesadteminie lea Ålkoelaantedepartemeentine jïh goh jeenje Saemiedigkien #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><ine> åokteme mietie bïevnesasse.
Sámediggi lea buktán cealkámuša ođđa stuoradiggedieđáhussii stáhtalaš eaiggátvuođa birra.
Saemiedigkie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> buakteme orre stoerredigkiebïevnesasse staateles aajhterevoeten bïjre.
Cealkámušas deattuhuvvui ehtalaš njuolggadusaid dehálašvuohta ja ealáhuseallima servodatovddasvástádus álgoálbmotguovlluin.
#Jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><ine> #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> *ehtalaš njoelkedassi vihkelesvoete jïh jielemestujmien siebriedahkedïedte aalkoeåålmegedajvine/aalkoeåålmehdajvine/aalkoeåålmhdajvine.
Davvi dimenšuvdna (EO)
Noerhte *dimenšuvdna (*EO)
Sámediggi ovddida áššiid EO:i, earret eará Davvi dimenšuvnna bokte.
Saemiedigkie aamhtesidie evtede *EO:#i<n><abbr><sg><acc>, gaskem jeatjah Noerhte *dimenšuvnna gåaskoejin.
Davvi dimenšuvdna lea doaibmaguoibmevuohta mas EO, Ruošša, Islánda ja Norga leat searvvis.
Noerhte *dimenšuvdna lea *doaibmaguoibmevuohta mesnie *EO, Russlaanten, Jïengelaante jïh Nöörje siebresne.
Dálkkádat, kultuvra, dearvvašvuohta ja fievrrideapmi davviguovlluin leat áŋgiruššansuorggit.
*Dálkkádat, kultuvre, healsoe jïh juhteme noerhtedajvine leah barkoesuerkieh.
Doaibmaguoibmevuođa Parlamentarihkkárkonferánssas Romssas 2011:s deattuhii Sámediggi ahte álgoálbmogat davvin fertejit vuhtiiváldojuvvot ja gullojuvvot go mearrádusat main lea dadjamuš sidjiide, dahkkojit.
*Doaibmaguoibmevuođa *Parlamentarihkkárkonferánssas Romsesne 2011:sne tjïelkestehti Saemiedigkie ahte aalkoeåålmegh noerhtene tjuerieh #seatadidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jïh govlesovvedh goh mieriedimmieh mejnie lea #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> dejtie, dorjoeh.
Sámediggi oaivvilda maiddái ahte ferte ásahuvvot sierra bargojoavku álgoálbmogiid várás Davvidimenšuvnna rámmaid siskkobealde.
Saemiedigkie aaj jeahta ahte tjuara tseegkesovvedh sjïere barkoedåehkie aalkoeåålmegi muhteste *Davvidimenšuvnna mieriej sisnjelen.
Dát lea ovdal evttohuvvon Raipon álgoálbmotorganisašuvnnas.
Daate lea aarebi #uvtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *Raipon aalkoeåålmegeorganisasjovnesne/aalkoeåålmehorganisasjovnesne/aalkoeåålmhorganisasjovnesne.
Sámediggi lea danin duhtavaš go álgoálbmogiid beroštupmi lea sisaváldojuvvon konferánssa loahppajulggaštussii.
Saemiedigkie dannasinie lea madtjele goh aalkoeåålmegi ïedtje lea *sisaváldojuvvon konferaansen minngiegietjiedeklarasjovnese.
Loahppajulggaštusas bivdojuvvojit ráđđehusat bealálašriikkain Davit dimenšuvnnas ovttasbargat álgoálbmogiiguin hábmendihti vuogádaga mii nanne álgoálbmogiid searvama Davit dimenšuvnna politihkas.
Minngiegietjiedeklarasjovnesne maadtasuvvieh reerenassh *bealálašriikkain Noerhth *dimenšuvnnas aalkoeåålmegigujmie laavenjostedh *hábmendihti systeemem mij nænnoste aalkoeåålmegi meatan @←ADVL> *dimenšuvnna politihkesne.
Barentsovttasbargu
#Barentsovttasbargu<np><sg><nom>
Sámediggi lea addán 100 000 ruvdnosaš doarjaga Barentsčállingotti álgoálbmotbargái, geahča rámmašiehtadusa Olgoriikadepartemeanttain.
Saemiedigkie vadteme 100 000:m *ruvdnosaš dåarjoem Barentsčállingoddijjen aalkoeåålmegebarkijasse/aalkoeåålmehbarkijasse/aalkoeåålmhbarkijasse, gïehtjedh mierielatjkoem Ålkoelaantedepartemeentine.
Olgoriikadepartemeanta ja Sámediggi leat 2011:s joatkán álgoálbmotbargivirggi ovttain jagiin, ja áigot 2012.s árvvoštallat joatkima maiddái 2013 rádjai.
Ålkoelaantedepartemeente jïh Saemiedigkie #2011<num><sem_year><sg><ine> jåarhkeme aalkoeåålmegebarkijebarkoen/aalkoeåålmehbarkijebarkoen/aalkoeåålmhbarkijebarkoen aktine jaepine, jïh sijhtieh 2012.#s<n><abbr><sg><acc> laejhtedh jåerhkemem aaj 2013:n raajan.
Sámediggepresideanta oassálasttii go Norga válddii badjelasas Barentsráđi ovdagotti golggotmánus 2011.
Saemiedigkiepresideente Mealtan goh Nöörje bijjeli ååkti #Barentsráđđi<np><sg><acc> *ovdagotti golkesne 2011.
Sámediggepresideanta oassálasttii Norgga sáttagoddái ja oaččui moadde minuhta Norgga olgoriikaministara sárdnunáiggis.
Saemiedigkiepresideente Mealtan Nöörjen saadtehmoenehtsasse jïh åadtjoeji #måedtie<prn><ind><attr> minuhtem Nöörjen ålkoelaanteministeren saarnometïjjeste.
Sártnis deattuhii sámediggepresideanta ahte álgoálbmotovddastus Barentsovttasbarggus ferte ovddiduvvot viidáseappot.
Prïejhkesne tjïelkestehti saemiedigkiepresideente ahte *álgoálbmotovddastus #Barentsovttasbargu<np><sg><ine> tjuara vijriehkåbpoe #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>.
Son rámidii Barentsráđi go sii leat háhkan álgoálbmotoainnuid Joint Comminque nr 25 oktavuođas.
Dïhte #Barentsráđđi<np><sg><acc> #girmedh<vblex><iv><indic><pret><p3><sg> goh dah aalkoeåålmegevuajnojde/aalkoeåålmehvuajnojde/aalkoeåålmhvuajnojde skååffeme *Joint *Comminque nr. 25 gaskesisnie.
Viidáseappot deattuhii ahte stáhtat fertejit váldit mielde daid ON rávvagiid, mat earret eará bohtet ovdan ON erenoamášdieđiheaddji Anaya raporttas sápmelaččaid birra Suomas, Norggas ja Ruoŧas, ON erenoamášdieđiheaddji Anaya jahkásaš raporttain industriijadoaimmaid birra álgoálbmotguovlluin dahje daid lahka ja ON erenoamášáirasa Ruggie láidesteaddji prinsihpain industriijadoaimmaid ja olmmošvuoigatvuođaid birra.
Vijriehkåbpoe tjïelkestehti ahte staath tjuerieh ååktedh mietie daj ONEN bïhkedimmide, mah gaskem jeatjah fraamme båetieh ONEN sjïerebïeljelæjja Anayan reektehtsistie saemiej bïjre Soemeste, Nöörjeste jïh Sveerjeste, ONEN sjïerebïeljelæjja Anayan jaapetje reektehtsinie industrijedarjomi bïjre aalkoeåålmegedajvijste/aalkoeåålmehdajvijste/aalkoeåålmhdajvijste jallh daj lïhke jïh ONEN sjïeresaadthalmetjen *Ruggie *láidesteaddji prinsïhpine industrijedarjomi jïh åålmehreaktaj bïjre.
Sámediggi deattuhii ahte go váldá vuhtii dákkár rávvagiid, de sáhttá gávdnat buriid čovdosiid stáhtaide, álgoálbmogiidda ja industriijadoaimmaide Barentsguovllus.
Saemiedigkie tjïelkestehti ahte goh ååktoe vuehtieji dagkeres bïhkedimmide, dellie maahta gaavnedh bueriej *čovdosiid staatide, aalkoeåålmegidie jïh industrijedarjoemidie Barentsguovlusne.
Árktalaš ráđđi
Arktihken raerie
Sámediggi lea oassálastán Árktalaš ráđi ministtarčoahkkimii Ruonáeatnamis.
Saemiedigkie #mealtan<adv><prfprc> Arktihken raerien ministeretjåånghkese Ruonáeanesne.
Čoahkkimis deattuhii Sámediggi man deaŧalaš ovttasbargu Árktisas lea álgoálbmogiidda davvin, ja čujuhii dasa ahte dat máhttovuođđu maid Árktalaš ráđđi háhká, lea deaŧalaš Sámedikki mearrádusaide.
Tjåanghkosne tjïelkestehti Saemiedigkie maam vihkeles ektiebarkoe Árktisisnie aalkoeåålmegidie lea noerhtene, jïh dan tjaatsesti ahte dïhte maahtoevåarome aaj Arktihken raerie skååffoe, lea vihkeles Saemiedigkien mieriedimmide.
Vuosttaš juridihkalaččat čadni šiehtadus Árktalaš ráđi bokte, ohcama ja gádjuma birra Árktisas, mearriduvvui ministtarčoahkkimis.
Voestes juridihkeleslaakan gårredæjja latjkoe Arktihken raerien baaktoe, ohtsemen jïh beerkemen bïjre Árktisisnie, ministeretjåanghkosne nænnoestovvi.
Sohppojuvvui bargat viidáseappot ođđa čadni šiehtadusaiguin dás duohko.
barkedh #Latjkedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> vijriehkåbpoe orre gårredæjja latjkoejgujmie daelie *duohko.
Viidáseappot mearriduvvui ahte bistevaš čállingoddi ráđđái galgá ásahuvvot Romsii.
Vijriehkåbpoe nænnoestovvi ahte vihties sekretarijaate raaran edtja Romsese tseegkesovvedh.
Sámediggái lea deaŧalaš ahte čállingottis lea gelbbolašvuohta álgoálbmogiid vuoigatvuođaid ja beroštusaid birra.
Saemiedægkan vihkele ahte sekretarijaaten lea maahtaldahke aalkoeåålmegi reaktaj jïh *beroštusaid bïjre.
Dát lei okta eavttuin dasa ahte Ruoŧa, Norgga ja Suoma sámedikkit dorjo čállingotti ásaheami Romsii.
Daate lij akte moenemetsiehkine dan ahte Sveerjen, Nöörjem jïh Soemen saemiedigkieh dåarjoejin sekretarijaaten tseegkemem Romsese.
Oassálastin Norgga ja Kanada gaskasaš bistevaš bilaterála gulahallančoahkkimii
Mealtan Nöörjen jïh Kanada gasngesadtje vihties *bilaterála gaskesadtemetjåånghkese
Sámediggi oassálasttii Norgga sáttagoddái Norgga ja Kanada gaskasaš bistevaš bilaterála gulahallančoahkkimii davviguovlluid birra.
Saemiedigkie Mealtan Nöörjen saadtehmoenehtsasse Nöörjen jïh Kanadan gasngesadtje vihties *bilaterála gaskesadtemetjåånghkese noerhtedajvi bïjre.
Čoahkkima fáddán ledje mearrahálddašeapmi ekovuogádaga vuođul ja olju ja gássa Árktisas.
Tjåanghkoen aamhtesinie lin mearoereereme *ekovuogádaga dïere jïh ålja jïh *gássa Árktisisnie.
Sámediggi lea duhtavaš go lea oassálastán.
Saemiedigkie madtjele goh #mealtan<adv><prfprc>.
Mii beasaimet guoskevaš, riikkaidgaskasaš foras vejolašvuođa muitalit Sámedikki barggu ja oainnu birra mii guoská sápmelaččaide erenoamážit deaŧalaš áššiide ja hástalusaide, ja árktalaš guvlui oppalaččat.
Mijjieh bïesimh sjyöhtehke, gaskenasjonaale *foras nuepiem bïeljelidh Saemiedigkiem barkoen jïh vuajnoen bïjre mij saemide dæjpa joekoenlaakan vihkeles aamhtesidie jïh haestiemidie, jïh arktihken dajvese ellieslaakan.
Danne lea dákkár oassálastin mielde čalmmustahttimin Sámedikki barggu riikkaidgaskasaččat, ja maiddá buorideamen oktavuođa Árktisa eará álgoálbmogiiguin.
Dannasinie lea dagkeres mealtan mietie tjelmiestehtieminie Saemiedigkien barkoem gaskenasjovnaale daltesisnie, jïh *maiddá bueredeminie gaskesem Árktisen jeatjah aalkoeåålmegigujmie.
Sáttagoddi galledeamen Ruonáeatnama
Saadtehmoenehtse Ruonáeanam goevleleminie
Sámediggepresideanta oassálasttii stáhtačálli Erik Lahnsteina sáttagoddái galledit Ruonáeatnama golggotmánus.
Saemiedigkiepresideente Mealtan staatetjaelije Erik Lahnsteinen saadtehmoenehtsasse goevlelidh Ruonáeanam golkesne.
Áigumuš Sámedikki oassálastimiin lei oččodit lagat ovttasbarggu ealáhusovddidemiin álgoálbmotguovlluin.
Aajkoe Saemiedigkien mealtan lij åådtjedidh *lagat ektiebarkoem jielemeevtiedimmine aalkoeåålmegedajvijste/aalkoeåålmehdajvijste/aalkoeåålmhdajvijste.
Presideanttas lei sáhkavuorru semináras Ruonáeana – Norga Lihtolaččat davvin, álgoálbmogiid beroštumiid birra ja mo dat fuolahuvvojit.
Presideenten lij lahtestimmie seminaaresne Ruonáeana – Nöörje *Lihtolaččat noerhtene, aalkoeåålmegi ïedtji bïjre jïh guktie dah hoksesuvvieh.
Presideanta deattuhii sakka man deaŧalaš lea hálddašit luondduriggodagaid guoddevaččat ja evttohii ahte ferte ráhkadit njuolggadusaid dasa mo luondduriggodagaid galgá geavahit árktalaš guovlluin.
Presideente alme tjïelkestehti maam vihkele lea reeredh eatnemenræjhkoesvoetide *guoddevaččat jïh uvtedi ahte tjuara njoelkedasside darjodh dan guktie eatnemenræjhkoesvoetide edtja arktihken dajvine nuhtjedh.
Presideanttas lei maid čoahkkin Ruonáeatnama riikadikki (landstinget) ovdagottiin ja oassálasttii čoahkkimiidda ealáhus- ja álgoávnnasministariin, finánsaministariin ja oahpahus- ja dutkanministariin.
Presideentesne lij maam tjåanghkoem Ruonáeanan rïjhkedigkiem (*landstinget) *ovdagottiin jïh mealtan tjåanghkojde jieleme- jïh aalkoematerijelleministerinie, *finánsaministariin jïh ööhpehtimmie- jïh dotkemeministerinie.
Eará álgoálbmogat guossin
Jeatjah aalkoeåålmegh guessine
Guatemala mayaálbmoga ovddasteaddjit fitne galledeamen Sámedikki.
Guatemalan *mayaálbmoga saadthalmetjh goevleleminie mïnnin Saemiedigkiem.
Čoahkkima fáddán lei oktiigullevašvuohta ja Sámedikki riikkaidgaskasaš álgoálbmotbargu.
Tjåanghkoen aamhtesinie lij *oktiigullevašvuohta jïh Saemiedigkien gaskenasjonaale aalkoeåålmegebarkoe/aalkoeåålmehbarkoe/aalkoeåålmhbarkoe.
Sámediggi, álgoálbmotparlameantan, lea deaŧalaš ovdagovvan mayaálbmogii.
Saemiedigkie, *álgoálbmotparlameantan, lea vihkele åvteguvvine *mayaálbmogii.
Guatemala ambassadevra Norggas lei maid mielde dán čoahkkimis.
Guatemalan *ambassadevra Nöörjesne aaj lij mietie daennie tjåanghkosne.
Chile mapucheálbmoga ovddasteaddjit fitne maid galledeamen Sámedikki.
Chilen *mapucheálbmoga saadthalmetjh aaj mïnnin goevleleminie Saemiedigkiem.
Čoahkkima fáddán lei oktiigullevašvuohta ja Sámedikki riikkaidgaskasaš álgoálbmotbargu.
Tjåanghkoen aamhtesinie lij *oktiigullevašvuohta jïh Saemiedigkien gaskenasjonaale aalkoeåålmegebarkoe/aalkoeåålmehbarkoe/aalkoeåålmhbarkoe.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 131. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 131. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Sámediggepresideanta Chiles
Saemiedigkiepresideente Chilesne
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 132. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 132. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Sámediggepresideanta finai Chiles hállamin ILO-konvenšuvnna nr.
Saemiedigkiepresideente Chilesne mïnni håaleminie #ILO-konvenšuvdna<np><sg><acc> #nr<n><abbr><nom>
169 ja álgoálbmogiid konsulterenvuoigatvuođa birra.
169 jïh aalkoeåålmegi *konsulterenvuoigatvuođa bïjre.
Presideanta muitalii sápmelaččaid vásáhusaid birra kultuvrraid rastásaš ovttasdoaibmamiin Norggas ja Davviriikkain, ja Sámedikki vásáhusaid birra konsultašuvdnašiehtadusain.
Presideente bïeljeli saemiej vaesehtsi bïjre kultuvride *rastásaš *ovttasdoaibmamiin Nöörjesne jïh Noerhtelaantine, jïh Saemiedigkien vaesehtsi bïjre konsultasjovnelatjkojne.
Sáhkavuorustis deattuhii presideanta ahte konsultašuvdnavuoigatvuohta lea deaŧalaš reaidun oažžut stáhtaid iežaset politihkkahábmemis árvvusatnit álgoálbmogiid sierra oainnuid ja beroštusaid álbmogin.
Lahtestimmesne tjïelkestehti presideente ahte konsultasjovnereakta lea vihkele dïrreginie åadtjodh staatide jïjtjsh politihkehammoste seahkaridh aalkoeåålmegi sjïere vuajnoej jïh *beroštusaid aalmoginie.
Konsultašuvdnaortnet lea mielde nannemin álgoálbmogiid olmmošvuoigatvuođaid.
Konsultasjovneöörnege lea mietie nænnosteminie aalkoeåålmegi åålmehreaktide.
Dán mátkkis finai presideanta galledeamen mapucheservodaga Araucanías.
Daennie fealadimmesne mïnni presideente goevleleminie *mapucheservodaga *Araucanías.
Sámi parlamentáralaš ráđđi
Saemien parlamentarihkeles raerie
Sámi parlamentáralaš ráđđi (SPR) lea Suoma, Norgga ja Ruoŧa sámedikkiid gaskasaš parlamentáralaš ovttasbargoorgána.
Saemien parlamentarihkeles raerie (SPR) lea Soemen, Nöörjen jïh Sveerjen saemiedigkiej gasngesadtje parlamentarihkeles ektiebarkoeorgaane.
Ruoššabeale sámit lea bistevaš oasseváldit ráđis.
Russlaantebieliem saemieh lea vihties mealtan raeresne.
SPR galgá fuolahit sápmelaččaid beroštumiid riikkarájiid rastá ja lea sámi jietna riikkaidgaskasaččat.
SPR edtja hoksedh saemiej ïedtjide rïjhkenraejiej rastah jïh lea saemien tjoeje gaskenasjovnaale daltesisnie.
Sámediggái juolluduvvo 500 000 ru SPRii stáhtabušeahta bokte.
Saemiedægkan laeviehtåvva #500 000<num><arab><sg><ill><attr> *ru SPR:se staatebudsjehten baaktoe.
Juolludeapmi manná dan sámediggái mas lea ráđi čállingoddi.
Laeviehtimmie mænna dan saemiedægkan mesnie lea raerien sekretarijaate.
Iešguđet sámedikkit mákset sáttagottiid čoahkkin- ja ovddastangoluid.
#Fïereguhte<prn><ind><attr> saemiedigkieh saadtehmoenehtsidie maeksieh tjåanghkoe- jïh *ovddastangoluid.
Sámi parlamentáralaš ráđđi lea mearridan ođđa doaibmaplána mii bistá 2013 jahkemolsumii.
Saemien parlamentarihkeles raerie orre dahkoesoejkesjem nænnoestamme mij ryöhkoe #2013<num><arab><sg><ill><attr> jaepiemolsesovvemasse.
SPR mihttomearri lea nannet ráđi ovttasbarggu ja rámmaeavttuid.
SPR:n ulmie lea nænnoestidh raerien ektiebarkoem jïh mieriekrïevemidie.
SPR áigu maiddái nannet sámegielaid geavaheami ja sámegieloahpahusa vuođđoskuvllas.
SPR sæjhta aaj nænnoestidh saemiengïeli pråvhkoem jïh saemienööhpehtimmiem maadthskuvlesne.
Okta doaibmabijuin mii galgá čađahuvvot, lea evttohit oktasaš oahppoplána sámegielas ja duojis buot davviriikkain.
Akte råajvarimmine mij edtja tjïrrehtovvedh, lea uvtedidh ektie learoesoejkesjem saemiengïelesne jïh vætnosne gaajhkine noerhterïjhkine.
SPR galgá ain bargat dainna ahte ásahuvvo sierra sámi universitehta.
SPR edtja annje dejnie barkedh ahte tseegkesåvva sjïere saemien universiteete.
Maiddái dat bargu ahte oažžut buot davviriikkaid dohkkehit davviriikkalaš sámekonvenšuvnna, galgá jotkojuvvot.
Aaj dïhte barkoe ahte åadtjobe gaajhkide noerhterïjhkide dåhkasjehtedh noerhtelaanti saemienkonvensjovnem, edtja #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>.
Norgga beale Sámediggi válddii skábmamánus 2011 badjelasas Sámi parlamentáralaš ráđi jođiheami 16 mánu áigodahkii.
Nöörjen bieliem Saemiedigkie rahkesne ååkti 2011 bijjeli Saepmien parlamentarihkeles raerien öörnemen 16:m askh boelhkese.
Sámeparlamentarihkkáriid konferánsa Girkonjárggas
*Sámeparlamentarihkkáriid konferaanse Girkonjárgesne
Norgga beale Sámediggi lágidii goalmmát sámeparlamentarihkkáriid konferánssa, mii dán jagi lei Girkonjárggas.
Nöörjen bieliem Saemiedigkie öörnedehti gåalmede *sámeparlamentarihkkáriid konferaansem, mij daan jaepien Girkonjárgesne lij.
Suoma, Norgga ja Ruoŧa beale sámedikkit oassálaste, ja Sámi/Kola Suobbar (Ruošša beale sámit) ledje bovdejuvvon ja oassálaste konferánsii.
Soemen, Nöörjen jïh Sveerjen bielien saemiedigkieh mealtan, jïh Saepmien/Kola *Suobbar (Russlaanten bieliem saemieh) bööresovveme jïh mealtan konferaansese.
Olles 72 parlamentarihkkára oassálaste konferánsii.
Ollesne 72 *parlamentarihkkára mealtan konferaansese.
Sámeparlamentarihkkáriid konferánssa boađusin lei 24 artihkkala sturrosaš loahppajulggaštus mii dorjojuvvui measta ovttajienalaččat.
*Sámeparlamentarihkkáriid konferaansen illedahkine lij 24:n artihkelen *sturrosaš minngiegietjiedeklarasjovne mij dallahmasten dåårjesovvi *ovttajienalaččat.
Julggaštus čuovvola ollu fáttáid mat ledje guovtti ovddit julggaštusain.
Deklarasjovne jeenje aamhtesidie dåerede mah lin göökten #ovtetje<adj><comp><attr> deklarasjovnine.
Julggaštus lea maid sierra teakstaoassi Ruošša beale sápmelaččaid birra.
Deklarasjovne aaj lea sjïere teeksteboelhke Russlaanten bieliem saemiej bïjre.
Parlamentarihkkárat leat fuolastuvvan Ruošša stáhta álgoálbmotpolitihka geažil ja mo dat gieđahallá Ruošša beale sápmelaččaid.
*Parlamentarihkkárat libie *fuolastuvvan Russlaanten staaten aalkoeåålmegepolitihken/aalkoeåålmehpolitihken/aalkoeåålmhpolitihken dïete jïh guktie dïhte gïetedalla Russlaanten bieliem saemide.
Danne sii bivdet Norgga, Ruoŧa ja Suoma ovttas ovddidit Ruošša beale sápmelaččaid dili álgoálbmotpolitihkaset bokte.
Dannasinie dah Nöörjem maedtieh, Sveerjen jïh Soemem ektesne evtiedidh Russlaanten bieliem saemiej tsiehkien aalkoeåålmegepolitihken/aalkoeåålmehpolitihken/aalkoeåålmhpolitihken baaktoe.
Konferánssa fáddán lei árbediehtu.
Konferaansen aamhtesinie lij aerpiedaajroe.
Loahppajulggaštusas deattuhuvvui ahte stáhtat leat geatnegahttojuvvon árvvusatnit ja sihkkarastit sámi álbmoga vuoigatvuođa beassat hálddašit iežas árbedieđu ja iežaset árbevirolaš kulturovdanbuktima.
Minngiegietjiedeklarasjovnesne #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> ahte staath leah *geatnegahttojuvvon seahkaridh jïh gorredidh saemien aalmogen reaktam bïesebe reeredh jïjtjse aerpiedaajroem jïh jïjtjsh aerpiesïejhme kultuvreåvtese buektemem.
ON
ON
Proseassat ovdal ON álgoálbmogiid máilmmikonferánssa 2014
Prosessh aarebi ONEN aalkoeåålmegi eatnemenkonferaansen 2014
Sámediggi oassálasttii ON Álgoálbmotáššiid bistevaš forumii 2011.
Saemiedigkie Mealtan ONEN Aalkoeåålmegeaamhtesi/Aalkoeåålmehaamhtesi/Aalkoeåålmhaamhtesi vihties *forumii 2011.
Bistevaš forumis bovdii Sámediggi álgoálbmogiid ráhkkaneaddji álgoálbmotkonferánsii 2013 Áltái, ovdal ON Máilmmikonferánssa 2014.
Vihties *forumis bööri Saemiedigkie aalkoeåålmegi ryöjredæjja aalkoeåålmegekonferaansese/aalkoeåålmehkonferaansese/aalkoeåålmhkonferaansese #2013<num><arab><sg><ill><attr> Áltese, aarebi ONEN Eatnemenkonferaansen 2014.
Presideantta bovdehusa duogáš lei ahte ON bealis ii lean jurddašuvvon lágidit formálalaš ráhkkaneami máilmmikonferánsii.
Presideenten *bovdehusa duekie lij ahte ON bielesne ij #ussjedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> öörnedehtedh byjjes ryöjredimmiem eatnemenkonferaansese.
Seammas leat álgoálbmogat ovddastuvvon juohkehaš iežas riikka bokte dán konferánssas.
Seamma tïjjen leah aalkoeåålmegh *ovddastuvvon fïereguhte jïjtjse rïjhken baaktoe daennie konferaansesne.
Danne livččii váttis álgoálbmogiidda oažžut sáni saji máilmmikonferánssas.
Dannasinie lea geerve aalkoeåålmegidie åadtjodh baakoen sijjien eatnemenkonferaansesne.
Ráhkkaneaddji konferánsa galgá addit álgoálbmogiidda vejolašvuođa digaštallat áššiid ja oktiiordnet árvalusaid ovdal máilmmikonferánssa.
Ryöjredæjja konferaanse edtja aalkoeåålmegidie vedtedh nuepiem dïerhkesjidh aamhtesidie jïh *oktiiordnet aajmojde aarebi eatnemenkonferaansem.
Erenoamáš deaŧalaš lea ahte geahččala ollašuhttit álgoálbmotjulggaštusa ulbmiliid, ja ahte álgoálbmogiid ulbmilat ja áigumušat bohtet ovdan Máilmmi álgoálbmotkonferánssa 2014 loahppadokumeanttas.
Sjïere vihkele lea ahte voejhkele tjïrrehtidh aalkoeåålmegedeklarasjovnen/aalkoeåålmehdeklarasjovnen/aalkoeåålmhdeklarasjovnen ulmide, jïh ahte aalkoeåålmegi ulmieh jïh aajkoeh fraamme båetieh Eatnemen aalkoeåålmegekonferaansen/aalkoeåålmehkonferaansen/aalkoeåålmhkonferaansen 2014:n minngiegietjietjaatsegistie.
Bistevaš foruma 2011 raporttas sávvojuvvo Sámedikki bovdehus ráhkkaneaddji konferánsii 2013 Áltái.
Vihties *foruma 2011:n reektehtsisnie #vaajtelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> Saemiedigkiem #bööredh<vblex><tv><der_h><vblex><imp><p3><sg> ryöjredæjja konferaansese #2013<num><arab><sg><ill><attr> Áltese.
Maŋŋá leat sihke ON álgoálbmotvuoigatvuođaid áššedovdimekanisma (EMRIP) ja ON olmmošvuoigatvuođaidráđđi (HRC) dahkan dan seammá.
Mænngan dovne ONEN aalkoeåålmegereaktaj/aalkoeåålmehreaktaj/aalkoeåålmhreaktaj *áššedovdimekanisma (EMRIP:m) jïh ONEN åålmehreaktajraerie (*HRC) dorjeme dam #seamma<prn><ind><sg><acc>.
Dál leat ráhkkaneamit Máilmmi álgoálbmotkonferánsii 2014 álggahuvvon.
Daelie leah ryöjredimmieh Eatnemen aalkoeåålmegekonferaansese/aalkoeåålmehkonferaansese/aalkoeåålmhkonferaansese 2014:n aelkiehtovveme.
Lea evttohuvvon ahte álgoálbmogat čađahit regionála proseassaid, ja dan maŋŋá oktasaš proseassa masa regiovnnaid álgoálbmogat oassálastet.
#Uvtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> ahte aalkoeåålmegh regionaale prosesside tjïrrehtieh, jïh dan mænngan ektie prosessem mïsse regijovnide aalkoeåålmegh mealtan.
Viidáseappot evttohuvvui ahte nammaduvvo oktiiordnenlávdegoddi 2013 ja 2014 várás, mii berrešii ovddastit buot 7 álgoálbmotregiovnna, ja mas galgá leat ovddasvástádus das ahte hábmet oktasaš strategiijaid ja oainnuid.
Vijriehkåbpoe #uvtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> ahte nammoehtåvva *oktiiordnenlávdegoddi 2013:n jïh 2014:n muhteste, mij byöroe *ovddastit gaajhke 7 aalkoeåålmegeregijovnh/aalkoeåålmehregijovnh/aalkoeåålmhregijovnh, jïh mesnie edtja årrodh dïedte dennie ahte hammodh ektie strategijide jïh vuajnojde.
2011 EMRIP-sešuvnnas lágidii Sámediggi mállásiid, mas digaštallojuvvui álgoálbmogiid ráhkkaneapmi ovdal Máilmmikonferánssa 2014.
2011:n *EMRIP-sešuvnnas öörnedehti Saemiedigkie joptside, mesnie #dïerhkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> aalkoeåålmegi ryöjredimmie aarebi eatnemenkonferaansen 2014.
7 álgoálbmotregiovnna álgoálbmogat oassálaste.
7 aalkoeåålmegeregijovnh/aalkoeåålmehregijovnh/aalkoeåålmhregijovnh aalkoeåålmegh mealtan.
Boađusin sohpe ráhkadit evttohusdokumeantta, masa earret eará álgoálbmotráhkkaneami strategiijaevttohus váldojuvvo mielde.
Illedahkine darjodh skööpin uvtelassetjaatsegem, mïsse gaskem jeatjah aalkoeåålmegeryöjredimmien/aalkoeåålmehryöjredimmien/aalkoeåålmhryöjredimmien strategijeuvtelasse mietie ååktesåvva.
Dát evttohus váldojuvvui ovdan beaivvi maŋŋá, ja das mieđihuvvui čađahit evttohusdokumeantta evttohuvvon proseassa.
Daate uvtelasse fraamme ååktesovvi biejjien mænngan, jïh dennie tjïrrehtidh nortesovvi uvtelassetjaatsegem #uvtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> prosessen.
Okta dain strategiijain lea ahte Sámediggi čađaha ráhkkaneaddji álgoálbmotkonferánssa Álttás 2013:s.
Akte dejnie strategijine lea ahte Saemiedigkie tjïrrehte ryöjredæjja aalkoeåålmegekonferaansem/aalkoeåålmehkonferaansem/aalkoeåålmhkonferaansem Áltesne 2013:sne.
Sámediggi lea ovttas IWGIA:in (International Working Group for Indigenous Affairs) ja Ruonáeatnama ruovttustivrrain bovden čoahkkimii máilmmikonferánssa birra ođđajagimánus 2012, masa buot 7 álgoálbmotregiovnna čoahkkinoassálastit bovdejuvvojit searvat.
Saemiedigkie ektesne lea *IWGIA:im (International *Working Groupen *for In*digenous Affairsen) jïh Ruonáeanan gåetienståvrojne tjåånghkese böörh eatnemenkonferaansen bïjre tsïengelisnie 2012:m, mïsse gaajhke 7:n aalkoeåålmegeregijovnen/aalkoeåålmehregijovnen/aalkoeåålmhregijovnen #tjåanghkoe<n><cmp_sgnom><cmp>#mealtan<adv><der_nomag><n> bööresuvvieh meatan.
Čoahkkin dollojuvvo Københavnas.
Tjåanghkoe Københavnesne #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Sámi parlamentáralaš ráđi stivra lea nammadan áirasa ovddastit Suoma, Norgga ja Ruoŧa beale sámedikkiid álgoálbmogiid máilmmiviidosaš ráhkkananproseassain, mat čađahuvvojit ovdal ON álgoálbmogiid máilmmikonferánssa 2014:s.
Saemien parlamentarihkeles raerien ståvroe saadthalmetjem nammoehtamme *ovddastit Soemen, Nöörjen jïh Sveerjen bielien saemiedigkiej aalkoeåålmegi *máilmmiviidosaš ryöjredimmieprosessine, mah aarebi tjïrrehtovvieh ONEN aalkoeåålmegi eatnemenkonferaansen 2014:sne.
ON Álgoálbmotjulggaštus
ONEN Aalkoeåålmegedeklarasjovne/Aalkoeåålmehdeklarasjovne/Aalkoeåålmhdeklarasjovne
ON julggaštus álgoálbmotvuoigatvuođaid birra dohkkehuvvui 2007:s.
ONEN deklarasjovne aalkoeåålmegereaktaj/aalkoeåålmehreaktaj/aalkoeåålmhreaktaj bïjre 2007:sne #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg>.
Máŋga álgoálbmotjulggaštusa artihkkaliin leat juo boahtán fápmui eará čadni juridihkalaš instrumeanttaid bokte, nu go ovdamearkka dihtii ILO konvenšuvnna nr.
Gelliem aalkoeåålmegedeklarasjovnh/aalkoeåålmehdeklarasjovnh/aalkoeåålmhdeklarasjovnh artihkelinie joe fååmese båateme jeatjebem gårredæjja juridihkeles *instrumeanttaid gåaskoejin, nimhtie goh vuesiehtimmien åvteste ILO konvensjovnen #nr<n><abbr><nom>
169, ON siviila ja politihkalaš vuoigatvuođaid konvenšuvnna ja ON ekonomalaš, sosiála ja kultuvrralaš konvenšuvnna vuoigatvuođaid bokte, dahje dakkár nationála lágaid bokte go Vuođđolága ja olmmošvuoigatvuođalága.
169, #ON<np><top><pl><nom> sivijle jïh politihkeles reaktaj konvensjovnem jïh ONEM ekonomeles, sosijaale jïh kulturelle konvensjovnen reaktaj baaktoe, jallh dagkeres nasjonaale laaki baaktoe goh Maadthlaakem jïh åålmehreaktanlaakem.
Dasa lassin boahtá álgoálbmotjulggaštusas ovdan riikkaidgaskasaš virolašvuohta, masa lea máilmmiviidosaččat ovttamielalašvuohta ja maid dalle ferte atnit čadni norbman olles máilmmiservodahkii.
Dan lissine aalkoeåålmegedeklarasjovneste/aalkoeåålmehdeklarasjovneste/aalkoeåålmhdeklarasjovneste båata fraamme gaskenasjonaales *virolašvuohta, mïsse lea *máilmmiviidosaččat *ovttamielalašvuohta jïh maam joem tjuara gårredæjjam utnedh *norbman dïeve eatnemensiebriedahkese.
Stáhtat leat geatnegahttán iežaset ovddidit julggaštusa mearrádusaid dievaslaš čađaheami.
Staath leah *geatnegahttán jïjtjemsh evtiedidh deklarasjovnen mieriedimmide ellies tjïrrehtimmiem.
Sámedikkis lea sierra ovddasvástádus das ahte oainnusmahttit álgoálbmotjulggaštusa ja oažžut dan geavahuvvot juridihkalaččat láidesteaddji ja dohkkehuvvon reaidun.
Saemiedigkien lea sjïere dïedte dennie ahte *oainnusmahttit aalkoeåålmegedeklarasjovnem/aalkoeåålmehdeklarasjovnem/aalkoeåålmhdeklarasjovnem jïh åadtjobe dam nuhtjesovvedh juridihkeleslaakan *láidesteaddji jïh #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> dïrreginie.
Sámediggi oaivvilda ahte ON álgoálbmotjulggaštusa sisdoallu dávista ja ovddasta álgoálbmotrievtti rievttálaš ovdáneami.
Saemiedigkie jeahta ahte ONEN aalkoeåålmegedeklarasjovnen/aalkoeåålmehdeklarasjovnen/aalkoeåålmhdeklarasjovnen sisvege svååroe jïh *ovddasta aalkoeåålmegereaktoen/aalkoeåålmehreaktoen/aalkoeåålmhreaktoen *rievttálaš evtiedimmiem.
Sámediggi oaivvilda ahte ON álgoálbmotjulggaštusa implementerema ferte čalmmustahttit.
Saemiedigkie jeahta ahte ON aalkoeåålmegedeklarasjovnen/aalkoeåålmehdeklarasjovnen/aalkoeåålmhdeklarasjovnen *implementerema tjuara tjelmiestehtedh.
Julggaštusa mearrádusaid nationála ferte čuovvolit riikka lágain ja hálddahuslaš dásis.
Deklarasjovnen mieriedimmiej nasjonaales tjuara dåeriedidh rïjhken laakine jïh reerije daltesisnie.
Sámediggi oaidná ahte dárbbašuvvo dieđihit man muddui duođaid bargojuvvo álgoálbmotjulggaštusa artihkkaliid čađahemiin nationála dásis.
Saemiedigkie vuajna ahte #daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> bïeljelidh man tïjjese #saetnies<adj><pl><gen> barkesåvva aalkoeåålmegedeklarasjovnen/aalkoeåålmehdeklarasjovnen/aalkoeåålmhdeklarasjovnen artihkeli tjïrrehtimmine nasjonaale daltesisnie.
Álgoálbmotjulggaštusa erenoamáš čuovvolanvuogit leat biddjojuvvon ON Álgoálbmogiid bistevaš forumii, ON álgoálbmogiid erenoamášdieđiheaddjái ja ON Álgoálbmotvuoigatvuođaid áššedovdimekanismii, ja daidda ON-orgánaide muđui mat barget álgoálbmotáššiiguin.
Aalkoeåålmegedeklarasjovnen/Aalkoeåålmehdeklarasjovnen/Aalkoeåålmhdeklarasjovnen sjïere dåeriedimmievuekieh leah bïejesovveme ONEN Aalkoeåålmegi vihties *forumii, ONEN aalkoeåålmegi sjïerebïeljelæjjese jïh ONEN Aalkoeåålmegereaktaj/Aalkoeåålmehreaktaj/Aalkoeåålmhreaktaj *áššedovdimekanismii, jïh dejtie #ON<np><cmp_sgnom><cmp><guio>orgaanide voen mah aalkoeåålmegeaamhtesigujmie/aalkoeåålmehaamhtesigujmie/aalkoeåålmhaamhtesigujmie berkieh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 133. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 133. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
ON erenoamášdieđiheaddji James Anaya raporta sápmelaččaid birra Suomas, Norggas ja Ruoŧas
ONEN sjïerebïeljelæjja James Anaya reektehts saemiej bïjre Soemesne, Nöörjesne jïh Sveerjesne
Árrat jagis 2011 bijai ON erenoamášdieđiheaddji James Anaya ovdan raportta Suoma, Norgga ja Ruoŧa beale sápmelaččaid birra.
Aarehken jaepesne 2011 bïeji ON sjïerebïeljelæjja James Anaya fraamme reektehtsem Soemen, Nöörjen jïh Sveerjen bieliem saemiej bïjre.
Okta su rávvagiin lea ahte Suopma ja Ruoŧŧa dohkkehit ILOkonvenšuvnna nr.
Akte dan bïhkedimmine lea ahte Soeme jïh Sveerje dåhkasjehtedh *ILOkonvenšuvnna #nr<n><abbr><nom>
169.
169.
Son lea duhtavaš dainna ahte davviriikkalaš sámekonvenšuvnna šiehtadallamat jotkojuvvojit fas 2011:s, ja son rávve davviriikkaid joatkit ja áŋgiruššat garraseappot dainna ahte oažžut sámi álbmoga iešmearrideami čađahuvvot.
Dïhte madtjele dejnie ahte noerhtelaanti saemienkonvensjovnen raarahtallemh viht #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> 2011:sne, jïh dïhte noerhterïjhkide nihtetjæsta jåerhkedh jïh eadtjaldovvedh garrebelaakan dejnie ahte åadtjobe saemien aalmogen jïjtjereeremen tjïrrehtovvedh.
Anaya čujuhan raporttas ahte dat oahppu maid sámi mánát ožžot davviriikkain, lea menddo headju.
Anaya reektehtsisnie tjaatsestem ahte dïhte learoe aaj saemien maanah noerhterïjhkijste åadtjoeh, lea ååpsen geerve.
Son rávve davviriikkaid ja sámeparlameanttaid ovttasbargat doaibmabijuid nannemin ođđasis ealáskahttimin sámegiela ja nannemin prográmmaid sámi giela ja kultuvrra oahpaheami várás.
Dïhte noerhterïjhkide nihtetjæsta jïh *sámeparlameanttaid laavenjostebe råajvarimmide nænnosteminie orresne jealajehtieminie saemiengïelem jïh nænnosteminie programmide saemien gïelen jïh kultuvren ööhpehtimmien muhteste.
Norga rávvejuvvo váldit vuhtii Riddoguolástuslávdegotti loahppajurdagiid ja čađahit beaktilis doaibmabijuid sihkkarastin dihtii guolástanvuoigatvuođaid sámi riddoálbmogii.
Nöörje #nihtetjistedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> ååktedh vuehtieji *Riddoguolástuslávdegotti minngiegietjieåssjalommesidie jïh tjïrrehtibie *beaktilis råajvarimmide gorredimmien åvteste göölemereaktide saemien gaedtieaalmogasse.
Erenoamášdieđiheaddji deattuha viidáseappot ahte lágaaddin ja hálddahuslaš doaibmabijut mat addet vejolašvuođa ávkkástallat luondduriggodagaiguin sámi guovlluin, berrejit dávistit relevánta riikkaidgaskasaš standárddaide.
Sjïerebïeljelæjja vijriehkåbpoe tjïelkestahta ahte laakevedtemen jïh reerije råajvarimmieh mah nuepiem vedtieh eatnemenræjhkoesvoetigujmie nåhtadibie saemien dajvine, byöroeh svååredh relevaante gaskenasjonaales *standárddaide.
Viidáseappot dovddahii erenoamášdieđiheaddji ahte davviriikkat berrejit, ovttasráđiid sámi parlameanttaiguin, nannet doaibmabijuid maid bokte sáhttá váldit ovdan dálkkádatrievdamiid negatiiva váikkuhusaid sámi álbmogii, ja ahte davviriikkat berrejit geahččalit doalahit boraspiremáddodagaid boazoguohtunguovlluin, dakkár dásis maid boazodoalloservodagat sáhttet gierdat, ja sii berrejit buhtadit ollásit boazodolliide boraspirevahágiid ovddas.
Vijriehkåbpoe sjïerebïeljelæjjam damtehti ahte noerhterïjhkh byöroeh, *ovttasráđiid saemien *parlameanttaiguin, nænnoestidh råajvarimmide mej baaktoe maahta fraamme ååktedh *dálkkádatrievdamiid *negatiiva dïedtide saemien aalmogasse, jïh ahte noerhterïjhkh byöroeh voejhkelidh utniehtidh juvremaadtojde bovtsegåatomedajvine, dagkeres daltesisnie maam båatsoesiebriedahkh maehtieh töölledh, jïh dah byöroeh *buhtadit ellieslaakan #bovtse<n><cmp_sgnom><cmp>#steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><pl><ill> juvregoerpi åvteste.
ON erenoamášdieđiheaddji James Anaya raporta Suoma, Norgga ja Ruoŧa beale sápmelaččaid birra biddjojuvvui ovdan ON olmmošvuoigatvuođaráđi 18.
ONEN sjïerebïeljelæjja James Anayan reektehts Soemen, Nöörjen jïh Sveerjen bieliem saemiej bïjre fraamme bïejesovvi ONEN åålmehreaktanraerien 18.
sešuvnnas.
*sešuvnnas.
2011:s lea leamaš vuogas geavahit raportta dakkár dokumeantan masa sáhttá čujuhit ja maid sáhttá geavahit maiddái eará oktavuođain, nu go ovdamearkka dihtii sierra artihkalin Sámi parlamentarihkkáriid Girkonjárggajulggaštusas.
2011:sne orreme sjiehtele nuhtjedh reektehtsem dagkeres tjaatseginie mïsse maahta tjaatsestidh jïh maam maahta aaj nuhtjedh jeatjah gaskesinie, nimhtie goh vuesiehtimmien åvteste sjïere artihkelinie Saepmien *parlamentarihkkáriid Gærhkoenjaarkendeklarasjovnesne.
Álgoálbmotvuoigatvuođaid áššedovdimekanisma
Aalkoeåålmegereaktide/Aalkoeåålmehreaktide/Aalkoeåålmhreaktide *áššedovdimekanisma
Álgoálbmotvuoigatvuođaid áššedovdimekanisma (EMRIP) doallá jahkásaš sešuvnnaid masa Sámediggi oassálastá.
Aalkoeåålmegereaktaj/Aalkoeåålmehreaktaj/Aalkoeåålmhreaktaj *áššedovdimekanisma (EMRIP) #steeredh<vblex><iv><indic><pres><p3><sg> #jaapetje<adj><sg><nom> *sešuvnnaid mïsse Saemiedigkie mealtan.
2011 váldofáttát ledje EMRIP guorahallan álgoálbmogiid vuoigatvuođa birra beassat searvat mearrádusproseassaide ja ON álgoálbmotjulggaštussii.
2011:n åejvieaamhtesh EMRIP:m goerehtalleme aalkoeåålmegi reaktan bïjre bïesedh meatan mieriedimmieprosesside jïh ON aalkoeåålmegedeklarasjovnese/aalkoeåålmehdeklarasjovnese/aalkoeåålmhdeklarasjovnese.
EMRIP loahpalaš raporta dohkkehuvvui sešuvnnas.
EMRIP:n minngemes reektehts #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> *sešuvnnas.
Das boahtá ovdan EMRIP evttohus Olmmošvuoigatvuođaráđi 18.
Dennie fraamme båata EMRIP uvtelasse Åålmehreaktanraerien 18.
sešuvdnii.
*sešuvdnii.
Čuovvovaš golmma evttohusas lea njuolgga mearkkašupmi Sámedikki riikkaidgaskasaš bargui ovddasguvlui:
Minngebe golmene uvtelassesne rïekte lea mïerhkesjimmie Saemiedigkien gaskenasjonaale borkese *ovddasguvlui:
Boahtte jági guorahallama evttohuvvon fáttát ledje joatkit geahčadit álgoálbmogiid vuoigatvuođa oassálastit mearridanproseassaide, muhto dalle daid industriijadoaimmaid oktavuođas mat leat vuođđuduvvon resursaávkkástallamii/ovddideapmái.
#Båetije<adj><sg><gen> jaepien goerehtallemen #uvtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> aamhtesh lin jåerhkedh vuejnedh aalkoeåålmegi reaktam mealtan nænnoestimmieprosesside, mohte joem daj industrijedarjomi gaskesisnie mah vierhtienåhtadæmman tseegkesovveme/evtiedæmman.
Viidáseappot evttohii EMRIP ahte Olmmošvuoigatvuođaráđđi ávžžuha Váldočoahkkima farggamusat nannet álgoálbmogiid vuoigatvuođa beassat oassálastit ONii, mas earret eará álgoálbmotparlameanttat (nu go Sámediggi) oažžot uhcimusat seamma stáhtusa go NGOat ON vuogádagas.
Vijriehkåbpoe EMRIP:m uvtedi ahte Åålmehreaktanraerie Åejvietjåanghkoem haasta *farggamusat nænnoestidh aalkoeåålmegi reaktam bïesedh mealtan ONESE, mesnie gaskem jeatjah *álgoálbmotparlameanttat (nimhtie goh Saemiedigkie) åadtjodh unnemeslaakan seamma staatusen goh *NGOat ON systeemeste.
EMRIP ávžžuha Olmmošvuoigatvuođaráđi dohkkehit Norgga beale Sámedikki evttohusa ahte lágidit ráhkkanankonferánssa 2013:s Álttás ja bivdá ahte Váldočoahkkin ja stáhtat sihkkarastet ahte dakkár konferánssa loahppajurdagat váldojuvvojit mielde ON Máilmmikonferánssa 2014 bohtosii.
EMRIP haasta Åålmehreaktanraeriem dåhkasjehtedh Nöörjen bieliem Saemiedigkien uvtelassem ahte öörnedehtebe ryöjredimmiekonferaansem 2013:sne Áltesne jïh maadta ahte Åejvietjåanghkoe jïh staath gorredieh ahte dagkeres konferaansen minngiegietjieåssjalommesh mietie ååktesuvvieh ON Eatnemenkonferaansen #2014<num><arab><sg><ill><attr> illedahkese.
Sámedikkis lei sáhkavuorru mas mii dovddaheimmet doarjaga EMRIP loahpparaportii.
Saemiedigkien lij lahtestimmie mesnie mijjieh damtehtimh dåarjoen EMRIP:m minngiegietjiereektehtsasse.
Sáhkavuorus ávžžuhii Sámediggi Norgga geassit ruovttoluotta dan jienastanvárrehusa maid dat lei bidjan álgoálbmotjulggaštusa mearrideami oktavuođas.
Lahtestimmesne heesti Saemiedigkie Nöörjem giesedh bååstede dam gïelevedtemevæhtam maam dïhte bïejeme aalkoeåålmegedeklarasjovnen/aalkoeåålmehdeklarasjovnen/aalkoeåålmhdeklarasjovnen nænnoestimmiem gaskesisnie.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 134. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 134. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Olmmošvuoigatvuođaráđi 18.
Åålmehreaktanraerien 18.
sešuvdna
*sešuvdna
Olmmošvuoigatvuođaráđi 18.
Åålmehreaktanraerien 18.
sešuvdna dollojuvvui čakčat ja Sámediggi lei mielde go álgoálbmotáššit ON Álgoálbmotvuoigatvuođaid áššedovdimekanismma (EMRIP) ja ON erenoamášdieđiheaddji James Anaya raportta oktavuođas meannuduvvojedje.
*sešuvdna #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> tjaktje jïh Saemiedigkie mietie lij goh aalkoeåålmegeaamhtesh/aalkoeåålmehaamhtesh/aalkoeåålmhaamhtesh ONEN Aalkoeåålmegereaktaj/Aalkoeåålmehreaktaj/Aalkoeåålmhreaktaj *áššedovdimekanismma (EMRIP) jïh ONEN sjïerebïeljelæjja James Anaya reektehtsen gaskesisnie gïetedallesovvin.
Norgga sáttagoddi, masa Sámediggi oassálasttii, bijai ovdan guokte oktasaš sáhkavuoru sáttagottis, mas nubbi sáhkavuorru lei vuosttažettiin erenoamášdieđiheaddji barggu birra 2011:s ja nubbi lei dan birra mo álgoálbmogiid giella ja kultuvra lea deaŧalaš dasa ahte suodjalit álgoálbmogiid identitehta ja čálggu.
Nöörjen saadtehmoenehtse, mïsse Saemiedigkie mealtan, fraamme bïeji gööktem ektie lahtestimmieh saadtehmoenehtsisnie, mesnie mubpie lahtestimmie voestegh lij #sjïere<adj><cmp_attr><cmp> bïeljelæjja barkoen bïjre 2011:sne jïh mubpie dan bïjre lij guktie aalkoeåålmegi gïele jïh kultuvre vihkele dan ahte vaarjelidh aalkoeåålmegi identiteetem jïh murriem.
ON erenoamášdieđiheaddji James Anaya bijai ovdan iežas jahkásaš raportta mii lei industriijafitnodagaid doaimmaid birra álgoálbmotguovlluin dahje dain guovlluin mat gusket álgoálbmotguovlluide.
ONEN sjïerebïeljelæjja James Anaya fraamme bïeji jïjtjse jaapetje reektehtsem mij lij industrijesïelti darjomi bïjre aalkoeåålmegedajvine/aalkoeåålmehdajvine/aalkoeåålmhdajvine jallh dejnie dajvine mah aalkoeåålmegedajvide/aalkoeåålmehdajvide/aalkoeåålmhdajvide dijpieh.
Erenoamášdieđiheaddji áigu joatkit barggus dán suorggis, masa son 2013.s galgá leat ráhkadan njuolggadusaid dahje prinsihpaid dán suorggi birra.
#Sjïere<adj><cmp_attr><cmp> bïeljelæjja sæjhta barkosne jåerhkedh daennie suerkesne, mïsse dïhte 2013.s. edtja dorjeme njoelkedassi jallh prinsïhpi daan suerkien bïjre.
Viidáseappot bijai erenoamášdieđiheaddji ovdan raporttas Suoma, Norgga ja Ruoŧa beale sápmelaččaid birra.
Vijriehkåbpoe sjïerebïeljelæjjam bïeji fraamme reektehtsisnie Soemen, Nöörjen jïh Sveerjen bieliem saemiej bïjre.
Dađibahábut ii šaddan dat oalgelágideapmi dollojuvvot maid Sámiráđđi lei plánen sivas go Olmmošvuoigatvuođaráđi áigeplána rievdaduvvui.
*Dađibahábut ij sjïdth dïhte åelkieöörnedehteme #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><inf> maam #Sámiráđđi<np><sg><nom> sjïekesne soejkesjamme goh Åålmehreaktanraerien tïjjesoejkesje jarkestovvi.
Mii leat maŋŋá ožžon dan dieđu ahte dat galgá čađahuvvot goas nu maŋŋá.
Mijjieh libie mænngan åådtjeme dam daajroem dïhte edtja gåessie tjïrrehtovvedh nimhtie mænngan.
Olmmošvuoigatvuođaráđđi ávžžuhii ON-čállingotti ráhkkanahttit dokumeantta daid vugiid birra mo searvvahit álgoálbmotáirasiid oassálastit ON vuogádahkii dain áššiin mat gusket sidjiide.
Åålmehreaktanraerie heesti #ON<np><cmp_sgnom><cmp><guio>sekretarijaatem båårestidh tjaatsegem daj vuekiej bïjre guktie meatan aalkoeåålmegesaadthalmetjidie/aalkoeåålmehsaadthalmetjidie/aalkoeåålmhsaadthalmetjidie mealtan ON systeemese dejnie aamhtesinie mah dejtie dijpieh.
Vurdojuvvo ahte dán barggus lea njuolgga mearkkašupmi Sámediggái ja ahte Sámedikkis lea beroštus dasa, go dát guoská boahtteáiggi oassálastimii ON-orgánain ja iešheanalaš konsultašuvdnastáhtusii.
Vuartasåvva ahte daennie barkosne rïekte lea mïerhkesjimmie Saemiedægkan jïh ahte Saemiedigkesne lea dan #aabparidh<vblex><iv><imp><p3><sg>, goh daate dæjpa båetijen aejkien mealtan #ON<np><cmp_sgnom><cmp><guio>orgaanine jïh *iešheanalaš konsultasjovnestaatusasse.
Dát ovdáneapmi dávista Sámedikki mielas ollásit ON álgoálbmotvuoigatvuođaid julggaštusa mearrádusaide, mas earret eará deattastuvvo ahte dárbbašlaš doaibmabijut galget čađahuvvot sihkkarastin dihtii álgoálbmogiid oassálastima daidda riikkaidgaskasaš proseassaide mat gusket sidjiide.
Daate evtiedimmie svååroe Saemiedigkien mïelesne dïevebe ONEN aalkoeåålmegereaktide/aalkoeåålmehreaktide/aalkoeåålmhreaktide deklarasjovnen mieriedimmide, mesnie gaskem jeatjah *deattastuvvo ahte daerpies råajvarimmieh edtjieh tjïrrehtovvedh gorredimmien åvteste aalkoeåålmegi mealtan dejtie gaskenasjonaale prosesside mah dejtie dijpieh.
Ráhkkananproseassa plánejuvvon ráhkkanankonferánssa oktavuođas Álttás 2013:s ovdal Máilmmikonferánssa 2014 ii leat namuhuvvon sierra Olmmošvuoigatvuođaráđi 18.
Ryöjredimmieprosesse #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> ryöjredimmiekonferaansen gaskesisnie Áltesne 2013:sne aarebi Eatnemenkonferaansen 2014:n ij moenesovveme sjïere Åålmehreaktanraerien 18.
sešuvnna resolušuvdnateavsttas, muhto sii sávvet álgoálbmotoassálastima buresboahtin Máilmmikonferánsii 2014 ja ráhkkananprosessii.
*sešuvnna *resolušuvdnateavsttas, mohte dah #aalkoeåålmege<n><cmp_sgnom><cmp>#mealtan<adv><der_nomact><n> vaajtelieh *buresboahtin Eatnemenkonferaansese 2014:n jïh ryöjredimmieprosessese.
Sámedikki hálddahus
Saemiedigkien reereme
Sámedikki hálddahusas leat váldoáššis golbma sierra rolla álbmotválljejuvvon olbmuide ja álbmogii: Sámedikki parlameantahálddašeapmi Sámediggeráđi politihkalaš čállingoddi Hálddašanáššiid ráhkkaneapmi Sámedikki sierra politihkalaš mearridanorgánaide
Saemiedigkien reeremen åejvieaamhtesisnie leah golme sjïere råållam åålmehveeljesovveme almetjidie jïh aalmogasse: Saemiedigkien *parlameantahálddašeapmi Saemiedigkieraerien politihkeles sekretarijaate Reeremeaamhtesi ryöjredimmie Saemiedigkien sjïere politihkeles nænnoestimmieorgaanide
Sámedikkis lea sihke parlameanta, politihkalaš jođiheapmi ja hálddašeapmi čohkkejuvvon ovtta organisašuvdnii.
Saemiedigkien dovne *parlameanta, politihkeles öörneme jïh reereme seeptjesovveme akten organisasjovnese.
Sámedikki hálddahusas lea 2011:s čađahuvvon viiddis ođđasisorganiseren.
Saemiedigkien reeremen lea 2011:sne tjïrrehtovveme vijrie *ođđasisorganiseren.
Hálddahusas leat dál 7 fágaossodaga ja 2 stába:
Reeremen daelie leah 7 faagegoevtesh jïh 2 *stába:
Giellaossodat (GlE) Bajásšaddan- ja oahpahusossodat (BOA) Ealáhus-, kultur- ja dearvvašvuođaossodat (EKD) Vuoigatvuođa- ja riikkaidgaskasašossodat (VUOR) Kulturmuito-, areála- ja birasossodat (KAB) Hálddahusossodat (HÁL) Gulahallanossodat (GUL) Direktevrra bargoveahka (DIR) Dievasčoahkkinbargoveahka (DIS)
Gïelegoevtese (*GLE) Byjjenimmie- jïh ööhpehtimmiegoevtese (BOEN) Jieleme-, kultuvre- jïh healsoengoevtese (*EKD) @X> jïh gaskenasjonaalegoevtese (*VUOR) Kultuvremojhtese-, goelpeneståaroe- jïh byjresegoevtese (*KAB) Reeremegoevtese (*HÁL) Gaskesadtemegoevtese (*GUL) Direktöören barkoefaamoe (*DIR) Dïevestjåanghkoenbarkoefaamoe (DIJJESNE)
Ossodagat barget áššemeannudemiin ja fállet bálvalusaid sihke politihkalaš eiseválddiide ja álbmogii.
Goevtesh aamhtesegïetedalleminie berkieh jïh faelieh dïenesjidie dovne politihkeles åejvieladtjide jïh aalmogasse.
Juohke ossodagas lea erenoamáš ovddasvástádus fágapolitihkalaš čállingoddin Sámediggeráđđái.
#Fïerhte<prn><ind><attr> goevtesen lea sjïere dïedte *fágapolitihkalaš sekretarijaatine Saemiedigkieraaran.
Dievasčoahkkinbargoveagas lea ovddasvástádus lávdegodde- ja dievasčoahkkimiin ja áirasiidda láhčimis.
Dïevestjåanghkoebarkoefaamoen lea dïedte moenehtse- jïh dïevestjåanghkojne jïh saadthalmetjidie laetjieminie.
Dievasčoahkkinbargoveahka lea oassi Sámedikki hálddahusas, muhto politihkalaččat gullá dievasčoahkkinjođiheaddji vuollásažžan, iige sámediggeráđi.
Dïevestjåanghkoenbarkoefaamoe lea boelhke Saemiedigkien reeremisnie, mohte politihkeleslaakan gåvla dïevestjåanghkoejuhtiehtæjja *vuollásažžan, ij saemiedigkieraeriem.
Dievasčoahkkinbargoveagas lea hálddahuslaš ovddasvástádus Sámedikki parlamentáralaš doaimmas, maiddái lávdegodde- ja dievasčoahkkimiid plánemis ja čađaheamis.
Dïevestjåanghkoebarkoefaamoen lea reerije dïedte Saemiedigkien parlamentarihkeles darjoemisnie, aaj moenehtse- jïh dïevestjåanghkoej soejkesjimmesne jïh tjïrrehtimmesne.
Dievasčoahkkinbargoveagas leat golbma bargi ja danne fertejit lávdegodde- ja dievasčoahkkimiid oktavuođas oažžut veahki eará ossodagain namuhuvvon čoahkkimiid čállinbálvalusaide, jorgalanbálvalusaide jna.
Dïevestjåanghkoebarkoefaamoen leah golme barkijh jïh dannasinie tjuerieh moenehtse- jïh dïevestjåanghkojde gaskesisnie åadtjodh viehkien jeatjah goevtesinie moenesovveme tjåanghkoej tjaelemedïenesjidie, jarkoestimmiedïenesjidie jnv.
Sámedikkis leat kánturbáikkit Snoasas, Ájluovttas, Evenáššis, Olmmáivákkis, Guovdageainnus, Kárášjogas ja Unjárggas.
Saemiedigkien leah kontovresijjieh Snåasesne, Ájluoktesne, Evenesesne, Olmmáivággijjesne, Kautokeinosne, Karasjohkesne jïh Nessebyesne.
Strategiijat 2011 bušeahtas addet gova doaimmas iešguđege politihkka- ja hálddašanguovllus.
Strategijh 2011:n budsjehtesne vedtieh guvviem darjoemisnie ovmessien politihke- jïh reeremedajvesne.
Bargu áššiid politihkalaččat ovddidemiin ja čuovvolemiin, lassánan hálddašandoaimmat ja vuordámušat servodagas gáibidit kapasitehta ja alla fágalaš gelbbolašvuođa ollu surggiin.
#Barkedh<vblex><tv><imp><p1><du> aamhtesi politihkeleslaakan evtiedimmine jïh dåeriedimmine, læssanamme reeremedarjomh jïh vuartoeh siebriedahkesne krievieh kapasiteetem jïh jolle faageles maahtaldahkem jeenje suerkine.
Jagi 2011 reviderejuvvon bušeahtas lei várrejuvvon 90 560 000 ru hálddahusa dási doaibmagoluide.
Jaepien 2011 revideeresovveme budsjehtesne bïedtesovveme 90 560 000 *ru reeremh daltesen darjomemaaksojde.
31.12.2011 nammii ledje Sámedikki hálddahusas 137 jahkedoaimma.
#31.12.2011<num><arab><sg><ill><attr> nommese lin Saemiedigkien reeremen 137 jaepiedarjomh.
Tabeallas vuolábealde oidno man ollu leat bargit ja movt dat juohkásit nissonolbmuid ja almmáiolbmuid gaskka.
Tabellen vuelielisnie vååjnoe man jeenjen leah barkijh jïh guktie dah *juohkásit nyjsenæjjaj jïh almaj gaskemsh.
31.12.2009
31.12.2009
31.12.2010
31.12.2010
31.12.2011
31.12.2011
Jođih.
*Jođih.
Jahkedoaibma oktiibuot
Jaepiedarjome *oktiibuot
Jođih.
*Jođih.
Jahkedoaibma oktiibuot
Jaepiedarjome *oktiibuot
Jođih.
*Jođih.
Jahkedoaibma oktiibuot Almmáiolbmot Nissonolbmot Oktiibuot
Jaepiedarjome *oktiibuot Almah Nyjsenæjjah *Oktiibuot
Nissonproseanta 65,9
Nyjsenæjjaproseente 65,9
41,7 61,2
41,7 61,2
55,5 63,5 Almmáiproseanta 34,1
55,5 63,5 Almaproseente 34,1
58,3 38,8
58,3 38,8
44,5 36,5
44,5 36,5
Bealit Sámedikkis, bargoaddi ja bargiidorganisašuvnnat, leat ovttasráđiid ásahan Sámedikki bargiid- ja bálkápolitihka, mii earret eará guoská oktavuhtii beliid gaskka.
Bielieh Saemiedigkesne, barkoevedtije jïh barkijiorganisasjovnh, leah *ovttasráđiid tseegkeme Saemiedigkien @X> jïh baalhkapolitihkem, mij gaskem jeatjah gaskesasse dæjpa bieliej gaskemsh.
Báikkálaš bálkášiehtadallamiid bokte leat bealit buktán albmosii ja dássen bálkáerohusaid nissonolbmuid ja almmáiolbmuid gaskka, iešguđege virgejoavkkuid siskkobealde.
Voenges baalhkaraarahtallemi baaktoe bielieh buakteme byjjesasse jïh *dássen baalhkajoekehtsidie nyjsenæjjaj jïh almaj gaskemsh, ovmessien barkoedåehkiej sisnjelen.
Sámediggi lea nu gohčoduvvon “IA-bedrift” ja čuovvu daid njuolggadusaid mat leat mearriduvvon šiehtadusas čáhkkilis bargoeallima birra.
Saemiedigkie nimhtie gohtjesovveme “*IA-*bedrift” jïh dåerede dejtie njoelkedasside mah latjkosne nænnoestovveme *čáhkkilis barkoejielemen bïjre.
Bargit geain leat láhčindárbbut bargosaji ja bargguid ektui ožžot fálaldaga das.
Barkijh giej leah *láhčindárbbut barkoesijjien jïh barkoej muhteste åadtjoeh faalenassem dehtie.
Dat lokálat maid Sámediggi geavaha galget hábmejuvvot nu ahte olbmot geain lea fuotnánan doaibmanávccat váldojuvvojit vuhtii.
Dïhte *lokálat maam Saemiedigkie nuhtjie edtjieh nimhtie #hammoedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> ahte almetjh giej lea *fuotnánan darjomefaamoeh ååktesuvvieh vuehtieji.
Bargiidpolitihkalaš mihttomearrin lea dássedettolaš ahke- ja sohkabeallečoahkkádus, ja olbmuid rekrutteren geain lea minoritehta- ja álgoálbmotduogáš.
*Bargiidpolitihkalaš ulmine lea *dássedettolaš aaltere- jïh *sohkabeallečoahkkádus, jïh almetjidie dåårrehtem giejnie lea *minoritehta- jïh aalkoeåålmegeduekie/aalkoeåålmehduekie/aalkoeåålmhduekie.
Dát váldojuvvo vuhtii buot almmuhemiid ja bargiid rekrutterema oktavuođas.
Daate ååktesåvva vuehtieji gaajhkide #bæjjoehtidh<n><pl><acc> jïh barkiji dåårrehtimmiem gaskesisnie.
Áššehivvodat Sámedikkis lea lassánan jagis jahkái.
Aamhteseveahka Saemiedigkien jaepesne læssanamme jaapan.
Dasa lassin go duohtavuođas lea dokumeantalohku lassánan, de leat maid ollu áššit, maid Sámediggi meannuda viidon ja váttásmuvvan sakka maŋimuš jagiid.
Dan lissine goh rïektesisnie #tjaatsege<n><cmp_sgnom><cmp> låhkoe læssanamme, dellie aaj leah jeenje aamhtesh, mejtie Saemiedigkie gïetedalla væjranamme jïh *váttásmuvvan alme minngebe jaepiej.
Govvosat vuolábealde čájehit man ollu dokumeanttat, maid Sámediggi jahkásaččat meannuda journálavuogádaga bokte, leat lassánan ja man ollu áššit meannuduvvojit doarjjahálddašeamis.
*Govvosat vuelielisnie vuesiehtibie maam jeenje tjaatsegh, mejtie Saemiedigkie fïerhten jaepien gïetedalla *journálavuogádaga gåaskoejin, læssanamme jïh man jeenje aamhtesh dåarjoereeremisnie gïetedallesuvvieh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 136. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 136. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
40 000
40 000
Dokumeantalohku
Tjaatsegelåhkoe
33 368
33 368
32 887
32 887
35 000
35 000
29 327
29 327
27 19025 44326 421
27 19025 44326 421
32 288
32 288
30 000
30 000
22 673 19 09219 693
22 673 19 09219 693
23 830
23 830
25 000
25 000
17 95918 933
17 95918 933
20 000
20 000
15 000
15 000
10 000
10 000
5 000
5 000
Dokumeantalohku
Tjaatsegelåhkoe
TS ja DS áššiid ovdáneapmi
*TS jïh *DS aamhtesi evtiedimmie
1 400
1 400
1 278 1 198
1 278 1 198
1 200
1 200
1 126
1 126
1 0061 020
1 0061 020
1 000
1 000
Hástalusat
Haestemh
Sámediggi ásahuvvui dan dihte vai sámiide sihkkarastojuvvošii ovttadássásaš meannudeapmi.
Saemiedigkie dan åvteste tseegkesovvi vuj saemide #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> #akte<num><cmp_sggen><cmp> @→N> gïetedalleme.
Sámi giella ja kultuvrra leat leamaš álggu rájes Norggas, ja danne das leat seamma vuoigatvuohta suodjaluvvot ja ovddiduvvot go dáža kultuvra ja dárogiella.
Saemien gïele jïh kultuvren orreme aalkoen raejeste Nöörjesne, jïh dannasinie dennie årrodh seamma reakta #vaarjelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jïh #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> goh daaroen kultuvre jïh daaroengïele.
Dan 20 jagis maid Sámediggi lea doaibman, leat mii olahan ollu.
Dennie #20<num><arab><sg><ine><attr> jaepesne aaj Saemiedigkie jåhteme, årrodh mijjieh hïnneme jeenjem.
Riekteovdáneapmi lea positiivvalaččat ovdáneamen ollu surggiin.
Reaktoeevtiedimmie positijvebe/positïjvebe jeenje suerkine åvteneminie.
Sámi giella ja kultuvra leat ožžon buoret stáhtusa.
Saemien gïele jïh kultuvre buerebe staatusem åådtjeme.
Sámi mánát leat ožžon vuoigatvuođa oažžut oahpahusa sámegielas ja sámegillii.
Saemien maanah reaktam åådtjeme åadtjodh ööhpehtimmiem saemiengïeleste jïh saemiengïelese.
Dattetge leat mis ollu hástalusat.
Darhkan mijjesne jeenje haestemh.
Vuoigatvuođadilli lea buorránan, muhto go Sámedikki doaibmamunni čuovvolit dáid vuoigatvuođaid geavatlaš politihkas measta ii oppa leatge, de jotkojuvvo sámi álbmoga vealaheapmi Norggas.
Reaktantsiehkie buaranamme, mohte goh Saemiedigkiem *doaibmamunni dåeriedidh daejtie reaktide *geavatlaš politihkesne dallahmasten ij #abpe<prn><ind> leah, dellie gænnah #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> saemien aalmogen joekehtsgïetedimmie Nöörjesne.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 137. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 137. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Sámedikkis ferte leat friijavuohta bidjat eavttuid, hábmet ja hálddašit sámepolitihka Norggas.
Saemiedigkien tjuara frïjjevoete bïejedh moenemetsiehkide, hammoedidh jïh reeredh saemienpolitihkem Nöörjesne.
Ovttasdoaibmanprosedyrat Stuorradikki, ráđđehusa ja Sámedikki gaskka galget sihkkarastit ahte Sámediggi sáhttá gozihit dan rolla.
*Ovttasdoaibmanprosedyrat Stuorradiggijjen, reerenassen jïh Saemiedigkien gaskemsh edtjieh gorredidh ahte Saemiedigkie maahta geehtedh dam råållam.
Konsultašuvdnašiehtadus Sámedikki ja Ráđđehusa gaskka váikkuha dan ahte ovttasdoaibman oassebeliid gaskka lea buorre.
Konsultasjovnelatjkoe Saemiedigkien jïh Reerenassen gaskemsh dijpie dam ahte *ovttasdoaibman boelhkebieliej gaskemsh lea buerie.
Dattetge lea deaŧalaš ahte goappašat bealit dollet konsultašuvdnašiehtadusa, ja vai beliin lea oktasaš áddejupmi movt konsultašuvdnašiehtadus galgá geavahuvvot geavahusas.
Darhkan vihkele ahte gåabpegh bielieh konsultasjovnelatjkoem #steeredh<vblex><iv><indic><pres><p3><pl>, jïh vuj bieline lea ektie goerkese guktie konsultasjovnelatjkoe edtja åtnosne nuhtjesovvedh.
Sámediggái livčče erenoamáš dárbu oažžut friijavuođa bušeahta dáfus sihkkarastin dihte dan ahte Sámedikkis livčče autoritehta ja álggahanvuoigatvuohta sámepolitihkas.
Saemiedægkan lea sjïere daerpiesvoete åadtjodh frïjjevoetem budsjehten dïete gorredeminie åvteste dam ahte Saemiedigkien lea *autoritehta jïh aelkiehtimmiereakta saemienpolitihkesne.
Dán sihkkarastima dihte lea dárbu oažžut sadjái bušeahttaprosedyraid ja jahkásaš bušeahttarámmaid mat dávistit Sámedikki rollii sámepolitihkas.
Daan gorredimmien åvteste lea daerpiesvoete åadtjodh sæjjan budsjehteprosedyjride jïh jaapetje budsjehtemieride/budsjettmieride mah Saemiedigkiem svååroeh råållese saemienpolitihkesne.
Mii vásihit ahte Sámedikki oassi nationála áŋgiruššamiin ii dávis eará lasáhusaide Stáhtabušeahtas ja lasáhusaide mat čatnasit nationála ođastusaide.
Mijjieh damtebe ahte Saemiedigkiem boelhke nasjonaale eadtjaldovveminie ij jeatjah lisside svåårh Staatebudsjehtesne jïh lisside mah *čatnasit nasjonaales *ođastusaide.
Dát lea čuohcan erenoamážit sámi kultuvrii, museaođastussii ja Kulturloktemii ovdamearkka dihte.
Daate tsavtseme joekoenlaakan saemien kultuvrese, *museaođastussii jïh Kultuvrelutnjemasse vuesiehtimmien åvteste.
Sámi kulturbargu lea mielde addimin gullevašvuođa, loaktima, identitehta ja eallinkvalitehta.
Saemien kultuvrebarkoe lea mietie vedtieminie ektiedimmiem, murriedimmiem, identiteetem jïh stujmiekvaliteetem.
Dasa lassin addet dat deaŧalaš bargosajiid smávva servodagain.
Dan lissine vedtieh dah vihkeles barkoesijjide onne siebriedahkine.
Danne lea kultuvra vuoruhuvvon bajás Sámedikkis.
Dannasinie kultuvre bæjjese #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> Saemiedigkesne.
Sámediggi vuorjašuvvá dainna go ohppiidlohku geain lea sámegiella nubbingiellan ain njiedjá.
Saemiedigkie dejnie vaajva goh learohkelåhkoe giej lea saemiengïele mubpiengïeline annje luajhtede.
Oahppit geain lea sámegiella nubbin giellan eai oahpa giela doarvái bures nu ahte šattašedje doaibmi guovttegielagin, ja leat ollu hástalusat mat čatnasit sámegiela oahpahussii, mii dagaha dan ahte ollu oahppit atnet dan liigenoađđin skuvlaárgabeaivvis.
Learohkh giej lea saemiengïele mubpine gïeline eah gïelem lïerh nuekies hijvenlaakan nimhtie ahte sjidtieh funksjovnelle #gööktengïeleh<adj><ess>, jïh leah jeenje haestemh mah *čatnasit saemiengïelen ööhpehtæmman, mij dam dorje ahte jeenje learohkh dam utnieh *liigenoađđin skuvleaarkebiejjesne.
Sámediggi háliida jorgalahttit dán ovdáneami earret eará oahpahusmálliid geahčadeami bokte fágas sámegiella nubbingiellan.
Saemiedigkie sæjhta #jarkoestidh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><inf> daam evtiedimmiem gaskem jeatjah ööhpehtimmiegoeri vuejnemen baaktoe faagesne saemiengïele mubpiengïeline.
Olmmošlohku sámi guovlluin njiedjá ain.
Almetjelåhkoe saemien dajvine annje luajhtede.
Erenoamážit nuorra nissonolbmot fárrejit eret.
Joekoenlaakan noere nyjsenæjjah raejeste juhtieh.
Danne lea deaŧalaš fievrridit dakkár politihka mii geasuhišgoahtá eanet nissonolbmuid sámi guovlluide.
Dannasinie vihkele foeresjidh dagkeres politihkem mij jeenje nyjsenæjjide giesiegåata saemien dajvide.
Okta sivva manne olbmot háliidit ássat sámi ássanguovlluin, lea oktavuohta sohkii ja sámi gillii ja kultuvrii.
Akte sjïeke mïnnin almetjh sïjhtedh veasodh saemien veasomedajvine, lea gaskese slïektese jïh saemien gïelese jïh kultuvrese.
Olbmuin ferte dattetge maiddái leat juoga mainna birget.
Almetji tjuara darhkan aaj årrodh naakene mejnie bïerkenibie.
Eanet áŋgiruššan sámi ealáhusain buktá ássama giliide.
Jeenje eadtjaldovveme saemien jielieminie buakta veasomem byjjide.
Barggolašvuođa oassi vuođđoealáhusain lea njiedjan, seammás leat unnit ođđa ásaheamit ealáhusovddidandoaibmaguovllus.
*Barggolašvuođa boelhke våaromejielieminie luajhtadamme, seamma tïjjen leah unnebe orre tseegkemh jielemenevtiedimmievierhkiedajvesne.
Sámedikki ealáhuspolitihkas deattuhuvvo eanet báikegottiid ovddideapmi, ođđaháhkan, gelbbolašvuođa ovddidandoaibmabijut ja ealáhushutkan.
Saemiedigkien jielemepolitihkesne #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> jeenje sijjiegedtiej evtiedimmie, orreskååffeme, maahtaldahken evtiedimmieråajvarimmieh jïh jielemehæhtadimmie.
Sámi guovlluin ferte movttiidahttit ásahemiide.
Saepmien dajvine tjuara tseegkemidie eadtjaldehtedh.
Seammás ferte vuođđoealáhusaide sihkkarastit buriid rámmaeavttuid.
Seamma tïjjen tjuara våaromejieliemidie gorredidh buerie mieriekrïevemidie.
Sámiid eana- ja resursavuoigatvuođaid lága bokte nannen ja vuoigatvuohta ealáhusbargui mearkkaša ollu ássamii sámi guovlluin, sámi kultuvrii ja kulturovddideapmái.
Saemiej eatneme- jïh vierhtiereaktaj laaken baaktoe nænnoestimmie jïh reakta jielemeborkese krööhkeste jeenje veasoemasse saemien dajvine, saemien kultuvrese jïh kultuvreevtiedæmman.
Danne leat Sámedikkis stuorra vuordámušat viidáset bargui Sámi vuoigatvuođalávdegotti II čuovvolemiin ja Riddoguolástuslávdegotti čuovvolemiin.
Dannasinie Saemiedigkesne stoere vuartoeh vijrebe borkese Saepmien reaktanmoenehtsen IJ dåeriedimmine jïh *Riddoguolástuslávdegotti dåeriedimmine.
Sámi servodat lea rievdamin.
Saemien siebriedahke lea jorkestovveminie.
Eanet ja eanet sápmelaččat válljejit ásaiduvvat gávpogiidda ja čoahkkebáikkiide.
Jeenje jïh jeenje saemieh veeljieh orrijidh staaride jïh tjåahkesijjide.
Danne ferte Sámediggi maiddái bargat dan ala ahte šaddet oadjebas ja buorit ássan- ja eallineavttut sámiide gávpogiin, ja ovddidit daid.
Dannasinie tjuara Saemiedigkie aaj barkedh dan nelnie ahte sjidtieh jearsoes jïh buerieh veasome- jïh stujmiemoenemetsiehkieh saemide staarine, jïh evtiedieh dejtie.
Dát gáibida árjjalaš ja heivehuvvon politihka, ja gáibida buori gulahallama báikkálaš eiseválddiiguin.
Daate kreava eadtjohke jïh sjïehtelovveme politihkem, jïh kreava buerie gaskesadtemem voenges åejvieladtjigujmie.
Plána- ja finánsalávdegotti árvalus
Soejkesje- jïh *finánsalávdegotti aajmoe
Álggahus
Aalkoe
Sámelága § 1-3 vuođul, mas daddjojuvvo ahte “Sámedikki jahkedieđáhus sáddejuvvo Gonagassii” , bidjá Sámediggi ovdan jahkedieđáhusas.
Saemienlaaken § 1-3:n dïere, mesnie jeahtasåvva ahte “Saemiedigkien jaepiebïevnese Gånkese seedtesåvva” , beaja Saemiedigkie fraamme jaepiebïevnesisnie.
Sámedikki jahkedieđáhus, oktan Sámedikki 2011 rehketdoaluin, válddaha Sámedikki politihkalaš ja hálddahuslaš doaimma 2011:s.
Saemiedigkien jaepiebïevnese, oktegh Saemiedigkien 2011:n ryökneminie, buerkeste Saemiedigkien politihkeles jïh reerije darjomen 2011:sne.
Sámedikki iešguđet doarjjaortnegiid hálddašeapmi válddahuvvo muhtumassii dain kapihttaliin mat gieđahallet guoskevaš fágasuorggi, ja muhtumassii rehketdoalu kommeanttaid vuolde.
Saemiedigkien #fïereguhte<prn><ind><attr> dåarjoeöörnegi reereme buerkieståvva *muhtumassii dejnie kapihtelinie mah sjyöhtehke faagegievliem gïetedellieh, jïh *muhtumassii ryöknemen *kommeanttaid nuelesne.
Sámedikki jahkedieđáhus čujuha maiddái daidda boahttevaš hástalusaide maid Sámediggi ferte dustet.
Saemiedigkien jaepiebïevnese aaj tjaatseste dejtie båetije haestiemidie mejtie Saemiedigkie tjuara dåastodh.
Mearkašumit
Mïerhkesjimmieh
Lávdegotti eanetlohku, Bargiidbellodaga sámediggejoavkku (Bb) lahtut Aina Kristine Kant, Willy Ørnebakk, Ronny Wilhelmsen, Ragnhild Melleby Aslaksen, Norgga sámiid riikasearvvi (NSR) lahtut Ann-Mari Thomassen, Aili Keskitalo, Rolf Johansen, Jarle Jonassen, Árja lahttu Alf Isaksen, Ovddádusbellodaga lahttu (FrP) Arthur Tørfoss ja Sámit Mátta-Norggas lahttu Monica Balto ovddidit čuovvovaš mearkkašumi:
Moenehtsen gellientaale, #Bargiidbellodat<np><sg><gen> saemiedigkiedåehkien (*Bb) lïhtsegh Aina Kristine Kant, Willy Ørnebakk, Ronny Wilhelmsen, Ragnhild Melleby Aslaksen, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrien (NSR:n) lïhtsegh Ann-Marien Thomassen, Aili Keskitalo, Rolf Johansen, Jarle Jonassen, Árjan lïhtsege Alf Isaksen, #Ovddádusbellodat<np><sg><gen> lïhtsege (Frp:m) Arthur Tørfoss jïh saemieh *Mátta-Nöörjesne lïhtsege Monica Balton evtiedieh minngebe mïerhkesjimmiem:
Jahkedoaibma 2011
Jaepiedarjome 2011
Siiddus 73 “geahčastat jahkedoaimmain” sáhttá orrut ahte virggiid lohku lea lassánan viehka ollu jagis 2010 jahkái 2011.
Bielesne 73 “gaehkie jaepiedarjoeminie” maahta årrodh ahte barkoej låhkoe læssanamme naa jeenje jaepesne #2010<num><arab><sg><ill><attr> jaapan 2011.
Virgelohku ii leat bissovaččat lassánan, muhto lea boađus oanehis áiggi bargguin konkrehta hálddašandoaimmaid geažil.
Ij barkoelåhkoe leah vihtieslaakan læssanamme, mohte lea illedahke åenehks tïjjen barkojne konkreete reeremedarjomi dïete.
Vuogas livčče dárkileappot čilget maid dát lasáhus mearkkaša.
Sjiehtele lea *dárkileappot boejhkelidh maam daate lissie krööhkeste.
Sámedikki bargguide ja resursageavaheapmái váikkuhit hálddahuslaš barggut mat bohtet servodaga beales.
Saemiedigkien barkojde jïh vierhtieprovhkese dijpieh reerije barkoeh mah siebriedahken bielesne båetieh.
2011:s lea kulturmuittuid registreren ja daid geahčadeapmi plánejuvvon el-rávdnjelinjás Ofuohta-Báhccavuona ja Báhccavuona-Hammerfeastta gaskka buvttihan ollu doaimmaid geassit 2011.
2011:sne kultuvremojhtesidie registreereme jïh daj vuejneme #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *el-rávdnjelinjás Ofuohta-Báhccavuotnan jïh Báhccavuotna-Hammerfesten gaskemsh buektien jeenje darjoemidie giesedh 2011.
Sámediggi lea váldán hui ollu olbmuid bargui oanehis áigái, mii dahká sullii 8 jahkedoaimma, sámi kulturmuittuid registreremii dan plánejuvvon linjás Ofuohtas Hammerfestii.
Saemiedigkie ååkteme dan jeenje almetjidie borkese åenehks tïjjese, mij dorje medtie 8:m jaepiedarjomh, saemien kultuvremojhtesidie registreeremasse dan #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *linjás Ofuohtesne Hammerfestese.
Dasa lassin go dađistaga eanet ásahuvvojit ovdamearkka dihte bieggamillopárkkat lea mearrideaddji dasa ahte šaddá eanet fealtabargu kulturmuittuid ektui.
Dan lissine goh ånnetji jeenje tseegkesuvvieh vuesiehtimmien åvteste *bieggamillopárkkat lea nænnoestæjja dan ahte sjædta jeenje *fealtabargu kultuvremojhtesi muhteste.
Dát čájeha maid ahte jahkedoaimmat Sámedikkis livčče lassánan.
Daate aaj vuesehte ahte jaepiedarjomh Saemiedigkien læssanamme.
Lávdegotti Bargiidbellodaga sámediggejoavkku (Bb) lahtut, Norgga sámiid riikasearvvi (NSR) lahtut, Árja lahttu Alf Isaksen ja Sámit Mátta-Norggas lahttu ovddidit čuovvovaš mearkkašumi: FrP doarju teakstaoasi "2011 Rehketdoallu" rádjai.
Moenehtsem #Bargiidbellodat<np><sg><gen> saemiedigkiedåehkien (*Bb) lïhtsegh, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrien (NSR:n) lïhtsegh, Árjan lïhtsege Alf Isaksen jïh saemieh *Mátta-Nöörjesne lïhtsege minngebe mïerhkesjimmiem evtiedieh: Frp teeksteboelhkem dåårje "2011:n Ryökneme" raajan.
Váilevaš buseahttameannudeapmi .
Fååtesæjja budsjehtegïetedalleme/budsjettgïetedalleme .
Sámediggi šálloša ahte ii leat vel dakkár čielggadus mii sihkkarasttášii Sámediggái váikkuhanfámu bušeahttaprosessii.
Saemiedigkie gaatelassja ahte ij annje leah dagkeres boejhkehtasse mij Saemiedægkan gorrede soptsestimmiem budsjehteprosessese/budsjettprosessese.
Dat lea duođalaš go Sámedikki ja stáhta gaskasaš ovttasdoaibman lea deaŧalaš sámi iešmearrideami ovdáneapmái.
Dïhte itjmie goh Saemiedigkien jïh staaten gasngesadtje *ovttasdoaibman lea vihkeles saemien jïjtjereeremen evtiedæmman.
Sámediggi oaivvilda ain ahte vuođđo eaktun ovdáneapmái daid hástalusaid ektui mat leat bušeahttaáššis, lea ahte ovttasdoaibman ráđđehusa ja Sámedikki gaskkas nannejuvvo.
Saemiedigkie annje jeahta ahte våarome moenemetsiehkine evtiedæmman daj haestemi muhteste mah budsjehteaamhtesisnie/budsjettaamhtesisnie leah, lea ahte *ovttasdoaibman reerenassen jïh Saemiedigkien gaskesne nænnoeståvva.
Dan ii sáhte juksat bušeahttaáššis konsultašuvdna- dahje šiehtadallanprosedyraid haga gaskal stáhta eiseválddiid ja Sámedikki.
Dam ij maehtieh jaksedh budsjehteaamhtesem/budsjettaamhtesem konsultasjovne- jallh *šiehtadallanprosedyraid namhtah gaskesne staaten åejvieladtji jïh Saemiedigkien.
Dát ásahivččii formálalaš vuođu ja rámma daidda gáibideaddji hástalusaide maid ferte dustet iešmearridanvuoigatvuođa ekonomalaš beliid ektui.
Daate byjjes våaromem jïh mieriem tseegkie dejtie krïevije haestiemidie mej tjuara jïjtjereeremereaktam dåastodh ekonomeles bieliej muhteste.
Sámi vuoigatvuođalávdegotti II čuovvoleapmi Sámediggi šálloša váilevaš ovdáneami Sámi vuoigatvuođalávdegotti II čuovvoleami ektui.
Saemien reaktanmoenehtsem IJ dåeriedimmie Saemiedigkie fååtesæjja evtiedimmiem gaatelassja Saepmien reaktanmoenehtsen I-I/II dåeriedimmien muhteste.
Sámi vuoigatvuođalávdegoddi geigii čielggadusas juo juovlamánus 2007, ja čuovvolanbargu ii leat ovdánan nu mo lei vurdojuvvon.
Saemien reaktanmoenehtse boejhkehtassesne gietskiedi joe goevesne 2007:m, jïh ij dåeriedimmiebarkoe åvtenamme nimhtie guktie vuartasovveme.
dutkama várás dain dákterikkiin mat leat ođđasis hávdáduvvon Njávdámii.
dotkemen muhteste dejnie *dákterikkiin mah leah orresne Njávdánasse jöörtesovveme.
Dattetge lea Sámedikki oaidnu ahte čearddalaš identitehta ii sáhte gávdnat genain.
Darhkan lea Saemiedigkien vuajnoe ahte ij etnihkeles identiteete maehtieh gaavnedh *genain.
Dakkár dutkama mii almmá man ge haga lohká ahte genehtalaš profiila lea seamma go čearddalaš identitehta, sáhttá buohtastahttit dakkár dutkamiin mii dadjá ahte oaiveskálžohápmi lea seamma go čearda.
Dagkeres dotkemem mij namhtah man gænnah namhtah jeahta ahte *genehtalaš *profiila seamma lea goh etnihkeles identiteete, maahta mohtedidh dagkeres dotkeminie mij jeahta ahte åejjieskibliehaamoe seamma lea goh aarhte.
Muhto sihke genehtalaš Sámedikki guottut sámi bázahasaid dutkama ektui Sámediggi ii leat prinsihpalaš vuođul vuostá DNA-dutkama, ii ge dákteriggedutkama nu guhká go dat dáhpáhuvvá etihkalaš norpmaid vuođul.
Mohte dovne *genehtalaš Saemiedigkien *guottut saemien *bázahasaid dotkemen muhteste ij Saemiedigkie prinsihpeles dïere vuasta *DNA-dotkemen, ij aaj *dákteriggedutkama nimhtie guhkiem goh dïhte sjugniehtåvva *etihkalaš *norpmaid dïere.
Danne leat maid sihkkarastán dárbbašlaš ávdnasiid DNA sohkavuođa, álbmotfárremiid ja eará čuolbmačilgehusaid sáhtte čuvgehit DNA-analysaiguin, ja maiddái buohtastahttit dálá álbmogiiguin.
Dannasinie aaj gorredamme daerpies materijelli *DNA *sohkavuođa, aalmogejuhtiemidie jïh jeatjah tjoelmetjïelkestimmide meehtin *čuvgehit *DNA-joekehtimmiejgujmie, jïh aaj daaletje aalmogigujmie mohtedidh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 139. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 139. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Riddoguolástuslávdegoddi Áššedovdijoavku mii čielggadii guolástanvuoigatvuođa olggobealde Finnmárkku dr.
*Riddoguolástuslávdegoddi Aamhtesedamtijedåehkie mij tjïelkedi göölemereaktan bæjngolen Finnmaarhken *dr.
juris Carsten Smith jođiheami vuolde, lea čađahan vuđolaš barggu, ja lávdegoddi rámida lávdegotti dan barggu geažil maid sii leat čađahan dán oktavuođas.
*juris Carsten Smith öörnemen nuelesne, tjïrrehtamme *vuđolaš barkoem, jïh moenehtse moenehtsem #girmedh<vblex><iv><indic><pres><p3><sg> dan barkoen dïete maam dah daam tjïrrehtamme gaskesisnie.
Máhttovuođđu riddoálbmoga vuoigatvuođaid birra resurssaide lea áibbas eará go dan mii lei 2005:s go Finnmárkkuláhka dohkkehuvvui.
#Máhtto<np><ant><m><cmp_sgnom><cmp>våarome gaedtieaalmogen reaktaj bïjre vierhtide aejvie lea jeatjebe goh dan mij 2005:sne lij goh #Finnmárkoláhka<np><sg><nom> #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg>.
Njunuš áššedovdit lea ovttajienalaš evttohusa vuođul nagodan ovddidit evttohusa mii lea vuođđuduvvon sámi guolástanvuoigatvuođaide.
*Njunuš aamhtesedamtijh lea *ovttajienalaš uvtelassen dïere gaegniedamme evtiedidh uvtelassem mij tseegkesovveme saemien göölemereaktide.
Riddoguolástuslávdegotti jođiheaddji Carsten Smith dajai dalle go lávdegotti evttohus geigejuvvui Deanodagas guovvamánu 18.
*Riddoguolástuslávdegotti juhtiehtæjja Carsten Smith joem jeehti goh moenehtsen uvtelasse Deanodatisnie gietskiedovvi goevten 18.
b 2008 ahte lei sáhka mearrasámi kultuvrra ceavzimis.
b. 2008 ahte lij håaleme mearoesaemien kultuvren bearkadimmesne.
Lávdegoddi lea nannen ahte sámi historjjálaš vuoigatvuođat gávdnojit ja ahte vuoigatvuođaid ferte dohkkehit lágaid bokte.
Moenehtse nænnoestamme ahte saemien historihkeles reaktah gååvnesieh jïh ahte reaktide tjuara dåhkasjehtedh laaki baaktoe.
Lávdegoddi lea viidáseappot evttohan guovlovuđot hálddašanortnegiid.
Moenehtse vijriehkåbpoe uvtedamme dajvevåaromen reeremeöörnegidie.
Lávdegoddi šálloša go Guolástus- ja riddodepartemeanta lea hilgon deaŧalaš rávvagiid Riddoguolástuslávdegotti evttohusas.
Moenehtse gaatelassja goh #Gööledh<vblex><imp><p3><sg>- jïh gaedtiedepartemeente vihkeles bïhkedimmide beelhkeme *Riddoguolástuslávdegotti uvtelassesne.
2011 rehketdoallu Rehketdoallu čuovvu mielddusin jahkedieđáhussii.
2011:n ryökneme Ryökneme dåerede *mielddusin jaepiebïevnesasse.
Sáhtášii sávvat dakkár rehketdoalu ovdanbuktima man álkit buohtastahttit bušeahtain, dás maiddái eavttuid ja evttohusaid mat leat boahtán bušeahttabarggus.
Maahta vaajtelidh dagkeres ryöknemen åvtese buektemem maam aelhkebe budsjehtine mohtedidh, daelie aaj moenemetsiehkide jïh uvtelasside mah budsjehtebarkoste/budsjettbarkoste båateme.
Sámediggi čujuha muđui dasa ahte livččii ávkkálaš oažžut ollislaš visogova das mo Sámediggeráđđi geavaha dan muddenfápmudusa maid dat lea ožžon, mii dahká vejolažžan eará láhkai hálddašit gitta 20 % rádjai várrejuvvon ruđain.
Saemiedigkie voen tjaatseste dan ahte aevhkie åadtjodh ellies *visogova dennie guktie Saemiedigkieraerie nuhtjie dam staeriedimmiestillemem maam dïhte åådtjeme, mij dorje *vejolažžan jeatjah vuakan reeredh öövre 20:n % raajan bïedtesovveme beetneginie.
Dakkár ollislaš visogovva buoridivččii jahkedieđáhusa rehketdoallooasi, ja dagahivččii ahte dokumeantta sáhtášii buorebut geavahit Sámedikki doibmii.
Dagkere ellies *visogovva buerede jaepiebïevnesen ryöknemeboelhkem, jïh dorje ahte tjaatsegem maahta buerebelaakan nuhtjedh Saemiedigkien darjoemasse.
Lávdegotti Ovddádusbellodaga lahttu, Arthur Tørfoss ovddidii čuovvovaš mearkkašumi:
Moenehtsem #Ovddádusbellodat<np><sg><gen> lïhtsege, Arthur Tørfoss minngebe mïerhkesjimmiem evtiedi:
Lahttu oaidná ahte doaibmabiddji golut báikediđoštallamiid oktavuođas ledje mannan jagi sullii 4,5 miljon ruvnnu.
Lïhtsege vuajna ahte #darjome<n><sem_act><cmp_sgnom><cmp> bïejije maaksoeh *báikediđoštallamiid gaskesisnie lin mïnneme jaepien medtie 4,5:n millijovne kråvnah.
Lahttu oaidnu lea ahte go almmolaš eiseválddit gáibidit báikediđoštallamii ja iskkademiid, de berre almmolašvuohta máksit goluid ieš, ii ge noađuhit eanaeaiggáda ja doaibmabiddji dan geažil.
Lïhtsege vuajnoe lea ahte goh byjjes åejvieladtjh krievieh *báikediđoštallamii jïh goerehtimmide, dellie byöroe byögkelesvoete maaksojde maeksedh jïjtje, ij aaj *noađuhit eatnemeaajhteren jïh #darjome<n><sem_act><cmp_sgnom><cmp> bïejije dan dïete.
Beroškeahttá das ležžet dal doaibmabiddjit NČE, gielddat dahje ovttaskasat.
Saaht dennie hågkh leah darjomebïejijh *NČE, tjïelth jallh *ovttaskasat.
Lahttu háliida ahte mii boahtteáiggis máksit goluid ieža, ja ahte dat váldojuvvo mielde boahttevaš bušeahtaide.
Lïhtsege sæjhta mijjieh #båetije aejkie<n><sg><ine> maeksebe maaksojde jïjtjh, jïh dïhte mietie båetije budsjehtide ååktesåvva.
Ii leat makkárge ágga dasa ahte galggašii divrudit dárbbašmeahttumit dakkár prošeavttaid, mat leat ávkin servodahkii.
Ij leah naan *ágga dan ahte edtja *divrudit *dárbbašmeahttumit dagkeres prosjeektide, mah nåhtojne siebriedahkese.
Evttohusat
Uvtelassh
Evttohus 1
Uvtelasse 1
Bargiidbellodaga sámediggejoavkku (Bb), Norgga sámiid riikasearvvi (NSR) ja Sámit Mátta-Norggas:
#Bargiidbellodat<np><sg><gen> saemiedigkiedåehkien (*Bb), Nöörjen saemiej rïjhkesiebrien (NSR) jïh Saemieh *Mátta-Nöörjesne:
Siidu 38 bajilčállaga Mariidnaealáhusat vuolde – ođđa teavsttat maŋŋá vuosttaš cealkaga, evttohusa vuosttaš teakstaoasi eará cealkagat doalahuvvojit maŋŋá čuovvovaš teavstta:
Bielie 38 bijjiebaakoeh *Mariidnaealáhusat nuelesne – orre teeksth mænngan voestes raajesen, uvtelassen voestes teeksteboelhken jeatjah raajesh mænngan minngebe teeksten utniehtovvieh:
Sámediggi deattuha viidáseappot ahte ferte vuhtiiváldit boares lágaid dán suorggis, ovdamearkka dihtii 1775 mannosaš eanančujuhancealkámuša (Jordutvisningsresolusjonen) mii nanne finnmárkolaččaid vuosttašvuoigatvuođa guolásteapmái.
Saemiedigkie vijriehkåbpoe tjïelkestahta ahte tjuara båeries laakide seatadidh daennie suerkesne, vuesiehtimmien åvteste 1775:m *mannosaš #eatneme<n><cmp_sgnom><cmp>#tjaatsestidh<vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>#jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><nom> (*Jordutvisningsresolusjonen) mij nænnoste *finnmárkolaččaid voestesreaktam göölemasse.
Sámediggi muittuha ahte Gáivuona duopmu maiddái manná guhkás dan guvlui ahte dovddahit ahte das lea sáhka vieruiduvvanvuoigatvuođas mas báikkálaš guolásteaddjit ožžo buhtadusa, dannego sin guolástanguovlluide lei váddáset beassat go fápmohuksen buvttihii eanet jieŋa vutnii.
Saemiedigkie måjhtajahta ahte Kåfjorden dåapmoe aaj gåhkese mænna dan dajvese ahte damtehtibie ahte dennie lea håaleme *vieruiduvvanvuoigatvuođas mesnie voenges göölijh refusjovnem åadtjoejin, dannasinie daj göölemedajvide lij geervebe bïesedh goh faamoetseegkeme jeenje jïengem buektiehti *vutnii.
Sámediggi čujuha viidáseappot dasa ahte oahppa ”friddja guolásteami” birra ii goassege ožžon coavcci Norgga rittus.
Saemiedigkie vijriehkåbpoe tjaatseste dan ahte leara ”frijje göölemen” bïjre idtji gåessie gænnah åadtjoeh *coavcci Nöörjem gaedteste.
Duopmu čájeha ahte historjjálaš geavaheapmi mii lea duođaštuvvon rittus báikkálaš vieruiduvvannjuolggadusain, lei hui deaŧalaš mearrádussii.
Dåapmoe vuesehte ahte historihkeles pråvhkoe mij gaedtesne #jååhkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> voenges *vieruiduvvannjuolggadusain, lij dan vihkeles mieriedæmman.
Dáid
Daejtie
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 140. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 140. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
historjjálaš duohtavuođaid ferte maid árvvoštallat Norgga geatnegasvuođaid ektui earret eará ON Álgoálbmotjulggaštusa 37.
historihkeles rïektesidie tjuara aaj laejhtedh Nöörjen dïedti muhteste gaskem jeatjah ON Aalkoeåålmegedeklarasjovnen/Aalkoeåålmehdeklarasjovnen/Aalkoeåålmhdeklarasjovnen 37.
artihkkala vuođul.
artihkelen dïere.
Siidu 38 bajilčállaga Mariidnaealáhusat vuolde – evttohusa 3.
Bielie 38 bijjiebaakoeh *Mariidnaealáhusat nuelesne – uvtelassen 3.
cealkagii lasihuvvo sátni historjjálaš ja nu dat šaddá ná:
raajesasse lissiehtåvva baakoe historihkeles jïh nimhtie dïhte naemhtie sjædta:
Sámediggi vuoruha barggu sámiid historjjálaš bivdovuoigatvuođaid, mariidnaresurssaid ja jogaid ja riddo- ja vuotnaguovlluid geavaheami sihkkarastimiin.
Saemiedigkie barkoem prijoriterede saemiej historihkeles væjroereaktaj, *mariidnaresurssaid jïh johki jïh gaedtie- jïh *vuotnaguovlluid pråvhkoen gorredimmine.
Evttohus 2
Uvtelasse 2
Bargiidbellodaga sámediggejoavkku (Bb), Norgga sámiid riikasearvvi (NSR) ja Sámit Mátta-Norggas:
#Bargiidbellodat<np><sg><gen> saemiedigkiedåehkien (*Bb), Nöörjen saemiej rïjhkesiebrien (NSR) jïh Saemieh *Mátta-Nöörjesne:
Lasseevttohus s.
#Lasse<np><ant><m><cmp_sgnom><cmp>uvtelasse #s<n><abbr><gen>
8 ovdal “Buoret bálvalus”
8:n aarebi “Buerebe dïenesje”
Váilevaš prosedyrat bušeahttakonsultašuvnnaide.
Fååtesæjja *prosedyrat budsjehtekonsultasjovnide/budsjettkonsultasjovnide.
Sámedikki 2010 jahkedieđáhusas deattuhii Sámediggi garrasit dárbbu oažžut konsultašuvdnaprosedyraid Ráđđehusain bušeahttaáššiid oktavuođas.
Saemiedigkien 2010:n jaepiebïevnesisnie tjïelkestehti Saemiedigkie garrebe daerpiesvoetem åadtjodh *konsultašuvdnaprosedyraid Reerenassine budsjehteaamhtesi/budsjettaamhtesi gaskesisnie.
Sámediggi oinnii dan Ráđđehusa ja Sámedikki gaskasaš konsultašuvdnašiehtadusa lunddolaš joatkkan.
Saemiedigkie vööjni dam Reerenassem jïh Saemiedigkien gasngesadtje konsultasjovnelatjkoen iemie jåarhkine.
Sámediggi oaivvilda ain ahte vuođđo eaktun dasa ahte juksat ovdáneami hástalusaid ektui bušeahttaáššiin, lea ahte ráđđehusa ja Sámedikki gaskasaš ovttasdoaibman nannejuvvo.
Saemiedigkie annje jeahta ahte våarome moenemetsiehkine dan ahte jaksedh evtiedimmiem haestemi muhteste budsjehteaamhtesinie/budsjettaamhtesinie, lea ahte reerenassen jïh Saemiedigkien gasngesadtje *ovttasdoaibman nænnoeståvva.
Dan ii sáhte juksat konsultašuvdna- dahje šiehtadallanprosedyraid haga gaskal stáhta eiseválddiid ja Sámedikki bušeahttaáššiin.
Dam ij maehtieh jaksedh konsultasjovne- jallh *šiehtadallanprosedyraid namhtah gaskesne staaten åejvieladtji jïh Saemiedigkien budsjehteaamhtesinie/budsjettaamhtesinie.
Dat ásahivččii formálalaš vuođu ja rámma daidda gáibideaddji hástalusaide maid ferte dustet iešmearridanvuoigatvuođa ekonomalaš beliid ektui.
Dïhte byjjes våaromem jïh mieriem tseegkie dejtie krïevije haestiemidie mej tjuara jïjtjereeremereaktam dåastodh ekonomeles bieliej muhteste.
Lávdegotti ráva
Moenehtsen bïhkedimmie
Lávdegottis eai leat eanet mearkkašumit dahje evttohusat ja rávve Sámedikki mearridit čuovvovačča:
Moenehtsen eah leah jeenje mïerhkesjimmieh jallh uvtelassh jïh nihtetjæsta Saemiedigkiem nænnoestidh #minngebe<adj><sg><gen>:
Sámediggi doarju muđui Sámediggeráđi árvalusevttohusa.
Saemiedigkie dåårje voen Saemiedigkieraerien aajmoeuvtelassem.
Mearkašumit, Bargiibellodat sámediggejoavkku, áirras Willy Ørnebakk ja Árja lahttu Alf Isaksen ovddidii čuovvovaš mearkkašumi:
Mïerhkesjimmieh, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> saemiedigkiedåehkiem, saadthalmetje Willy Ørnebakk jïh Árjan lïhtsege Alf Isaksen minngebe mïerhkesjimmiem evtiedi:
Sámegiella lea áitojuvvon ja jápmá jus eai geavahuvvo eanet ja váikkuhangaskaoamit giela gáhttemii ja ovddideapmái.
Saemiengïele aajhtasovveme jïh jaama jis eah nuhtjh jeenje jïh dïedtetsavtshvierhtieh gïelen vaarjelæmman jïh evtiedæmman.
Stáhta eiseválddit fertejit oaidnit man álki orru leamen heaittihit skuvllaid sámi giliin seastin dihtii ruđaid gieldda bealis.
Staaten åejvieladtjh tjuerieh vuejnedh maam aelhkie vååjnoe årroeminie illedh skuvli saemien byjjine njoetemen åvteste beetnegidie bïedteme bielesne.
Skuvla lea geađgejuolgin sámegiela áimmahuššamis giliin.
Skuvle lea gierkiejuelkine saemiengïelen voebnesjimmesne byjjine.
Sámediggi lea hui balus go nu máŋga vuođđoskuvlla sámi guovlluin leat áitojuvvon heaittihuvvot dahje heaittihuvvon juo.
Saemiedigkie dan lea *balus goh nimhtie gellie maadthskuvlh saemien dajvine aajhtasovveme illesovvedh jallh joe illesovvem.
Sámedikki mielas lea earenoamáš vuorjašuhtti ahte sámi resursaskuvllat dakkár báikkiin gos sámegiella lea rašši, nugo mearrasámi guovlluin, julev- ja lullisámi ja márkosámi guovlluin, heaittihuvvojit ekonomalaš sivaid geažil.
Saemiedigkien mïelesne lea sjïere #vaajvedh<vblex><iv><der_h><vblex><tv><der_nomag><n><sg><nom> ahte saemien vierhtieskuvlh dagkeres sijjine sijjesne saemiengïele hiejjehts, goh mearoesaemien dajvine, luvlie- jïh åarjelsaemien jïh marhkesaemien dajvine, ekonomeles sjïeki dïete illesuvvieh.
Das sáhttá namuhit ahte Billávuona sámi bajásšaddanguovddáš ja Bissojoga bajásšaddanguovddáš Porsáŋggus gielddas, Vátnjavári skovlá Skániid suohkanis, Láhpoluobbala skuvla Guovdageainnus ja Prahke skuvle leat muhtun dain skuvllain maid leat mearridan heaittihit dahje maid áigot heaittihit fargga.
Dennie maahta moenedh ahte Billávuotnan saemien byjjenimmiejarngen jïh Bissojohkan byjjenimmiejarngen Porsangerisnie tjïeltesne, Vátnjavárrijjen skuvle #Skánik<np><top><pl><gen> tjïeltesne, Láhpoluoppalen skuvle Kautokeinosne jïh *Prahke *skuvle årrodh #muvhtie<prn><ind><sg><nom> dejnie skuvline mej nænnoestamme illedh jallh maam sijhtieh rætnoe illedh.
Lea hui šállošahtti go nana sámi gealbobirrasat háddjejuvvojit, sámi mánáid bajásšaddaneavttut hedjonit giliservodagain ja oahppit fertejit gillát guhkes skuvlamátkki geažil gielddaguovddážii oažžun dihtii oahpahusa.
dan Lea *šállošahtti goh nænnoes saemien *gealbobirrasat *háddjejuvvojit, saemien maanaj byjjenimmiemoenemetsiehkieh byjjensiebriedahkine veasjoeh jïh learohkh tjuerieh töölledh guhkies skuvlefealadimmien dïete bïedtemejarngese åadtjomen åvteste ööhpehtimmiem.
Dat danne go gielddat háliidit seastit ruđaid dahje daid geavahit eará láhkai.
Dah dannasinie goh tjïelth sijhtieh beetnegidie jallh dejtie njoetedh nuhtjedh jeatjah vuakan.
Dat skuvllat maidda dás čujuhuvvo, leat sámegiela gáhttema ja ovddideami váldoguovddážiin ja skuvllat dárbbašit doarjaga ja mieđiheami gieldda ja stáhta eiseválddiin.
Dah skuvlh mejtie daelie tjaatseståvva, leah saemiengïelen vaarjelimmien jïh evtiedimmien åejviejarngine jïh skuvlh dåarjoem jïh nårtomem daarpesjieh tjïeltem jïh staaten åejvieladtjine.
Máŋga sámegiela leat dan UNESCO listtas, mii čájeha máilmmi áitojuvvon gielaid.
Gellie saemiengïelh leah dennie UNESCOn/UNESCon/Unescon læstosne, mij eatnemem vuesehte aajhtasovveme gïelide.
Skuvllaid giellaovdáneami árvvoštallan čájeha ahte giellaovdáneapmi lea leamaš positiiva ja dat uhcimusat lávdaduvvon sámegielat ja giliservodagat muđui leat ovdáneamen.
Skuvli gïeleevtiedimmien vierhtiedimmie vuesehte ahte gïeleevtiedimmie orreme *positiiva jïh dah unnemeslaakan *lávdaduvvon saemiengïelh jïh byjjensiebriedahkh voen leah åvteneminie.
Dat čájeha ahte giellaovdáneapmi sorjá das ahte skuvllat bissot giliin.
Dïhte vuesehte ahte gïeleevtiedimmie *sorjá dennie ahte skuvlh byjjine årroeh.
Guovddušteapmi nu mo dat orru leamen, dagaha ahte sámegiella fas vásiha hedjoneami ja jápmigoahtá.
*Guovddušteapmi nimhtie guktie dïhte #vååjnedh<vblex><iv><prsprc> årroeminie, dorje ahte saemiengïele viht veasjomem damta jïh jaemiegåata.
Sámediggi háliida ahte stáhta eiseválddit čuvvot bures mielde Sámedikki evttohusain ja rávvagiin buot beliid oktavuođas mat gusket sámegielaid gáhttemii ja ovddideapmái ja dan šláddjivuođas mii lea rikkis gielas buot geavahanvugiid dáfus ja sániid ja dajaldagaid geavaheami dáfus sámi ealáhusaid doaimmaheamis ja eará oktavuođain.
Saemiedigkie sæjhta ahte staaten åejvieladtjh hijvenlaakan dåeriedieh mietie Saemiedigkien uvtelassine jïh bïhkedimmine gaajhkide bielide gaskesisnie mah dijpieh saemiengïeli vaarjelæmman jïh evtiedæmman jïh dam *šláddjivuođas mij ræjhkas/ræjhkoes gïelesne lea gaajhki pråvhkoevuekiej dïete jïh baakoej jïh jiehtegi pråvhkoen dïete saemien jielemi #darjome<n><der_car><adj><sg><ine> jïh jeatjah gaskesinie.
Sámediggi háliida ahte stáhta eiseválddit veahkehit čađahit doaibmabijuid mat suodjalit daid sámi guovlluid skuvllat mat leat áitojuvvon heaittihuvvot.
Saemiedigkie sæjhta ahte staaten åejvieladtjh viehkiehtieh tjïrrehtidh råajvarimmide mah vaarjelieh dejtie saemien dajvide skuvlh mah aajhtasovveme illesovvedh.
Evttohus 3, Norgga sámiid riikasearvvi (NSR ) - Sámeálbmotbellodat (Sáb) áirras Geir Tommy Pedersen
Uvtelasse 3, Nöörjh saemiej rïjhkesiebrien (NSR ) - Saemienaalmogekrirrie (*Sáb) saadthalmetje Geir Tommy Pedersen
Teakstaoasi sadjái gáiccaid birra galgá biddjojuvvot:
Teeksteboelhken sijjeste gaajhtsi bïjre edtja bïejesovvedh:
Gáicaealáhus lea nuppástuvvan ja lea nuppástuvvamin dainna lágiin ahte stuorra oassi gáiccain Norggas galget sanerejuvvot, ja ulbmilin lea luottahuhttit muhtun dávddaid maid gáiccat ožžot.
#Gáica<np><cmp_sgnom><cmp>jieleme jorkesamme jïh lea jorkeseminie dejnie vuekine ahte stoere boelhke gaajhtsine Nöörjesne edtjieh *sanerejuvvot, jïh ulmine lea @-FMAINV> #muvhtie<prn><ind><pl><acc> fiejlide mejtie gaajhtsh åadtjoeh.
Sámediggi ballá erenoamážit daid doalloheaittihemiid geažil maid sanerenprošeakta mielddisbuktá ja deattuha ahte ferte álggahit ođđa doaibmabijuid mat sihkkarastet viidáset eallinfámolaš gáicaealáhusa.
Saemiedigkie joekoenlaakan bælla daj *doalloheaittihemiid dïete maam *sanerenprošeakta mealtan buakta jïh tjïelkestahta ahte tjuara orre råajvarimmide aelkiehtidh mah gorredieh vijrebe *eallinfámolaš gaajhtsejielemem.
III Jienasteapmi
I-II/II-I/III Gïelevedteme
39 áirasis ledje 37 čoahkis.
39 saadthalmetjen lin 37 *čoahkis.
Jienasteapmi dahkkojuvvui čuovvovaš vuogi mielde:
Gïelevedteme minngebe vuekien mietie dorjesovvi:
Evttohus 1 mearriduvvui 34 jienain 3 jiena vuostá.
Uvtelasse 1 nænnoestovvi 34 tjoejine 3:n tjoejen vuestie.
Evttohus 2 mearriduvvui 34 jienain 3 jiena vuostá.
Uvtelasse 2 nænnoestovvi 34 tjoejine 3:n tjoejen vuestie.
Evttohus 3 mearriduvvui 34 jienain 3 jiena vuostá.
Uvtelasse 3 nænnoestovvi 34 tjoejine 3:n tjoejen vuestie.
Plána- ja finánsalávdegotti ráva mearriduvvui ovttajienalaččat.
Soejkesje- jïh *finánsalávdegotti bïhkedimmie nænnoestovvi *ovttajienalaččat.
IV Beavdegirjelasáhusat
I-V/IV Buertiegærjalissieh
Dán áššis ii ovddiduvvon beavdegirjelasáhus.
Daennie aamhtesisnie ij evtedh buertiegærjalissie.
V Sáhkavuorrolistu ja replihkat
#V<n><abbr><sg><gen> Lahtestimmielæstoe jïh lahtesh
Sáhkavuorru Replihkka 1 Ragnhild Melleby Aslaksen, áššejođiheaddji Aili Keskitalo
Lahtestimmie Lahtese 1 Ragnhild Mellebyem Aslaksen, aamhtesejuhtiehtæjja Aili Keskitalo
Ann-Mari Thomassen Alf Isaksen Ragnhild Melleby Aslaksen 2 Arthur Tørfoss 3 Geir Tommy Pedersen Ragnhild Melleby Aslaksen Geir Tommy Pedersen 4 Rolf Johansen Ragnhild Melleby Aslaksen Rolf Johansen 5 Willy Ørnebakk Aili Keskitalo Rolf Johansen Ann-Mari Thomassen Willy Ørnebakk 6 Ann-Mari Thomassen Mariann Wollmann Magga Ann-Mari Thomassen 7 Olaf Eliassen Trond Are Anti Rolf Johansen Willy Ørnebakk Olaf Eliassen 8 Geir Johnsen Trond Are Anti
Ann-Mari Thomassen Alf Isaksen Ragnhild Melleby Aslaksen 2 Arthur Tørfoss 3 Geir Tommy Pedersen Ragnhild Mellebyem Aslaksen Geir Tommy Pedersen 4 Rolf Johansen Ragnhild Mellebyem Aslaksen Rolf Johansen 5 Willy Ørnebakkem Aili Keskitalo Rolf Johansen Ann-Marien Thomassen Willy Ørnebakk 6 Ann-Marih Thomassen Mariann Wollmann Magga Ann-Marien Thomassen 7 Olaf Eliassen Trond Are Anti Rolf Johansen Willy Ørnebakkem Olaf Eliassen 8 Geir Johnsen Trond Are Anti
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 142. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 142. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Geir Tommy Pedersen Silje Karine Muotka Geir Johnsen 9 Per Andersen Bæhr Olaf Eliassen Ronny Wilhelmsen Per Andersen Bæhr 10 Aili Keskitalo 11 Willy Ørnebakk 12 Ronny Wilhelmsen 13 Mariann Wollmann Magga 14 Anders Somby jr.
Geir Tommy Pedersen Silje Karine Muotka Geir Johnsen 9 Per Andersen Bæhr Olaf Eliassen Ronny Wilhelmsen Per Andersen Bæhr 10 Aili Keskitalo 11 Willy Ørnebakk 12 Ronny Wilhelmsen 13 Mariann Wollmann Magga 14 Anders Somby #jr<n><abbr><nom>
15 Aili Keskitalo 16 Willy Ørnebakk 17 Alf Isaksen 18 Ann-Mari Thomassen 19 Egil Olli Ragnhild Melleby Aslaksen, áššejođiheaddji Geir Tommy Pedersen, čoahkkinortnegii Alf Isaksen, čoahkkinortnegii Geir Tommy Pedersen, čoahkkinortnegii Rolf Johansen, čoahkkinortnegii
15 Aili Keskitalo 16 Willy Ørnebakk 17 Alf Isaksen 18:n Ann-Marien Thomassenen 19 Egil Olli Ragnhild Mellebyem Aslaksen, aamhtesejuhtiehtæjja Geir Tommy Pedersen, tjåanghkoeöörnegasse Alf Isaksen, tjåanghkoeöörnegasse Geir Tommy Pedersen, tjåanghkoeöörnegasse Rolf Johansen, tjåanghkoeöörnegasse
VI Sámedikki mearrádus
V-I/VI Saemiedigkieh mieriedimmie
1 Álggahus
1 Aalkoe
Sámediggi lea sámiid álbmotválljen orgána Norggas.
Saemiedigkie lea saemiej åålmehveeljesovveme orgaanen Nöörjesne.
Juohke njealját jagi válljejit sámit 39 áirasa sámiid gaskkas 7 válgabiires.
#Fïerhte<prn><ind><attr> nealjede jaepien veeljieh saemieh 39:n saadthalmetjen saemiej gaskesne #7<num><arab><sg><ine><attr> veeljemegievlesne.
Sámediggi galgá nannet sámiid politihkalaš dili ja ovddidit sámiid beroštumiid Norggas, váikkuhit dasa ahte sámi álbmot oažžu dásseárvosaš ja rievttalaš meannudeami ja láhčit dili vai sápmelaččat besset sihkkarastit ja ovddidit iežaset giela, kultuvrra ja servodateallima.
Saemiedigkie edtja nænnoestidh saemiej politihkeles tsiehkiem jïh evtiedidh saemiej ïedtjide Nöörjesne, dan dijpedh ahte saemien aalmoge åådtje *dásseárvosaš jïh *rievttalaš gïetedallemem jïh laetjedh tsiehkiem vuj saemieh biesieh gorredidh jïh evtiedidh jïjtjsh gïelem, kultuvrem jïh siebriedahkejielemem.
Sámediggi meannuda áššiid buot servodatsurggiin main erenoamážit lea dadjamuš sápmelaččaide, lassin dasa ahte buktit cealkámušaid ja leahkit gulahallin almmolaš eiseválddiiguin.
Saemiedigkie aamhtesidie gïetedalla gaajhkine siebriedahkesuerkine mejnie joekoenlaakan lea #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> saemide, lissine dan ahte buektedh #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><acc> jïh årrodh gaskestallijinie byjjes åejvieladtjigujmie.
Sámediggi hálddaša oasi ruđain mat juolluduvvojit sámi áššiide stáhtabušeahta bokte, ja Sámedikki bokte leat sámit Norggas ožžon muhtin muddui eiseválddi kultuvra-, giella-, oahpahus-, kulturmuitosuodjalus- ja ealáhusáššiid meannudit.
Saemiedigkie boelhkem reerie beetneginie mah laeviehtovvieh saemien aamhtesidie staatebudsjehten baaktoe, jïh Saemiedigkien baaktoe saemieh Nöörjesne #muvhtie<prn><ind><attr> tïjjese åådtjeme #åejvieladtjh<n><sg><gen> kultuvre-, gïele-, ööhpehtimmie-, kultuvremojhtesevaarjelimmie- jïh jielemeaamhtesidie gïetedalledh.
Sámedikki jahkedieđáhusas lea Sámedikki politihkalaš ja hálddahuslaš doaimmaid birra 2011:s.
Saemiedigkien jaepiebïevnesisnie lea Saemiedigkien politihkeles jïh reerije darjomi bïjre 2011:sne.
Jahkedieđáhus raportere váldomihttomeriid ja oassemihttomeriid čuovvoleami iešguđetge fágasuorggis ja 2011 bušeahta váikkuhangaskaomiid geavaheami birra.
Jaepiebïevnese *raportere åejvieulmiej jïh boelhkeulmiej dåeriedimmien ovmessieh faagegievlesne jïh 2011:n budsjehten dïedtetsavtshvierhtiej pråvhkoen bïjre.
Sámedikki 2011 rehketdoallu lea mielddusin jahkedieđáhusas.
Saemiedigkien 2011:n ryökneme lea *mielddusin jaepiebïevnesisnie.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 143. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 143. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Sámediggeválga
Saemiedigkieveeljeme
2011 rievdaduvvoje sámediggeválgga láhkaásahusat.
2011:n jarkestovvin saemiedigkieveeljemen njoelkedassh.
Rievdadusat mielddisbuktet ahte Sámedikki jienastuslohku maiddái hábmejuvvo dalle go leat suohkan- ja fylkkaválggat.
Jorkestimmieh mealtan buektieh ahte Saemiedigkien veeljemelåhkoe aaj joem #hammoedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> goh leah tjïelte- jïh fylhkenveeljemh.
Dát válgajienastuslohku mearrida makkár suohkanat galget čađahit válgadikki boahtte sámediggeválggas, makkár suohkaniin lea dušše ovdagihtiijienasteapmi ja mandáhttajuohkin válgabiriin.
Daate veeljemeveeljemelåhkoe nænnoste magkeres tjïelth edtjieh veeljemedigkiem tjïrrehtidh #båetije<adj><sg><ine><attr> saemiedigkieveeljemisnie, magkeres tjïelti ajve lea *ovdagihtiijienasteapmi jïh mandaatejuekeme *válgabiriin.
Láhkaásahusrievdadeamit leat 2007 dievasčoahkkinmearrádusa čuovvoleamit sámediggeválgga válgaortnega birra.
Njoelkedassejorkestimmieh leah 2007 dïevestjåanghkoemieriedimmieh dåeriedimmieh saemiedigkieveeljemen veeljemeöörnegen bïjre.
2011:s ledje 14 162 olbmo Sámedikki jienastuslogus.
2011:sne lin 14 162 almetjh Saemiedigkien veeljemelåhkosne.
9 ođđa suohkana galget čađahit válgadikki, ja 2013 sámediggeválggas galgá 56 suohkanis čađahuvvot válgadiggi.
9 orre tjïeltem edtjieh veeljemedigkiem tjïrrehtidh, jïh 2013:n saemiedigkieveeljemisnie edtja #56<num><arab><sg><ine><attr> tjïeltesne tjïrrehtovvedh veeljemedigkie.
Mandáhttajuohkin šaddá ná 2013 válggas:
Mandaatejuekeme naemhtie sjædta #2013<num><arab><sg><ine><attr> veeljemisnie:
Válgabiire 1 Nuortaguovlu: 6 mandáhta, ii rievdda Válgabiire 2 Ávjovárri: 8 mandáhta, manaha ovtta Válgabiire 3 Davveguovlu: 5 mandáhta, manaha 1 Válgabiire 4 Gáisi: 6 mandáhta, ii rievdda Válgabiire 5 Viesttarmearra: 4 mandáhta, manaha ovtta Válgabiire 6 Lullisámi: 4 mandáhta, oažžu ovtta Válgabiire 7 Lulli- Norga: 6 mandáhta, oažžu 2
Veeljemegievlien 1 Luvliedajve: 6 mandaath, ij Veeljemegievliem jorkestovvh 2 Ávjovárri: 8:m mandaath, mïnnehte aktem Veeljemegievlie 3 Noerhtedajve: 5:m mandaath, mïnnehte 1 Veeljemegievlieh 4 Gaejsie: 6 mandaath, ij Veeljemegievliem jorkestovvh 5 Viesttarmearra: 4:m mandaath, mïnnehte akten Veeljemegievlie 6:m Åarjelsaemieh: 4:m mandaath, åådtje aktem Veeljemegievlie 7 Åarjel- Nöörje: 6:m mandaath, åådtje 2
Sámeálbmot foanda
Saemienaalmogen fåante
Stuorradiggi lea Sámeálbmotfoanddas várren 75 miljon ru oktasaš buhtadussan daid vahágiid ja eahperievtti ovddas maid dáruiduhttinpolitihkka lea dagahan sámi álbmogii.
Stoerredigkie lea Sámeálbmotfoandesne bïedteme 75 millijovne *ru ektie refusjovnine dejtie goerpide jïh *eahperievtti åvteste maam daaroedehtemepolitihke dorjeme saemien aalmogasse.
Foandda reanttut váldojuvvoje geavahussii 2008:s ja daid hálddaša Sámediggi.
Fåanten lissiemaaksoeh otnese ååktesovvin 2008:sne jïh dejtie reerie Saemiedigkie.
Stuorradiggi lea bidjan eaktun ahte sámeálbmotfoanda ii galgga geavahuvvot individuála buhtadussan.
Stoerredigkie bïejeme moenemetsiehkine ahte ij saemienaalmogefåante edtjh nuhtjesovvedh individuelle refusjovnine.
Jahkásaš reanttuid geavaheapmi mearriduvvo bušeahtas mearrádusa vuođul mas leat vuoruheamit ja áŋgiruššansuorggit válgaáigodahkii, gč.
Jaapetje lissiemaaksoej pråvhkoe budsjehtesne nænnoeståvva mieriedimmien dïere mesnie leah prijoriteradimmieh jïh barkoesuerkieh veeljemeboelhkese, *gč.
ášši 47/09.
aamhtese 47/09.
Jahkái 2011 lei várrejuvvo 5 500 000 ru sámeálbmotfoanddas.
Jaapan 2011 lij bïedtesåvva #5 500 000<num><arab><sg><ine><attr> *ru saemienaalmogefåantesne.
1 200 000 ru giellaovddidandoaibmabijuide 1 300 000 ru árbedihtui 2 000 000 ru girjjálašvuhtii 800 000 ru giellaprográmmii 200 000 ru systemáhtalaš kártemii árbedieđus
1 200 000 *ru gïeleevtiedimmieråajvarimmide #1 300 000<num><arab><sg><ill><attr> *ru aerpiedååjrese #2 000 000<num><arab><sg><ill><attr> *ru litteratuvrese 800 000 *ru gïeleprogrammese 200 000 *ru *systemáhtalaš goerehtallemasse aerpiedaajrosne
Dásseárvu
Seammavyörtegsvoete
Dásseárvu ja dásseárvosašvuohta leat vuođđun Sámedikki doibmii.
Seammavyörtegsvoete jïh *dásseárvosašvuohta leah våaroeminie Saemiedigkien darjoemasse.
Sámediggi áigu dan dihte ovddidit dásseárvvu ja ovttadássásašvuođa beroškeahttá sohkabeali, etnisitehta ja seksualálaš sojuid.
Saemiedigkie sæjhta dan åvteste evtiedidh seammavyörtegsvoetem jïh mïrrestallemem saaht slïektebieliem, *etnisitehta jïh *seksualálaš *sojuid.
Dásseárvu guoská buot surggiide servodagas ja galgá leat integrerejuvvon oassi Sámedikki doaimmain.
Seammavyörtegsvoete gaajhkide suerkide dæjpa siebriedahkesne jïh edtja årrodh *integrerejuvvon boelhke Saemiedigkien darjoeminie.
Vuođđun Sámedikki doaimmaide dásseárvvuin lea iežamet dásseárvodoaibmaplána 2009- 2013 áigodahkii.
Våaroeminie Saemiedigkien darjoemidie seammavyörtegsvoetine lea jïjtjemh seammavyörtegsvoetedahkoesoejkesje #2009- 2013<num><arab><sg><ill><attr> boelhkese.
Sámediggái lea dehálaš doallat buori gulahallama sámi dásseárvoorganisašuvnnaiguin.
Saemiedægkan vihkele #steeredh<vblex><iv><inf> buerie gaskesadtemem saemien seammavyörtegsvoeteorganisasjovnigujmie.
Juohke jagi leat mis čoahkkimat singuin.
#Fïerhte<prn><ind><attr> jaepien mijjesne tjåanghkoeh dejgujmie.
Čoahkkimiin digaštallojuvvo Sámedikki doarjja organisašuvnnaide ja dábálaš dásseárvopolitihkalaš áššit.
Tjåanghkojne #dïerhkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> Saemiedigkien dåarjoe organisasjovnide jïh sïejhme *dásseárvopolitihkalaš aamhtesh.
Sámedikki mielas lea buorre go organisašuvnnat hástalit Sámedikki dásseárvogažaldagain ja go sii ovddidit dásseárvopolitihkalaš áššiid sámi servodagas muđui.
Saemiedigkien mïelesne buerie goh organisasjovnh haestieh Saemiedigkien seammavyörtegsvoetegyhtjelassine jïh goh dah evtiedieh *dásseárvopolitihkalaš aamhtesidie saemien siebriedahkesne voen.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 144. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 144. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Sámediggi čalmmustahtii riikkaidgaskasaš nissonbeaivvi njukčamánu 8.
Saemiedigkie tjelmiestehti gaskenasjonaale nyjsenæjjabiejjiem njoktjen 8.
beaivvi seammás go lei dievasčoahkkin Kárášjogas.
biejjien seamma tïjjen goh lij dïevestjåanghkoe Karasjohkesne.
Dát lei vuosttaš geardi go dollojuvvui appellašuvdna nissonbeaivvi birra Sámedikki sárdnestuolus.
Daate lij voestes aejkie goh #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> *appellašuvdna nyjsenæjjabiejjien bïjre Saemiedigkien prïejhkestovlesne.
Eará čuovvoleapmi doaibmaplánas lea sohkabealiperspektiiva Finnmárkkukommišuvnna barggus.
Jeatjah dåeriedimmie dahkoesoejkesjisnie lea slïektebielienperspektijve #Finnmárkokommišuvdna<np><sg><gen> barkosne.
Sámediggi lea bivdán kommišuvnna leahkit dihtomielalaččat sohkabealiperspektiivva eatnamiid ja luondduresurssa vuoigatvuođaid kártenbarggus Finnmárkkus.
Saemiedigkie maadteme kommisjovnem årrodh #fahkoes<adj><comp><attr> slïektebielienperspektijven eatnemi jïh eatnemenvierhtien reaktaj goerehtallemebarkosne Finnmaarhkesne.
Sámedikki mielas lea dan dihte buorre go nissoniid ja dievdduid meahccegeavaheapmi lei okta fáttáin maid guorahalle gulaskuddančoahkkimis Unjárgga gieldda luonddugeavaheami kártemis.
Saemiedigkien mïelesne lea dan åvteste buerie goh nyjsenæjjaj jïh almaj miehtjiepråvhkoe lij akte aamhtesinie mej goerehtallin *gulaskuddančoahkkimis Nessebyen tjïelten eatnemenpråvhkoen goerehtallemisnie.
Sámedikkis lea leamaš buorre gulahallan ja buorre ovttasbargu Mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanttain maŋimus jagi.
Saemiedigkesne orreme buerie gaskestalleme jïh buerie ektiebarkoe @X>, seammavyörtegsvoete- jïh *searvadahttindepartemeanttain minngebe jaepien.
Sámedikkis ja departemeanttas leat leamaš konsulteremat Ráđđehusa dásseárvodoaibmaplána birra sohkabeliid gaskkas.
Saemiedigkien jïh departemeenten orreme *konsulteremat Reerenassen seammavyörtegsvoetedahkoesoejkesjen bïjre slïektebieliej gaskesne.
Doaibmaplánain háliida Ráđđehus buktit eanemus lági mielde čohkkejuvvon politihkalaš mihttomeriid, strategiijaid ja doaibmabijuid sohkabeliid gaskka dásseárvui.
Dahkoesoejkesjinie sæjhta Reerenasse buektedh *eanemus vuekien mietie seeptjesovveme politihkeles ulmiej, strategiji jïh råajvarimmiej slïektebieliej gaskemsh seammavyörtegsvoetese.
Min iežamet doaibmaplána lei vuođđun Sámedikki posišuvdnii konsultašuvnnain.
Mijjen jïjtjemh dahkoesoejkesje lij våaroeminie Saemiedigkien posisjovnese konsultasjovnine.
Sámediggái lei dehálaš ahte sámi perspektiiva searvadahttojuvvo doaibmaplánii ja Ráđđehusa viidáset bargui dásseárvvuin.
Saemiedægkan lij vihkele ahte saemien perspektijven *searvadahttojuvvo dahkoesoejkesjasse jïh Reerenassen vijrebe borkese seammavyörtegsvoetine.
Konsultašuvnnaid konkrehta čuovvoleapmi lea ovttasbargoprošeakta Justiisadepartemeanttain veahkaválddi birra lagas oktavuođain ja regionálalaš konferánsa sámi dievdduide ja bártniide.
Konsultasjovni konkreete dåeriedimmie lea ektiebarkoeprosjeekte Justisdepartemeentine *veahkaválddi bïjre gietskies gaskesinie jïh *regionálalaš konferaanse saemien almide jïh baernide.
Sámediggi doalai maid sáhkavuoru iežamet barggu birra dásseárvoovddasteami Sámedikkis fágasemináras mii lágiduvvui ráđđehusa doaibmaplána ovdanbuktimis.
Saemiedigkie aaj #steeredh<vblex><iv><indic><pret><p3><sg> lahtestimmiem jïjtjemh barkoen bïjre *dásseárvoovddasteami Saemiedigkesne faageseminaaresne mij #öörnedehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> reerenassen dahkoesoejkesjen åvtese buektiemisnie.
Sámedikkis lea dasa lassin leamaš čoahkkin stáhtačálliin Kirsti Bergstø:in Mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanttas.
Saemiedigkien lea dan lissine orreme tjåanghkoen staatetjaelijinie Kirsti *Bergstø:in @X>, seammavyörtegsvoete- jïh *searvadahttindepartemeanttas.
Čoahkkimis válddii Sámediggi áššin earret eará dan ahte leat unnán sámi geavaheaddjit geat váldet oktavuođa Dásseárvo- ja vealahanáittardeddjiin, ja ahte sámi dásseárvoorganisašuvnnat eai leat searvadahttojuvvon dásseárvodoaimmain davviriikkalaš dásis ja movt sámi perspektiiva sáhtášii searvadahttojuvvot dásseárvolávdegotti bargguide.
Tjåanghkosne ååkti Saemiedigkie aamhtesinie gaskem jeatjah dam ahte leah ånnetji saemien nuhtjijh gïeh gaskesem ååktoeh Seammavyörtegsvoete- jïh joekehtsgïetedimmievaaksjovmeorgaanine, jïh ahte saemien eah seammavyörtegsvoeteorganisasjovnh leah *searvadahttojuvvon seammavyörtegsvoetedarjoeminie noerhtelaanti daltesisnie jïh guktie saemien perspektijve maahta *searvadahttojuvvot seammavyörtegsvoetemoenehtsen barkojde.
Eará čuovvolemiid birra min dásseárvodoaibmaplánas gávdná fágakapihttaliin.
Jeatjah dåeriedimmide bïjre mijjen seammavyörtegsvoetedahkoesoejkesjisnie faagekapihtelinie gaavna.
Konsultašuvnnat
Konsultasjovnh
Álbmotrievtti bokte leat Norgga eiseválddit geatnegahttojuvvon konsulteret sápmelaččaiguin áššiin main lea dadjamuš sámi servodahkii.
Aalmogereaktoen baaktoe leah Nöörjen åejvieladtjh *geatnegahttojuvvon *konsulteret saemiejgujmie aamhtesinie mejnie lea #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> saemien siebriedahkese.
Dan sivas leat dahkkon šiehtadusat gaskal stáhta ja Sámedikki movt dát konsultašuvnnat galget čađahuvvot.
Dennie sjïekesne leah dorjeme latjkoeh gaskesne staaten jïh Saemiedigkien guktie daah konsultasjovnh edtjieh tjïrrehtovvedh.
Konsulterenbargovuogit gusket buot áššesurggiide, omd.
*Konsulterenbargovuogit dïjpih gaajhkide aamhtesesuerkide, vuesiehtimmien gaavhtan
láhkabargguiguin dahje hálddahuslaš doaimmain main sáhttá dadjamuš sámiid beroštumiide njuolga.
laakebarkoejgujmie jallh reerije darjoeminie mejnie maahta #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> saemiej ïedtjide rïekte.
Konsultašuvnnat eai galgga loahpahuvvot nu guhká go Sámediggi ja stáhta oaivvildeaba ahte lea vejolaš olahit soahpamuša.
Eah konsultasjovnh edtjh illesovvedh nimhtie guhkiem goh Saemiedigkie jïh staate jiehtiejægan ahte gåarede hïnnedh latjkoem.
2011:is leat čuovvovaš áššiin čađahuvvon konsultašuvnnat:
2011:sne minngebe aamhtesinie leah tjïrrehtovveme konsultasjovnh:
Dásseárvu
Seammavyörtegsvoete
Dásseárvu 2014.
Seammavyörtegsvoete 2014.
Ráđđehusa doaibmaplána dásseárvvu barggus sohkabeliid gaskkas.
Reerenassen dahkoesoejkesjen seammavyörtegsvoeten barkosne slïektebieliej gaskesne.
Mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanta.
@X>, seammavyörtegsvoete- jïh *searvadahttindepartemeanta.
Oahpahus
Ööhpehtimmie
Ođđa doavttergrádaoahpuid álggaheami akkrediteren.
Orre dåakteremierielearoej aelkiehtimmiem *akkrediteren.
Máhttodepartemeanta.
Maahtoedepartemeente.
Nuoraidskuvlla dási Stuoradiggedieđáhus.
Noereskuvlen daltesen Stoerredigkiebïevnese.
Máhttodepartemeanta.
Maahtoedepartemeente.
Našunála rekrutterenstrategiija sámi alit oahpahussii.
Nasjonaale dåårrehtimmiestrategijem saemien jollebe ööhpehtæmman.
Máhttodepartemeanta.
Maahtoedepartemeente.
Kultuvra
Kultuvre
Sámi kulturviesuid viessoláigoruhtadeapmi.
Saemien kultuvregåetide *viessoláigoruhtadeapmi.
Kulturdepartemeanta.
Kulturdepartemeente.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 145. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 145. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Ealáhus
Jieleme
Boraspiredilli lullisámi guovlluin.
Juvretsiehkie åarjelsaemien dajvine.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Boazodoalloláhka: Geavahannjuolggadusaid rihkkuma divada láhkaásahus ja láhkaásahus bággosáhkkoheamis.
Båatsoelaake: Pråvhkoenjoelkedassi miedtemen *divada njoelkedasse jïh njoelkedasse *bággosáhkkoheamis.
Eanandoallo- ja biebmodepartemeanta.
Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente.
Stuoradikki eanandoallo- ja biebmopolitihkalaš dieđáhus.
Stoerredigkien laanteburrie- jïh *biebmopolitihkalaš bïevnese.
Areálat
Goelpeneståaroeh
132 kV el-fápmolinjá huksen Vevelstad ja Brønnøy suohkaniin.
132 *KV #e<n><abbr><pl><nom>*l-fápmolinjá bigkem Vevelstad jïh Brønnøy tjïeltine.
Oljo- ja energiijadepartemeanta.
Ålja- jïh energijedepartemeente.
Statnetta konsešuvdnaohcan hukset ođđa 420 kV el-fápmolinjá gaskal Báhccavuona ja Hámmárfeastta.
Statnettem *konsešuvdnaohcan bigkebe orre 420:m *KV #e<n><abbr><pl><nom>*l-fápmolinjá gaskesne Báhccavuotnan jïh Hammerfesten.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjem *čázádat- jïh energijedirektoraate/energijedirektovraate.
Fálesnuori bieggamillo- elfápmorusttega dieđáhus Fálesnuori suohkanis, Finnmárkku fylkkas.
Fálesnuorrin #bïegkejårrehtse<n><g3><cmp_sgnom><cmp_splitr> *elfápmorusttega bïevnese Fálesnuorrin tjïeltesne, Finnmaarhken fylhkesne.
Fred.
Fred.
Olsen Renewables AS.
Olsen *Renewables AS/as.
280 MW.
280 MW:h.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta Fálesrášša bieggamillo- elfápmorusttega dieđáhus Fálesnuori suohkanis, Finnmárkku fylkkas.
Nöörjem *čázádat- jïh energijedirektoraaten/energijedirektovraaten Fálesráššan #bïegkejårrehtse<n><g3><cmp_sgnom><cmp_splitr> *elfápmorusttega bïevnese Fálesnuorrin tjïeltesne, Finnmaarhken fylhkesne.
Finnmark Kraft AS.
Finnmarkem Kraft AS/as.
430 MW.
430 MW:h.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta Gitni bieggamillo- elfápmorusttega dieđáhus Davvesiidda ja Gáŋgaviikka suohkaniin, Finnmárkku fylkkas.
Nöörjem *čázádat- jïh energijedirektoraaten/energijedirektovraaten Gidnijjen #bïegkejårrehtse<n><g3><cmp_sgnom><cmp_splitr> *elfápmorusttega bïevnese Davvesiidan jïh Gáŋgaviikan tjïeltine, Finnmaarhken fylhkesne.
Statkraft Development DA.
Statkraften *Development DA.
750 MW.
750 MW:h.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjem *čázádat- jïh energijedirektoraate/energijedirektovraate.
Kovfjellet bieggamillo- elfápmorusttega dieđáhus, Vefsn suohkanis, Nordlándda fylkkas.
Kovfjelleten #bïegkejårrehtse<n><g3><cmp_sgnom><cmp_splitr> *elfápmorusttega bïevnese, Vefsnen tjïeltesne, Nordlaanten fylhkesne.
NordNorsk Vindkraft AS.
Nordnorsken Vindkraften AS/as.
57 MW.
57 MW:h.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjem *čázádat- jïh energijedirektoraate/energijedirektovraate.
Stortuva bieggamillo- elfápmorusttega dieđáhus Vefsn suohkanis, Nordlándda fylkkas.
Stortuvan #bïegkejårrehtse<n><g3><cmp_sgnom><cmp_splitr> *elfápmorusttega bïevnese Vefsnen tjïeltesne, Nordlaanten fylhkesne.
NordNorsk Vindkraft AS.
Nordnorsken Vindkraften AS/as.
70 MW.
70 MW:h.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjem *čázádat- jïh energijedirektoraate/energijedirektovraate.
Seiskallåfjellet bieggamillo- elfápmorusttega dieđáhus, Rødøy suohkanis, Nordlándda fylkkas.
Seiskallåfjelleten #bïegkejårrehtse<n><g3><cmp_sgnom><cmp_splitr> *elfápmorusttega bïevnese, Rødøy tjïeltesne, Nordlaanten fylhkesne.
Nord-Norsk Vindkraft AS.
Nord-Norsken Vindkraften AS/as.
147 MW.
147 MW:h.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjem *čázádat- jïh energijedirektoraate/energijedirektovraate.
Kvalhovudet bieggamillo- elfápmorusttega dieđáhus, Rødøy suohkanis, Nordlándda fylkkas.
Kvalhovudet #bïegkejårrehtse<n><g3><cmp_sgnom><cmp_splitr> *elfápmorusttega bïevnese, Rødøy tjïeltesne, Nordlaanten fylhkesne.
Nord-Norsk Vindkraft AS.
Nord-Norsken Vindkraften AS/as.
33 MW.
33 MW:h.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjem *čázádat- jïh energijedirektoraate/energijedirektovraate.
Sjonfjellet dieđáhus Rana ja Nesna suohkaniin no I, Nordlándda fylkkas.
Sjonfjelleten bïevnese Ranan jïh Nesnan tjïeltine n.o. I, Nordlaanth fylhkesne.
Nord-Norsk Vindkraft AS.
Nord-Norsken Vindkraften AS/as.
436 MW.
436 MW:h.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjem *čázádat- jïh energijedirektoraate/energijedirektovraate.
Sjonfjellet dieđáhus Rana ja Nesna suohkaniin, no II, Nordlándda fylkkas.
Sjonfjelleten bïevnese Ranan jïh Nesnan tjïeltine, #n<n><abbr><sg><gen>o. IJ, Nordlaanten fylhkesne.
Norsk Grønnkraft AS.
Norsk *Grønnkraft AS/as.
360 MW.
360 MW:h.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjem *čázádat- jïh energijedirektoraate/energijedirektovraate.
Hamnefjell bieggamillo- elfápmorusttega ohcan Báhcavuona suohkanis, Finnmárkku fylkkas.
Hamnefjell #bïegkejårrehtse<n><g3><cmp_sgnom><cmp_splitr> *elfápmorusttega ohtsemen Báhcavuotnan tjïeltesne, Finnmaarhken fylhkesne.
Statoil ASA.
Statoilen ASA/Asa.
120 MW.
120 MW:h.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjem *čázádat- jïh energijedirektoraate/energijedirektovraate.
Dønnesfjord bieggamillo- elfápmorusttega ohcan Ákŋoluovtta suohkanis, Finnmárkku fylkkas.
Dønnesfjord #bïegkejårrehtse<n><g3><cmp_sgnom><cmp_splitr> *elfápmorusttega ohtsemen Ákŋoluoktan tjïeltesne, Finnmaarhken fylhkesne.
Vindkraft Nord AS.
Vindkraften Norden AS/as.
10 MW.
10 MW:h.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjem *čázádat- jïh energijedirektoraate/energijedirektovraate.
Raudfjellet bieggamillo- elfápmorusttega ohcan Romssa suohkanis, Romssa fylkkas.
Raudfjelleten #bïegkejårrehtse<n><g3><cmp_sgnom><cmp_splitr> *elfápmorusttega ohtsemen Romsan tjïeltesne, Romsan fylhkesne.
Norsk Miljøkraft Raudfjell AS.
Norsk Miljøkraften *Raudfjell AS/as.
144 MW.
144 MW:h.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjem *čázádat- jïh energijedirektoraate/energijedirektovraate.
Boraspiredilli Davvi-Trøndelágas.
Juvretsiehkie Noerhte-Tröndelaagesne.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Láhkaásahus giljona birra vuoruhuvvon nálli luonddusuodjalanlágas, ja dasa gullevaš doaibmasuorggis.
Njoelkedasse *giljona bïjre #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> maadtoe eatnemenvaarjelimmielaakesne, jïh nehkelh *gullevaš darjomesuerkesne.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Álbmotmeahccestivra Ráissa álbmotmeahcis ja Ráisduottarháldi suodjemeahcis.
Aalmogenmiehtjieståvroe Ráisan aalmogemiehtjesne jïh Ráisduottarháldi *suodjemeahcis.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Suodjalanguovllu stivra Nordkvaløya-Rebbenesøy suodjemeahcis.
Vaarjelimmiedajven ståvroe *Nordkvaløya-Rebbenesøy *suodjemeahcis.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Álbmotmeahccestivra Ånderdalen álbmotmeahcis.
Aalmogenmiehtjieståvroe Ånderdalenen aalmogemiehtjesne.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Álbmotmeahccestivra Lomsdal- Visten álbmotmeahcis/ Njaarken vaarjelimmiedajve ja Strauman suodjemeahcis.
Aalmogenmiehtjieståvroe Lomsdalen Vistine aalmogemiehtjesne/ Njaarkine *vaarjelimmiedajve jïh Strauman *suodjemeahcis.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Suodjalanguovllu stivra Ittugáissáid suodjemeahcis.
Vaarjelimmiedajven ståvroe *Ittugáissáid *suodjemeahcis.
- Ittugáissáid suodjemeahcci.
- *Ittugáissáid *suodjemeahcci.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Álbmotmeahccestivra - Rohkunbori álbmotmeahcis.
Aalmogenmiehtjieståvroe - Rohkunborrijjen aalmogemiehtjesne.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Stuoradiggedieđáhus petroleumdoaimmaid birra.
Stoerredigkiebïevnese *petroleumdoaimmaid bïjre.
Oljo- ja energiijadepartemeanta.
Ålja- jïh energijedepartemeente.
Sjunkhatten álbmotmeahci hálddašanplána.
Sjunkhattenen aalmogemiehtjien reeremesoejkesje.
Luondduhálddašandirektoráhtta.
Eatnemenreeremedirektoraate/Eatnemenreeremedirektovraate.
Vuovdesuodjalus 26 luonddumeahcis Davvi-Trøndelágas.
Skåakevaarjelimmie #26<num><arab><sg><ine><attr> eatnemenmiehtjesne Noerhte-Tröndelaagesne.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 146. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 146. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Dearvvašvuohta, sosiála ja fuolahus
Healsoe, sosijaales jïh hokse
Láhkaásahusa rievdadusárvalus bearráigeahččat biebmoruovttuid ja mánáidsuodjalusinstitušuvnnaid.
Njoelkedassen jorkestimmieaajmoe beapmoegåetide jïh maanavaarjelimmieinstitusjovnide vuartasjibie.
Mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanta.
@X>, seammavyörtegsvoete- jïh *searvadahttindepartemeanta.
Vára váldin sámi divššohasaid dárbbuin ja vuoigatvuođain guovlulaš dearvvašvuođaásahusaid bargodokumeanttain 2012 ovddas.
Vaahran stilleminie saemien *divššohasaid daerpiesvoetine jïh reaktine regionaale healsoeninstitusjovni barkoetjaatseginie 2012:n åvteste.
Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanta Árvalus ođđa dearvvašvuođaláhkii.
@X> jïh hoksedepartemeente Aajmoe orre healsoenlaakese.
Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanta Árvalus gielddalaš dearvvašvuođa- ja fuolahusláhkii.
@X> jïh hoksedepartemeente Aajmoe *gielddalaš @X> jïh hokselaakese.
Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanta.
@X> jïh hoksedepartemeente.
Sámi divššohasain vára váldin Našunála dearvvašvuođa- ja fuolahusplánas 2012- 2015.
Saemien *divššohasain vaahran ååktemen Nasjonaale @X> jïh hoksesoejkesjisnie 2012- 2015.
Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanta.
@X> jïh hoksedepartemeente.
Stuoradikki gárrenmirkodieđáhusa birra konsultašuvnnat.
Stoerredigkien *gárrenmirkodieđáhusa bïjre konsultasjovnh.
Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanta.
@X> jïh hoksedepartemeente.
Konsultašuvdna mánáid ovddasteaddji birra, áššin maid mánáidsuodjalus- ja sosiála fylkkalávdegoddi galget meannudit.
Konsultasjovne maanaj saadthalmetjen bïjre, aamhtesinie maam maanavaarjelimmie- jïh sosijaale fylhkenmoenehtse edtjieh gïetedalledh.
Mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanta.
@X>, seammavyörtegsvoete- jïh *searvadahttindepartemeanta.
Váilevaš prosedyrat bušeahttakonsultašuvnnaide.
Fååtesæjja *prosedyrat budsjehtekonsultasjovnide/budsjettkonsultasjovnide.
Sámedikki 2010 jahkedieđáhusas deattuhii Sámediggi garrasit dárbbu oažžut konsultašuvdnaprosedyraid Ráđđehusain bušeahttaáššiid oktavuođas.
Saemiedigkien 2010:n jaepiebïevnesisnie tjïelkestehti Saemiedigkie garrebe daerpiesvoetem åadtjodh *konsultašuvdnaprosedyraid Reerenassine budsjehteaamhtesi/budsjettaamhtesi gaskesisnie.
Sámediggi oinnii dan Ráđđehusa ja Sámedikki gaskasaš konsultašuvdnašiehtadusa lunddolaš joatkkan.
Saemiedigkie vööjni dam Reerenassem jïh Saemiedigkien gasngesadtje konsultasjovnelatjkoen iemie jåarhkine.
Sámediggi oaivvilda ain ahte vuođđo eaktun dasa ahte juksat ovdáneami hástalusaid ektui bušeahttaáššiin, lea ahte ráđđehusa ja Sámedikki gaskasaš ovttasdoaibman nannejuvvo.
Saemiedigkie annje jeahta ahte våarome moenemetsiehkine dan ahte jaksedh evtiedimmiem haestemi muhteste budsjehteaamhtesinie/budsjettaamhtesinie, lea ahte reerenassen jïh Saemiedigkien gasngesadtje *ovttasdoaibman nænnoeståvva.
Dan ii sáhte juksat konsultašuvdna- dahje šiehtadallanprosedyraid haga gaskal stáhta eiseválddiid ja Sámedikki bušeahttaáššiin.
Dam ij maehtieh jaksedh konsultasjovne- jallh *šiehtadallanprosedyraid namhtah gaskesne staaten åejvieladtji jïh Saemiedigkien budsjehteaamhtesinie/budsjettaamhtesinie.
Dat ásahivččii formálalaš vuođu ja rámma daidda gáibideaddji hástalusaide maid ferte dustet iešmearridanvuoigatvuođa ekonomalaš beliid ektui.
Dïhte byjjes våaromem jïh mieriem tseegkie dejtie krïevije haestiemidie mej tjuara jïjtjereeremereaktam dåastodh ekonomeles bieliej muhteste.
Buoret bálvalus
Buerebe dïenesje
Sámediggi bijai 2010 johtui webprošeavtta mas lei ulbmil almmuhit ođđa neahttasiiddu.
Saemiedigkie 2010:n bïeji *johtui *webprošeavtta mesnie lij ulmie orre nehtebieliem bæjjoehtidh.
Mii dagaimet rámmašiehtadusa Making Waves fitnodagain vai dát duohtandahkkojuvvo.
Mijjieh mierielatjkoem darjoejimh *Making *Waves sïeltine vuj daah *duohtandahkkojuvvo.
2011:s leat mii válbmen ovdaprošeavtta, mis leat leamaš olggobealde geahččaleaddjit, ja maiddái ovdánahttán siiddu.
2011:sne libie mijjieh *válbmen *ovdaprošeavtta, mijjen bæjngolen orreme voejhkelæjjah, jïh aaj bieliem evtiedamme.
Siidu lea heivehuvvon otná gáibádusaide ođđaáigásaš almmolaš neahttasiidui ja siidu almmuhuvvo lulli-, julev-, davvisámegillii já dárogillii ođđajagemánus 2012.
Bielie sjïehtelovveme *otná krïevenasside daaletje byjjes nehtebealan jïh bielie bæjjoehtåvva åarjel-, luvlie-, noerhtesaemiengïelese *já daaroengïelese tsïengelisnie 2012.
2 Oahpahus
2 Ööhpehtimmie
Sámedikki oahpahusbarggu váldomihttomearri lea ahte sámi álbmogis lea máhtolašvuohta, gelbbolašvuohta ja gálggat mat dárbbašuvvojit sámi servodaga ovddideamis.
Saemiedigkien ööhpehtimmiebarkoen åejvieulmiemierie lea ahte saemien aalmogen lea *máhtolašvuohta, maahtaldahke jïh edtjh mah #daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> saemien siebriedahken evtiedimmesne.
Dat mearkkaša ahte sámi álbmogis lea duohta vuoigatvuohta oahpahussii sámegielas ja sámegillii.
Dïhte krööhkeste ahte saemien aalmogen lea saetnies reakta ööhpehtæmman saemiengïelesne jïh saemiengïelese.
Olahan dihte dán mihttomeari ferte sámi perspektiiva fuolahuvvot sihke mánáidgárddiin, vuođđooahpahusas ja alit oahpus.
Hïnneminie åvteste daan ulmien tjuara saemien perspektijve hoksesovvedh dovne maanagïertine, maadthööhpehtimmesne jïh jollebe learosne.
Sámedikkis leat iešguđetlágán bargovuogit daid mihttomeriid ollašuhttimis.
Saemiedigkien leah ovmessie barkoevuekieh daj ulmiej tjïrrehtimmesne.
Mii ovttasbargat guovddáš eiseválddiiguin ja fállat dieđuid ja bagadallat sámi oahpahusa birra.
Mijjieh voernges åejvieladtjigujmie laavenjostebe jïh faalebe daajrojde jïh #bijjiedidh<vblex><tv><der_alla><vblex><indic><pres><p1><pl> saemien ööhpehtimmien bïjre.
Mii juolludit doarjagiid ja stipeanddaid, hálddašit oahpponeavvobuvttadeami, ráhkadit oahppoplánaid ja sihkkarastit mánáidgárddiid, vuođđooahpahusa, alit oahpu ja dutkama rámmaeavttuid.
Mijjieh dåarjojde jïh stipeendide laeviehtibie, reerebe learoevierhtiedarjomem, darjodh learoesoejkesjidie jïh gorredidh maanagïertide, maadthööhpehtimmiem, jollebe learoem jïh dotkemen mieriekrïevemidie.
Mánáidgárddit
Maanagïerth
Ovttasbargu
Ektiebarkoe
Ovttasbargu guovddáš, regiovnnalaš ja báikkálaš eiseválddiiguin ja eará guoskevaš aktevrraiguin sáhttá veahkkin sihkkarastit buriid rámmaeavttuid mánáidgárddiide gos leat sámi mánát.
Ektiebarkoe voernges, *regiovnnalaš jïh voenges åejvieladtjigujmie jïh jeatjah sjyöhtehke aktöörigujmie maahta viehkine gorredidh buerie mieriekrïevemidie maanagïertide sijjesne leah saemien maanah.
Sámediggi lea ovttasbargan iešguđetlágan aktevrraiguin áššiid birra mat gusket sámi mánáidgárdesuorgái.
Saemiedigkie ovmessie aktöörigujmie laavenjosteme aamhtesi bïjre mah dijpieh saemien maanagïertesuarkan.
Daid gaskkas lea ásahuvvon foruma guoskevaš fylkkamánniiguin.
Daj gaskesne tseegkesovveme *foruma sjyöhtehke fylhkemaenniejgujmie.
Fáttát dán forumis ledje earret eará ođđa ulbmilparagráfa johtuibidjan, pedagogalaš dásseárvobargu mánáidgárddis, ođđa stuoradiggedieđáhus boahtteáiggi mánáidgárddi birra ja Mánáidgárdelágalávdegoddi.
Aamhtesh daan *forumis gaskem jeatjah lin orre ulmieparagraafen *johtuibidjan, pedagogeles seammavyörtegsvoetebarkoe maanagïertesne, orre stoerredigkiebïevnese båetijen aejkien maanagïerten bïjre jïh Maanagïertelaakenmoenehtse.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 147. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 147. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Sámediggi lea maiddái oassálastán Máhttodepartemeantta “Mánáidgárdesuorggi njuolggadusčoakkáldagas” gos fáttát ledje pedagogalaš bargit, seammaárvosaš meannudeapmi, bearráigeahčču ja stáhtadoarjja mánáidgárdesuorggis.
Saemiedigkie aaj mealtan Maahtoedepartemeenten “Maanagïertesuerkien njoelkedassetjåanghkosne” sijjesne aamhtesh lin pedagogeles barkijh, *seammaárvosaš gïetedalleme, vaaksjome jïh staatedåarjoe maanagïertesuerkesne.
Sámediggi lea gulahallan Sámi allaskuvllain ovdaskuvlaoahpaheaddjiohppui rekruterema birra allaskuvlii, ja gelbbolašvuođaloktema birra bargiide mánáidgárddiin gos leat sámi mánát.
Saemiedigkie gaskestalleme Saepmien jïlleskuvline aarhskuvlelohkehtæjjaööhpehtæmman *rekruterema bïjre jïlleskuvlese, jïh maahtaldahkenlutnjemen bïjre barkijidie maanagïertine sijjesne leah saemien maanah.
Sámi allaskuvla háliidii searvevuođašiehtadusa Sámedikkiin viidásit barggu várás.
Saemien jïlleskuvle sïjhti *searvevuođašiehtadusa Saemiedigkine vijrebe barkoen muhteste.
Máhttodepartemeanta lea lunddolaš ovttasbargooasálaš, ja hálddahusdásis leat leamaš čoahkkimat earret eará Sámegielaid doaibmaplána čuovvoleami birra, ođđa stuoradiggedieđáhus boahtteáiggi mánáidgárddi birra, bearráigeahčču mánáidgárddiin, rekruterema, ja iešguđetlágan mánáidgárdeneavvuid jorgalahttima birra.
Maahtoedepartemeente iemie *ovttasbargooasálaš, jïh reeremedaltesisnie orreme tjåanghkoeh gaskem jeatjah Saemiengïeli dahkoesoejkesjen dåeriedimmien bïjre, orre stoerredigkiebïevnese båetijen aejkien maanagïerten bïjre, vaaksjome maanagïertine, *rekruterema, jïh ovmessie maanagïertedïrregi #jarkoestidh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><der_nomact><n><sg><gen> bïjre.
Sámediggái lea dehálaš gulahallat sámi álbmogiin.
Saemiedægkan vihkele gaskestalledh saemien aalmoginie.
Mii leat doallan čoahkkima sámi váhnemiiguin Mátta-Várjjaga sámi váhnenfierpmádaga bokte.
Mijjieh tjåanghkoem #steeredh<vblex><iv><prfprc> saemien eejtegigujmie *Mátta-Várjjaten saemien eejtegevearmadahken baaktoe.
Čoahkkima fáttát ledje mánáidgárdefálaldat sámi mánáide, sámegielat bargiid rekruteret mánáidgárddiide, mánáidgárdesajiid juolludeapmi ja Sámedikki juolludaneavttut.
Tjåanghkoen aamhtesh lin maanagïertefaalenasse saemien maanide, saemiengïeleh barkiji *rekruteret maanagïertide, maanagïertesijjiej laeviehtimmie jïh Saemiedigkien laeviehtimmiemoenemetsiehkieh.
Mánáidgárddi nationála váhnenlávdegotti sámi áirras ja Sámediggi oidnet áhte dárbbašuvvo guovttebealat gulahallan ja diehtojuohkin.
Maanagïerten nasjonaale eejtegemoenehtsen saemien saadthalmetje jïh Saemiedigkie vuejnieh *áhte #daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> *guovttebealat gaskesadtemen jïh bïevnesen.
Dollui čoahkkin váhnenlávdegottiin, ja dat mielddisbuvttii fas ahte ásahuvvui ovttasbargu gaskal Sámedikki ja váhnenlávdegotti.
#Steeredh<vblex><iv><der_passs><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> tjåanghkoe eejtegemoenehtsinie, jïh dïhte viht mealtan böökti ahte tseegkesovvi ektiebarkoe gaskesne Saemiedigkien jïh eejtegemoenehtsen.
Sámediggi háliida maiddái doallat oktavuođa doarjjaoažžuiguin ja lea lágiidan jahkásaš gulahallančoahkkimiid doarjjaoažžuiguin sámi mánáid mánáidgárdefálaldaga birra.
Saemiedigkie sæjhta aaj gaskesem #steeredh<vblex><iv><inf> dåarjoeåadtjojigujmie jïh öörnedahteme jaapetje gaskesadtemetjåanghkojde dåarjoeåadtjojigujmie saemien maanaj maanagïertefaalenassen bïjre.
2011:s leat doallan čoahkkimiid Raavrevijhke, Grong, Snåasa, Røros, Álttá ja Mátta-Várjjaga suohkaniiguin.
2011:sne #steeredh<vblex><iv><prfprc> tjåanghkojde Raavrhvijhken, Grongen, Snåasen, Plassjen, Áltán jïh *Mátta-Várjjaten tjïeltigujmie.
Daid čoahkkimiid fáttát ledje earret eará sámegielat bargiid rekruteren, prošeaktaruhta ja oahpponeavvut.
Daj tjåanghkoej aamhtesh gaskem jeatjah lin saemiengïeleh barkiji *rekruteren, prosjeektebeetnege/prosjeektebeetneh jïh learoevierhtieh.
Suohkanat dieđihit eanemusat ahte lea váttis rekruteret giellabargiid mánáidgárddiide, ja ahte lea hástalus ruđalaččat gokčat giellabargguid goluid.
Tjïelth bïeljelieh *eanemusat ahte lea geerve *rekruteret gïelebarkiji maanagïertide, jïh ahte lea haesteme ræjhkaslaakan/ræjhkoeslaakan gaptjedh gïelebarkoej maaksojde.
Finnmárkku fylkkamánni lea bovden Sámedikki čohkkát dásseárvočumppes Finnmárkkus.
Finnmaarhken fylhkemaennie bööreme Saemiedigkiem tjahkasjidh *dásseárvočumppes Finnmaarhkesne.
Dát čumpe galgá vásáhusaid ja báikkálaš dárbbuid vuođul, láhčit dili gelbbolašvuođadoaimmaide, báikkálaš ovdánahttinbargguide ja vásáhusjuohkimii ovddidan dihte dásseárvvu gaskal nieiddaid ja bártniid.
Daate *čumpe edtja vaesehtsi jïh voenges daerpiesvoeti dïere, laetjedh tsiehkiem maahtaldahkendarjoemidie, voenges evtiedimmiebarkojde jïh vaesehtsjuekiemasse evtedeminie åvteste seammavyörtegsvoeten gaskesne nïejti jïh baerniej.
Sii galget maiddái bidjat doaimmaid johtui maid bokte sáhttá oažžut eanet dievdduid mánáidgárddiide.
Dah edtjieh aaj darjoemidie bïejedh *johtui mej baaktoe maahta jeenje almide åadtjodh maanagïertide.
Kártenbarggus mii čađahuvvui Dásseárvodoaibmaplána mánáidgárddiin ja vuođđooahpahusas 20082010 oktavuođas, bođi ovdan ahte mánáidgárddiin lea unnán systemáhtalaš ja joatkevaš dásseárvobargu.
Goerehtallemebarkosne mij Seammavyörtegsvoetedahkoesoejkesjem tjïrrehtovvi maanagïertine jïh maadthööhpehtimmesne #20082010<num><arab><sg><ine><attr> gaskesisnie, fraamme bööti ahte maanagïerti ånnetji lea *systemáhtalaš jïh *joatkevaš seammavyörtegsvoetebarkoe.
Vaikko máŋgasat leat dihtomielalaččat dan ektui ahte addit nieiddažiidda ja bártnážiidda seamma vejolašvuođaid mánáidgárddiin, de dat dávjá vajálduvvo árgabeaivvis.
Jalhts *máŋgasat fahkan/fahkoes dan muhteste ahte nïejtetjidie jïh baarnetjidie vedtedh seamma nuepide maanagïertine, dellie dah daamhtah *vajálduvvo aarkebiejjesne.
Dán barggu vuolggan, lea Sámediggi searvan dásseárvokonferánssas mánáidgárdesuorggi várás.
Daan barkoen feeleminie, lea Saemiedigkie meatan seammavyörtegsvoetekonferaansesne maanagïertesuerkien muhteste.
Diehtojuohkin ja bagadallan
Bïevnese jïh bïhkedimmie
2011:s leat doallan 3 fierpmádatčoahkkima mánáidgárdebargiide.
2011:sne #steeredh<vblex><iv><prfprc> 3:m viermietjåahkoeh maanagïertebarkijidie.
Fierpmádatčoahkkimiin juohkit dieđuid, doppe lea gelbbolašvuođabajideapmi, bagadallan ja fierpmádathuksen.
Viermietjåahkojne juekedh daajrojde, debpene #maahtaldahke<n><cmp_sggen><cmp> bijjiedimmie, #bijjiedidh<vblex><tv><der_alla><vblex><prfprc> jïh vearmadahketseegkemen.
Oktiibuot leat sullii 70 mánáidgárdebargi oassálasttán dáin fierpmádatčoahkkimiin.
*Oktiibuot leah medtie 70 maanagïertebarkijh mealtan daejnie viermietjåahkojne.
Fáttát leat earret eará leamaš sámegiella, luohti ja máidnasat, DGT mánáidgárddiin, njuolggadusat ja lágat luonddugeavaheamis, bajásšaddan boazodoalus, ja dievddut mánáidgárddiin.
Aamhtesh gaskem jeatjah orreme saemiengïele, *luohti jïh heamturh, *DGT maanagïertine, njoelkedassh jïh laakh eatnemenpråvhkosne, byjjesovveme båatsosne, jïh almah maanagïertine.
Sámi mánáidgárdedoarjaga njuolggadusat rievdaduvvojedje veahá 2012 bušeahtas.
Saemien maanagïertedåarjoen njoelkedassh ånnetji jarkestovvin #2012<num><arab><sg><ine><attr> budsjehtesne.
Dan oktavuođas leat juohkán dieđuid ja bagadallamiid doarjaga ja juolludannjuolggadusaid birra sihke ođđa ja ovdalaš ohcciide.
Dennie gaskesisnie juakeme daajrojde jïh bïhkedimmide dåarjoen jïh laeviehtimmienjoelkedassi bïjre dovne orre jïh *ovdalaš ohtsijidie.
Váhnemat maiddái jearahit Sámedikkis sámi mánáid vuoigatvuođaid birra ja sámi mánáidgárdefálaldagaid birra, ja Sámediggi dávjá bagadallá váhnemiid diekkár áššiid ektui.
Eejtegh aaj Saemiedigkesne gihtjehtieh saemien maanaj reaktaj bïjre jïh saemien maanagïertefaalenassi bïjre, jïh Saemiedigkie daamhtah eejtegidie #bijjiedidh<vblex><tv><der_alla><vblex><indic><pres><p3><sg> *diekkár aamhtesi muhteste.
Sámediggi lea oassálasttán konferánssas sámi mánáidgárde- ja skuvladutkama birra Bådådjos ja Julevsámi konferánssas.
Saemiedigkie lea mealtan konferaansesne saemien maanagïerte- jïh skuvledotkemen bïjre #Bådåddjo<np><top><sg><ine> jïh Julevsaemien konferaansesne.
Doppe lei sáhkavuorru Sámedikki rolla birra premissadahkkin sámi ja eará dutkamiin, ja Sámediggeráđi barggu birra Sámedikki oahpahusdieđáhusain.
Debpene lij lahtestimmie Saemiedigkien råållan bïjre *premissadahkkin saemien jïh jeatjah dotkeminie, jïh Saemiedigkieraerien barkoen bïjre Saemiedigkien ööhpehtimmiebïevnesinie.
Sámediggi lea maid leamaš Gïelevierme 2011, lullisámi giellafierpmádat lullisámi guovllus ja Lullisámi konferánssas.
Saemiedigkie aaj orreme *Gïelevierme 2011:n, åarjelsaemien gïelevearmadahke åarjelsaemien dajvesne jïh Åarjelsaemien konferaansesne.
Dat fierpmádat lea ovttasbargu gaskal Aajege Rørosas, Gïelem Nastedh Snåasas ja Sámi Giellaguovddážis, Ruoŧa Sámedikkis.
Dïhte vearmadahke lea ektiebarkoe gaskesne Aajegen Plassjesne, *Gïelem *Nastedh Snåasesne jïh Saepmien Gïelejarngesne, Sveerjen Saemiedigkesne.
Sámedikkis lea leamaš čoahkkin Mánáidgárdelágalávdegottiin.
Saemiedigkien orreme tjåanghkoen Maanagïertelaakenmoenehtsinie.
Das ovdanbuvttiimet Sámedikki vásáhusaid ja árvvoštallamiid mánáidgárdesuorggi stivremis.
Dennie åvtese bööktimh Saemiedigkien vaesehtsidie jïh vierhtiedimmiej maanagïertesuerkiem stuvremisnie.
Mii ovddideimmet maiddái Sámedikki oainnu gustovaš lágaid ektui sámi mánáid ja mánáidgárddiid birra, ja makkár vásáhusat mis go guoská sámi mánáid vejolašvuođaide oažžut mánáidgárdefálaldagaid mii lea heivehuvvon mánáid sámi gillii ja kultuvrii.
Mijjieh aaj evtiedimh Saemiedigkien vuajnoem *gustovaš laaki muhteste saemien maanaj jïh maanagïerti bïjre, jïh magkeres vaesehtsh mijjesne goh dæjpa saemien maanaj nuepide åadtjodh maanagïertefaalenasside mij sjïehtelovveme maanaj saemien gïelese jïh kultuvrese.
Lassin beasai lávdegoddi gullat sámi mánáidgárdehistorjjá birra, ja Sámedikki mánáidgárdedoarjaga birra.
Lissine bïesi moenehtse govledh saemien maanagïertevaajesen bïjre, jïh Saemiedigkien maanagïertedåarjoen bïjre.
Lávdegoddi finai ovtta sámi mánáidgárddis Kárášjogas gos besse humadit mánáidgárdebargiiguin.
Moenehtse mïnni aktene saemien maanagïertesne Karasjohkesne sijjesne bïesin maanagïertebarkijigujmie håaledidh.
Sámediggi lea almmuhan guokte almmuhusa mánáidgárdeáigečállagis “Stullán” .
Saemiedigkie gööktem bæjjoehtamme *almmuhusa maanagïerteboelhkeplaeresne “Stullán” .
Fáttát ledje earret eará oahpponeavvoportála Ovttas Aktan Aktesne, Mánáidgárddiid váhnenlávdegoddi, boahttevaš sámediggedieđáhus mánáidgárddiid birra, ja jearahallan muhtun jođiheddjiin ja ovdaskuvlastudeanttain.
Aamhtesh gaskem jeatjah *oahpponeavvoportála Ektesne Aktan Aktesne, Maanagïerti eejtegemoenehtse, båetije saemiedigkiebïevnese maanagïerti bïjre, jïh #muvhtie<prn><ind><pl><ine> juhtiehtæjjine jïh aarhskuvlestudeentine goerehtalleme.
Juohke nummáris leat fásta fáttát nugo ođđasat Sámedikkis, dieđut prošeavttaid birra ja ođđa oahpponeavvuid birra.
#Fïerhte<prn><ind><attr> nummerisnie leah vihties aamhtesh goh orrebe Saemiedigkesne, daajroeh prosjeekti bïjre jïh orre learoevierhtiej bïjre.
Stullán boahtá buot sámi mánáidgárddiide ja mánáidgárddiide gos leat sámi mánát, ja vel muhtun almmolaš ásahusaide.
Stullán båata gaajhken saemien maanagïertide jïh maanagïertide sijjesne leah saemien maanah, jïh annje #muvhtie<prn><ind><attr> byjjes institusjovnide.
Prošeakta sámi duhkorasat ja pedagogalaš ávdnasat mánáidgárddiin
Prosjeekte saemien *duhkorasat jïh pedagogeles materijellh maanagïertine
Sámediggi čađahii 2011:s kártema das ahte makkár stoahkanhearvvat ja pedagogalaš ávdnasat mánáidgárddiid leat dál.
Saemiedigkie tjïrrehti 2011:sne goerehtallemen dennie ahte magkeres stååkegaevnieh jïh pedagogeles materijellh maanagïerti daelie leah.
Prošeavtta mihttomearri lea ráhkadahttit eanet sámi stoahkanhearvvaid mánáidgárddiid geavahussii.
Prosjeekten ulmie lea #darjodh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><inf> jeenje saemien stååkegaevniej maanagïerti otnese.
Oktiibuot leat kárten 11 mánáidgárddi gávcci suohkanis.
*Oktiibuot goerehtalleme 11:m maanagïerth gaektsene tjïeltesne.
Ulbmil guossástallamiin lei gávnnahit makkár sámi stoahkanhearvvat ja pedagogalaš ávdnasat sámi mánáidgárddiin leat.
Ulmie *guossástallamiin lij guajhtsadidh magkeres saemien stååkegaevnieh jïh pedagogeles materijellh saemien maanagïertine leah.
Prošeakta lea dál loahpahuvvon, ja lea ráhkaduvvon raporta mas viidásit bargu evttohuvvo.
Prosjeekte daelie illesovveme, jïh dorjesovveme reektehts mesnie vijrebe barkoe #uvtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Iskkadeapmi čájeha ahte lea dárbu stoahkanhearvvaide ja pedagogalaš ávdnasiidda mat speadjalastet sámi servodaga girjáivuođa.
Goerehtimmie vuesehte ahte lea daerpiesvoete stååkegaevnide jïh pedagogeles materijellide mah #reetsedh<vblex><tv><der_l><vblex><der_st><indic><pres><p3><pl> saemien siebriedahken gellievoetem.
Mánáidgárdebeaivi
Maanagïertebiejjie
Mánáidgárdebeaivi čalmmustahttojuvvo juohke jagi miehtá riikka.
Maanagïertebiejjie #fïerhte<prn><ind><attr> jaepien mietie #tjelmiestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> rïjhken.
Ulbmil dainna beivviin lea čájehit mánáidgárddi.
Ulmie dejnie biejjine lea vuesiehtidh maanagïertem.
Dan jagi čeaskkutsátni lei Mii máhttit!.
Dan jaepien *čeaskkutsátni lij Mijjieh maehtebe!.
Sámediggi lei mielde čalmmustahttime Kárášjoga mánáidgárddiid, doppe lei oahpisteapmi ja diehtojuohkin sámi sisdoalu birra mánáidgárddis.
Saemiedigkie lij mietie tjelmiestehtieminie Karasjohken maanagïertide, debpene lij *oahpisteapmi jïh bïevnesen saemien sisvegen bïjre maanagïertesne.
Sámi mánáidgárdedoarjaga evalueren
Saemien maanagïertedåarjoem evalueerem
Sámediggi lea, Asplan Viaka evaluerenraportta “Sámedikki mánáidgárdedoarjaga evalueren” čuovvoleapmin, ráhkadan ja mearridan ođđa juolludannjuolggadusaid doarjagiidda mánáidgárddiide gos leat sámi mánát.
Saemiedigkie lea, Asplan Viaken vuarjasjimmiereektehtsen “Saemiedigkien maanagïertedåarjoem evalueereme” dåeriedimmine, dorjeme jïh nænnoestamme orre laeviehtimmienjoelkedasside dåarjojde maanagïertide sijjesne leah saemien maanah.
Eavttut rievdaduvvoje nu ahte juohke doarjagis lea sierra mihttomearri, ja eavttut rievddadit doarjagis doarjagii.
Moenemetsiehkieh nimhtie jarkestovvin ahte #fïerhte<prn><ind><attr> dåarjosne lea sjïere ulmie, jïh moenemetsiehkieh dåarjosne #jorkestovvedh<vblex><der_d><vblex><indic><pres><p3><pl> dåårjese.
Muhto doarjagiin eai leat nu stuora rievdadusat ahte dat čuhcet ohcciide.
Mohte dåarjojne eah leah nimhtie stoere jorkestimmieh dah ohtsijidie gaajesjieh.
Doarjja mánáidgárdeoahpponeavvuide
Dåarjoe maanagïertelearoevierhtide
Sámediggi háliida ahte mánáidgárddiide ráhkaduvvojit oahpponeavvut ja fágagirjjálašvuohta gustovaš mánáidgárderámmaplána vuođul.
Saemiedigkie sæjhta ahte maanagïertide dorjesuvvieh learoevierhtieh jïh faagelitteratuvre *gustovaš maanagïertemieriesoejkesjen dïere.
Danne lei 2011 bušeahtas várrejuvvon 1 500 000 ru dán mihttomearrái.
Dannasinie lij 2011:n budsjehtesne bïedtesovveme 1 500 000 *ru daan ålman.
Bohte 10 ohcama.
Böötin 10 ohtsemh.
Juolluduvvui 2 186 000 ru guđa prošektii, earret eará interaktiiva girji mánáide, lávllagirjji “Suga Suga Su” ođasteapmi ja ođđaprentosat ja digitála oahpponeavvu.
#2 186 000<num><arab><sg><ill><attr> Laeviehtovvi *ru govhten prosjeektese, gaskem jeatjah *interaktiiva gærja maanide, laavlomegærjam “Suga Suga Dan” orrestimmie jïh *ođđaprentosat jïh digitaale learoevierhtien.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 149. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 149. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Doarjja sámi mánáidgárddiide
Dåarjoe saemien maanagïertide
Sámediggi lea mielde sihkkarastime sámi mánáide mánáidgárdefálaldaga mii lea vuođđuduvvon sámi gillii ja kultuvrii.
Saemiedigkie lea mietie gorredeminie saemien maanide maanagïertefaalenassem mij tseegkesovveme saemien gïelese jïh kultuvrese.
2011 bušeahtas lei várrejuvvon 9 405 000 ru sámi mánáidgárddiide.
2011:n budsjehtesne bïedtesovveme 9 405 000 *ru saemieh maanagïertide.
33 sámi mánáidgárddi ožžo doarjaga, oktiibuot 7 410 200 ru.
33 saemieh maanagïertem dåarjoen åadtjoejin, *oktiibuot 7 410 200 *ru.
28 mánáidgárddi ožžo doarjaga sámegieloahpahussii, oktiibuot 1 315 000 ru.
28 maanagïerth åadtjoejin dåarjoem saemienööhpehtæmman, *oktiibuot 1 315 000 *ru.
Ollislaččat juolluduvvui sámi mánáidgárddiide 8 875 200 ru doarjja.
Ellieslaakan laeviehtovvi saemien maanagïertide 8 875 200 *ru dåarjoe.
Bázii vel 529 800 ru.
annje Beetsi 529 800 *ru.
2011:s bohte veahá unnit ohcama giellaoahpahussii eaŋkilmánáide go 2010:s.
2011:sne böötin ånnetji unnebe ohtsemen gïeleööhpehtæmman aelhkiemaanide goh 2010:ste.
Vuođđooahpahus ja rávisolbmuidoahpahus
Maadthööhpehtimmie jïh geervealmetjiööhpehtimmie
Ovttasbargu
Ektiebarkoe
Sámediggeráđđi lea 2011:s hábmen Sámediggedieđáhusa oahpahusa ja oahpu birra, mii geigejuvvui dievasčoahkkimii skábmamánus.
Saemiedigkieraerie #2011<num><sem_year><sg><ine> hammoedamme Saemiedigkiebïevnesem ööhpehtimmien jïh learoen bïjre, mij dïevestjåånghkese gietskiedovvi rahkesne.
Dát galgá gieđahallojuvvot Sámedikki dievasčoahkkimis 2012:s.
Daate edtja gïetedallesovvedh Saemiedigkien dïevestjåanghkosne 2012:sne.
Oahpahusdieđáhusa ulbmil lea čielggadit ja nannet Sámedikki rolla oahpahuspolitihkas.
Ööhpehtimmiebïevnesen ulmie lea tjïelkedidh jïh nænnoestidh Saemiedigkien råållam ööhpehtimmiepolitihkesne.
Dál ii leat Sámedikki váldi ja ovddasvástádus čielggas mii guoská lága bokte mearriduvvon vuoigatvuođaide oahpahusas.
Daelie ij leah Saemiedigkien stilleme jïh dïedte tjïelkes mij laaken baaktoe dæjpa nænnoestovveme reaktide ööhpehtimmesne.
Sámedikki konsulterenriekti addá midjiide dál buoret vejolašvuođa váikkuhit našunála oahpahuspolitihkkii go maid ovdal konsulterenšiehtadus dahkkui 2005:s, lei vejolaš, ja Sámediggi galgá konsulterejuvvot buot oahpahusáššiin mat guoskkahit sámi beroštumiid.
Saemiedigkiem *konsulterenriekti mijjese vadta daelie buerebe nuepien dijpedh nasjonaale ööhpehtimmiepolitihkese goh maam aarebi *konsulterenšiehtadus 2005:sne dorji, lij gåarede, jïh Saemiedigkie edtja *konsulterejuvvot gaajhkine ööhpehtimmieaamhtesine mah sjåavoehtieh saemien ïedtjide.
Dan sivas lea dehálaš ahte Sámediggi searvá áššiide nu árrat go vejolaš, ja buorit ovttasbargovierut guovddáš eiseválddiiguin leat danin hui dehálaččat.
Dennie sjïekesne vihkele ahte Saemiedigkie meatan aamhtesidie nimhtie aareh/aarehke goh gåarede, jïh buerieh ektiebarkoevuekieh voernges åejvieladtjigujmie dannasinie leah dan vihkele.
Sámedikkis leat leamaš golbma ovttasbargočoahkkima Máhttodepartemeanttain (MD).
Saemiedigkien orreme golme laavenjostoetjåanghkoeh Maahtoedepartemeentine (*MD).
Dát leat šiehtadallojuvvon, fásta čoahkkimat, gos áigeguovdilis áššit váldojuvvojit bajás sihke mat gusket mánáidgárddiide ja vuođđooahpahussii.
Daah leah #raarahtalledh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><prfprc>, vihties tjåanghkoeh, sijjesne daaletje aamhtesh bæjjese ååktesuvvieh dovne mah maanagïertide jïh maadthööhpehtæmman dijpieh.
Oahpahusdirektoráhtta searvá maid dáidda čoahkkimiidda.
Ööhpehtimmiedirektoraate Meatan aaj daejtie tjåanghkojde.
Áigeguovdilis áššit mat 2011:s leat meannuduvvon, leat láhkarievdadus mánáidgárdesuorggis, boahtte Stuoradiggedieđáhus mánáidgárddi boahtteáiggi birra, viidáset meannudeapmi fága- ja diibmojuohkima birra ohppiide geat ožžot sámegieloahpahusa, našunála geahččaleami sámegiellohkama ovdáneapmi, oahpponeavvobuvttadeapmi ja rievdadeapmi/ heiveheapmi oahppoplánain dárogielas ohppiide geain lea sámegiella vuosttašgiellan ja oahppoplánat sámegielas vuosttašgiellan ja sámegielas nubbingiellan.
Daaletje aamhtesh mah 2011:sne gïetedallesovveme, leah laakejorkestimmie maanagïertesuerkesne, #Båetije<adj><sg><nom> stoerredigkiebïevnese maanagïerten båetijen aejkien bïjre, vijrebe gïetedalleme faage- jïh tæjmajuekemen bïjre learoehkidie gïeh saemienööhpehtimmiem åadtjoeh, nasjonaale pryövenassen #saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>lohkemen evtiedimmie, learoevierhtiedarjome jïh jorkestimmie/ sjïehtedimmie learoesoejkesjijstie daaroengïeleste learoehkidie giej lea saemiengïele voestesgïeline jïh learoesoejkesjh saemiengïelesne voestesgïeline jïh saemiengïelesne mubpiengïeline.
Sámediggi lea maid čuvvon fásta ovttasbargočoahkkimiid mat Oahpahusdirektoráhtas ja Máhttodepartemeanttas leat stáhtalaš oahpahushálddahusain, dás oaivvilduvvot oahpahusdirektevrrat buot fylkkain riikkas.
Saemiedigkie aaj dåeriedamme vihties laavenjostoetjåanghkojde mah Ööhpehtimmiedirektoraatesne jïh maahtoedepartemeentesne leah staateles ööhpehtimmiereereminie, daelie jeahtasovvebe ööhpehtimmiedirektöörh gaajhkine fylhkine rïjhkesne.
Doppe digaštallojuvvojit áigeguovdilis mánáidgárde- ja oahpahusáššit.
Debpene #dïerhkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> daaletje maanagïerte- jïh ööhpehtimmieaamhtesh.
Sámediggi ovttasbargá maid eará aktevrraiguin oahpahusáššiin.
Saemiedigkie aaj laavenjostoe jeatjah aktöörigujmie ööhpehtimmieaamhtesine.
Sámediggi lea oassálastán čoahkkimiin fylkkamánniiguin golmma davimus fylkkas ja Oahpahusdirektoráhtain, ja doppe čájehii Sámediggi oahpponeavvoportála prošeavtta Ovttas/Aktan/Aktesne ja fága- ja diibmojuogu raportta.
Saemiedigkie tjåanghkojne #mealtan<adv><prfprc> fylhkemaenniejgujmie golmen @→N> fylhkesne jïh ööhpehtimmiedirektoraatine, jïh debpene vuesiehti Saemiedigkie *oahpponeavvoportála prosjeekten Ektesne/Aktan/Aktesne jïh faage- jïh *diibmojuogu reektehtsem.
Goappašiid prošeavttaid birra boahtá eanet maŋŋelis kapihttalis.
Gåabpegi prosjeekti bïjre båata jeenje *maŋŋelis kapihtelistie.
Sámediggi lea oassálastán hálddahuslaš ovttasbargojoavkkus gaskal Norgga ja Ruoŧa, Máhttodepartemeanta miellahtuiguin ja Norgga oahpahusdirektoráhtain, Ruoŧa Utbildingsdepartementet ja Skolverket, Sameskolstyrelsen, ja Norgga Sámediggi.
Saemiedigkie #mealtan<adv><prfprc> reerije ektiebarkoedåehkesne gaskesne Nöörjen jïh Sveerjen, Maahtoedepartemeente lïhtsegigujmie jïh Nöörjen ööhpehtimmiedirektoraatine, Sveerjen *Utbildingsdepartementet jïh *Skolverket, *Sameskolstyrelsen, jïh Nöörjen Saemiedigkie.
Ovttasbargojoavku galgá hábmet ovttasbargošiehtadussii árvalusa gaskal Norgga ja Ruoŧa sámegieloahpahusa birra, gos lulli- ja julevsámegielat deattuhuvvojit.
Ektiebarkoedåehkie edtja ektiebarkoelotjkese hammoedidh aajmoem gaskesne Nöörjen jïh Sveerjen saemienööhpehtimmien bïjre, sijjesne åarjel- jïh julevsaemiengïelh #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl>.
Vejolaš ovttasbargu Suomain davvisámegiela searvadahttima birra sáhttá maŋŋil guorahallojuvvot.
Kaanne ektiebarkoe Soemine noerhtesaemiengïelen *searvadahttima bïjre maahta mænngan goerehtallesovvedh.
Sámediggi lea oassálastán gelbbolašvuođaforumis, mii lea ovttasbargoforum gaskal Finnmárkku fylkkamánni, Finnmárkku fylkkasuohkana, Oahppolihtu, Suohkaniid guovddášlihtu, Sámi joatkkaskuvllaid stivrra, Sámi allaskuvlla ja Sámedikki.
Saemiedigkie #mealtan<adv><prfprc> *gelbbolašvuođaforumis, mij lea *ovttasbargoforum gaskesne Finnmaarhken fylhkemaennien, Finnmaarhken fylhketjïelten, Studijesiebrien, Tjïelti voerngeslatjkoen, Saepmien jåarhkeskuvli ståvroen, Saepmien jïlleskuvlen jïh Saemiedigkien.
Čoahkkimiid mihttomearri lea diehtojuohkin iešguđet plánaid birra ja oktasaš hástalusaid birra mat gusket oahpahussii ja ohppui.
Tjåanghkoej ulmie lea bïevnesen #fïereguhte<prn><ind><attr> soejkesji bïjre jïh ektie haestemi bïjre mah ööhpehtæmman dijpieh jïh lyöri.
Dán čoahkkimis muitaluvvui ođđa ruhtadanmodealla birra mánáidgárdesuorggis, ja oahpaheddjiid logu birra geat leat váldán joatkkaoahpu Finnmárkkus Našunála strategiija kvalitehta oahpahussii olis.
Daennie tjåanghkosne #bïeljelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> orre beetnehdåarjoemaallen bïjre maanagïertesuerkesne, jïh lohkehtæjjaj låhkoen bïjre gïeh jåarhkelïerehtimmiem ååkteme Finnmaarhkesne Nasjonaale strategijen kvaliteeten ööhpehtæmman dïere.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 150. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 150. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Fáddán ledje maid našunála bearráigeahčču vuođđoskuvllas ja ođđa struktuvrra barggu plánat joatkkaskuvllaide Finnmárkkus.
Aamhtesinie aaj lin nasjonaale vaaksjome maadthskuvlesne jïh orre struktuvren barkoen soejkesjh jåarhkeskuvlide Finnmaarhkesne.
Dasa lassin oaččui forum vuđolaš čilgema “Ny Giv” birra, mii lea miehtá riikka áŋgiruššanprošeakta vuođđoskuvlla ja joatkkaskuvlla rasttildeami birra.
Dan lissine åadtjoeji *forum *vuđolaš boejhkehtassem “*Ny *Giv” bïjre, mij abpe rïjhken lea eadtjaldovvemeprosjeekte maadthskuvlen jïh jåarhkeskuvlen restiedimmien bïjre.
Forum beasai gullat makkár suohkanat dás leat mielde, ja ahte maiddái min guokte sámi joatkkaskuvlla lea dán prošeavttas mielde.
Forum bïesi govledh magkeres tjïelth daelie mietie leah, jïh ahte aaj mijjen gööktem saemieh jåarhkeskuvlen lea daennie prosjeektesne mietie.
Sámedikki evttohusa mielde lea Laila Aleksandersen Nutti nammaduvvon sámegielat áirrasin vuođđooahpahusa váhnenlávdegoddái áigodahkii 2012- 2015.
Saemiedigkien uvtelassen mietie lea Laila Aleksandersen Nutti nammoehtovveme saemiengïeleh saadthalmetjinie maadthööhpehtimmien eejtegemoenehtsasse boelhkese 2012- 2015.
Dát lávdegoddi lea našunála lávdegoddi váhnemiidda ja váhnemiiguin geain leat mánát skuvllas ja lea Gonagas stáhtaráđis mii nammada njealji jahkái hávális.
Daate moenehtse lea nasjonaale moenehtse eejtegidie jïh eejtegigujmie giej leah maanah skuvlesne jïh lea Gånka staateraeresne mij nammohte njieljien jaapan *hávális.
Lávdegottis leat jođiheaddji, nubbinjođiheaddji, vihtta lahtu ja guokte várrelahtu.
Moenehtsisnie leah juhtiehtæjjam, mubpieåvtehke, vïjhte lïhtsegh jïh göökte hiehtievuerieh.
Stuoradiggedieđáhus nuoraidskuvlla dási birra
Stoerredigkiebïevnese noereskuvlen daltesen bïjre
Ráđđehus geigii cuoŋománu 2011 ođđa dieđáhusa Stuoradiggái nuoraidskuvladási birra, St.
Reerenasse gietskiedi voerhtjen 2011:n orre bïevnesem Stoerredægkan noereskuvledaltesen bïjre, #S<n><abbr><sg><gen>#t<n><abbr><gen>
meld.
*meld.
22 (2010 – 2011) Motvering – Mestring – Muligheter.
22 (2010 – 2011) *Motvering – *Mestring – *Muligheter.
Proseassas lea Sámediggi buktán cealkámušaid, ja lea leamaš hálddahuslaš konsulteren gaskal Máhttodepartemeanta ja Sámediggeráđi.
Prosessesne lea Saemiedigkie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><acc> buakteme, jïh orreme reerije *konsulteren gaskesne Maahtoedepartemeente jïh Saemiedigkieraeriem.
Konsultašuvnna ulbmil lei ahte sámi oahppis váldo vára ođđa Stuoradiggedieđáhusas.
Konsultasjovnen ulmie lij ahte saemien learoehkisnie åoktoe vaahran orre Stoerredigkiebïevnesisnie.
Dieđáhusas lea earret eará árvaluvvon geavahussii váldit válljenfága, ja Oahpahusdirektoráhtta lea sádden dán árvalusa gulaskuddamii.
Bïevnesisnie gaskem jeatjah otnese nåålesovveme ååktedh veeljemefaagem, jïh Ööhpehtimmiedirektoraate seedteme daam aajmoem *gulaskuddamii.
Sámediggi áigu čuovvolit sihke dán árvalusa ja dieđáhusa viidásit čuovvoleami.
Saemiedigkie sæjhta dåeriedidh dovne daam aajmoem jïh bïevnesen vijrebe dåeriedimmiem.
Ođđa gelbbolašvuođagáibádusat sámegiel oahpahusas
Orre gyönegsvoetenkrïevenassh saemiengïeleh ööhpehtimmesne
Máhttodepartemeanta lea dieđihan ahte sii leat váldán vuhtii Sámedikki cealkámuša mielde oahpahusláhkii ja priváhtaskuvlaláhkii, mii guoská gelbbolašvuođagáibádussii sámegiela oahpahusas.
Maahtoedepartemeente bïeljelamme dah ååkteme vuehtieji Saemiedigkiem #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><gen> mietie ööhpehtimmielaakese jïh privaateskuvlelaakese, mij maahtaldahkenkrïevenassese dæjpa saemiengïelen ööhpehtimmesne.
Dát mearkkaša ahte biddjojit seamma gáibádusat gelbbolašvuhtii oahpaheddjiide beroškeahttá galget go sii oahpahit sámegiela vuosttašgiellan dahje sámegiela nubbingiellan.
Daate krööhkeste ahte byöjoeh seamma krïevenassh maahtaldahkese lohkehtæjjide saaht edtjieh goh dah saemiengïelem ööhpehtieh voestesgïeline jallh saemiengïelem mubpiengïeline.
Sámediggi árvvoštallá ahte ohppiin geain lea sámegiella nubbingiellan, maid lea riekti oažžut oahpahusa mas lea buorre kvalitehta ja lea duhtavaš go dát váldo mielde láhkabarggus.
Saemiedigkie laajhta ahte learohki giej lea saemiengïele mubpiengïeline, maam lea reaktoe åadtjodh ööhpehtimmiem mesnie lea buerie kvaliteete jïh madtjele goh daate mietie laakebarkosne åoktoe.
Diehtojuohkin ja nevvodeapmi
Bïevnese jïh *nevvodeapmi
Sámediggi addá čađat dieđuid ja ráđiid váhnemiidda ja skuvllaide iešguđet lágan áššiid birra oahpahussuorggis.
Saemiedigkie vadta tjïrrehth daajroej jïh raeriej eejtegidie jïh skuvlide #fïereguhte<prn><ind><attr> dagkeres aamhtesi bïjre ööhpehtimmiesuerkesne.
Erenoamážit lea váhnemat ja skuvllat olggobealde sámegiela hálddašanguovllu geat váldet oktavuođa.
Joekoenlaakan lea eejtegh jïh skuvlh ålkolen saemiengïelen reeremedajven gïeh gaskesem ååktoeh.
Earret eará leat gažaldagat leamaš sámegieloahpahusa rievtti birra priváhta skuvllain.
Gaskem jeatjah gyhtjelassh orreme saemienööhpehtimmien reaktoen bïjre privaate skuvline.
Sámediggi oažžu dávjá organisašuvnnaid, universitehtaid ja skuvlaeiseválddiid eará riikkain guossái, geat háliidit dieđuid earret eará oahpahusvuogádaga birra Norggas, Sámedikki rolla ja válddi birra, guovttegielalašvuođa birra, skuvllaid ruhtadeami birra ja erenoamážit sámegielat oahpponeavvobuvttadeami birra.
Saemiedigkie daamhtah åådtje organisasjovnide, universiteetide jïh skuvleåejvieladtji jeatjah rïjhkijste guassan, gïeh daajrojde sijhtieh gaskem jeatjah lïerehtimmieöörnegen bïjre Nöörjesne, Saemiedigkien råållam jïh ååkten bïjre, gööktengïelehvoeten bïjre, skuvli beetnehdåarjoen bïjre jïh joekoenlaakan saemiengïeleh learoevierhtiedarjomen bïjre.
Sámediggi juohká dieđuid oahpponeavvoportála Ovttas.no bokte, ja Sámi oahpponeavvoguovddáža bokte.
Saemiedigkie daajrojde juaka *oahpponeavvoportála Ektesne.n.#o<n><abbr><sg><gen> baaktoe, jïh Saepmien learoevierhtiejarngen baaktoe.
Sámi oahpponeavvoguovddáš váldá vuostá gussiid ja luoiká oahpponeavvuid, addá dieđuid ođđa oahpponeavvuid birra neahtas ja almmuha daid.
Saemien learoevierhtiejarnge ååktoe vuasta guesside jïh meata learoevierhtide, vadta daajrojde orre learoevierhtiej bïjre gaskeviermesne jïh bæjjohte dejtie.
Sámediggi lea joatkkán ortnegiin háhkat nuvttá oahpponeavvuid skuvllaide geat oahpahit sámegillii dahje sámegiela ja mánáidgárddiide gos leat sámi mánát.
Saemiedigkie lea öörneginie jåarhkam skååffedh namhtah learoevierhtide skuvlide gïeh saemiengïelese ööhpehtieh jallh saemiengïelem jïh maanagïertide sijjesne leah saemien maanah.
Dáid sáhttá diŋgot lágádusain.
Daejtie maahta berteminie dangkodh.
Oahppoplánat
Learoesoejkesjh
Oahppoplánaid dáfus lea Sámedikki ovddasvástádus ja rolla vuoigaduvvon oahpahuslágas.
Learoesoejkesji dïete lea Saemiedigkien dïedte jïh råålla *vuoigaduvvon ööhpehtimmielaakesne.
Sámediggi addá lága mielde láhkaásahusaid oahppoplánaide sámegieloahpahussii vuođđoskuvllas ja joatkkaoahpahussii ja oahppoplánaide erenoamáš sámi fágaide joatkkaoahpahusas.
Saemiedigkie laaken mietie vadta njoelkedassi learoesoejkesjidie saemienööhpehtæmman maadthskuvlesne jïh jåarhkeööhpehtæmman jïh learoesoejkesjidie sjïere saemien faagide jåarhkeööhpehtimmesne.
Láhkaásahusat galget leat viidodat- ja resursarámmaid siskkobealde maid departemeanta lea mearridan.
Njoelkedassh edtjieh årrodh goelpeneståaroe- jïh vierhtiemieriej sisnjelen maam departemeente nænnoestamme.
Láhkaásahus geatnegahttá maid addit oahpahusa sámiid ja sámi giela, kultuvrra ja servodateallima birra.
Njoelkedasse *geatnegahttá aaj ööhpehtimmiem vedtebe saemiej jïh saemien gïelen, kultuvren jïh siebriedahkejielemen bïjre.
Rámmaid siskkobealde maid departemeanta buktá, hábme Sámediggi láhkaásahusa dákkár oahpahusa sisdollui.
Mieriej sisnjelen aaj departemeente buakta, hammode Saemiedigkie njoelkedassem dagkeres ööhpehtimmien sisvegasse.
Departemeanta addá láhkaásahusaid eará erenoamáš oahppoplánaide oahpahussii sámi guovlluin ja ohppiide geain lea sámegieloahpahus, olggobealde sámi guovllu.
Departemeente vadta njoelkedassi jeatjah sjïere learoesoejkesjidie ööhpehtæmman saemien dajvine jïh learoehkidie giej lea saemienööhpehtimmie, ålkolen saemien dajven.
Sámediggi sáhttá maid ovttasráđiid departemeanttain hábmet árvalusa dáidda láhkaásahusaide.
Saemiedigkie maahta aaj *ovttasráđiid departemeentine hammoedidh aajmoem daejtie njoelkedasside.
Dán vuođul lea Sámediggi 2011:s dahkan čuovvovaččat mii guoská oahppoplánaide: Máhttodepartemeanta lea bidjan johtui hábmenbarggu válljenfága oahppoplánain nuoraidskuvladásis.
Daan dïere lea Saemiedigkie 2011:sne dorjeme minngebelaakan mij learoesoejkesjidie dæjpa: Maahtoedepartemeente bïejeme *johtui hammoebarkoem veeljemefaagen learoesoejkesjinie noereskuvledaltesisnie.
Oahpahusdirektoráhtta lea ožžon barggu hábmet oahppoplánaid.
Ööhpehtimmiedirektoraate åådtjeme barkoem hammoedidh learoesoejkesjidie.
Sámediggi lea árvalan lahtuid fágajoavkkuide ja lea ožžon lahtuid máŋgga jovkui.
Saemiedigkie lïhtsegidie nååleme faagedåehkide jïh åådtjeme lïhtsegidie gellien dåahkan.
Oahpahusdirektoráhtta lea 2010 rievdadan dárogiela dábálaš oahppoplána áššiide mat gusket lohkamii ja fidnoohppui.
Ööhpehtimmiedirektoraate lea 2010 jarkestamme daaroengïelen sïejhme learoesoejkesjen aamhtesidie mah lohkemasse jïh gïehtelimmielyörese dijpieh.
Sámediggi lea 2011:s sádden gulaskuddamii árvalusa oahppoplána rievdadeapmái sámegielas vuosttašgiellan ja sámegielas nubbingiellan.
Saemiedigkie #2011<num><sem_year><sg><ine> seedteme *gulaskuddamii aajmoen learoesoejkesjem jorkestæmman saemiengïelesne voestesgïeline jïh saemiengïelesne mubpiengïeline.
Ovttasbarggu bokte Oahpahusdirektoráhtain sáddejuvvui maiddái rievdadus dárogiela oahppoplánas ohppiide geain lea sámegiella vuosttašgiellan gulaskuddamii.
Ektiebarkoen baaktoe Ööhpehtimmiedirektoraatine aaj seedtesovvi jorkestimmie daaroengïelen learoesoejkesjisnie learoehkidie giej lea saemiengïele voestesgïeline *gulaskuddamii.
Gulaskuddancealkámušaid čoahkkáigeassu lea dahkkon, ja viidáset meannudeapmi oahppoplánaid rievdademiin lea jođus.
*Gulaskuddancealkámušaid tjohkehtehteme dorjeme, jïh vijrebe gïetedalleme learoesoejkesji jorkestimmine lea *jođus.
Rievdadusat bohtet gustot boahtte skuvlajagi rájis.
Jorkestimmieh båetieh davvodh #båetije<adj><sg><gen> skuvlejaepien raejeste.
Oahpahusdirektoráhtta lea maid bidjan johtui viiddit reviderema oahppoplánain dárogielas, servodatfágas, luonddufágas, matematihkas ja eŋgelasgielas vai buot dát fágat oktiibuot sáhttet mielddisbuktit buori ovdáneami ohppiid vuođđogálggaid ovdáneamis olles oahpahusáigái.
Ööhpehtimmiedirektoraate aaj bïejeme *johtui vijrebe revideeremem learoesoejkesjinie daaroengïelesne, ektievuekiefaagesne, eatnemeaamhtsesne, matematihkesne jïh englaantengïelesne vuj gaajhke daah faagh *oktiibuot maehtieh mealtan buektedh bueriem evtiedimmien learohki maadthmaahtoej evtiedimmesne dïeve ööhpehtimmietïjjese.
Sámediggi lea árvalan lahtuid bargojoavkkuide mat barget oahppoplánaid rievdadeami evttohusain.
Saemiedigkie lïhtsegidie nååleme barkoedåehkide mah berkieh learoesoejkesji jorkestimmien uvtelassine.
Sámediggi lea čuovvolan ávžžuhusa rievdadit oahppoplána servodatfágas – sámegiella ja luonddufága
Saemiedigkie dåeriedamme haestemem jarkestidh learoesoejkesjem ektievuekiefaagesne – saemiengïele jïh eatnemeaamhtse
Sámediggi lea mearridan oahppoplána muorraduodjefágas ja čoarve- dákte- ja metállafágas Jo3 fidnooahpus.
Saemiedigkie learoesoejkesjem nænnoestamme moerevætnoefaagesne jïh tjåervie- *dákte- jïh *metállafágas Jå3:n gïehtelimmielearosne.
Viidáseappot lea Sámediggi mearridan dohkkehit doahpaga fágareive loahppagelbbolašvuohtan duodjefágain.
Vijriehkåbpoe lea Saemiedigkie nænnoestamme dåhkasjehtedh lahtesem faageprievie minngiegietjiemaahtaldahkine vætnoefaagine.
Fága- ja diibmojuohku
Faage- jïh *diibmojuohku
Fága- ja diibmojuohku ohppiide geain lea oahpahus sámegillii lea digaštallojuvvon máhttodepartemeanttain go Máhttolokten- sámegiella biddjui johtui ja diibmolasiheamis 2008:s.
Faage- jïh *diibmojuohku learoehkidie giej lea ööhpehtimmie saemiengïelese maahtoedepartemeentine #dïerhkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> goh Maahtoelutnjeme- saemiengïele byöji *johtui jïh tæjmalissesne 2008:sne.
Sámediggi lea máŋgga gearddi cuiggodan ahte diibmolohku ja dárogiela oahppoplánas ohppiide geain lea sámegiella nubbingiellan, eai leat ovttaládje, ja lea dan sivas bivdán sierra oahppoplána dárogielas (vuosttašgiellan) ohppiide geain lea sámegiella nubbingiellan.
Saemiedigkie lea gellien aejkien åajvahtahteme ahte tæjmalåhkoe jïh daaroengïelen learoesoejkesjisnie learoehkidie giej lea saemiengïele mubpiengïeline, eah leah *ovttaládje, jïh lea dennie sjïekesne maadteme sjïere learoesoejkesjem daaroengïelesne (voestesgïeline) learoehkidie giej lea saemiengïele mubpiengïeline.
Ášši lea meannuduvvon álgokonsultašuvnnain 2009:s, ja dalle sohpe ásahit 6 olbmo bargojoavkku, golmmas departemeanttas ja golmmas Sámedikkis.
Aamhtese aalkoekonsultasjovnine gïetedallesovveme 2009:sne, jïh joem tseegkedh skööpin 6:m almetjh barkoedåehkiem, golmesne departemeentesne jïh golmesne Saemiedigkesne.
Joavku geigii ođđajagimánu 2011 raportta fága- ja diibmojuohkima birra ohppiide geain lea sámegieloahpahus.
Dåehkie tsïengelem gietskiedi 2011:n reektehtsen faage- jïh tæjmajuekemen bïjre learoehkidie giej lea saemienööhpehtimmie.
Raporta ovddida doaibmabijuid mat galget buoridit oahpahusa organiserema sidjiide ja evttoha rievdademiid oahpahuslágas, oahpahuslága láhkaásahusas, oahppoplánain dárogielas ja sámegielas ja rievdademiid fága- ja diibmojuohkimis.
Reektehts råajvarimmide evtede mah edtjieh bueriedidh ööhpehtimmien öörnemem dejtie jïh uvtede jorkestimmide ööhpehtimmielaakesne, ööhpehtimmielaakem njoelkedassesne, learoesoejkesjinie daaroengïelesne jïh saemiengïelesne jïh jorkestimmiej faage- jïh tæjmajuekiemisnie.
Sámediggeráđđi meannudii raportta miessemánu 2011, ja doarjjui evttohusaid mat bohtet ovdan raporttas.
Saemiedigkieraerie reektehtsem gïetedalli suehpeden 2011:n, jïh dåarjoeji uvtelasside mah fraamme båetieh reektehtsistie.
Viidáset cealká Sámediggeráđđi ahte lea hoahppu oažžut áigái fága- ja diibmojuohkima mii dagaha álkibun skuvllaide organiseret sámegieloahpahusa, muhto ahte árvalusat sáddejuvvojit gulaskuddamii ovdal Sámediggi sáhttá searvat ášši loahpalaš konsultašuvnnaide.
Vijrebe jeahta Saemiedigkieraerie ahte lea *hoahppu tïjjese åadtjodh faage- jïh tæjmajuekemem mij dorje aelhkiebinie skuvlide öörnedh saemienööhpehtimmiem, mohte ahte aajmoeh seedtesuvvieh *gulaskuddamii aarebi Saemiedigkie maahta meatan aamhtesen minngemes konsultasjovnide.
Máhttodepartemeanttas lea váldi mearridit eanas rievdademiid mat evttohuvvojit raporttas.
Maahtoedepartemeenten lea stilleme nænnoestidh jeenjemes jorkestimmide mah reektehtsisnie #uvtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl>.
Oahpahusdirektoráhta lea Departemeanta gohččuma mielde juovlamánus 2011:s sádden reivve muhtin suohkaniidda ja fylkkasuohkaniidda, ja bivdán cealkámuša guovddáš doaibmabijuide raporttas.
Ööhpehtimmiedirektoraate departemeente gåhtjomen mietie goevesne 2011:sne seedteme prieviem #muvhtie<prn><ind><attr> tjïeltide jïh fylhketjïeltide, jïh maadteme #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> voernges råajvarimmide reektehtsisnie.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 152. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 152. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Cealkámušaid vuođul áigu direktoráhtta sáddet formálalaš gulaskuddanreivve fága- ja diibmojuohkima birra ohppiin geain lea sámegieloahpahus.
#Jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><gen> dïere sæjhta direktoraate/direktovraate seedtedh byjjes *gulaskuddanreivve faage- jïh tæjmajuekemen bïjre learohki giej lea saemienööhpehtimmie.
Golggotmánu 2011 sáddii Oahpahusdirektoráhtta gulaskuddamii fága- ja diibmojuohkima dárogielas ja eŋgelasgielas fidnofágalaš oahpahusprográmmain joatkkaoahpusas.
Golken 2011:n seedti Ööhpehtimmiedirektoraate *gulaskuddamii faage- jïh tæjmajuekemem daaroengïelesne jïh englaantengïelesne #barkoefaage<n><pl><gen><attr> ööhpehtimmieprogrammine *joatkkaoahpusas.
Raportta evttohusaid vuođul, lea Sámediggi hábmen vuogádaga fága- ja diibmojuohkima birra ohppiid várás geain lea sámegiella fidnofágalaš oahpahusprográmmas ja vuogádagaid Jo3 lasáhusa dábálaš lohkangelbbolašvuhtii ohppiide geat leat váldán fidnofágalaš oahpahusprográmma JO1 ja Jo2, ja dán vuođul buktán cealkámuša.
Reektehtsen uvtelassi dïere, lea Saemiedigkie systeemem hammoedamme faage- jïh tæjmajuekemen bïjre learohki muhteste giej lea saemiengïele #barkoefaage<n><pl><gen><attr> ööhpehtimmieprogrammesne jïh systeemi Jå3 lissien sïejhme studijemååhtese learoehkidie gïeh ååkteme #barkoefaage<n><pl><gen><attr> ööhpehtimmieprogrammem JÅ1:N jïh Jå2:n, jïh daan dïere buakteme #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc>.
Ohcanvuđot doarjagat
#Ohcan<np><cmp_sgnom><cmp>våaromen dåarjoeh
Dábálaš oahpponeavvut vuođđooahpahussii
Sïejhme learoevierhtieh maadthööhpehtæmman
Sámediggi galgá veahkehit dasa ahte sámi oahpponeavvut buvttaduvvojit dálá oahppoplánaid vuođul.
Saemiedigkie edtja dan viehkiehtidh ahte saemien learoevierhtieh daaletje learoesoejkesji dïere dorjesuvvieh.
2011:s lei várrejuvvon 13 325 107 ruvnno dábálaš oahpponeavvuide vuođđooahpahussii.
2011:sne bïedtesovveme 13 325 107:m kråvnah sïejhme learoevierhtide maadthööhpehtæmman.
Dát lei maŋŋil reviderejuvvon bušeahta ja ruovttoluottageassimiid maŋŋil.
Daate lij mænngan revideeresovveme budsjehten jïh gåetiengïejengiesemi mænngan.
Ledje boahtán 62 ohcama dábálaš oahpponeavvuid buvttadeapmái.
Båateme 62:n ohtsemen sïejhme learoevierhtiej darjoemasse.
Dáin ožžo 31 doarjaga.
Daejnie åadtjoejin 31 dåarjoeh.
Oahpponeavvut ledje sihke girjjit, filmmat, cd ja neahttaresurssat.
Learoevierhtieh lin dovne gærjah, jielieguvvieh, *cd jïh gaskeviermievierhtieh.
Ođđaseamos oahpponeavvuin leat earret eará lullisámegielat oahpponeavvut vuosttaš giellan 3.
Orremes learoevierhtine gaskem jeatjah leah åarjelsaemiengïelh learoevierhtieh voestes gïeline 3.
ceahkkái, julevsámegielat šáŋgárlohkangirji nuoraidskuvladássái ja okta girji davvisámegillii/ dárogillii šattuid birra mánáidgárddi ja 1.- 7.- luohkáid várás.
tseahkan, julevsaemiengïelh *šáŋgárlohkangirji noereskuvledaltesasse jïh akte gærja noerhtesaemiengïelese/ daaroengïelese sjædtoej bïjre maanagïerten jïh 1.- 7.- klaassi muhteste.
Válmmasbuvttaduvvon oahpponeavvuid juohku lea ná 2011:s:
#Gaervies<adj><cmp_attr><cmp> dorjesovveme learoevierhtiej *juohku naemhtie lea 2011:sne:
Giella lohku Davvisámegillii Julevsámegillii Lullisámegillii Submi
Gïele låhkoe Noerhtesaemiengïelese Julevsaemiengïelese Åarjelsaemiengïelese *Submi
Dáin loguin lea mielde doarjja juolluduvvon 12 ođđasisprentemii oahpponeavvuin.
Daejnie låhkojne lea mietie dåarjoe laeviehtovveme 12 *ođđasisprentemii learoevierhtine.
Erenoamážit heivehuvvon oahpponeavvut
Joekoenlaakan sjïehtelovveme learoevierhtieh
Doarjja erenoamážit heivehuvvon oahpponeavvuide vuoruhuvvo sisa dieđihuvvon, ovttaskas dárbbuide ja oahpponeavvuide čalmmehemiid ja bealjehemiid várás ja sin váste geain leat matematihkka- ja čállin-/ lohkanváttisvuođat ja kárten- ja nevvodanmateriálaide.
Dåarjoe joekoenlaakan sjïehtelovveme learoevierhtide sïjse #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> #bïeljelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>, oktegs daerpiesvoetide jïh learoevierhtide tjelmehti jïh #bieljehts<adj><pl><gen> muhteste jïh dejtie giej leah matematihke- jïh tjaeleme-/ lohkemedåeriesmoerh jïh goerehtalleme- jïh *nevvodanmateriálaide.
Erenoamážit heivehuvvon oahpponeavvuide lei várrejuvvon 1 940 101 ruvnno.
Joekoenlaakan sjïehtelovveme learoevierhtide bïedtesovveme 1 940 101:m kråvnah.
Midjiide bohte 17 ohcama, ja guđas dain ožžo juolluduvvot doarjaga.
Mijjese böötin 17 ohtsemh, jïh govhtesh dejstie åadtjoejin laeviehtovvedh dåarjoem.
Doaibmabijut nannendihti oahpponeavvobuvttadeami 2011 bušeahtas lei várrejuvvon 4 000 000 ruvdno jorgalit matematihkkagirjjiid vuođđoskuvlla várás.
Råajvarimmieh *nannendihti learoevierhtiedarjomen 2011:n budsjehtesne bïedtesovveme 4 000 000 kråvna matematihkevierhtide jarkoestieh maadthskuvlen muhteste.
Matematihkkagirjjit leat davvisámegillii válbmasat 5.
Matematihkevierhtieh noerhtesaemiengïelese leah #gaervies<adj><pl><nom> 5.
-7.
-7.
luohkáide, jagi ovdal go lei plánejuvvon.
klaasside, jaepien aarebi goh #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Girjjit 1.- 4.
Gærjah 1.- 4.
luohkáide álggahuvvojit ođđajagis 2012 buot golmma sámegillii.
klaasside orrejaepesne aelkiehtovvieh 2012 gaajhke golmen saemiengïelese.
Ájluovtta skuvla lea čađahan pilohtaprošeavtta Resursaskuvla julevsámegiel oahpponeavvobuvttadeamis.
Ájluoktan skuvle tjïrrehtamme pilovteprosjeekten Vierhtieskuvle *julevsámegiel learoevierhtiedarjoemisnie.
Sii leat ráhkadan oahpponeavvuid julevsámegillii, earret eará bargogirjjiid dálá oahppogirjjiide.
Dah learoevierhtide dorjeme julevsaemiengïelese, gaskem jeatjah barkoegærjaj daaletje learoegærjide.
Skuvla ii leat háliidan joatkit oahpponeavvobuvttademiin, oahpaheaddjidili dihte skuvllas.
Ij skuvle sïjhteme learoevierhtiedarjoeminie jåerhkedh, lohkehtæjjatsiehkien åvteste skuvlesne.
Prošeakta lea dál loahpahuvvon.
Prosjeekte daelie illesovveme.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 153 siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 153 bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Sámi oahpponeavvoportála
Saemiem *oahpponeavvoportála
Sámediggi lea ovttasbargguin “Senter for IKT i opplæringen” ráhkadan oahpponeavvoportála sámi oahpponeavvuid várás interneahtas.
Saemiedigkie ektiebarkojne “Senter *for *IKT #i<n><abbr><sg><acc> *opplæringen” dorjeme *oahpponeavvoportála saemien learoevierhtiej muhteste gaskeviermesne.
Oahpponeavvoportála lea ožžon nama Ovttas|Aktan|Aktesne.
*Oahpponeavvoportála åådtjeme nommem Ektesne|Aktan|Aktesne.
2011 bušeahtas lei várrejuvvon 3 500 000 ruvdno oahpponeavvoportálii.
2011:n budsjehtesne bïedtesovveme 3 500 000 kråvna *oahpponeavvoportálii.
Oahpponeavvoportála Ovttas|Aktan|Aktesne rahppojuvvui almmolaččat Guovdageainnus čakčamánu 26.
*Oahpponeavvoportála Ektesne|Aktan|Aktesne byjjeslaakan geehpehtovvi Kautokeinosne skïereden 26.
b.
b.
2011, ja dan oktavuođas lágiduvvui almmuhankonferánsa, gosa ledje bovdejuvvon logaldallit ja sárdnideaddjit.
2011, jïh dennie gaskesisnie #öörnedehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> bæjjoehtimmiekonferaanse, gosse lin bööresovveme #lohkehtalledh<vblex><der_nomag><n><pl><nom> jïh saerniedæjjah.
Sámediggeráđđi rabai ja doalai sáhkavuoru Ovttas|Aktan|Aktesne dehálašvuođas.
Saemiedigkieraerie geehpehti jïh #steeredh<vblex><iv><indic><pret><p3><sg> lahtestimmiem Ektesne|Aktan|Aktesne vihkelesvoetesne.
Almmuheami oktavuođas dollui maid oahpponeavvočájálmas gos earret eará sámi lágádusat ja Giellatekno Romssa universitehtas ledje čájeheaddjit.
Bæjjoehtimmien gaskesisnie aaj #steeredh<vblex><iv><der_passs><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> learoevierhtievuesiehtimmie sijjesne gaskem jeatjah saemien bertemh jïh Giellateknon Romsan universiteeten lin vuesiehtæjjah.
Seammás lágiduvvoje bargoseminárat áigeguovdilis fáttáin konferánsaoassálastiide.
Seamma tïjjen #öörnedehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><pl> barkoeseminaarh daaletje aamhtesinie #konferaanse<n><cmp_sgnom><cmp>#mealtan<adv><der_nomag><n>.
Prošeavtta doaimmahus bargá čađat oahpporesurssaid almmuhemiin, ja lea dássážii bidjan dieđuid badjel 800 resurssa birra portálii.
Prosjeekten #dijpedh<vblex><imp><p3><sg> barka tjïrrehth learoevierhtiej bæjjoehtimmine, jïh daan raajan bïejeme daajrojde aatsolen 800:n vierhtien bïjre *portálii.
Lassin prošeaktajođiheaddjái leat vihtta bargi doaimmahusas, ja doppe gávdno lulli-, julev- ja davvisámegielat gelbbolašvuohta.
Lissine prosjeektejuhtiehtæjjese leah vïjhte barkijh *doaimmahusas, jïh debpene gååvnese åarjel-, luvlie- jïh noerhtesaemiengïelh maahtaldahke.
Prošeavtta nuppi fásas leat guokte oahpponeavvopilohta buvttadeami vuolde.
Prosjeekten mubpien *fásas leah göökte *oahpponeavvopilohta darjomen nuelesne.
Pilohtat ráhkaduvvojit luonddufága váste nuoraidskuvlla dássái ja servodatfága váste gaskadássái.
*Pilohtat eatnemeaamhtsese dorjesovvih noereskuvlen daltesasse jïh ektievuekiefaagese dajvedaltesasse.
Oahpponeavvopilohtaid buvttadeamis ovttasbargá prošeakta muhtin oahpponeavvočálliiguin.
*Oahpponeavvopilohtaid darjoemisnie laavenjostoe prosjeekte #muvhtie<prn><ind><attr> learoevierhtietjaelijigujmie.
Gelbbolašvuođalokten
Maahtaldahkenlutnjeme
Stipeanda ohppiide geain lea sámegiella fágan joatkkaskuvllas
Stipeende learoehkidie giej lea saemiengïele faagine jåarhkeskuvlesne
Sámediggi áigu lasihit logu ohppiin joatkkaskuvllas geat válljejit sámegiela vuosttašgiellan erenoamážit ja muđui oahpahusa sámegielas.
Saemiedigkie sæjhta låhkoem lissiehtidh learoehkinie jåarhkeskuvlesne gïeh saemiengïelem veeljieh voestesgïeline joekoenlaakan jïh voen ööhpehtimmien saemiengïelesne.
2011 bušeahtas lei danin várrejuvvon 2 400 000 ruvnno stipeanddaide ohppiide geain lea sámegiella fágan joatkkaskuvllas.
2011:n budsjehtesne dannasinie bïedtesovveme 2 400 000:m kråvnah stipeendide learoehkidie giej lea saemiengïele faagine jåarhkeskuvlesne.
522 oahppi ožžo juolluduvvot stipeandda.
522 learohkh åadtjoejin laeviehtovvedh stipeendem.
Tabeallas vuolábealde boahtá ovdan stipeandda sturrodat, bušeahttageavaheapmi gielladásiid gaskka, sihke ruvdnon ja proseantan, ja obbalaš geavaheapmi 2011:s:
Tabellen vuelielisnie fraamme båata stipeenden ståaroe, budsjehtepråvhkoe/budsjettpråvhkoe gïeledaltesi gaskemsh, dovne kråvnine jïh proseentine, jïh *obbalaš pråvhkoe 2011:ste:
Gielladássi
Gïeledaltese
Galle ohcama Máksojuvvon juohke oahppái ru.
Gellien ohtsemen Maaksasovveme #fïerhte<prn><ind><attr> learoehkasse *ru.
Bušeahttageavaheapmi ruvnnuin Bušeahttaoassi proseanttain Sámegiella vuosttašgiellan
Budsjehtepråvhkoe/Budsjettpråvhkoe kråvnine Budsjehteboelhke/Budsjettboelhke proseentine Saemiengïele voestesgïeline
5 810 1 313 060 54,2 % Sámegiella nubbingiellan 171 4 360 745 560 30,8 % Sámegiella amasgiellan 125 2 905 363 125 15,0 % Oktiibuot 2 421 745 100,0 %
5 810 1 313 060 54,2 % Saemiengïele mubpiengïeline 171 4 360 745 560 30,8:n % Saemiengïele ammesgïeline 125 2 905 363 125 15,0 % *Oktiibuot 2 421 745 100,0 %
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 154 siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 154 bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Govvosis vuolábealde oaidná stipeanddaid juohkima iešguđet oahppojoavkkuide jagiin 2009, 2010 ja 2011:
*Govvosis vuelielisnie vuajna stipeendi juekemem #fïereguhte<prn><ind><attr> learoedåehkide jaepine #2009<num><sem_year><sg><nom>, 2010:n jïh 2011:n:
2011 525 oahppi
2011 525 learohkh
2010 437 oahppi
2010 437 learohkh
2009 461 Oahppi
2009 461 Learohkh
Vuosttašgiella Nubbingiella Amasgiella
Voestesgïele Mubpiengïele Ammesgïele
Váikkuhangaskaoamit maid Sámediggi hálddaša
Dïedtetsavtshvierhtieh aaj Saemiedigkie reerie
Verdde-prošeakta
Båanta-prosjeekte
Sámediggi lea 2011 várren 250 000 ruvnno verddeprošektii.
Saemiedigkie lea 2011:n bïedteme 250 000:m kråvnah båantaprosjeektese.
Mihttun dákkár prošeavttain lea čohkket mánáid, nuoraid ja vuorasolbmuid oktasaš prošektii main iešguđet lágan doaluin čohkkejit sámi, dáru ja kvena kultuvrraid.
Vuepsine dagkeres prosjeektine lea seeptjedh maanide, noeride jïh båeriesalmetji ektie prosjeektese mejnie #fïereguhte<prn><ind><attr> dagkeres arrangemeentesne seeptjieh saemien, daaroengïelen jïh kveenen kultuvride.
Sámediggi lea maid gulahallan Álttá ja Guovdageainnu suohkaniiguin, ja goappašat suohkanat leaba áigon searvat prošektii.
Saemiedigkie aaj gaskestalleme Áltán jïh Kautokeinon tjïeltigujmie, jïh gåabpegh tjïelth sïjhteme meatan prosjeektese.
Dát guokte suohkana leaba dál ásaheame ovttasbarggu.
Daate göökte tjïelth daelie tseegkeminie ektiebarkoem.
Suohkanat leaba soahpan hábmet oktasaš prošeaktaválddahusa, mii lea vuođđun viidáset barggus.
Tjïelth latjkeme hammoedidh #ektie<adj><sg><nom> *prošeaktaválddahusa, mij våaroeminie vijrebe barkosne.
Čállin- ja lohkanveahkki vuorrasit sápmelaččaide
Tjaeleme- jïh lohkemeviehkie båarasåbpoe saemide
Sámediggi lea várren 250 000 ruvnno ásahit pilohtaprošeavtta mii fállá čállin- ja lohkanveahki vuorrasit sápmelaččaide.
Saemiedigkie bïedteme 250 000 kråvnah tseegkedh pilovteprosjeektem mij faala tjaeleme- jïh lohkemeviehkien båarasåbpoe saemide.
Pilohtaprošeakta lea álggos oaivvilduvvon čađahuvvot suohkaniin sámegiela hálddašanguovllu siskkobealde Finnmárkkus, ja ruđat leat juolluduvvon Guovdageainnu suohkanii.
Pilovteprosjeekte aalkoelisnie jeahtasovveme tjïeltine tjïrrehtovvedh saemiengïelen reeremedajven sisnjelen Finnmaarhkesne, jïh beetnegh laeviehtovveme Kautokeinon tjïeltese.
Giellaprográmma – sámeálbmot foanda
Gïeleprogrammen – saemienaalmoge fåante
Sámediggi lea várren 800 000 ruvnno Sámi allaskuvlla 5- jagáš giellaprográmma čuovvoleapmái, mas olahusjoavku leat rávisolbmot geat áigot oahppat sámegiela.
Saemiedigkie 800 000:m bïedteme kråvnam Saepmien jïlleskuvlen #5<num><arab><cmp_splitr> jaapetjen gïeleprogrammen dåeriedæmman, mesnie *olahusjoavku leah geervealmetjh gïeh sijhtieh saemiengïelem lïeredh.
Dássážii leat dán prošeavttas boahtán buorit bohtosat.
Daan raajan leah daennie prosjeektesne båateme buerie illedahkh.
Oktiibuot leat 112 rávisolbmo álgán sámegielohppui dán guovtti jagis go prošeakta lea bistán, ja 51 olbmo leat čađahan ja nagodan eksámeniid.
*Oktiibuot leah 112 geervealmetjh saemienööhpehtæmman aalkeme daennie gööktene jaepesne goh prosjeekte ryöhkeme, jïh 51 almetjh tjïrrehtamme jïh gaegniedamme eksaamenidie.
Oahpahusmetodaid ektui lea prošeakta ollen alla dássái.
*Oahpahusmetodaid moenemetseahkan prosjeekte jolle daltesasse hïnneme.
Sámi allaskuvla lea dál ohcame ovttasbargoguimmiid sihke lulli- ja bihtánsámi guovlluin.
Saemien jïlleskuvle daelie ohtseminie laavenjostoeguejmide dovne åarjel- jïh pijtesaemien dajvine.
Julevsámi guovllus lea Árran- julevsáme guovdásj/ lulesamisk senter fállan rávisolbmuidoahpu, muhto giellaprošeakta sáhttá maid heivehuvvot sin dárbbuid mielde.
Julevsaemien dajvesne lea Árran- julevsaemien *guovdásj/ *lulesamisk *senter faaleme geerveööhpehtimmiem, mohte gïeleprosjeekte maahta aaj sjïehtelovvedh daj daerpiesvoeti mietie.
Dán čuovvoleamis lea Sámedikkis leamaš čoahkkin Sámi allaskuvllain, gos earret eará digaštallojuvvui movt sáhttit olahit mihttomeari ahte nu ollu rávisolbmot go vejolaš, besset čađahit sámegieloahpahusa.
Daennie dåeriedimmesne lea Saemiedigkien orreme tjåanghkoem Saepmien jïlleskuvline, sijjesne gaskem jeatjah #dïerhkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> guktie maehtebe ulmiem hïnnedh ahte nimhtie jeenje geervealmetjh goh gåarede, biesieh saemienööhpehtimmiem tjïrrehtidh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 155 siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 155 bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Alit oahppu
Jollebe learoe
Ođđa reviderejuvvon rámmaplána ovdaskuvlaoahpaheaddjiohppui
Orre revideeresovveme mieriesoejkesjen aarhskuvlelohkehtæjjaööhpehtæmman
Sámedikkis lea okta fásta lahttu plánalávdegottis mii bargá ođđa reviderejuvvon rámmaplánain ovdaskuvlaoahpaheaddjioahpus.
Saemiedigkien lea akte vihties lïhtsege soejkesjemoenehtsisnie mij barka orre revideeresovveme mieriesoejkesjinie aarhskuvlelohkehtæjjaööhpehtimmesne.
Olahan dihtii mihttomeari ahte buot alit oahput ja dutkamat váldet vára sámi perspektiivvas, de lea leamaš dehálaš ahte lea okta fásta lahttu lávdegottis.
åvteste Hïnnem ulmiem ahte gaajhke jollebe learoeh jïh dotkemh vaahram ååktoeh saemien perspektijvesne, dellie orreme vihkele ahte lea akte vihties lïhtsege moenehtsisnie.
Rámmaplánalávdegottis lea leamaš rabas digaštallan dan birra ahte maid áiggis áigái leat meannudeame.
Mieriensoejkesjemoenehtsen gaahpode orreme dïerhkesjamme dan bïjre ahte aaj tïjjesne tïjjese leah gïetedalleminie.
Moanat gulaskuddancealkámuša leat boahtán sisa maiguin rámmaplánalávdegoddi sáhttá ávkkástallat iežaset barggus.
Gellieh *gulaskuddancealkámuša båateme sïjse mejgujmie mieriesoejkesjemoenehtse maahta nåhtadidh jïjtjsh barkosne.
Dasa lassin lea okta fágajoavku mii bargá buohtalaga rámmaplánalávdegottiin ođđa rámmaplána sisdoalu árvalusain.
Dan lissine lea akte faagedåehkie mij barka *buohtalaga mieriensoejkesjemoenehtsinie orre mieriesoejkesjen sisvegen aajmojne.
Našunála rekruterenstrategiija sámi alitohppui
Nasjonaale *rekruterenstrategiija saemien plaavelyörese
Máhttodepartemeanta attii Sámi allaskuvlii 2009:s barggu ásahit, jođihit ja čađahit čállingoddedoaimma našunála bargojoavkkus man ulbmil lea hábmet strategiija sámi alitoahpu rekruteremii, ja mas lea erenoamáš dehálaš sámi oahpaheaddjioahppu já sámi gielat.
Maahtoedepartemeente vedti Saepmien jïlleskuvlese 2009:sne barkoen tseegkedh, öörnedh jïh tjïrrehtidh sekretarijaatedarjomem nasjonaale barkoedåehkesne man ulmie lea hammoedidh strategijem saemien plaavelearoem *rekruteremii, jïh mesnie lea sjïere vihkeles saemien lohkehtæjjaööhpehtimmie *já saemien gïelh.
Bargolávdegotti árvalus válbmanii loahpageahčen 2010.
Barkoemoenehtsen aajmoe *válbmanii minngiegietjesne 2010.
Sámedikkis lea álggus 2011 leamaš konsulteren Máhttodepartemeanttain bargolávdegotti árvalusa birra našunála rekruterenstrategiijain sámi alitohppui.
Saemiedigkien aalkoevisnie 2011 orreme *konsulteren Maahtoedepartemeentine barkoemoenehtsen aajmoen bïjre nasjonaale *rekruterenstrategiijain saemien plaavelyörese.
Bealálaččat bođiiga ovttaoaivilii maŋimus konsulterenčoahkkimis movt defineret sámi alitoahpu.
*Bealálaččat böötigan *ovttaoaivilii minngemes *konsulterenčoahkkimis guktie defineeredh saemien plaavelearoem.
Das deattuhuvvui ahte sámi alitoahppu lea oahppočađaheapmi mas ipmárdus ja máhttu sámi giela ja kultuvrra birra leat guovddážis.
Dennie #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> ahte saemien plaavelearoe lea learoetjïrrehtimmie mesnie goerkese jïh maahtoe saemien gïelen jïh kultuvren bïjre #voernges<adj><sg><ine>.
Dán strategiija sisdoallu lea dasto sámi alitoahppu nu go (1) profešuvdnaoahput main oahpahus čađahuvvo davvi-, julev- dahje lullisámegillii ja/dahje dáid gielaid oahppu, ja (2) oahppu sámi girjjálašvuođa, servodateallima, árbedieđu, historjjá ja kultuvrra fáttáid gaskkas, beroškeahttá oahpahusgiela.
Daan strategijen sisvege dehtie minngede lea saemien plaavelearoe nimhtie goh (1) *profešuvdnaoahput mejnie ööhpehtimmie tjïrrehtåvva noerhte-, luvlie- jallh åarjelsaemiengïelese jïh/jallh daaj gïeli learoe, jïh (2) learoe saemien litteratuvren, siebriedahkejielemen, aerpiedaajroen, vaajesen jïh kultuvren aamhtesi gaskesne, saaht ööhpehtimmiegïelen.
Sámediggi oaččui maid dohkkehuvvot rievdadusárvalusa rekruteret olbmuid mat eai leat sámegielagat, čuovvovaš teaksta gusto:
Saemiedigkie aaj åadtjoeji #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jorkestimmieaajmoen *rekruteret almetjidie eah mah saamastallije, minngebe teekste dovve:
Ovdalaš dáruiduhttinpolitihkka lea mielddisbuktán ahte odne leat unnán olbmot geain lea gelbbolašvuohta sámi gielain Norggas.
*Ovdalaš daaroedehtemepolitihke mealtan buakteme ahte daenbiejjien leah ånnetji almetjh giej lea maahtaldahke saemien gïeline Nöörjesne.
Dan sivas lea čielga dárbu lasihit olbmuid logu geat máhttet sihke čállit ja lohkat sámi gielaid.
Dennie sjïekesne lea tjïelke daerpiesvoete lissiehtidh almetji låhkoem gïeh maehtieh dovne tjaeledh jïh jiehtedh saemien gïelide.
Dát lea dehálaš máŋgga ášši dihte, earret eará ealáskahttit, váraváldit ja ovdánahttit sámi giela ja kultuvrra, muhto maiddái dan dihte ahte sihkkarastit buori hálddašeami, álbmoga riektesihkarvuođa, ja maiddái vai olbmuin lassána máhttu sámi giela ja kultuvrra birra.
Daate vihkele gellien aamhtesen åvteste, gaskem jeatjah jealajehtedh, vaahranstillemh jïh evtiedidh saemien gïelem jïh kultuvrem, mohte aaj dan åvteste ahte gorredidh buerie reeremem, aalmogem #reaktoe<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoetem, jïh aaj vuj almetjinie læssene maahtoe saemien gïelen jïh kultuvren bïjre.
Soahpamuš dahkkui maid das ahte Sámediggeráđđi bovdejuvvo čoahkkimii gaskal Máhttodepartemeanta ja Sámi oahpaheaddjioahpporegiovnna, mas regiovdna oažžu ovddasvástádusa vuoruhit doaibmabijuid 2011 našunála rekruterenstrategiijas.
Latjkoe aaj dorji dennie ahte Saemiedigkieraerie tjåånghkese bööresåvva gaskesne Maahtoedepartemeente jïh Saepmien lohkehtæjjaööhpehtimmieregijovnem, mesnie regijovne dïedtem åådtje prijoriteradidh råajvarimmide 2011 nasjonaales *rekruterenstrategiijas.
Dialoga sámi oahpaheaddjioahpporegiovnnain
Gaskestallemem saemien lohkehtæjjaööhpehtimmieregijovnine
Sámediggi lea searvan čoahkkimii gaskal Máhttodepartemeanta ja Sámi oahpaheaddjioahpporegiovnna (7.
Saemiedigkie tjåånghkese #meatan<adv><prfprc> gaskesne Maahtoedepartemeente jïh Saepmien lohkehtæjjaööhpehtimmieregijovnen (7.
regiovdna).
regijovne).
Sámi oahpaheaddjioahpporegiovnnas leat čuovvovaš allaskuvllat ja universitehtat searvvis: Sámi allaskuvla, Finnmárkku allaskuvla, Romssa universitehta, Nordlándda universitehta ja Davvi-Trøndelága universitehta.
Saemien lohkehtæjjaööhpehtimmieregijovnesne leah minngebe jïlleskuvlh jïh universiteeth siebresne: Saemien jïlleskuvle, Finnmaarhken jïlleskuvle, Romsan universiteete, Nordlaanten universiteete jïh Noerhte-Tröndelaagen universiteete.
Čoahkkima agenda lei regiovnna oktasaš bargosuorggit ja hástalusat ovddos guvlui, ja rekruteren lei okta fáttáin.
Tjåanghkoen *agenda lij regijovnen ektie barkoesuerkieh jïh haestemh *ovddos dajvese, jïh *rekruteren lij akte aamhtesinie.
Sámediggi buvttii ovdan makkár dárbbut leat boahtán albmosii lassioahpus ja joatkkaoahpus oahpaheddjiide geat oahpahit sámegillii ja sámi fáttáin.
Saemiedigkie fraamme böökti magkeres daerpiesvoeth båateme byjjesasse lissielearoste jïh jåarhkelïerehtimmeste lohkehtæjjide gïeh saemiengïelese ööhpehtieh jïh saemien aamhtesinie.
Sámediggi bovdejuvvui searvat buot čoahkkimiidda regiovnna institušuvnnaid gaskka.
Saemiedigkie bööresovvi meatan gaajhkide tjåanghkojde regijovnen institusjovni gaskemsh.
Sámediggi lea maid oassálastán čoahkkimii gaskal Oahpahusdirektoráhta ja 7.
Saemiedigkie aaj mealtan tjåånghkese gaskesne ööhpehtimmiedirektoraaten jïh 7.
regiovnna, gos joatkkaoahppofálaldat oahpaheddjiide 2012- 2015 digaštallojuvvui.
regijovnem, sijjesne jåarhkelïerehtimmiefaalenasse lohkehtæjjide 2012- 2015 #dïerhkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg>.
Doppe mearriduvvui ahte regiovdna sádde oktasaš ohcama Oahpahusdirektoráhtii, makkár doaimmaid sii háliidit mielde
Debpene nænnoestovvi ahte regijovne ektie ohtsemem seedtie Ööhpehtimmiedirektoraatese, magkeres darjoemidie dah mietie sijhtieh
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 156 siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 156 bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
“Kompetanse for kvalitet” , mii lea našunála strategiija lassiohppui ja joatkkaohppui.
“*Kompetanse *for *kvalitet” , mij lea nasjonaale strategijen lissielyörese jïh jåarhkelïerehtæmman.
Barggu jođiha Sámi allaskuvla.
Barkoem öörnie Saepmien jïlleskuvle.
Sámediggi oassálasttii 7.
Saemiedigkie Mealtan 7.
regiovnna rekruterenjoavkku čoahkkimis Romssas.
regijovnen *rekruterenjoavkku tjåanghkosne Romsesne.
Váldoulbmil joavkku barggus lei vuoruhit doaimmaid našunála rekruterenstrategiija siskkobealde sámi alitoahpus ja evttohit movt 2011 ruđat galget geavahuvvot.
Åejvietsiehkie dåehkien barkosne lij prijoriteradidh darjoemidie nasjonaales *rekruterenstrategiija sisnjelen saemien plaavelearosne jïh guktie uvtedidh 2011:n beetnegh edtjieh nuhtjesovvedh.
Gelbbolašvuođalokten oahpaheddjiide
Gyönegsvoetenlutnjeme lohkehtæjjide
Sámi allaskuvla lea hábmen lohkanplána ovttastuvvon lassi-/ joatkkaoahpu prinsihpaid oahpahussii – sámegiella, muhto allaskuvla lea maŋŋonan čađahemiin.
Saemien jïlleskuvle lohkemesoejkesjem hammoedamme #ektiedidh<vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc> lissie-/ jåarhkelïerehtimmien prinsïhpi ööhpehtæmman – saemiengïele, mohte jïlleskuvle tjïrrehtimmine suajmanamme.
Sámediggi lea sádden ruđaid Sámi allaskuvlii, mat galget gokčat oasi skuvlaeaiggáda olggosgoluin sadjásašolbmui dan botta go oahpaheaddjit ja eará bargit oassálastet oahpus.
Saemiedigkie beetnegidie seedteme Saepmien jïlleskuvlese, mah edtjieh gaptjedh boelhken skuvleaajhterem *olggosgoluin *sadjásašolbmui dan aejkien goh lohkehtæjjah jïh jeatjah barkijh mealtan learosne.
Sámediggi lea kárten gelbbolašvuođadárbbu sámegiel oahpaheddjiin ja oahpaheddjiin sámi skuvllain.
Saemiedigkie maahtaldahkendaerpiesvoetem goerehtalleme saemiengïeleh lohkehtæjjine jïh lohkehtæjjine saemien skuvline.
Eanemus dárbu lea loktet gelbbolašvuođa sámegielas, earret eará čállit ja lohkat, guovttegielatpedagogihkka ja buriid oahpahanmodeallaid geavahit sámegieloahpahusas.
*Eanemus daerpiesvoete lea lutnjedh maahtaldahkem saemiengïelesne, gaskem jeatjah tjaeledh jïh jiehtedh, gööktengïelehpedagogihke jïh bueride ööhpehtimmiemaallide saemienööhpehtimmesne nuhtjedh.
Lassin dasa lea dárbu lasihit gelbbolašvuođa árbedieđu searvadahttima birra luonddufágas, servodatfágas, matematihkas ja eará fágain.
Lissine dan lea daerpiesvoete lissiehtidh maahtaldahken aerpiedaajroen *searvadahttima bïjre eatnemeaamhtsesne, ektievuekiefaagesne, matematihkesne jïh jeatjah faagine.
Matematihkas lea maid dárbu loktet gelbbolašvuođa sámegiela fáganamahusaid birra ja praktihkalaš metodaid geavaheami birra.
Matematihkesne lea maam daerpiesvoete lutnjedh maahtaldahkem saemiengïelen faagelahtesi bïjre jïh praktihkeles *metodaid pråvhkoen bïjre.
Viidáset lea dárbu loktet gelbbolašvuođa earret eará eŋgelasgielas, duojis, máŋggakultuvrrat ipmárdusas ja álgoálbmotpedagogihkas.
Vijrebe lea daerpiesvoete lutnjedh maahtaldahkem gaskem jeatjah englaantengïelesne, vætnosne, *máŋggakultuvrrat goerkesisnie jïh aalkoeåålmegepedagogihkesne/aalkoeåålmehpedagogihkesne/aalkoeåålmhpedagogihkesne.
Našunála gelbbolašvuođaloktenstrategiijas váldo dušše ráddjejuvvon oassi gelbbolašvuođaloktema dárbbus mielde, oahpaheddjiide sámi skuvllain ja sámegiel oahpaheddjiide.
Nasjonaale maahtaldahkenlutnjemestrategijesne ajve åoktoe geehtestovveme boelhke gyönegsvoetenlutnjemen daerpiesvoetesne mietie, lohkehtæjjide saemien skuvline jïh saemiengïeleh lohkehtæjjide.
Miellahtuid nammadeapmi rámmaplánalávdegoddái ođđa oahpaheaddjiohppui 8 -13
Lïhtsegi nammoehtimmie mieriesoejkesjemoenehtsasse orre lohkehtæjjaööhpehtæmman 8 -13
Máhttodepartemeanta jearaldaga maŋŋil lea Sámediggi nammadan áirasiid rámmaplánalávdegoddái (RPL/RPU) ođđa oahpaheaddjiohppui 8.
Maahtoedepartemeente gyhtjelassen mænngan lea Saemiedigkie saadthalmetjidie nammoehtamme mieriesoejkesjemoenehtsasse (*RPL/*RPU) orre lohkehtæjjaööhpehtæmman 8.
– 13.
– 13.
RPL/ RPU 1, integrerejuvvon lektor/ adjunktaoahpuide ja PPU nammaduvvui ráđđeaddi Kevin Johansen.
*RPL/ *RPU 1, *integrerejuvvon lektorh/ adjunktelearojde jïh *PPU nammoehtovvi raeriestæjja Kevin Johansen.
RPL/ RPU 2, golmma jagi fágaoahpaheaddjiohppui praktihkalaš ja estehtalaš fágain, nammaduvvui professor Frode Fjellheim ja RPL/ RPU 3, fidnooahpuid oahpaheaddjiohppui ja PPU- Y nammaduvvui Rektor Ellen Inga O. Hætta.
*RPL/ *RPU 2, golmen jaepien faagelohkehtæjjaööhpehtæmman praktihkeles jïh estetihkeles faagine, nammoehtovvi professore Frode Fjellheim jïh *RPL/ *RPU 3, gïehtelimmielearoej lohkehtæjjaööhpehtæmman jïh *PPU- *Y nammoehtovvi Rektore Ellen Inga O./o. Hætta.
Sámediggái lea dehálaš ahte našunála oahpuin lea álgoálbmotperspektiiva ja ahte buot fágain lea sámi sisdoallu, nu go maiddái lea boahtán mielde našunála vuođđoskuvlla oahpaheaddjiohppui.
Saemiedægkan vihkele ahte nasjonaale learojne lea aalkoeåålmegeperspektijve/aalkoeåålmehperspektijve/aalkoeåålmhperspektijve jïh ahte gaajhkine faagine lea saemien sisvege, nimhtie goh aaj båateme mietie nasjonaale maadthskuvlen lohkehtæjjaööhpehtæmman.
Stipeanda alit ohppui
Stipeende jollebe lyöri
Sámediggi áigu láhčit dili nu ahte sámegielat fágaolbmot rekruterejuvvojit iešguđet fágasuorgái.
Saemiedigkie sæjhta tsiehkiem laetjedh nimhtie ahte saemiengïeleh faagealmetjh *rekruterejuvvojit #fïereguhte<prn><ind><attr> faagegeavlan.
2011 bušeahtas lei várrejuvvon 2 350 000 ruvnno alit oahpu stipeanddaide.
2011:n budsjehtesne bïedtesovveme 2 350 000:m kråvnah jollebe learoen stipeendide.
Ledje boahtán 189 ohcama.
Båateme 189 ohtsemh.
130 oahppái juolluduvvui stipeanda, oktiibuot 2 354 200 ruvnno.
130 learoehkasse laeviehtovvi stipeende, *oktiibuot 2 354 200:m kråvnah.
Tabealla vuolábealde čájeha juohkimiid gaskal oahpu, galle ohcama juolluduvvon ja ruđaid juohkima:
Tabellen vuelielisnie vuesehte juekiemidie gaskesne learoen, gellien ohtsemen laeviehtovveme jïh beetnegi juekemen:
Juohkin Galle ohcama Galle juolluduvvon Ruvnno
Juekeme Gellien ohtsemen Gellien laeviehtovveme Kråvnan
Oahpaheaddjioahppu ja ovdaskuvlaoahpaheaddjioahppu main lea sámegiella fágajoavkkus Alit oahppu lulli-, julev- dahje davvisámegielas.
Lohkehtæjjaööhpehtimmie jïh aarhskuvlelohkehtæjjaööhpehtimmie mejnie lea saemiengïele faagedåehkesne Alijjh learoe åarjel-, luvlie- jallh noerhtesaemiengïelesne.
2 253 400 Alit oahppu oahpponeavvopedagogihkas Dulkaoahppu sámi dulkkaide ja jorgaleddjiide 100 800 Joatkkaoahppu sámi mánáidgárdesuorggis Rehabiliterenstipeanda Vuoruhemiid olggobealde (j.n.a.) Submi 2 354 200
2 253 400 Jollebe learoe learoevierhtiepedagogihkesne Toelhkelearoe saemien toelhkide jïh jarkoestæjjide 100 800 Jåarhkelïerehtimmie saemien maanagïertesuerkesne *Rehabiliterenstipeanda Prijoriteradimmiej bæjngolen (#j<n><abbr><gen>#n<n><abbr><gen>#a<n><abbr><gen>) *Submi 2 354 200
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 157 siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 157 bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Sin gaskkas geat ohce stipeandda alit ohppui lulli-, julev- ja davvisámegielas lea juohkin ná:
Daj gaskesne gïeh stipeendem ohtsin jollebe lyörese åarjel-, luvlie- jïh noerhtesaemiengïelesne lea juekeme naemhtie:
Giellajoavku Galle ohcama Juohku proseanttaid mielde Juohku ruđa mielde
Gïeledåehkie Gellien ohtsemen *Juohku proseenti mietie *Juohku beetnegen mietie
Davvisámegiella 56,7 % 1 587 900 Julevsámegiella 14,9 % 274 500 Lullisámegiella 28,4 % 391 000 Submi 100,0 % 2 253 400
Noerhtesaemiengïele 56,7 % 1 587 900 Julevsaemiengïele 14,9:n % 274 500 Åarjelsaemiengïele 28,4 % 391 000 *Submi 100,0 % 2 253 400
Govus vuolábealde čájeha movt 2011 juolluduvvon stipeanddat leat juhkkojuvvon vuoruhuvvon stipeandaortnegiid gaskkas.
*Govus vuelielisnie vuesehte guktie 2011:n laeviehtovveme stipeendh #juekedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> stipendeöörnegi gaskesne.
Dutkan
Dotkeme
Kandidáhtat dutkanráđi divišuvdnastivrraide
Kandidaath dotkemeraeriem *divišuvdnastivrraide
Norgga dutkanráđđi lea bovden Sámedikki evttohit kandidáhta divišuvdnastivrraide 2011-2015 áigodahkii.
Nöörjen dotkemeraerie bööreme Saemiedigkiem uvtedidh kandidaatem *divišuvdnastivrraide #2011-2015<num><arab><sg><ill><attr> boelhkese.
Dutkanráđis leat njeallje divišuvdnastivrra: dieđadivišuvdna, Innovašuvdnadivišuvdna, energiija- resurssa ja birasdivišuvdna ja servodat- ja dearvvašvuođadivišuvdna.
Dotkemeraeresne leah njieljie *divišuvdnastivrra: *dieđadivišuvdna, *Innovašuvdnadivišuvdna, energije- vierhtien jïh *birasdivišuvdna jïh siebriedahke- jïh *dearvvašvuođadivišuvdna.
Dat mii deattuhuvvo go divišuvdnamiellahtut nammaduvvojit, lea earret eará áddejupmi dutkamis divišuvnna fágasuorggis ja beroštupmi dutkanstrategalaš bargui, beroštupmi máŋgga divišuvnna ovddasvástádusas, vásihusduogáš ja persovnnalaš iešvuođat.
Dïhte mij #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> goh *divišuvdnamiellahtut nammoehtovvieh, gaskem jeatjah lea goerkese dotkemisnie *divišuvnna faagegievlesne jïh ïedtje *dutkanstrategalaš borki, ïedtje gelline *divišuvnna dïedtesne, dååjrehtsduekien jïh persovnele *iešvuođat.
Muđui deattuhuvvojit ovttastusas sohkabealedeaddu, geográfalaš juohkin ja ahkeviidodat.
Voen gaskesisnie #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p2><sg> slïektebielienleavloe, geograafeles juekeme jïh aalteregoelpeneståaroe.
Máhttodepartemeanta lea nammadan professor Nils Oskala, Sámi Allaskuvllas ovtta divišuvdnastivrii áigodahkii suoidnemánu 1.
Maahtoedepartemeente professorem nammoehtamme Nils Oskalen, Saepmien Jïlleskuvlesne akten *divišuvdnastivrii boelhkese snjaltjen 1.
b.
b.
2011 rájis miessemánu 31.
2011:n raejeste suehpeden 31.
b.
b.
2015 rádjái.
2015:n raajan.
Son lea energiija-, resurssa- ja dálkkádatdivišuvnnas.
Dïhte lea energije-, @X> jïh *dálkkádatdivišuvnnas.
Lea vuosttaš geardi go Sámedikkis lea sámi ovddasteaddji ovtta divišuvdnastivrrain.
Lea voestes aejkie goh Saemiedigkesne lea saemien saadthalmetje akten *divišuvdnastivrrain.
Dáinna oaidnit mii vejolašvuođa oažžut sámi perspektiivva vuhtiiváldojuvvot, ja sámi perspektiiva nannejuvvo dutkanráđis.
Daejnie vuejnebe mijjieh nuepiem åadtjodh saemien perspektijvem #seatadidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>, jïh saemien perspektijve dotkemeraeresne nænnoeståvva.
Sámi dutkan ja alitoahpu lávdegoddi
Saemiem goerehtem jïh plaavelearoen moenehtse
Butenschønlávdegoddi, man professora Nils Butenschøn jođiha, lea lávdegoddi mii lea vuođđuduvvon guorahallandihti ovdánahttindovdomearkkaid, dárbbuid ja mihttomeriid sámi dutkamis ja álgoálbmotdutkamis, maiddái strategalaš ovttasbarggu rámmaid, institušuvdna- ja fierpmádathuksema.
#Butenschøn<np><cmp_sgnom><cmp>moenehtse, maam professore Nils Butenschøn öörnie, lea moenehtse mij tseegkesovveme *guorahallandihti @ovdánahttit<ex_vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>+domtese<n><cmp_sgnom><cmp>+væhta<n><pl><gen>, daerpiesvoetide jïh ulmide saemien dotkemisnie jïh aalkoeåålmegedotkemisnie/aalkoeåålmehdotkemisnie/aalkoeåålmhdotkemisnie, aaj strategeles ektiebarkoen mieriej, institusjovne- jïh vearmadahketseegkemem.
Dát lea njuolggo čuovvoleapmi vuoruhuvvon doaibmabijus stuoradiggedieđáhusas no.
Daate ryöktesth lea dåeriedimmie #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> råajvarimmesne stoerredigkiebïevnesisnie *no.
28 (2007- 2008) Sámepolitihkka (St.meld.
28 (2007- 2008) Saemienpolitihke (S./s.#t<n><abbr><gen>*meld.
nr.
#nr<n><abbr><nom>
28 (2007-2008) Samepolitikken), Sámedikki institušuvdnadieđáhusas ja okta doaibmabijuin Maid Sámediggi ja departemeanta soabaiga Stuoradiggedieđáhusas no.
28 (2007-2008) *Samepolitikken), Saemiedigkieh institusjovnebïevnesisnie jïh akte råajvarimmine Mejtie Saemiedigkie jïh departemeente Stoerredigkiebïevnesisnie latjkajigan *no.
30 (2008- 2009) Klima for forskning.
30 (2008- 2009) Klimem *for *forskning.
Lávdegoddi galgá maid guorahallat rekrutterendili sámi alitoahpuide vuođđun servodatovdáneapmái ja dasa ahte hukset nanu dutkanbirrasiid.
Moenehtse edtja aaj dåårrehtimmietsiehkiem goerehtalledh saemien plaavelearojde våaroeminie siebriedahkeevtiedæmman jïh dan ahte bigkh nænnoes dotkemebyjresidie.
Dán oktavuođas lea Našunála rekruterenstrategiija sámi alitohppui (strategiija 2011- 2014), maid Sámediggi ja departemeanta soabaiga guovvamánu 2011 maŋŋil konsulteremiid, dehálaš dokumeanta
Daennie gaskesisnie lea Nasjonaalen *rekruterenstrategiija saemien plaavelyörese (strategije 2011- 2014:m), maam Saemiedigkie jïh departemeente latjkajigan goevten 2011:n mænngan *konsulteremiid, vihkeles tjaatsege
Máhttodepartemeanta nammadii lávdegotti ja mandáhta maŋŋil konsultašuvnnaid Sámedikkiin.
Maahtoedepartemeente moenehtsem jïh mandaatem nammoehti mænngan konsultasjovnide Saemiedigkine.
Sámediggeráđis lei čoahkkin lávdegottiin bargguid álggus, gos Sámediggeráđđi jearai hástalusaid birra mat leat sámi servodagas viiddis perspektiivvas.
Saemiedigkieraerien lij tjåanghkoe moenehtsinie barkoej aalkoevisnie, sijjesne Saemiedigkieraerie haestemi bïjre gihtji mah leah saemien siebriedahkesne vijries perspektijvesne.
Lávdegottis lei cealkámuškonferánsa Nordlándda universitehtas čakčamánus, gos várrepresideanta Laila Susanne Vars doalai sáhkavuoru sámi dutkama ja alitoahpu birra.
Moenehtsen lij #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><cmp_sgnom><cmp>konferaanse Nordlaanten universiteetesne skïeredisnie, sijjesne mubpieåvtehke Laila Susanne Vars lahtestimmiem #steeredh<vblex><iv><indic><pret><p3><sg> saemien dotkemen jïh plaavelearoen bïjre.
Lávdegoddi galgá geiget iežaset čielggadusa miessemánu 2012.
Moenehtse edtja gietskiedidh jïjtjsh boejhkehtassem suehpeden 2012.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 158 siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 158 bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Regionála dutkanfoanda
Regionaale dotkemefåante
Davvi- Norgga dutkanfoanda:
Noerhte- Nöörjen dotkemefåante:
Eva Josefsen lea nammaduvvon Sámedikki lahttu Davvi- Norgga foandastivrii áigodahkii 2012 – 2015, su várrelahttu lea Kevin Johansen.
Eva Josefsen nammoehtovveme Saemiedigkien lïhtsege Noerhte- Nöörjen fåantestovrese boelhkese 2012 – 2015, dan hiehtievuerie lea Kevin Johansen.
Gaska- Norgga dutkanfoanda:
Dajve- Nöörjen dotkemefåante:
Arnt Erik Tjønna lea nammaduvvon Sámedikki lahttu Gaska- Norgga foandastivrii áigodahkii 2012 – 2015, su várrelahttu lea Nora Marie Bransfjell.
Arnt Erik *Tjønna nammoehtovveme Saemiedigkien lïhtsege Dajve- Nöörjen fåantestovrese boelhkese 2012 – 2015, dan hiehtievuerie lea Nora Marie Bransfjell.
Akkreditereneavttut ođđa doavttergrádaoahpuid álggaheapmái
*Akkreditereneavttut orre dåakteremierielearoej aelkiehtæmman
Máhttodepartemeanttas ja Sámedikkis leat leamaš konsultašuvnnat akkreditereneavttuid birra doavttergrádaoahpuid álggaheamis.
Maahtoedepartemeenten jïh Saemiedigkien orreme konsultasjovnh *akkreditereneavttuid bïjre dåakteremierielearoej aelkiehtimmesne.
Bealálaččat šiehtaiga čuovvovaččat:
*Bealálaččat *šiehtaiga #minngebe<adj><pl><nom>:
Láhkaásahusa rievdadeamis váldo čuovvovaš teaksta mielde departemeantta mearkkašumiide ođđa láhkaásahustekstii: Máhttodepartemeanta diehtá ahte dát gáibádus sáhttá mielddisbuktit erenoamáš hástalusaid Sámi allaskuvlii dan sivas go allaskuvlla ulbmil lea dan duohken ahte sáhttá rekrutteret bargiid ja doavttergrádakandidáhtaid main lea sámegiel gelbbolašvuohta.
Njoelkedassen jorkestimmesne åoktoe minngebe teekste mietie departemeenten mïerhkesjimmide orre njoelkedasseteekstese: Maahtoedepartemeente daajra ahte daate krïevenasse maahta sjïere haestiemidie mealtan buektedh Saepmien jïlleskuvlese dennie sjïekesne goh jïlleskuvlen ulmie dan duekesne lea ahte maahta barkijidie jïh dåakteremieriekandidaatide dåårrehtidh mejnie lea saemiengïeleh maahtaldahke.
Dál lea jođus stuorit guorahallan sámi dutkama birra ja alitoahpu birra mii earret eará galgá čielggadit movt Sámi allaskuvla sáhttá ovdánit.
Daelie lea *jođus stoerebe goerehtalleme saemien dotkemen bïjre jïh plaavelearoen bïjre mij gaskem jeatjah edtja guktie tjïelkedidh Saepmien jïlleskuvle maahta åvtenidh.
Dán čielggadeami čuovvoleami oktavuođas áigu máhttodepartemeanta ovttasráđiid Sámedikkiin ja Sámi allaskuvllain guorahallat lea go dárbu erenoamážit heivehit njuolggadusaid vai allaskuvla sihkkarastojuvvošii buori ovdáneami.
Daan salkehtimmien dåeriedimmien gaskesisnie sæjhta maahtoedepartemeente *ovttasráđiid Saemiedigkine jïh Saepmien jïlleskuvline goerehtalledh lea goh daerpiesvoete joekoenlaakan njoelkedasside sjïehtehtidh vuj jïlleskuvle buerie evtiedimmiem #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Jus 2011:s boahtá ohcan Sámi allaskuvllas gos ohcet akkrediteret ođđa doavttergrádaoahpu, de áigu Máhttodepartemeanta váldit oktavuođa lávdegottiin mii guorahallá sámi dutkamiid ja alitoahpuid.
Jis 2011:sne båata ohtsemen Saepmien jïlleskuvleste sijjesne uhtsieh *akkrediteret orre dåakteremierielearoem, dellie sæjhta Maahtoedepartemeente gaskesem ååktedh moenehtsinie mij goerehtalla saemien dotkemidie jïh plaavelearojde.
Dán dahká vai oažžu dieđuid lávdegotti veardádallamiid birra das movt Sámi allaskuvla buoremusat sáhttá ovdánit.
Daam dorje vuj åådtje daajrojde moenehtsen #mohtedidh<vblex><tv><der_alla><vblex><der_nomact><n><pl><gen> bïjre dehtie guktie Saepmien jïlleskuvle bööremeslaakan maahta åvtenidh.
Dan maŋŋil áigu departemeanta gulahallat Sámedikkiin ja Sámi allaskuvllain guorahallandihti lea go dárbu rievdadit láhkaásahusa mii guoská Sámi allaskuvlii.
Dan mænngan sæjhta departemeente Saemiedigkine gaskestalledh jïh Saepmien jïlleskuvline *guorahallandihti lea goh daerpiesvoete jarkestidh njoelkedassem mij dæjpa Saepmien jïlleskuvlese.
Stivralahtuid nammadeapmi Sámi Allaskuvlii áigodagas 2011 - 2015
Ståvroelïhtsegi nammoehtimmie Saepmien Jïlleskuvlese boelhkesne 2011 - 2015
Čuovvovaš olbmot leat nammaduvvon stivralahttun borgemánu 1.
Minngebe almetjh nammoehtovveme ståvroelïhtseginie mïetsken 1.
b.
b.
2011 rájis suoidnemánu 31.
2011:n raejeste snjaltjen 31.
b.
b.
2015 rádjái: Gunn-Britt Retter, Vuonnabahta, su persovnnalaš várrelahttu lea Outi Susanna Länsman, Anár, Suopma (sámediggi nammadan) Roger Skarvik, Áltá, su persovnnalaš várrelahttu lea Ánde Somby, Romsa (Sámediggi nammadan)
2015:n raajan: Gunn-Britt Retter, Vuonnabahta, dan persovneles hiehtievuerie lea Outi Susanna Länsman, Anár, Soeme (saemiedigkie nammoehtamme) Roger Skarvik, Áltá, dan persovneles hiehtievuerie lea Ánde Somby, Romsa (Saemiedigkie nammoehtamme)
3 Giella
3 Gïele
Sámi álbmogis galgá leat vejolašvuohta ja riekti geavahit iežaset giela.
Saemien aalmogen edtja årrodh nuepie jïh reaktoe nuhtjedh jïjtjsh gïelem.
Giela seailluheapmi ja ovddideapmi lea guovddáš oassi sámi kultuvrra boahtteáiggis.
Gïelen vaarjelimmie jïh evtiedimmie lea voernges boelhke saemien kultuvren #båetije aejkie<n><sg><ine>.
Danne lea Sámedikkis váldoulbmilin ahte giella geavahuvvo aktiivvalaččat ja lea oidnosis almmolašvuođas.
Dannasinie Saemiedigkesne åejvietsiehkine ahte gïele eadtjohkelaakan nuhtjesåvva jïh vuajnese lea byögkelesvoetesne.
Dat giellaarenat mat dál gávdnojit, fertejit bisuhuvvot ja ovdánahttot, ja ferte láhččit dili vai ođđa giellaarenat ásahuvvojit.
Dah gïelesijjieh mah daelie gååvnesieh, tjuerieh #tjöödtjestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jïh #evtiedidh<vblex><tv><der_passs><vblex><iv><inf>, jïh tjuara laetjijh tsiehkiem vuj orre gïelesijjieh tseegkesuvvieh.
Dain guovlluin gos sámegiella lea hearkkes dilis, doppe fertet bargat giellaealáskahttimin.
Dejnie dajvine sijjesne saemiengïele lea *hearkkes tsiehkesne, debpene tjoeredh barkedh gïelejealajimmine.
Dain guovlluin gos sámegiella lea beaivválašgiella, doppe fertet dihtomielalaččat ain ovddos guvlui sámástit.
Dejnie dajvine sijjesne saemiengïele lea fïerhtenbeajjetjegïele, debpene tjoerebe fahkoeslaakan annje *ovddos dajvese saemiestidh.
Sámediggi bargá iešguđetládje joksat dáid ulbmiliid.
Saemiedigkie barka *iešguđetládje jaksedh daejtie ulmide.
Mii juohkit doarjagiid suohkaniidda ja fylkasuohkaniidda vai sidjiide galgá leat vejolaš bálvalit álbmoga sámegillii.
Mijjieh dåarjojde juekebe tjïeltide jïh fylhketjïeltide vuj dejtie gåaredh edtja hoksehtidh aalmogem saemiengïelese.
Mii doarjut sámi giellaguovddážiid ja doarjut maid sihke dakkár giellaprošeavttaid mat leat sámi giela hálddašanguovllus, ja maiddái daid mat leat olggobealde.
Mijjieh dåarjobe saemien gïelejarngide jïh aaj dåarjobe dovne dagkeres gïeleprosjeektide mah leah saemien gïelen reeremedajvesne, jïh aaj dejtie mah bæjngolen leah.
Sámediggi maid rávve ja bagadallá sámi tearpmaid ja báikenamaid birra.
Saemiedigkie aaj nihtetjæsta jïh #bijjiedidh<vblex><tv><der_alla><vblex><indic><pres><p3><sg> saemien teermi jïh sijjienommi bïjre.
Dán barggus lea dárbu ovttasbargat ráđđehusain, fylkasuohkaniiguin, suohkaniiguin ja sámegiela fágabirrasiiguin.
Daennie barkosne lea daerpiesvoete laavenjostedh reerenassine, fylhketjïeltigujmie, tjïeltigujmie jïh saemiengïelen faagebyjresigujmie.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 159 siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 159 bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Ovttasbargu
Ektiebarkoe
Sámediggi lea 2011:s oassálastán seminárain, konferánssain ja čoahkkimiin main fáddá lea leamaš sámegiela dilli ja boahttevaš hástalusat.
Saemiedigkie #2011<num><sem_year><sg><ine> mealtan seminaarine, konferaansine jïh tjåanghkojne mejnie aamhtese orreme saemiengïelen tsiehkie jïh båetije haestemh.
Diekkár giellafágalaš deaivvadeamit leat dehálaččat go dalle besset iešguđetge fágabirrasat čoahkkanit ja juogadit vásáhusaid.
*Diekkár gïelefaageles gaavnesjimmieh vihkele goh joem biesieh ovmessieh faagebyjresh tjåanghkenidh jïh joekedidh vaesehtsidie.
Dasa lassin leat diekkár čoahkkaneamit giellaarenat almmolašvuođas.
Dan lissine leah *diekkár tjåanghkenimmieh gïelesijjieh byögkelesvoetesne.
Sámediggi lea erenoamáš movttet go lullisámi giellabirrasis dál leat ásahan giellafierpmádaga, ja mii oassálastit maid doppe.
Saemiedigkie lea sjïere #feejjene<adj><sg><nom> goh åarjelsaemien gïelebyjresisnie daelie gïelevearmadahkem tseegkeme, jïh mijjieh mealtan aaj debpene.
Lullisámegiela fierpmádatčoahkkin čohkke buot lullisámi ásahusaid mat barget giellaoahpahusain.
Åarjelsaemiengïelen viermietjåahkoe seeptjie gaajhken åarjelsaemien institusjovnide mah gïeleööhpehtimmine berkieh.
Dát fierpmádatčoahkkimat lágiduvvojit máŋgii jagis, ja lullisámegiela oahpahusbarggut leat guovddáš fáttát dáin čoahkkanemiin.
Daah viermietjåahkoeh #öörnedehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> #gellie<num><sg><ill> jaepesne, jïh åarjelsaemiengïelen ööhpehtimmiebarkoeh leah voernges aamhtesh daejnie tjåanghkeneminie.
Sámedikki giellakonferánsa
Saemiedigkien gïelekonferaanse
Sámediggi lágidii giellakonferánssa 2011:s.
Saemiedigkie gïelekonferaansem öörnedehti 2011:sne.
Fáddán lei sámegiela čalmmustahttin ja geavaheapmi.
Aamhtesinie lij saemiengïelen tjelmiestehteme jïh pråvhkoe.
Diekkár konferánsa lea dehálaš čalmmustahttindihti sámegielaid almmolašvuođas.
*Diekkár konferaanse lea vihkeles *čalmmustahttindihti saemiengïeli byögkelesvoetesne.
Konferánsa lea maid dehálaš giellaarena.
Konferaanse aaj lea vihkeles gïelesijjie.
Konferánsa dulkojuvvui buot sámegielaide ja dárogillii.
Konferaanse gaajhkide saemiengïelide jïh daaroengïelese doelhkestovvi.
Konferánssas ledje 160 oasseváldi.
Konferaansesne lin 160 mealtan.
Sámediggi lea ožžon buriid máhcahemiid konferánssa maŋŋel ja oaidná dárbbu lágidit giellakonferánssaid duos dás ain.
Saemiedigkie åådtjeme bueride #jarkedh<vblex><iv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><pl><gen> konferaansen mænngan jïh vuajna daerpiesvoetem öörnedehtedh gïelekonferaanside *duos daelie annje.
Danne áigu Sámediggi lágidit giellakonferánssaid dássedit.
Dannasinie sæjhta Saemiedigkie gïelekonferaanside öörnedehtedh *dássedit.
Sámedikki giellastivra
Saemiedigkien gïeleståvroe
Sámedikki giellastivra ásahuvvui jagi 2001.
Saemiedigkien gïeleståvroe jaepien tseegkesovvi 2001.
Giellastivrra bargohivvodat maŋemus jagiid čájeha ahte sis eai leat šat nu hirbmat olu barggut.
Gïeleståvroen barkoeveahka minngebe jaepiej vuesehte ahte daj eah vielie leah nimhtie alme jïjnje barkoeh.
Sivvan dasa leat ahte giellapolitihkalaš bargguid rámmat leat rievdan dan rájes go dat álggahuvvui.
Sjïekine dan libie ahte gïelepolitihkeles barkoej mierieh jorkestovveme dan raejeste goh dïhte aelkiehtovvi.
Sámedikki hálddahusas lea gelbbolašvuohta nanusnuvvan.
Saemiedigkien reeremen lea maahtaldahke *nanusnuvvan.
Leat máŋga ođđa bargi boahtán geain lea nana gelbbolašvuohta, ja dat guoská buot sámi gielaide.
Leah gellie orre barkijh giej båateme lea nænnoes maahtaldahke, jïh dïhte dæjpa gaajhken saemien gïelide.
Leat máŋga ođđa suohkana sámegiela hálddašanguovllus, ja leat ásahuvvon ođđa sámi giellaguovddážat.
Leah gellie orre tjïelth saemiengïelen reeremedajvesne, jïh tseegkesovveme orre saemien gïelejarngh.
Dat mearkkaša ahte Sámedikkis leat dál eanet aktevrrat geaiguin sáhttá ságastit giellahástalusaid birra.
Dïhte krööhkeste ahte Saemiedigkesne daelie leah jeenje aktöörh giejgujmie maahta gaskestalledh gïelehaestemi bïjre.
Sámediggi lea maid ožžon buori ovttasbarggu guovddáš eiseválddiiguin.
Saemiedigkie aaj åådtjeme buerie ektiebarkoem voernges åejvieladtjigujmie.
Konsultašunšiehtadus lea dehálaš ovdamearkan dasa.
Konsultasjovnelatjkoe lea vihkele vuesiehtimmine dan.
Dát rievdadeamit leat dagahan min bargovuogi mihá eanet proseassabealušteaddjin.
Daah jorkestimmieh dorjeme mijjen barkoevuekiem sagki jeenje prosessevaarjelæjjine.
Go giellastivra ii leat dan beaivválaš doaimmas mielde, de lea leamaš váddáset váldit sin searvái.
Goh ij gïeleståvroe leah dennie fïerhtenbeajjetje darjoemisnie mietie, dellie orreme geervebe ååktedh dejtie seabran.
Sámedikki mielas ii leat dárbu sierra ráđđeaddi orgánii giellaáššiid várás, ja danne lea mearridan heaittihit Sámedikki giellastivrra 31.12.2011 rájes.
Saemiedigkien mïelesne ij leah daerpiesvoete sjïere raeriestæjjan orgaanese gïelegyhtjelassi muhteste, jïh dannasinie nænnoestamme illedh Saemiedigkien gïeleståvroem 31.12.2011:n raejeste.
Davviriikkalaš ovttasbargu
Noerhtelaanti ektiebarkoe
Norgga, Ruoŧa ja Suoma Sámedikkit leat Sámi parlamentáralaš ráđi bokte čielggadanprošeavtta davviriikkaid oktasaš sámegiela dutkan- ja ámmát/resursaguovddáža ásaheamis.
Nöörjen, Sveerjen jïh Soemen Saemiedigkieh leah Saepmien parlamentarihkeles raerien baaktoe salkehtimmieprosjeektem noerhterïjhki ektie saemiengïelen dotkeme- jïh funksjovnen/vierhtiejarngen tseegkemisnie.
Čielggadanprošeavtta raporta lea addon Sámi parlamentáralaš ráđđái.
Tjïelkedimmieprosjeekten reektehts vodteme Saepmien parlamentarihkeles raaran.
Lea maid sáddejuvvon ruhtadanohcan Interreg IV A Davvi dán prošektii.
Aaj seedtesovveme beetnehdåarjoeohtseme Interreg I-V/IV #A<n><abbr><pl><nom> Noerhte daan prosjeektese.
Davviriikkaid sámegiela dutkan- ja ámmát/resursaguovddážis galget leat giellafágalaš barggut nugo giellagáhtten, giellaovddideapmi, giellanormeremat, nammabálvalusat ja dieđut sámegielfágalaš gažaldagain.
Noerhtelaantide saemiengïelen dotkeme- jïh funksjovnen/vierhtiejarngesne edtjieh årrodh gïelefaageles barkoeh goh gïelevaarjelimmie, gïeleevtiedimmie, gïelenormeeradimmieh, nommedïenesjh jïh daajroeh *sámegielfágalaš gyhtjelassine.
Prošeaktaáigodagas galget buot sámedikkit háhkat bistevaš ruhtadeami vai guovddáš šattalii bissovaš giellaguovddážiin jagi 2014 rájes.
Prosjeekteboelhkesne edtjieh gaajhkh saemiedigkieh vihties beetnehdåarjoem skååffedh vuj jarnge vihties gïelejarngine sjædta jaepien #2014<num><sem_year><sg><nom> raejeste.
Sámediggi lea hui mieđas nannet davviriikkalaš sámi giellaovttasbarggu, vai ovttas sáhttit bargat giellaovddidemiin ja giellanannemiin.
Saemiedigkie lea dan hååneskisnie nænnoestidh noerhtelaanti saemien gïeleektiebarkoem, vuj ektedh maehtedh gïeleevtiedimmine jïh gïelenænnoestimmine barkedh.
Ráđđehusa sámegielaid doaibmaplána
Reerenassen saemiengïeli dahkoesoejkesje
Ráđđehusa sámegielaid doaibmaplána ođasmahttojuvvo jahkásaččat.
Reerenassen saemiengïeli dahkoesoejkesje fïerhten jaepien orreståvva.
Guovvamánus ovdanbuvttii Ođasmáhttin-, hálddahus- ja girkodepartemeanta 2010 stáhtusa ja makkár vuoruheamit galget lea 2011:s.
Goevtesne åvtese böökti Orremaehteme-, reereme- jïh gærhkoedepartemeente 2010:m staatush jïh magkeres prijoriteradimmieh #2011<num><sem_year><sg><ine> edtjieh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 160. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 160. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Departemeantta deattuhii ahte dehálaš boađus dán rádjái lei arvat eambbo diđolašvuohta sámegielaid birra, sihke almmolaš eiseválddiin ja muđuige servvodagas.
Departemeenten tjïelkestehti ahte vihkeles illedahke daan raajan lij doestedh jeenje voerkesvoete saemiengïeli bïjre, dovne byjjes åejvieladtjine jïh voen siebriedahkesne.
Doaibmaplána lea juhkkojuvvon golmma váldokapihttaliidda: OAIDNIT, OAHPPAT, GEAVAHIT, main doaibmabijut leat iešguđetge dásiin juhkkojuvvon.
Dahkoesoejkesje #juekedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> golmen åejviekapihtelidie: VUEJNEDH, LÏEREDH, NUHTJEDH, mejnie råajvarimmieh leah ovmessie daltesinie #juekedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Sámediggi lea bargagoahtán daiguin bargguiguin maidda lea ovddasvástádus ja bargá viidáset daiguin bargguiguin mat leat álggahuvvon.
Saemiedigkie barkegåateme #dïhte<prn><dem><pl><com> barkoejgujmie mejtie lea dïedte jïh barka vijrebe #dïhte<prn><dem><pl><com> barkoejgujmie mah aelkiehtovveme.
Sámedikkis lea ovddasvástádus čađahit iešguđet lágan doaibmabijuid doaibmaplánas, sihke akto ja ovttas eará departemeanttaiguin ja ásahusaiguin.
Saemiedigkien lea dïedte tjïrrehtidh #fïereguhte<prn><ind><attr> dagkeres råajvarimmide dahkoesoejkesjisnie, dovne oktegh jïh ektesne jeatjah departemeentigujmie jïh institusjovnigujmie.
Sámedikki loahpalaš dieđáhus 2011 ovddas válbmana álgogeahčen jagi 2012.
Saemiedigkien minngemes bïevnese 2011:n åvteste *válbmana *álgogeahčen jaepien 2012.
Elgå skuvla
Elgåen skuvle
Elgå skuvla lea bargagoahtán lullisámi giella ja oahpahus resursaguovddáža ásahemiin.
Elgåen skuvle barkegåateme åarjelsaemien gïele jïh ööhpehtimmie vierhtiejarngen tseegkeminie.
Sámediggi lea čoahkkinasttán sihke Elgå skuvllain, Engerdal suohkaniin ja Ođasmáhttin, hálddahus- ja girkodepartemeanttain sihke hálddahuslaš ja politihkalaš dásis.
Saemiedigkie lea tjåanghkenem dovne Elgåen skuvline, Eengerdaelien tjïeltine jïh Saerniemaehtiejinie, reereme- jïh gærhkoedepartemeentine dovne reerije jïh politihkeles daltesisnie.
Sámediggi bargá viidáset dáinna áššiin ja vuordimis čovdojuvvo boahttevaš organiseren 2012 mielde.
Saemiedigkie barka vijrebe daejnie aamhtesinie jïh vuertieminie #tjuevtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> båetije öörneme 2012:n mietie.
Terminologalaš ovttasbargu
*Terminologalaš ektiebarkoe
Sámediggi bargá ovttas Ruoŧa sámedikkiin nannet julevsámegiela.
Saemiedigkie ektesne barka Sveerjen saemiedigkine nænnoestidh julevsaemiengïelem.
Lea mearriduvvon dollojuvvot julevsámi giellakonferánsa Johkamohkis, Ruoŧas, guovvamánus 2012.
Nænnoestovveme #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><inf> julevsaemien gïelekonferaanse Johkamohkkijjesne, Sveerjesne, goevtesne 2012.
Konferánssa fátta lea ee.
Konferaansen *fátta lea *ee.
giela ealáskahttin, oahpahus ja dutkan – ja konferánsa galgá gávdnat boahtteáigge áigumušaide čovdosiid.
gïelen jealajimmien, ööhpehtimmie jïh goerehtem – jïh konferaanse edtja gaavnedh båetijen aejkien aajkojde *čovdosiid.
Sámedikkis lea buorre gulahallan julevsámi-dáro/dáro-julevsámi sátnegirjji čálliin ja áigumuš lea almmustahttit sátnegirjji digitálahámis.
Saemiedigkesne buerie gaskestalleme luvliesaemien-daaroengïelen/daaroengïelen-julevsaemien baakoegærjam tjaeliejinie jïh aajkoe lea *almmustahttit baakoegærjan digitaalehaamosne.
Áigumuš lea soabadit ođđajagis 2012 ja almmuhit girjji ođđajagimánus/guovvamánus.
Aajkoe lea latjkedh orrejaepesne 2012:m jïh bæjjoehtidh gærjam tsïengelisnie/goevtesne.
Sámedikki lea oassalastan Norgga giellaráđi terminogiijakursii ja -seminárii.
Saemiedigkien lea *oassalastan Nöörjen gïeleraeriem *terminogiijakursii jïh -seminaarese.
Semináras ledje ovdan tearbmabarggu vuođđodieđut, oahppu fágagiela birra, doahpagat, meroštallamat ja eará praktihkalaš tearbmabarggut.
Seminaaresne fraamme lin teermebarkoen våaromedaajroeh, learoe faagegïelen bïjre, lahtesh, aerviedimmieh jïh jeatjah praktihkeles teermebarkoeh.
Sámediggi lea oassalastan Kárášjogas Giellagiella forumii, mii lea fierpmádatčoahkkin sámi hálddašanguovllu suohkaniid giellabargiide.
Saemiedigkie lea *oassalastan Karasjohkesne Giellagiella *forumii, mij viermietjåahkoem lea saemien reeremedajven tjïelti gïelebarkijidie.
Čoahkkimis ságastallui giellafágalaš áššiin mat leat ávkkálaččat giellabarggus.
Tjåanghkosne gïelefaageles aamhtesinie soptsestolli mah aevhkie gïelebarkosne.
Sámi giellaguovddážat
Saemien gïelejarngh
Sámediggi attii 2011:s doaibmadoarjaga 10 sámi giellaguovddážii.
Saemiedigkie vedti 2011:sne darjomedåarjoen 10:m saemieh gïelejarngese.
Sámediggi oaivvilda, ahte sámi giellaguovddážat barget buori barggu go čalmmustahttet sámegiela iežaset doaibmaguovllus, Sámedikki doarjjaortnega vuođul.
Saemiedigkie jeahta, ahte saemien gïelejarngh buerie barkoem berkieh goh tjelmiestehtieh saemiengïelem jïjtjsh vierhkiedajvesne, Saemiedigkien dåarjoeöörnegen dïere.
Giellaguovddážat leat mielde ráhkadeamen giellaarenaid, mat leat earenomáš dehálaččat ovddideamis sámegiela geavaheami guovlluin gos giella lea rašes dilis.
Gïelejarngh leah mietie darjoeminie gïelesijjide, mah leah sjïere vihkele evtiedimmesne saemiengïelen pråvhkoem dajvine sijjesne gïele hiejjehts tsiehkesne lea.
Sámediggi oaidná ahte máŋggain dain guovddážiin lea hui seammálágan doaibma jagis jahkái, muhto dulko dan nu ahte giellaguovddážat áiggi mielde ožžot hámi ja sisdoalu man nala barget.
Saemiedigkie vuajna ahte gelline dejnie jarngine lea dan aktelaaketje darjome jaepesne jaapan, mohte doelhkeste dam nimhtie ahte gïelejarngh tïjjen mietie åadtjoeh haamoem jïh sisvegem man nelnie berkieh.
Sámediggi oaidná dehálažžan ahte giellaguovddážat čađa áiggi árvvoštallet iežaset doaimmaid nu ahte sáhttet fállat buriid fálaldagaid ja doaimmaid nugo álbmot háliida.
Saemiedigkie vuajna vihkielinie ahte gïelejarngh tjïrrh tïjjen laejhtieh jïjtjsh darjoemidie nimhtie ahte maehtieh buerie faalenasside jïh darjoemidie faaledh goh aalmoge sæjhta.
Sámedikkis lea ulbmil oččodit eanet ealli ja aktiivvalaš sámegielarenaid.
Saemiedigkien lea ulmie åådtjedidh jeenje jielije jïh eadtjohke #saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>sijjide.
Danin juolludii Sámediggi doaibmadoarjaga Omasvuona giellaguovddážii doaibmajahkái 2011.
Dannasinie laeviehti Saemiedigkie darjomedåarjoem Omasvuotnan gïelejarngese darjomejaapan 2011.
Omasvuona giellaguovddáš rahppui almmolaččat jagis 2010 ja leamaš ruhtaduvvon ja hálddašuvvon prošeaktan.
Omasvuotnan gïelejarnge byjjeslaakan #geehpehtidh<vblex><tv><der_passs><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> jaepesne #2010<num><sem_year><sg><nom> jïh orreme laeviehtovveme jïh reeresovveme prosjeektine.
Sámediggi oaidná dehálažžan ahte Omasvuona giellaguovddážii sihkkarastojuvvojit prošeaktaruđat prošeaktaáigodahkii dasságo guovddáš oažžu vuođđodoarjaga Sámedikkis.
Saemiedigkie vuajna vihkielinie ahte Omasvuotnan gïelejarngese #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> prosjeektebeetnegh prosjeekteboelhkese nehkele jarngen åadtjoje våaromedåarjoem Saemiedigkesne.
Sámediggi oassálastá jahkásaš giellaguovddašdeaivvadeamis.
Saemiedigkie Mealtan jaapetje gïelevoerngesgaavnesjimmesne.
Sámedikki mielas lea dehálaš deaivat giellaguovddážiid gullan dihte maid dat barget ja makkár hástalusaid sii deivet iežaset bargguin.
Saemiedigkien mïelesne vihkele dieviedidh gïelejarngide govleminie åvteste maam dah berkieh jïh magkeres haestiemidie dah dieviedieh jïjtjsh barkojne.
Dán jagi giellaguovddašdeaivvadeamis lei Evenášis.
Daan jaepien gïelevoerngesgaavnesjimmesne Evenesesne lij.
Sámediggi lea bidjan johtui barggu guorahallat daid sámi giellaguovddážiid mat ožžot vuođđodoarjaga Sámedikkis.
Saemiedigkie bïejeme *johtui barkoem goerehtalledh dejtie saemien gïelejarngide mah våaromedåarjoem åadtjoeh Saemiedigkeste.
Sámediggi háliida dainna guorahallamin oaččut vel buoret gova dan doarjaga geavaheamis maid giellaguovddážat ožžot Sámedikkis.
Saemiedigkie dejnie sæjhta goerehtalleminie annje åadtjoeh buerebe guvvien dam dåarjoem pråvhkoste maam gïelejarngh Saemiedigkeste åadtjoeh.
Guorahallamis galgá čielggaduvvot leago doarjja veahkehan joksat ulbmila ja makkár čuoggát vejolaččat leat eastadan dan.
Goerehtallemisnie edtja #tjïelkedh<vblex><iv><der_d><vblex><der_passl><vblex><iv><inf> dåarjoe viehkiehtamme jaksedh ulmiem jïh magkeres tsiehkieh *vejolaččat jeereme dam.
Sámediggi galgá atnit ávkin guorahallanbohtosiid buoridan dihte sámi giellaguovddážiid hálddašeami.
Saemiedigkie edtja utnedh nåhtojne goerehtallemeilledahki bueredeminie åvteste saemien gïelejarngi reeremem.
Guorahallan guoská giellaguovddážiidda mat ožžo vuođđodoarjaga Sámedikkis áigodagas 2006-2010.
Goerehtalleme gïelejarngide dæjpa mah våaromedåarjoem åadtjoejin Saemiedigkeste boelhkeste 2006-2010.
Dehálaš guorahallamis šaddá gažaldat dálá giellaguovddážiid doaibmaguovllu viiddideapmi.
Vihkeles goerehtallemisnie sjædta gyhtjelasse daaletje gïelejarngi vierhkiedajven vijriedimmie.
Dat lea ášši, man ee.
Dïhte aamhtese, maam *ee.
Álttá sámi giellaguovddáš lea váldán bájas Sámedikkiin.
Áltán saemien gïelejarnge vaaresem ååkteme Saemiedigkine.
Sámedikki guovttegielalašvuođadoarjja
Saemiedigkien gööktengïelehvoetendåarjoe
Sámediggi lea 1993 rájes juolludan guovttegielalašvuođadoarjagiid daid gielddaide ja fylkkagielddaide, mat áiggis áigái leat gullan sámegiela hálddašanguvlui.
Saemiedigkie lea 1993:n raejeste laeviehtamme gööktengïelehvoetendåarjojde daj tjïeltide jïh fylhketjïeltide, mah tïjjesne tïjjese govleme saemiengïelen reeremedajvese.
Doarjjaortnega mihttomearri lea ahte sámegiela hálddašanguovllu álbmot galgá oažžut bálvalusaid sámegillii, ja addit suohkaniidda vejolašvuođa aktiivvalaččat bargat sámegiela ovdánahttinbargguiguin.
Dåarjoeöörnegen ulmie lea ahte saemiengïelen reeremedajven aalmoge edtja dïenesjidie åadtjodh saemiengïelese, jïh tjïeltide vedtedh nuepiem eadtjohkelaakan barkedh saemiengïelen evtiedimmiebarkoejgujmie.
Guovttegielalašvuođa juolludaneavttuid rievdadeamit
Gööktengïelehvoeten laeviehtimmiemoenemetsiehkiej jorkestimmieh
Sámediggi čađahii 2009:s árvvoštallama sámegiela hálddašanguovllu gielddaid ja fylkkagielddaid guovttegielalašvuođadoarjaga geavaheamis.
Saemiedigkie tjïrrehti 2009:sne vierhtiedimmiem saemiengïelen reeremedajven tjïelti jïh fylhketjïelti gööktengïelehvoetendåarjoen pråvhkosne.
Dán árvvoštallamis bođii ovdan earret eará dat, ahte guovttegielalašvuođadoarjaga juolludaneavttut berrešedje rievdaduvvot.
Daennie vierhtiedimmesne fraamme bööti gaskem jeatjah dïhte, ahte gööktengïelehvoetendåarjoen laeviehtimmiemoenemetsiehkieh byöroeh jarkestovvedh.
Ođđa meroštallannjuolggadusat ja juolludaneavttut leat leamaš gulaskuddamis.
Orre aerviedimmienjoelkedassh jïh laeviehtimmiemoenemetsiehkieh orreme *gulaskuddamis.
Sámedikki dievasčoahkkin dohkkehii guovttegielalašvuođadoarjaga ođđa juolludaneavttuid njukčamánus 2011.
Saemiedigkien dïevestjåanghkoe dåhkasjehti gööktengïelehvoetendåarjoen orre laeviehtimmiemoenemetsiehkide njoktjesne 2011.
Guovttegielalašvuođadoarjja ii stivrejuvvo šat goluid mielde nugo ovdal, muhto baicce ulbmiliid mielde.
Ij gööktengïelehvoetendåarjoe vielie stuvrh maaksoej mietie goh aarebi, mohte buerebh ulmiej mietie.
Doarjja juogaduvvo golmma oasis sámegiela hálddašanguovllu gielddaide.
Dåarjoe #joekedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> golmene boelhkesne saemiengïelen reeremedajven tjïeltide.
Dán ođđa málles lea vuođđooassi, bálvalanoassi ja ovddidanoassi hálddašanguovllu gielddaid várás.
Daennie orre goeresne lea våaromeboelhke, hoksehtimmieboelhke jïh evtiedimmieboelhke reeremedajven tjïelti muhteste.
Sámegiela hálddašanguovllu fylkkagielddaide lea guovtteoasat málle, mas lea vuođđo- ja bálvalanoassi ja ovddidanoassi.
Saemiengïelen reeremedajven fylhketjïeltide lea *guovtteoasat goere, mesnie lea våarome- jïh hoksehtimmieboelhke jïh evtiedimmieboelhke.
Sámegielaid dilli lea hui iešguđetlágan sámegiela hálddašanguovllu gielddain ja fylkkagielddain.
Saemiengïeli tsiehkie lea dan ovmessie saemiengïelen reeremedajven tjïeltine jïh fylhketjïeltine.
Danin lea Sámediggi ráhkadan individuála ovttasbargošiehtadusa juohke gielddain ja fylkagielddain das, mo gielddat/fylkagielddat áigot ovddidit, nannet ja ovdánahttit sámegiela.
Dannasinie lea Saemiedigkie dorjeme individuelle ektiebarkoelatjkoem #fïerhte<prn><ind><attr> tjïeltine jïh fylhketjïeltine dennie, guktie tjïelth/fylhketjïelth sijhtieh evtiedidh, nænnoestidh jïh evtiedidh saemiengïelem.
Individuála ovttasbargošiehtadusaid vuođđun leat Sámelága giellanjuolggadusat, mat galget sihkkarastit dan, ahte sámegiela hálddašanguovllu gielddaid ja fylkkagielddaid ássiin lea vuoigatvuohta geavahit, seailluhit, ovdánahttit ja nannet sámegielaid geavaheami almmolaš oktavuođain.
Individuelle ektiebarkoelatjkoej våaroeminie leah Saemienlaaken gïelenjoelkedassh, mah edtjieh dam gorredidh, ahte saemiengïelen reeremedajven tjïelti jïh fylhketjïelti årroji lea reakta nuhtjedh, vaarjelidh, evtiedidh jïh nænnoestidh saemiengïeli pråvhkoem byjjes gaskesinie.
Sámegiela hálddašanguovllus sámegiella ja dárogiella leat dásseárvosaš gielat.
Saemiengïelen reeremedajvesne saemiengïele jïh daaroengïele leah *dásseárvosaš gïelh.
Dát mearkkaša dan, ahte buohkain lea vuoigatvuohta bálvaluvvot sámegillii go sii váldet oktavuođa sámegiela hálddašanguovllu almmolaš ásahusaide.
Daate dam krööhkeste, ahte gaajhkesi lea reakta hoksehtovvedh saemiengïelese goh dah gaskesem ååktoeh saemiengïelen reeremedajven byjjes institusjovnide.
Sámediggi lea doallan diehtojuohkinčoahkkimiid buot gielddaiguin ja fylkkagielddaiguin sámegiela hálddašanguovllus guovttegielalašvuođa doarjaga ođđa juolludaneavttuid birra.
Saemiedigkie bïevnesetjåanghkojde #steeredh<vblex><iv><prfprc> gaajhki tjïeltigujmie jïh fylhketjïeltigujmie saemiengïelen reeremedajvesne gööktengïelehvoeten dåarjoen orre laeviehtimmiemoenemetsiehkiej bïjre.
Dát čoahkkimat láhče dehálaš vuođu viidáset bargui ovttasbargošiehtadusaid hábmemis.
Daah tjåanghkoeh vihkeles våaromem leetjin vijrebe borkese ektiebarkoelatjkoej hammosne.
Sámediggi dáhtui čakčat gielddain ja fylkkagielddain cealkámušaid ja evttohusaid individuála ovttasbargošiehtadusaide.
Saemiedigkie sïjhti tjaktje tjïeltine jïh fylhketjïeltine #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><acc> jïh uvtelasside individuelle ektiebarkoelatjkojde.
Ovttasbargošiehtadusat hábmejuvvojit sierra juohke gielddain ja fylkkagielddain iešguhtege gieldda ja fylkkagieldda cealkámuša vuođul.
Ektiebarkoelatjkoeh #hammoedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> sjïere #fïerhte<prn><ind><attr> tjïeltine jïh fylhketjïeltine ovmessie tjïelten jïh fylhketjïelten #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><gen> dïere.
Sámediggi lea gulahallan gielddaiguin ja fylkkagielddaiguin ovttasbargošiehtadusaid sisdoalu ja hámi birra.
Saemiedigkie tjïeltigujmie jïh fylhketjïeltigujmie gaskestalleme ektiebarkoelatjkoej sisvegen jïh haamoen bïjre.
Dát bargu lea ádjánan guhkit go Sámediggi árvvoštalai.
Daate barkoe fïjneme guhkieslaakan goh Saemiedigkie laejhtieji.
Muhtun gielddat/fylkkagielddat leat dieđihan, ahte eai geargga dáinna bargguin ovdal loahpageahčen 2011.
#Muvhtie<prn><ind><pl><nom> tjïelth/fylhketjïelth bïeljelamme, ahte eah galhkah daejnie barkojne aarebi minngiegietjesne 2011.
Ovttasbargošiehtadusat galget dohkkehuvvot politihkalaččat sihke gieldda/fylkagieldadásis ja Sámediggeráđis.
Ektiebarkoelatjkoeh edtjieh #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> politihkeleslaakan dovne tjïelten/fylhketjïeltedaltesisnie jïh saemiedigkieraeresne.
Dat mearkkaša dan, ahte ovttasbargošiehtadusaid vuolláičállin maŋŋona.
Dïhte dam krööhkeste, ahte ektiebarkoelatjkoej *vuolláičállin suajmene.
Sámedikki mihttomearrin lea oktasaččat vuolláičállit ovttasbargošiehtadusaid Sámedikki dievasčoahkkimis guovvamánu 2012:s.
Saemiedigkien ulmine lea #ektie<adj><pl><nom> *vuolláičállit ektiebarkoelatjkojde Saemiedigkien dïevestjåanghkosne goevten 2012:sne.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 162. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 162. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Suohkaniid guovttegielalašvuođadoarjaga geavaheami raporteren
Tjïelti gööktengïelehvoetendåarjoen pråvhkoem *raporteren
2010 ovddas raporterejit suohkanat ahte guovttegielalašvuođaruhta lea geavahuvvon earret eará bálvalussii, bargiid oahpahussii, jorgaleapmái, galbemii ja sámegiela visuálalaš čalmmusteapmái.
2010:n åvteste *raporterejit tjïelth ahte gööktengïelehvoetenbeetnege/gööktengïelehvoetenbeetneh gaskem jeatjah nuhtjesovveme dïenesjasse, barkiji ööhpehtæmman, jarkoestæmman, *galbemii jïh saemiengïelem *visuálalaš gåhtsajehtiemasse.
Sámediggi oaidná suohkaniid ja fylkasuohkaniid raporttain ahte hálddašansuohkaniin ja fylkasuohkaniin leat iešguđetlágan hástalusat ja čuolmmat.
Saemiedigkie tjïeltide vuajna jïh fylhketjïelti reektehtsinie ahte reeremetjïelti jïh fylhketjïelti leah ovmessie haestemh jïh tjoelmh.
Suohkaniin leat iešguđetlágan dárbbut sámegiela nannen- ja ovddidanbargguin ja geavahit ruđaid iešguđetládje.
Tjïelti leah ovmessie daerpiesvoeth saemiengïelen nænnoestimmie- jïh evtiedimmiebarkojne jïh nuhtjieh beetnegidie *iešguđetládje.
Muhtun suohkanat geavahit olu ruđa bálvalit álbmoga sámegillii.
#Muvhtie<prn><ind><pl><nom> tjïelth jïjnje nuhtjieh beetnegem hoksehtidh aalmogen saemiengïelese.
Seammás lea eará suohkaniin dárbu buoridit álbmoga ja bargiid sámegielgelbbolašvuođa jus galggašii šaddat dárbu sámegielbálvalussii.
Seamma tïjjen jeatjah tjïelti lea daerpiesvoete bueriedidh aalmogem jïh barkiji saemiengïelemaahtaldahkem jis edtja sjïdtedh daerpiesvoete #saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>dïenesjasse.
Ovttasbargošiehtadusat gaskal Sámedikki ja suohkaniid leat buorit reaiddut sámegielbargguiguin, go ovttasbargošiehtadusat leat individuála ja heivehuvvon iešguđetge suohkana hástalusaide ja dainnalágiin sáhttá ráhkadit heivvolaš ja sierra doaibmabijuid dáidda suohkaniidda.
Ektiebarkoelatjkoeh gaskesne Saemiedigkien jïh tjïelti leah buerie dïrregh #saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>barkoejgujmie, goh ektiebarkoelatjkoeh individuelle jïh sjïehtelovveme ovmessieh tjïelten haestiemidie jïh *dainnalágiin maahta darjodh sjiehteles jïh sjïere råajvarimmide daejtie tjïeltide.
2010:s Raavrhvijhke suohkan ozai beassat fárrui sámegiela hálddašanguvlui, ja vurdojuvvui ahte dat galggai dáhpáhuvvat 1.1.2012 rájes.
2010:sne Raavrhvijhken tjïelte ohtsi bïesedh gujmie saemiengïelen reeremedajvese, jïh vuartasovvi dïhte edtji sjugniehtovvedh 1.1.2012:n raejeste.
Liikká 2012 stáhtabušeahtas eai lean várrejuvvon ruđat dasa, mii lei Sámediggeráđi mielas šállošahtti.
Lïjhke #2012<num><arab><sg><ine><attr> staatebudsjehtesne eah bïedtesovveme beetnegh dan, mij lij Saemiedigkieraerien mïelesne *šállošahtti.
Sámediggi lea dan dihte duhtavaš go Stuoradikki suohkan- ja hálddašankomitéa lea buktán mearkkašumi 2012 Stádabušehttii mas daddjo ahte Raavrhvijhke jođánepmosit berre beassat sámi hálddašanguvlui.
Saemiedigkie dan åvteste lea madtjele goh Stoerredigkien tjïelte- jïh *hálddašankomitéa buakteme mïerhkesjimmiem #2012<num><arab><sg><ill><attr> Staatebudsjehtese mesnie jyöhtoe ahte Raavrhvijhke radtjoesommeslaakan byöroe bïesedh saemien reeremedajvese.
Romssa suohkan lei maiddái sádden ohcama beassat fárrui sámegiela hálddašanguvlui, muhto gesii dan maŋŋá eret, man Sámediggeráđi šálloša.
Romsan tjïelte aaj seedteme ohtsemem bïesedh gujmie saemiengïelen reeremedajvese, mohte dan mænngan geesi raejeste, man Saemiedigkieraerien gaatelassja.
Ášši bohciidahtii stuorra digaštallama Romssas ja muđui Sámis.
Aamhtese stoere digkiedimmiem #bïhtsegidh<vblex><iv><der_caus><vblex><indic><pret><p3><sg> Romsesne jïh voen Saepmesne.
Sámediggi lea maid oassálastán dán digaštallamii, sihke jearahallamiid bokte ja kronihkaiguin.
Saemiedigkie aaj mealtan daan digkiedæmman, dovne byjrehtimmiej baaktoe jïh *kronihkaiguin.
Fylkasuohkaniid guovttegielalašvuođadoarjaga raporteren
Fylhketjïelti gööktengïelehvoetendåarjoem *raporteren
2010 ovddas raporterejit fylkasuohkanat ahte guovttegielalašvuođaruhta lea geavahuvvon earret eará bálvalussii, jorgaleapmái, galbemii ja sámegiela visuálalaš čalmmusteapmái.
2010:n åvteste *raporterejit fylhketjïelth ahte gööktengïelehvoetenbeetnege/gööktengïelehvoetenbeetneh gaskem jeatjah nuhtjesovveme dïenesjasse, jarkoestæmman, *galbemii jïh saemiengïelem *visuálalaš gåhtsajehtiemasse.
Sámediggi oaidná fylkasuohkaniid raporttain ahte fylkasuohkaniin leat iešguđetlágan hástalusat ja čuolmmat.
Saemiedigkie vuajna fylhketjïelti reektehtsinie ahte fylhketjïelti leah ovmessie haestemh jïh tjoelmh.
Fylkasuohkaniin leat iešguđetlágan dárbbut sámegiela nannen- ja ovddidanbargguin ja geavahit ruđaid iešguđetládje.
Fylhketjïelti leah ovmessie daerpiesvoeth saemiengïelen nænnoestimmie- jïh evtiedimmiebarkojne jïh nuhtjieh beetnegidie *iešguđetládje.
Muhtun fylkasuohkanat geavahit olu ruđa bálvalit álbmoga sámegillii, muhto eará fylkasuohkaniin ges lea dárbu buoridit sámegiela- ja kulturgelbbolašvuođa.
#Muvhtie<prn><ind><pl><nom> fylhketjïelth jïjnje nuhtjieh beetnegem hoksehtidh aalmogen saemiengïelese, mohte jeatjah fylhketjïelti jis lea daerpiesvoete bueriedidh @X> jïh kultuvremaahtaldahkem.
Ovttasbargošiehtadusat gaskal Sámedikki ja fylkasuohkaniid guovttegielalašvuođaruđa geavaheamis leat buorit reaiddut sámegielbargguiguin, go ovttasbargošiehtadusat leat individuála ja heivehuvvon iešguđetge fylkasuohkana hástalusaide ja dainnalágiin sáhttá ráhkadit sierra heivehuvvon doaibmabijuid fylkasuohkaniidda.
Ektiebarkoelatjkoeh gaskesne Saemiedigkien jïh fylhketjïelti gööktengïelehvoetenbeetnegen pråvhkosne leah buerie dïrregh #saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>barkoejgujmie, goh ektiebarkoelatjkoeh individuelle jïh sjïehtelovveme ovmessieh fylhketjïelten haestiemidie jïh *dainnalágiin maahta darjodh sjïere sjïehtelovveme råajvarimmide fylhketjïeltide.
Sámi giellaiskkadeapmi
Saemien gïelegoerehtimmie
Sámediggi oaivvilda ahte dárbbašuvvo eanet systematiserejuvvon diehtu iešguhtege sámegiela geavaheami birra, vai livččii vejolaš hábmet rivttes giellapolitihka dál ja boahtte áiggis.
Saemiedigkie jeahta ahte #daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> jeenje *systematiserejuvvon daajroe ovmessie saemiengïelen pråvhkoen bïjre, vuj gåaredh hammoedidh rïektes gïelepolitihkem daelie aaj jïh #båetije<adj><sg><ine><attr> tïjjesne.
Danin Sámediggi lea mearridan čađahit riikkaviidosaš giellaiskkadeami ovttas Ođasmahttin-, hálddahus – ja girkodepartemeanttain.
Dannasinie Saemiedigkie nænnoestamme tjïrrehtidh *riikkaviidosaš gïelegoerehtimmiem ektesne Orrestehteme-, reereme – jïh gærhkoedepartemeentine.
Giellaiskkadeapmi gokčá maiddái daid báikkiid ja gávpogiid, mat leat sámegiela hálddašanguovllu olggobealde.
Gïelegoerehtimmie aaj gaptja dejtie sijjide jïh staaride, mah leah saemiengïelen reeremedajven ålkolen.
Giellaiskkadeami ulbmilin lea čielggadit gallis máhttet lulli-, julev ja davvisámegiela njálmmálaččat ja čálalaččat, makkár oktavuođain sámegiella geavahuvvo, ja man olu sámegiella geavahuvvo gulahallangiellan mánáidgárddis, skuvllas, barggus, astoáiggis, báikkálaš servodagas ja eaktodáhtolaš dahje politihkalaš bargguin.
Gïelegoerehtimmien ulmine lea tjïelkedidh #gellie<prn><ind><sg><ine> maehtieh åarjel-, luvlien jïh noerhtesaemiengïelen njaalmeldh jïh tjaaleldh, magkeres gaskesinie saemiengïele nuhtjesåvva, jïh man jïjnje saemiengïele nuhtjesåvva gaskesadtemegïeline maanagïertesne, skuvlesne, barkosne, *astoáiggis, voenges siebriedahkesne jïh *eaktodáhtolaš jallh politihkeles barkojne.
Nordlandsforskning AS čađaha giellaiskkadeami ovttasráđiid Norut Alta AS:in.
Nordlandsforskningen AS/as gïelegoerehtimmiem tjïrrehte *ovttasráđiid Noruten Áltá AS:ine/as:ine.
Sámediggi lea maid mielde ovttasbarggus.
Saemiedigkie aaj lea mietie ektiebarkosne.
Iskkadeamis geavahuvvojit sihke kvantitatiivalaš ja kvalitatiivalaš metodat.
Goerehtimmesne nuhtjesuvvieh dovne *kvantitatiivalaš jïh *kvalitatiivalaš *metodat.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 163. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 163. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Jearahallanskovvi sáddejuvvo jagi ođđajagi- ja guovvamánu áigge boastta mielde oktiibuot 5000 olbmui, geat leat čálihuvvon Sámedikki jienastuslohkui.
Byjrehtimmieskjeema seedtesåvva jaepien @←ADVL> jïh goevten tïjjen påasten mietie *oktiibuot #5000<num><arab><sg><ill><attr> almetjasse, gïeh tjaeliehtovveme Saemiedigkien veeljemelohkese.
Dasa lassin čađahuvvojit čiekŋalis jearahallamat 12 gielddas sámegiela hálddašanguovllu olggobealde ja siskkobealde, sihke lulli-, julev- ja davvisámegielat guovlluin.
Dan lissine tjïrrehtovvieh gïengeles byjrehtimmieh #12<num><arab><sg><ine><attr> tjïeltesne saemiengïelen reeremedajven ålkolen jïh sisnjelen, dovne åarjel-, luvlie- jïh noerhtesaemiengïelh dajvine.
Čiekŋalis jearahallamat čađahuvvojit čuovvovaš gielddain: Aarborte, Bådåddjo, Divttasvuotna, Fálesnuorri, Gáivuotna, Guovdageaidnu, Oslo, Plassje, Romsa, Skánit, Snåasa ja Unjárga.
Gïengeles byjrehtimmieh minngebe tjïeltine tjïrrehtovvieh: Aarporte, #Bådåddjo<np><top><sg><nom>, Divttasvuotna, Fálesnuorri, Kåfjord, Kautokeino, Oslove, Plassje, Romsa, #Skánit<np><top><pl><nom>, Snåase jïh Nesseby.
Dutkit váldet oktavuođa maiddái iešguđetlágan institušuvnnaide ja organisašuvnnaide.
Dotkijh gaskesem ååktoeh aaj ovmessie institusjovnide jïh organisasjovnide.
Dán láhkai gártejuvvo, man ollugat hálddašit sámegiela iešguđetge suorggis, man ollu sámegiella geavahuvvo, makkár giellaválljejumiid vánhemat dahket mánáid ektui, ja man ollugat sáhtášedje jurddašit oahppat sámegiela.
Daan nemhtie *gártejuvvo, maam jïjnjh saemiengïelem reerieh ovmessieh suerkesne, man jeenje saemiengïele nuhtjesåvva, magkeres *giellaválljejumiid eejtegh maanaj muhteste darjoeh, jïh man jïjnjh maehtieh ussjedidh lïeredh saemiengïelem.
Sámi giellaiskkadeami bohtosat galget gárvánit cuoŋománu 2012:s ja dat leat oaivvilduvvon Sámedikki giellapolitihka vuođđun boahtteáiggis servodaga buot surggiin sihke stáhta, guovllu ja gieldda dásis.
Saemien gïelegoerehtimmien illedahkh edtjieh *gárvánit voerhtjen 2012:sne jïh dah jeahtasovveme Saemiedigkien gïelepolitihken våaroeminie #båetije aejkie<n><sg><ine> siebriedahken gaajhkine suerkine dovne staaten, dajven jïh tjïelten daltesisnie.
Bohtosat galget geavahuvvot Sámedikki gielladieđáhusa hábmemii ja daid doaibmabijuid hábmemii ja čađaheapmái, mat laktásit sámegielaid seailluheapmái ja ovddideapmái.
Illedahkh edtjieh nuhtjesovvedh Saemiedigkien gïelebïevnesen hommese jïh daj råajvarimmiej hommese jïh tjïrrehtæmman, mah *laktásit saemiengïeli vaarjelæmman jïh evtiedæmman.
Sámi terminologiija
Saemien terminologije
Sámediggi vástida beaivválaččat gažaldagaide sámegiela birra.
Saemiedigkie biejjieladtje vaestede gyhtjelasside saemiengïelen bïjre.
Gažaldagat leat sámegiela sániid ja namahusaid geavaheamis, tearpmaid, báikenamaid, ásahusaid namaid, dieđáhustávvaliid birra ja eará giellagažaldagaid, mat bohtet álbmogis, muhto maid ásahusas siskkáldasat.
Gyhtjelassh leah saemiengïelen baakoej jïh lahtesi pråvhkosne, teermi, sijjienommi, institusjovni nommi, bïevnesetaavlaj bïjre jïh jeatjah gïelegyhtjelasside, mah aalmogistie båetieh, mohte maam institusjovneste *siskkáldasat.
Lea áibbaš čielggas ahte servvodagas lea dárbu daidda ráđiide maid ožžot Sámedikkis giela várás.
Lea ohtsedh tjïelkes ahte siebriedahken lea daerpiesvoete dejtie raeride mejtie Saemiedigkeste åadtjoeh gïelen muhteste.
Sámediggi addá danin sihke ráđiid ja veahkeha jorgalemiiguin davvi-, julev- ja lullisámegillii, sihke siskkobealde ja olggobealde ásahusa.
Saemiedigkie dannasinie vadta dovne raeride jïh jarkoestimmiejgujmie viehkehte noerhte-, luvlie- jïh åarjelsaemiengïelese, dovne sisnjelen jïh ålkolen institusjovnen.
Sámediggi lea ráhkadan tearbmalisttuid dain sierranas tearbmaprošeaktamateriálain mat leat boahtán sisa ja maid Sámediggi lea ruhtadan.
Saemiedigkie teermelæstojde dorjeme dejnie sjïere teermeprosjeektematerijaaline mah båateme sïjse jïh maam Saemiedigkie laeviehtamme.
Sámi giellalávdegotti tearbmajoavkkut leat dađistaga dohkkehan listtuid ee.
Saemien gïelesijjiegedtien teermedåehkieh ånnetji dåhkasjahteme læstojde *ee.
bátnedikšuntearpmaid, šaddonamahusaid ja servodatfágatearpmaid
baeniegïetedallemeteermi, sjædtoelahtesidie jïh ektievuekiefaageteermide
Sámedikkis lea ovttas Sámi giellalávdegottiin leamas davviriikkalaš davvisámegiela tearbmajoavku čoahkkin.
Saemiedigkien ektesne Saepmien gïelesijjiegedtine orreme noerhtelaanti noerhtesaemiengïelem teermedåehkie tjåanghkoen.
Čoahkkimis gieđahallojuvvui Riika-antikvára kulturmuitodatabása, Askeladdena tearbmalistu, mii lei jorgaluvvon dárogielas davvisámegillii.
Tjåanghkosne gïetedallesovvi *Riika-antikvára *kulturmuitodatabása, Askeladdenen teermelæstoe, mij daaroengïelesne jarkoestovveme noerhtesaemiengïelese.
Listu lea dál dohkkehuvvon.
Læstoe daelie #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Sámediggi háliida, ahte ohcanprográmma áiggi mielde boahtá maid lulli- ja julevsámegillii daningo dat nanne vejolašvuođa váldit atnui min iežamet giela ođđa arenain.
Saemiedigkie sæjhta, ahte ohtsemeprogrammen tïjjen mietie aaj båata åarjel- jïh julevsaemiengïelese juhkoe dïhte nuepiem nænnoste ååktedh otnese mijjen jïjtjemh gïelen orre sijjine.
Sámediggi lea árvvoštallan maid máŋggaid eará sátnelisttuid, mat gullet suohkanlaš bálvalusaide.
Saemiedigkie lea vierhtiedimmie aaj gelliej jeatjah baakoelæstoej, mah tjïelten dïenesjidie guvlieh.
Dat leat leamaš dakkárat, ahte ii leat leamaš dárbu dan árvvoštallat davviriikkalaš dásis.
Dah orreme dagkerh, ahte ij orreme daerpiesvoete dam noerhtelaanti daltesisnie laejhtedh.
Sámi giellalávdegotti lullisámegiela tearbmajoavku lea gieđahallan ja dohkkehan lullisámegiela suohkanlaš ja fylkkasuohkanlaš tearpmaid, boazodoallohálddahusa tearpmaid ja vuođđoskuvlla servodatfága tearpmaid.
Saemien gïelemoenehtsen åarjelsaemiengïelem teermedåehkie gïetedalleme jïh dåhkasjahteme åarjelsaemiengïelen tjïelten jïh fylhketjïelten teermi, båatsoereeremen teermi jïh maadthskuvlen ektievuekiefaagen teermide.
Sámedikki tearbmalisttuid logahallan, čájeha ahte eanas listtut leat dušše davvisámegillii.
Saemiedigkien teermelæstoej #jiehtedh<vblex><tv><der_halla><vblex><der_nomact><n><sg><gen>, vuesehte ahte jeenjemes læstoeh leah ajve noerhtesaemiengïelese.
Daid galggašii maid jorgalit julev- ja lullisámegillii.
Dejtie edtja aaj jarkoestidh luvlie- jïh åarjelsaemiengïelese.
Bargu gávdnat jorgaleddjiid namuhuvvon sámi giellaguovlluin lea váttis, danin go leat unnán giellabargit dain guovlluin.
#Barkedh<vblex><tv><imp><p1><du> gaavnedh jarkoestæjjide moenesovveme saemien gïeledajvine geerve, dannasinie goh leah ånnetji gïelebarkijh dejnie dajvine.
Sámediggi bargá viidáseappot ásahit ođđa ja buoret sátne- ja tearbmadatabáŋkku.
Saemiedigkie vijriehkåbpoe barka tseegkedh orre jïh buerebe baakoe- jïh *tearbmadatabáŋkku.
Das galgá šaddat álkit, viidát ja beroštahtti ohcanreaidu buohkaide, geat barget sámegielain, sihke studeanttaide, ohppiide, jorgaleddjiide, journalisttaide ja eará giellabargiide.
Dennie edtja sjïdtedh aelhkebe, vijrebe jïh #aabparidh<vblex><iv><der_caus><vblex><tv><prsprc> ohtsemedïrrege gaajhkesidie, gïeh saemiengïeline berkieh, dovne studeentide, learoehkidie, jarkoestæjjide, *journalisttaide jïh jeatjah gïelebarkijidie.
Sámi servodat vuordá, ahte Sámedikkis lea dakkár fálaldat.
Saemien siebriedahke vuarta, ahte Saemiedigkien lea dagkeres faalenasse.
Sámi báikenamat
Saemien sijjienommh
Sámediggi lea nevvon journalisttaid, suohkaniid ja eará berošteddjiid sámi báikenamain.
Saemiedigkie lea dïrregen *journalisttaid, tjïeltide jïh jeatjah aabparæjjide saemien sijjienommine.
Lea leamaš diehtojuohkin mearriduvvon ja dohkkehuvvon sámegiel čállivuogi birra mii guoská almmolaš čujuhusaide, báikenamaide, giliide, suohkana luottaide, gáhtaide jna.
Orreme bïevnesen nænnoestovveme jïh #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> saemiengïeleh tjaelijevuekien bïjre mij byjjes årromesijjide dæjpa, sijjienommide, byjjide, tjïelten gïejide, gaatenidie jnv.
Sámediggi lea ovttas báikenammakonsuleanttain nevvon nammaáššiin, ee.
Saemiedigkie ektesne lea sijjienommekonsuleentine dïrregen nommeaamhtesinie, *ee.
Romssa ja Finnmárkku ođđa álbmotmehciin ja luonddumehciin.
Romsan jïh Finnmaarhken orre aalmogemiehtjine jïh eatnemenmiehtjine.
Lea maid evttohan sámi nama Bådåddjo doallovistái.
Aaj uvtedamme saemien nommem #Bådåddjo<np><top><sg><gen> *doallovistái.
Sámediggi lea maid nevvon muhtun báikenamain Guovdageainnu suohkanis, ja muhtun eará báikenamain ja riikarádjemearkkain Lierne ja Namsskogan suohkaniin.
Saemiedigkie aaj lea dïrrege #muvhtie<prn><ind><pl><ine> sijjienommine Kautokeinon tjïeltesne, jïh #muvhtie<prn><ind> #jeatjebe<prn><ind> sijjienommine jïh rïjhkeraejievæhtine Liernen jïh Namsskoganen tjïeltine.
Sámediggi lea muđui nevvon Gáivuona ja Návuona bálddalaš báikenamain.
Saemiedigkie lea voen dïrrege Kåfjorden jïh Návuotnan *bálddalaš sijjienommine.
Omasvuona suohkan lea mearridan ovcci sámi báikenama.
Omasvuotnan tjïelte uktsiem nænnoestamme saemieh sijjienommen.
Sámediggi lea nevvon Stáda geaidnodoaimmahat Davviregiovnna movt muhtun báikenamaid Álttás čállá sámegillii, báikenamaid maid áigot galbbaide bidjat.
Saemiedigkie lea dïrrege Staaten #geajnoe<n><sem_route><cmp_sgnom><cmp> @→N> Noerhteregijovnen guktie #muvhtie<prn><ind><pl><acc> sijjienommide Áltesne saemiengïelese tjaala, sijjienommide mejtie sijhtieh sjeltide bïejedh.
Sámediggi lea hui mielas dasa ahte suohkanat ja earát geavahišgohtet sámi báikenamaid.
Saemiedigkie lea dan mïelesne dan ahte tjïelth jïh jeatjebh nuhtjegåetieh saemien sijjienommide.
Dát váikkuha dasa ahte sámi báikenamat bohtet oidnosii ja geavahuvvojit.
Daate dan dijpie ahte saemien sijjienommh vååjnesasse båetieh jïh nuhtjesuvvieh.
Sámediggi lea maid leamaš oktavuođas eará suohkaniiguin sámi báikenamaid galbema birra.
Saemiedigkie aaj gaskesisnie jeatjah tjïeltigujmie saemien sijjienommi *galbema bïjre.
Sámediggi leage movttet go Bådåddjo lea válljen geavahit sámi báikenama gávpotgalbbas.
Saemiedigkie #feejjene<adj><sg><nom> goh #Bådåddjo<np><top><sg><nom> veeljeme nuhtjedh saemien sijjienommem staaresjeltesne.
Sámedikki mielas lea dehálaš ahte sámi giella oidno dain guovlluin gos giella lea hearkkes dilis.
Saemiedigkien mïelesne vihkele ahte saemien gïele vååjnoe dejnie dajvine sijjesne gïele lea *hearkkes tsiehkesne.
Gonagas Stáhtaráđis lea nannen Divttasvuona suohkana sámi báikenama.
Gånka Staateraerien nænnoestamme Divttasvuotnan tjïelten saemien sijjienommem.
Sámediggi lea maid movttet go Hábmera suohkan lea ožžon dohkkehuvvot sámi báikenamas.
Saemiedigkie aaj lea #feejjene<adj><sg><nom> goh Hábmeren tjïelte åådtjeme #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> saemien sijjienommeste.
Sámediggi lea veahkehan goappašat báikenamaid čállinvugiin.
Saemiedigkie gåabpegh sijjienommide viehkiehtamme tjaelemevuekine.
Sámediggi lea Norgga giellaráđiin ságastallan Barentsábi oljobohkanbáikkiin namaid.
Saemiedigkie lea Nöörjen gïeleraerine soptsestalleme Barentsáhpijjem åljabååremdimmiesijjine nommide.
Lea sávaldat ahte gávdnojit sámi namat dan logahallamis mas leat evttohuvvon namat oljobohkan-báikkiin ja eará installašuvnnat Barentsábis.
Lea sjaavnjoe ahte gååvnesieh saemien nommh dennie #jiehtedh<vblex><tv><der_halla><vblex><der_nomact><n><sg><ine> mesnie leah #uvtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> nommh åljabååremdimmie-sijjine jïh jeatjebe *installašuvnnat Barentsáhpijjesne.
Sámi namat Barentsábis lea mielde čalmmustahttime sámegiela.
Saemien nommh Barentsáhpijjesne lea mietie tjelmiestehtieminie saemiengïelem.
Sámediggi lea ságastallame Kulturdepartemeanttain, rievdadit 7.§ láhkaásahusas máŋggagielat namaid geavaheami birra, nu ahte ii sáhte válljet eret sámi namaid sámi guovlluin.
Saemiedigkie lea Kulturdepartemeentine soptsestalleminie, 7.§ njoelkedassesne jarkestidh gelliengïeleh nommide pråvhkoen bïjre, nimhtie ahte ij maehtieh raejeste veeljedh saemien nommide saemien dajvine.
Sámediggi lea digitalisereme ovddeš sámi nammanevvohaga boares báber- ja kaseahttaarkiivva.
Saemiedigkie lea *digitalisereme ovtetje saemien *nammanevvohaga båeries paehpere- jïh *kaseahttaarkiivva.
Dát mearkkaša govvet áššebáhpiriid, čohkkejuvvon listtuid ja eará dokumeanttaid arkiivvas, ja dološ kaseahtaid digitaliseret.
Daate krööhkeste guvviedidh aamhtespaehpieridie, seeptjesovveme læstojde jïh jeatjah tjaatsegidie arkijvesne, jïh #dæjpeladtje<adj><sg><nom> *kaseahtaid *digitaliseret.
Dát leat divrras dokumentašuvnnat ja kulturmuittut mat eai ábut láhppot.
Daah dovre vihtiestimmieh jïh kultuvremojhtesh eah mah viehkehth tjaajanidh.
Ohcanvuđot doarjagat sámegielprošeavttaide ja doarjagat sámeálbmot foanddas
#Ohcan<np><cmp_sgnom><cmp>våaromen dåarjoeh #saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>prosjeektide jïh dåarjoeh saemienaalmoge fåantesne
Sámedikkis leat guokte ohcanvuđot doarjjaortnegat sámegielprošeavttaide 2011 bušeahtas, oktiibuot 10 201 000 ruvnno ovddas.
Saemiedigkien leah göökte ohtsemevåaromh dåarjoeöörnegh #saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>prosjeektide #2011<num><arab><sg><ine><attr> budsjehtesne, *oktiibuot 10 201 000:n kråvnan åvteste.
Dát leat jurddahuvvon giellaprošeavttaide sihke siskkobealde ja olggobealde sámegielaid hálddašanguovllu.
Daah årrodh #åssjalommes<n><der_huvva><vblex><iv><imp><p1><sg> gïeleprosjeektide dovne sisnjelen jïh ålkolen saemiengïeli reeremedajven.
Dasa lassin lea várrejuvvon 1 200 000 ruvnno giellaovddideapmái sámeálbmotfoanddas.
Dan lissine bïedtesovveme 1 200 000:m kråvnah gïeleevtiedæmman saemienaalmogefåantesne.
Dán guovtti ortnega ulbmilin lea nannet ja lasihit sámegiela geavaheami.
Daan göökten öörnegen ulmine lea nænnoestidh jïh lissiehtidh saemiengïelen pråvhkoem.
Dán jagáš juolludemiin lea lullisámegiella deattuhuvvon, ja bohtege ollu doarjjaohcamat lullisámi guovllus.
Daan jaapetjen laeviehtimmine åarjelsaemiengïele #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>, jïh böötin jeenje dåarjoeohtsemh åarjelsaemien dajveste.
Addui doarjja ee.
Vodti dåarjoe *ee.
Sámegielgursii, servvodatfága tearpmaid ovddideapmái, lullisámegiela dokumentašuvdnii, lullisámi grammatihkkii ja sátnegirjjiide, mánáidspealuid ráhkadeapmái, lullisámi biibbaljorgaleapmái ja giellaleirii.
Saemienkursese, ektievuekiefaage teermi evtiedæmman, åarjelsaemiengïelen vihtiestæmman, åarjelsaemien grammatihkese jïh baakoegærjide, maanajspïeli darjoemasse, åarjelsaemien *biibbaljorgaleapmái jïh *giellaleirii.
Lea maid addon doarjja lágidit giellaarenaid gos giella gullo ja geavahuvvo, mánáide, nuoraide ja rávisolbmuide, erenoamážit dain guovlluin gos giella ii gullo almmolaččat.
Aaj vodteme dåarjoe gïelesijjide öörnedehtedh sijjesne gïele govlesåvva jïh nuhtjesåvva, maanide, noeride jïh geervealmetjidie, joekoenlaakan dejnie dajvine sijjesne ij gïele govlesovvh byjjeslaakan.
Lea maid addon doarjja sámegiela čalmmustahttimii almmolašvuođas.
Aaj vodteme dåarjoe saemiengïelen tjelmiestehtiemasse byögkelesvoetesne.
Ii boahtán ohcan ođđa jienaid bidjat mánáid- ja nuoraidfilmmaide.
Ij båateme ohtsemen orre tjoejide bïejedh @X> jïh noerijielieguvvide.
Sámediggái bohte ohcamat mat gusket vuođđoskuvlla mánáid giellanannemii nugo lohkangursii ja leaksoveahkkái.
Saemiedægkan böötin ohtsemh mah dijpieh maadthskuvlen maanaj gïelenænnoestæmman goh lohkemekursese jïh leaksoeveahkan.
Dát eai ožžon doarjaga go gullet oahpahuslága ulbmiliidda.
Eah daah åadtjoeh dåarjoem goh guvlieh ööhpehtimmielaakem ulmide.
Ohcamat oahpponeavvoráhkadeapmái ja oahpahusvugiide maid hilgojuvvojedje.
Ohtsemh learoevierhtiedarjoemasse jïh lïerehtimmievuekide aaj beelhkesovvin.
Ohcamat giellanannemii mánáidgárddiin ja ohcamat kulturdoaimmaide maid hilgojuvvojedje go dat lea doaimmat maid eará almmolaš bušeahttaboasttat galget gokčat.
Ohtsemh gïelenænnoestæmman maanagïertine jïh ohtsemh kultuvredarjoemidie aaj beelhkesovvin goh dïhte darjomh mejtie jeatjah byjjes budsjehtepåasth/budsjettpåasth edtjieh gaptjedh.
Govus vuolábealde čájeha doarjjajuolludemiid juogadeami suohkaniid mielde, sámegiela hálddašanguovllu siskkobealde, jagiid 2009-2011.
*Govus vuelielisnie vuesehte dåarjoelaeviehtimmiej joekedimmiem tjïelti mietie, saemiengïelen reeremedajven sisnjelen, jaepiej 2009-2011.
Diagrámma vuolábealde čájeha prošeaktadoarjagiid juogadeami fylkkaid mielde, mat leat olggobealde sámegiela hálddašanguovllu, jagi 2011.
*Diagrámma vuelielisnie vuesehte prosjeektedåarjoej joekedimmiem fylhki mietie, mah ålkolen leah saemiengïelen reeremedajven, jaepien 2011.
4 Kultuvra
4 Kultuvre
Sámedikki váldomihttomearrin sámi kultuvrrain lea oažžut ealli ja juohkelágan sámi dáidda- ja kultureallima.
Saemiedigkien åejvieulmiemierine saemien kultuvrine lea åadtjodh dyjrem/dyrem jïh *juohkelágan saemien tjeahpoe- jïh kultuvrestujmiem.
Nana ja árjjalaš sámi deaivvadansajit, kulturásahusat ja museat váikkuhit ealli báikegottiid gos olbmot háliidit ássat.
Nænnoes jïh eadtjohke saemien gaavnesjimmiesijjieh, kultuvreinstitusjovnh jïh museumh dijpieh dyjre/dyre sijjiegedtiej sijjesne almetjh sijhtieh veasodh.
Mii oaidnit man deaŧalaččat rikkis sámi dáiddalaš ja kultuvrralaš dáhpáhusat, valáštallandoaimmat, kulturdoaimmat mánáide ja nuoraide ja buorre bibliotehkafálaldat leat.
Mijjieh vuejnebe maam vihkeleslaakan ræjhkas/ræjhkoes saemien *dáiddalaš jïh kulturelle heannadimmieh, *valáštallandoaimmat, kultuvredarjomh maanide jïh noeride jïh buerie gærjagåetiefaalenasse leah.
Okta deaŧaleamos váikkuhangaskaomiin min kulturpolitihka juksamis, leat ekonomalaš váikkuhangaskaoamit.
Akte vihkielommes dïedtetsavtshvierhtine mijjen kultuvrepolitihken jaksemisnie, leah ekonomeles dïedtetsavtshvierhtieh.
Mii addit doarjaga sámi museaide, kulturorganisašuvnnaide, girjebussiide, govvasárggusráidduide, girjjálašvuhtii, musihkkii, mánáide ja nuoraide ja sámi dáiddáriidda.
Mijjieh dåarjoem vedtebe saemien museumide, kultuvreorganisasjovnide, gærjabusside, *govvasárggusráidduide, litteratuvrese, musihkese, maanide jïh noeride jïh saemien tjiehpijidie.
Mii bargat ovttas ollu aktevrraiguin nugo sámi organisašuvnnaiguin, ásahusaiguin, guovddáš, regionála ja báikkálaš eiseválddiiguin ja ovttaskas olbmuiguin.
Mijjieh ektesne barkebe jeenje aktöörigujmie goh saemien organisasjovnigujmie, institusjovnigujmie, jarnge, regionaale jïh voenges åejvieladtjigujmie jïh oktegs almetjigujmie.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 166. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 166. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Ovttasbargu
Ektiebarkoe
Sámediggi oaidná ahte lea dárbu gulahallat guovddáš ja báikkálaš eiseválddiiguin ja eará aktevrraiguin sámi kultuvrra suodjalan- ja nannenbarggu oktavuođas.
Saemiedigkie vuajna ahte lea daerpiesvoete gaskestalledh voernges jïh voenges åejvieladtjigujmie jïh jeatjah aktöörigujmie saemien kultuvren vaarjelimmie- jïh nænnoestimmiebarkoen gaskesisnie.
Sámedikkis lea maiddái lávga ovttasbargu sámi kulturásahusaiguin ja kulturorganisašuvnnaiguin, sihke fásta čoahkkimiid bokte ja doarjagiid bokte maid mii juolludit.
Saemiedigkien aaj lea *lávga ektiebarkoe saemien kultuvreinstitusjovnigujmie jïh kultuvreorganisasjovnigujmie, dovne vihties tjåanghkoej baaktoe jïh dåarjoej baaktoe maam mijjieh laeviehtibie.
Dán ovttasbarggu birra válddahuvvo lagabuidda sierra fáddákapihttaliin.
Daan ektiebarkoen bïjre buerkieståvva *lagabuidda sjïere aamhtesekapihtelinie.
Sámedikkis leat juohke jahkebealis hálddahusa dásis oktavuođačoahkkimat Kulturdepartemeanttain, gos guorahallat áigeguovdilis áššiid.
Saemiedigkien #fïerhte<prn><ind><attr> bieliejaepesne leah reeremen daltesisnie gaskesentjåanghkoeh Kulturdepartemeentine, sijjesne daaletje aamhtesidie goerehtallebe.
Ovdamearkka dihte leat áššit nugo huksenáššit, mas mielde maiddái Nuortasámi musea ja Beaivváš Sámi Našunálateáhter teáhtera ođđa visti, kulturpolitihkalaš čielggadanlávdegoddi, jagi 2012 stáhtabušeahtta, Norga-Ruošša kulturovttasbargu, doarjja sámi valáštallanulbmiliidda, ja Norgga kulturráđi ovddasvástádusa váldin sámi museain guorahallojuvvon 2011:s.
Vuesiehtimmien åvteste leah aamhtesh goh tseegkemeaamhtesh, mesnie mietie aaj Luvliesaemien museumen jïh Beaivvášen Saepmien Nasjonaaleteaateren teaateren orre gåetie, *kulturpolitihkalaš tjïelkedimmiemoenehtse, jaepien #2012<num><sem_year><sg><nom> staatebudsjehte, Nöörje-Russlaanten kultuvreektiebarkoe, dåarjoe saemiem *valáštallanulbmiliidda, jïh Nöörjen kultuvreraerien dïedten stilleminie saemien museumine 2011:sne goerehtallesovvem.
Departemeanta ja Sámediggi galledii maiddái Nuortasámi musea ja Savio-musea ovtta dákkár čoahkkima oktavuođas.
Departemeente jïh Saemiedigkie aaj goevleli Luvliesaemien museumem jïh Savio-museumem aktene dagkeres tjåanghkoem gaskesisnie.
Sámediggi lea váldán oktavuođa Kulturdepartemeanttain go guoská boahttevaš bargui kulturpolitihkain maŋŋá 2014.
Saemiedigkie gaskesem ååkteme Kulturdepartemeentine goh båetije borkese dæjpa kultuvrepolitihkine mænngan 2014.
Njukčamánus 2011 nammadii stáhtaráđđi lávdegotti dán barggu ektui.
Njoktjesne 2011:n nammoehti staateraerie moenehtsen daan barkoen muhteste.
Sámediggái ii lean dieđihuvvon dán lávdegotti ásaheami birra ja dan mandáhta birra.
Saemiedægkan ij #bïeljelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> daan moenehtsen tseegkemen bïjre jïh dan mandaaten bïjre.
Maŋŋá go Sámediggi lei váldán oktavuođa Kulturdepartemeanttain, de bohte golbma ovddasteaddji 2014 Kulturčielggadusas Kárášjohkii skábmamánus 2011.
Mænngan goh Saemiedigkie gaskesem ååkteme Kulturdepartemeentine, dellie böötin golme saadthalmetjh 2014:n Kultuvreboejhkehtasseste Karasjohkese rahkeste 2011.
Dán čoahkkimis beasai Sámediggi ovddidit iežas hástalusaid boahtteáiggi kulturpolitihka ektui.
Daennie tjåanghkosne bïesi Saemiedigkie evtiedidh jïjtjse haestiemidie båetijen aejkien kultuvrepolitihken muhteste.
Sámediggi ja 2014 Kulturčielggadus galget doallat oktavuođa viidáseappot dán deaŧalaš barggu oktavuođas.
Saemiedigkie jïh 2014:n Kultuvreboejhkehtasse edtjieh gaskesem #steeredh<vblex><iv><inf> vijriehkåbpoe daan vihkeles barkoen gaskesisnie.
Stáhta arkiiva, bibliotehka ja museaguovddáš, ABM-utvikling, leat 01.01.11 rájes biddjojuvvon Norgga kulturráđi vuollásažžan.
Staaten arkijve, gærjagåetie jïh museumejarnge, ABM-utvikling, leah 01.01.11:n raejeste bïejesovveme Nöörjen kultuvreraerien *vuollásažžan.
Sámedikkis lea leamaš čoahkkin direktevrrain Anne Aasheimain gos ságastallojuvvui makkár ovddasvástádus Norgga kulturráđis lea sámi museaide.
Saemiedigkien orreme tjåanghkoen direktöörine Anne Aasheimine sijjesne soptsestallesovvi magkeres dïedte Nöörjen kultuvreraeresne lea saemien museumide.
Norgga kulturráđis galgá ain leat dát ovddasvástádus ja háliida jeavddalaččat doallat oktavuođačoahkkimiid Sámedikkiin.
Nöörjen kultuvreraerien edtja annje årrodh daate dïedte jïh sæjhta jaabnan gaskesentjåanghkojde #steeredh<vblex><iv><inf> Saemiedigkine.
Dien oktavuođas ságastuvvui maiddái dávvirdihtorvuođu Primusa sámi veršuvnna ovddideami birra.
Duennie gaskesisnie aaj #gaskestalledh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> aatedaatamasjijnevåaromen *Primusa saemien *veršuvnna evtiedimmien bïjre.
Sámediggi lea dahkan hálddahuslaš ovttasbargošiehtadusa Sámi girkoráđiin.
Saemiedigkie dorjeme reerije ektiebarkoelatjkoem Saepmien gærhkoeraerine.
Šiehtadusa áigumuššan lea doallat jahkásaš oktavuođačoahkkima hálddahusa dásis, man ulbmilin lea gulahallat áššiid birra maidda lea oktasaš beroštupmi, ja man oktavuođas sáhttá lonuhallat fágalaš dieđuid dárbbu mielde ja čilget daid.
Latjkoen aajkojne lea #steeredh<vblex><iv><inf> jaapetje gaskesentjåanghkoem reeremen daltesisnie, man ulmine lea gaskestalledh aamhtesi bïjre mejtie lea ektie ïedtje, jïh man gaskesisnie maahta faageles daajrojde #låtnodh<vblex><tv><der_alla><vblex><inf> daerpiesvoeten mietie jïh boejhkelidh dejtie.
Sámi ásahusat
Saemien institusjovnh
Sámediggi addá njuolggodoarjaga Sámedikki bušeahta bokte sámi kulturviesuide ja kulturgaskkustanásahusaide, sámi festiválaide, sámi valáštallanorganisašuvnnaide, sámi teáhteriidda, sámi publikašuvnnaide, girjebussiide ja sámi museaide.
Saemiedigkie rïektedåarjegem vadta Saemiedigkien budsjehten baaktoe saemien kultuvregåetide jïh kultuvredeanahtimmieinstitusjovnide, saemien festivaalide, saemien *valáštallanorganisašuvnnaide, saemien teaateridie, saemien *publikašuvnnaide, gærjabusside jïh saemien museumide.
Doarjja addojuvvo lagat eavttuid mielde bušeahtas.
Dåarjoe vadtasåvva *lagat moenemetsiehkiej mietie budsjehtesne.
Ovttas muhtun kulturbargiiguin de leat sámi kulturásahusat ja – organisašuvnnat vuođđun ealli ja juohkelágan sámi dáidda- ja kultureallimii.
Ektesne #muvhtie<prn><ind><pl><gen> kultuvrebarkijigujmie dellie leah saemien kultuvreinstitusjovnh jïh – organisasjovnh våaroeminie dyjren/dyren jïh *juohkelágan saemien tjeahpoe- jïh kultuvreståjman.
Sámediggi doallá jeavddalaččat oktavuođačoahkkimiid sámi kulturásahusaiguin ja – organisašuvnnaiguin mat ožžot doarjaga Sámedikki bušeahta bokte.
Saemiedigkie jaabnan #steeredh<vblex><iv><indic><pres><p3><sg> gaskesentjåanghkojde saemien kultuvreinstitusjovnigujmie jïh – organisasjovnigujmie mah dåarjoem åadtjoeh Saemiedigkien budsjehten baaktoe.
Čoahkkimiin gulahallat nubbi nuppi doaimmaid birra ja fágalaččat ságastallat, ja maid fáddán lávejit leat bušeahtta ja diehtojuohkin ja ságastallan áigeguovdilis áššiid birra.
Tjåanghkojne gaskestallebe #sinsitniem<prn><res><attr> sinsitnien darjomi bïjre jïh faageleslaakan soptsestallebe, jïh maam aamhtesinie provhkoeh årrodh budsjehte jïh bïevnesen jïh gaskestallemen daaletje aamhtesi bïjre.
Sámediggi lea 2011:s joatkán Sámediggeráđi sámi ásahusdieđáhusa čuovvoleami.
Saemiedigkie #2011<num><sem_year><sg><ine> jåarhkeme Saemiedigkieraerien saemien institusjovnebïevnesen dåeriedimmiem.
Das boahtá ovdan ahte ásahusat fertejit čađahit organiserenproseassaid man vuođul ráhkadit organisašuvdnahámi mii lea heivehuvvon dan almmolaš rollii mii sis lea njuolggodoarjaga bokte Sámedikkis, ja ahte dat váldoáššis galget leat organiserejuvvon vuođđudussan.
Dennie fraamme båata ahte institusjovnh tjuerieh öörnemeprosesside tjïrrehtidh man dïere darjoeh organisasjovnehaamoem mij sjïehtelovveme dan byjjes råållese mij daj rïektedåarjegen baaktoe lea Saemiedigkesne, jïh dah åejvieaamhtesisnie edtjieh öörnesovveme *vuođđudussan.
Erenoamáš ákkaid vuođul sáhttet organiserejuvvot oasussearvin.
Sjïeren *ákkaid dïere maehtieh öörnesovvedh *oasussearvin.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 167. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 167. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Sámediggi lea lágidan semináraid stivralahtuide maid Sámediggi lea nammadan sámi kulturásahusaid sierra stivrraide.
Saemiedigkie öörnedahteme seminaari ståvroelïhtsegidie mejtie Saemiedigkie nammoehtamme saemien kultuvreinstitusjovni sjïere ståvrojde.
Semináras ohppe stivralahtut makkár barggut sis leat ja makkár vuordámušat leat sidjiide go leat stivralahttun.
Seminaaresne lïerin ståvroelïhtsegh magkeres barkoeh daj leah jïh magkeres vuartoeh dejtie leah goh årrodh ståvroelïhtseginie.
Sámedikki mielas lea deaŧalaš buoridit sin gelbbolašvuođa geat čohkkájit Sámedikki nammadan stivralahttun, ja áigu lágidit ođđa seminára jagis 2012.
Saemiedigkien mïelesne vihkele bueriedidh dejtie maahtaldahken gïeh Saemiedigkiem tjahkasjieh nammoehtamme ståvroelïhtseginie, jïh sæjhta orre seminaarem öörnedehtedh jaepesne 2012.
Kulturdepartemeanttain lea dollojuvvon hálddahuslaš konsultašuvdna ođđa sámi kulturviesuid viessoláigoruhtadeami birra.
Kulturdepartemeenti #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><prfprc> reerije konsultasjovne orre saemien kultuvregåetiej *viessoláigoruhtadeami bïjre.
Dainna vuolggasajiin go ođđa huksenprošeavttaid bargovuogi sáhttá juohkit guovtti sadjái ovddasvástádusa vuođul ja fápmudusa vuođul, de sohppojuvvui bargovuohki viessoláigoruhtadeapmái ođđa sámi kulturviesuide.
Dejnie feelemesijjine goh orre tseegkemeprosjeekti barkoevuekiem maahta juekedh göökten sæjjan dïedten dïere jïh stillemen dïere, dellie #latjkedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> barkoevuekie *viessoláigoruhtadeapmái orre saemien kultuvregåetide.
Bargovuogis váldojuvvo vuolggasadji stáhta viessoláigoortnegis.
Barkoevuekesne ååktesåvva feelemesijjie staaten *viessoláigoortnegis.
Dat lea ceahkkálastojuvvon bargovuohki, ja ovddasvástádus juogaduvvo Sámedikki ja Kulturdepartemeantta gaskka, evttohusaid, mearrádusaid bušeahtalaš váikkuhusaid ektui dan oktavuođas go ođđa viessoláigoruhtadeapmi váldojuvvo atnui sámi kulturviesuid várás.
Dïhte lea *ceahkkálastojuvvon barkoevuekie, jïh dïedte #joekedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> Saemiedigkien jïh Kulturdepartemeenten gaskemsh, uvtelassi, mieriedimmiej *bušeahtalaš dïedti muhteste dennie gaskesisnie goh orre *viessoláigoruhtadeapmi otnese ååktesåvva saemien kultuvregåetiej muhteste.
Sámi kulturviesut ja kulturgaskkustanásahusat
Saemien kultuvregåetieh jïh kultuvredeanahtimmieinstitusjovnh
Sámediggi deaivvada dávjá sámi kulturviesuid ovddasteddjiiguin guorahallan dihte áššiid mat gusket ásahusdieđáhusa ja áigeguovdilis áššiid čuovvoleapmái.
Saemiedigkie daamhtah gaavnesje saemien kultuvregåetiej saadthalmetjigujmie goerehtalleminie åvteste aamhtesidie mah dijpieh institusjovnebïevnesen jïh daaletje aamhtesi dåeriedæmman.
Sámi kulturviesut leat deaŧalaččat sámi kultureallima oainnusmahttimis ja doibmet sámi kultuvrra ovddidanarenan.
Saemien kultuvregåetieh vihkele saemien kultuvrestujmiem *oainnusmahttimis jïh juhtieh saemien kultuvren evtiedimmiesijjine.
Sámediggi lea 2011:s sirdán Sáčča sámi viesu njuolga doarjjapoasttas Sámedikki bušeahtas ohcanvuđot postii “Sámi deaivvadansajit” .
Saemiedigkie #2011<num><sem_year><sg><ine> jåhteme Sážžán saemien gåetien rïekte dåarjoepåastesne Saemiedigkien budsjehtesne ohtsemevåaromen påastese “Saepmien gaavnesjimmiesijjieh” .
Dát sirdojuvvui ásahusdieđáhusa vuođul, gos čuožžu ahte Sámediggeráđđi sáhttá bidjat čielga gáibádusa buot ásahusaid ja organisašuvnnaid doibmii mat ožžot njuolgadoarjaga Sámedikki bušeahta bokte.
Daate institusjovnebïevnesen dïere #juhtedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg>, sijjesne tjåådtje ahte Saemiedigkieraerie maahta bïejedh tjïelke krïevenassen gaajhkide institusjovnide jïh organisasjovni darjoemasse mah rïektedåarjoem åadtjoeh Saemiedigkien budsjehten baaktoe.
Sámedikkis lea leamaš čoahkkin Sáčča sámi viesuin ovdal dan.
Saemiedigkien orreme tjåanghkoem Sážžán saemien gåetine aarebi dan.
Čoahkkimis ságastuvvui earret eará Sámedikki doarjjaortnega mihttomeriid ja eavttuid birra.
Tjåanghkosne gaskem jeatjah #gaskestalledh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> Saemiedigkien dåarjoeöörnegen ulmiej jïh moenemetsiehkiej bïjre.
Sámediggi nammada stivralahtuid sámi kulturviesuide ja kulturgaskkustanásahusaide.
Saemiedigkie ståvroelïhtsegidie nammohte saemien kultuvregåetide jïh kultuvredeanahtimmieinstitusjovnide.
Árran julevsáme guovdásja vuođđudusa stivrii áigodahkii 2011-2015 lea Sámediggi nammadan Siv Sara ja várrelahttun fas Johan Daniel O. Hætta.
Aernien julevsaemien *guovdásja *vuođđudusa stovrese boelhkese 2011-2015 lea Saemiedigkie nammoehtamme Siv Saram jïh hiehtievuerine viht Johan Daniel O./o. Hættam.
Davviálbmogiid guovddáža stivrii lea Sámediggi nammadan Hilde Anita Nyvoll ja várrelahttun joatká Nils Olaf Larsen.
Noerhteaalmogidie jarngen stovrese lea Saemiedigkie nammoehtamme Hilde Anita Nyvollem jïh hiehtievuerine jåarhka Nils Olaf Larsen.
Sámedikkis lea leamaš čoahkkin Sijti Jarngein guovddáža organisašuvdnarievdadanbarggu birra.
Saemiedigkien orreme tjåanghkoem Sijtijjen *Jarngein jarngen organisasjovnejorkestimmiebarkoen bïjre.
Guovddáš lea ožžon ođđa njuolggadusaid, maid vuođul Sámediggi lea ožžon stivrasaji.
Jarnge orre njoelkedasside åådtjeme, mej dïere Saemiedigkie ståvroesijjiem åådtjeme.
Sámediggi lea nammadan John Kappfjell Sijti Jarnge stivralahttun áigodahkii 2012-2016.
Saemiedigkie nammoehtamme John Kappfjellen Sijtijjen Jarngem ståvroelïhtseginie boelhkese 2012-2016.
Várdobáiki
Várdobáiki
Várdobáiki álggahii ođđasis organiserema 2009:s organisašuvdnaprošeavtta bokte masa Sámediggi attii doarjaga.
Várdobáiki orresne aelkiehti öörnemem 2009:sne organisasjovneprosjeekten baaktoe mïsse Saemiedigkie dåarjoem vedti.
Dát dahkkui maiddái Sámediggeráđi ásahusdieđáhusa vuođul.
Daate aaj dorji Saemiedigkieraerien institusjovnebïevnesen dïere.
Proseassa čađa leat čađahuvvon čoahkkimat Sámedikki ja Várdobáikki gaskka ođđa stivren- ja organisašuvdnahámi válljema birra.
Prosessen tjïrrh leah tjïrrehtovveme tjåanghkoeh Saemiedigkien jïh Várdobáikijjen gaskemsh orre stuvreme- jïh organisasjovnehaamoen veeljemen bïjre.
Ođđasisorganiserenprošeavtta raportta vuođul 2010:s lea mearriduvvon ahte bovdejuvvo vuođđudusa ásaheapmái.
*Ođđasisorganiserenprošeavtta reektehtsen dïere 2010:sne nænnoestovveme ahte bööresåvva *vuođđudusa tseegkemasse.
Danne lea Sámediggi bovdejuvvon searvat Várdobáikki sámi guovddáža vuođđudusa ásaheapmái.
Dannasinie lea Saemiedigkie bööresovveme meatan Várdobáikijjen saemien jarngen *vuođđudusa tseegkemasse.
Romssa ja Norlándda fylkkasuohkanat leat maiddái bovdejuvvon searvat mielde vuođđudeaddjin.
Romsan jïh #Norlánda<np><top><sg><gen> fylhketjïelth aaj bööresovveme meatan mietie tseegkijinie.
Oslo sámi viessu
Osloven saemien gåetie
Sámi viesu searvi lea álggahan ođđasis organiserenproseassa Sámedikkeráđi ásahusdieđáhusa vuođul.
Saemien gåetiem siebrie aelkiehtamme orresne öörnemeprosessem Saemiedigkienraerien institusjovnebïevnesen dïere.
Jos sámi ásahusaid galggaš sáhttit ovddidit viidáseappot, ja jos dat galget sáhttit deavdit dan ulbmila mii dain lea, ahte dain galgá lea viiddis ja searvvaheaddji doaibma, de lea dárbu ođđasis árvvoštallat stivra- ja organisašuvdnavuogi.
Jis saemien institusjovnide edtja maehtedh vijriehkåbpoe evtiedidh, jïh jis dah edtjieh maehtedh dievhtedh dam ulmiem mij dejnie lea, ahte dejnie edtja lea vijries jïh meatan darjome, dellie lea daerpiesvoete orresne laejhtedh ståvroe- jïh organisasjovnevuekiem.
Sámedikki árvvoštallama mielde lea vuođđudushápmi heivvoleamos organisašuvdnavuohki eanaš sámi kulturásahusaide.
Saemiedigkien vierhtiedimmien mietie lea *vuođđudushápmi sjiehtielommes organisasjovnevuekie jeenjemes saemien kultuvreinstitusjovnide.
Earret eará dan geažil go dat:
Gaskem jeatjah dan dïete goh dah:
Addá oadjebasvuođa das ahte ásahusa árvvut dollojuvvojit čoahkis Sihkkarastá dan ahte mearridanváldi lea ásahusa iežas orgánain.
Vadta tjïrkesvoetem dennie ahte institusjovnen aarvoeh #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> *čoahkis Gorrede dam ahte nænnoestimmiereaktah lea institusjovnen jïjtjse orgaanine.
Goziha dan ahte lea veahá gaska doarjjaaddi ja hálddašandási gaskkas.
Geehtie dam ahte lea ånnetji dajve dåarjoevedtijen jïh reeremedaltesen gaskesne.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 168. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 168. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Sámediggi lea lohpidan leat okta Oslo sámi viesu vuođđudusa ásaheddjiid gaskkas.
Saemiedigkie dåajvoehtamme årrodh akte Oslove saemien gåetien *vuođđudusa tseegkiji gaskesne.
Buorre lea go sihke Oslo gielda ja Akershus fylkkagielda bovdejuvvojit searvat mielde ásaheaddjin.
Buerie lea goh dovne Osloven tjïelte jïh Akershusen fylhketjïelte bööresuvvieh meatan mietie tseegkijinie.
Saemien Sijte
#Saemie<np><sg><top><gen> Sïjte
Stáhta huksenfitnodat, Kulturdepartemeantta barggahanreivviid vuođul, lea ráhkadan huksenprográmma, analyseren duktasaji ja ráhkadahttán ovdaprošeavtta Saemien Sijte ođđa vistái.
Staaten tseegkemesïelte, Kulturdepartemeenten #barkedh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>prieviej dïere, dorjeme tseegkemeprogrammem, joekehtahteme *duktasaji jïh #darjodh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><prfprc> *ovdaprošeavtta #Saemie<np><sg><top><gen> Sïjtem orre gåatan.
Ovdaprošeakta čájeha ahte šaddá gelddolaš ja hui erenoamáš ođđa visti.
*Ovdaprošeakta vuesehte ahte sjædta gieltegs jïh dan sjïere orre gåetie.
Vistti arkitektuvra iešalddis sáhttá geasuhit.
Gåetiem *arkitektuvra oktegh maahta giesedh.
Prošeakta lea bisson addojuvvon areálarámmaid siskkobealde, ja das lea mealgat unniduvvon energiijamihttomearri.
Prosjeekte orreme vadtasovveme goelpeneståaroemieriej sisnjelen, jïh dennie lea *mealgat #unniedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> energijeulmie.
Vistái galget boahtit kantuvrrat Saemin Sijtei, Sámediggái, Boazodoallohálddahussii ja Snoasa suohkanii.
Gåatan edtjieh båetedh kontovrh *Saemin Sïjtese, Saemiedægkan, Båatsoereeremasse jïh Snåasen tjïeltese.
Prošeavttas leat čuovvovaš servodatmihttomearit: Saemien Sijte musea ja kulturguovddáš galgá duođaštit, suodjalit, ovdánahttit ja ovddidit máttasámi identitehta, giela ja kultuvrra.
Prosjeektesne leah minngebe siebriedahkeulmieh: #Saemie<np><sg><top><gen> Sïjten museume jïh kultuvrejarnge edtja jååhkesjidh, vaarjelidh, evtiedidh jïh evtiedidh åarjelsaemien identiteetem, gïelem jïh kultuvrem.
Guovddáš sáhttá šaddat arenan ja čoahkkinbáikin, ja dasto doaibmat sámi dutkan- ja gaskkustanásahussan.
Jarnge maahta sjïdtedh sijjine jïh tjåanghkoesijjine, jïh dehtie minngede juhtebe saemien dotkeme- jïh deanahtimmieinstitusjovnine.
Guovddáža doaibma sáhttá leat mielde addimin sierra olahusjoavkkuide eanet máhtu ja áddejumi máttasámi kultuvrra ja leahkima birra.
Jarngen darjome maahta årrodh mietie vedtieminie sjïere *olahusjoavkkuide jeenje maahtoem jïh goerkesem åarjelsaemien kultuvrem jïh *leahkima bïjre.
Sámediggi lea dovddahan ahte Sámediggi váldá badjelasas ovddasvástádusa doaibmat láigolažžan daid areálain maid vuođđudus Saemien Sijte galgá geavahit, dainna eavttuin ahte Sámediggi bušeahtas bokte oažžu gokčojuvvot buot viessoláigogoluid ja jus maŋŋá bajidit láigomáksomeriid.
Saemiedigkie lea vihte ahte Saemiedigkie bijjeli ååktoe dïedtem juhtedh *láigolažžan dej goelpeneståarojne mejtie #tseegkedh<vblex><tv><imp><p3><sg> #Saemie<np><sg><top><gen> Sïjte edtja nuhtjedh, dejnie moenemetsiehkine ahte Saemiedigkie budsjehten baaktoe åådtje gaptjesovvedh #gaajhke<prn><ind><nom> *viessoláigogoluid jïh jis mænngan bijjiedibie *láigomáksomeriid.
Sámediggi lea earret eará deattuhan čuovvovaš ákkaid prošeavtta duohtan dahkama ektui ovdaprošeavtta vuođul: Visti doaibmá arkitektonálaš čikŋan ja šaddá eahpitkeahttá geahččan veara visti dán guovllus.
Saemiedigkie gaskem jeatjah tjïelkestahteme minngebe *ákkaid prosjeektem #saetnies<adj><ess> darjomen muhteste *ovdaprošeavtta dïere: Gåetie jåhta *arkitektonálaš rïeseginie jïh #geakasjidh<vblex><tv><vabess> sjædta gïehtjedeminie seatadigke/seatadihke gåetie daennie dajvesne.
Dát addá buori vejolašvuođa deattuhit, čalmmustit ja oainnusmahttit máttasámi kultuvrra árvvolaš vuogi mielde, mas sáhttá leat stuorra ávki Snoasai ja guvlui oppalaččat.
Daate buerie nuepiem vadta tjïelkestehtedh, gåhtsajehtedh jïh *oainnusmahttit åarjelsaemien kultuvrem *árvvolaš vuekien mietie, mesnie maahta årrodh stoere nåhtoe Snåasese jïh dajvese ellieslaakan.
Dát dávista bures ráđđehusa áŋgiruššansurggiide Kulturloktemis mas visuála dáidda, arkitektuvra ja design deattuhuvvojit.
Daate hijvenlaakan svååroe reerenassem barkoesuerkide Kultuvrelutnjemisnie mesnie *visuála tjeahpoe, *arkitektuvra jïh designen #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl>.
Geasuheaddji visti gos leat buorit bargodilit váikkuha positiivvalaččat rekrutteremii oažžut deaŧalaš virggiide olbmuid máttasámi guovllus, ja lea danne mielde nannemin fágabirrasa máttasámi giela ja kultuvrra ektui.
Giesije gåetie sijjesne leah buerie barkoetsiehkieh positijvelaakan/positïjvelaakan dijpie dåårrehtæmman vihkeles barkojde åadtjodh almetjidie åarjelsaemien dajveste, jïh dannasinie lea mietie nænnosteminie faagebyjresem åarjelsaemien gïelen jïh kultuvren muhteste.
Museadoaibma čájáhusaiguin ja gullevaš bagadanbájiin sámi duodjái duođašta máttasámi kultuvrra árvvolaš ja ealli vugiin.
Museumedarjome *čájáhusaiguin jïh *gullevaš *bagadanbájiin saemien vytnese jååhkesje åarjelsaemien kultuvren *árvvolaš jïh dyjre/dyre vuekine.
Oktii lokaliseren eará almmolaš doaimmaiguin main leat sámiidguoski doaimmat, oktiibuot lea buorre fágalaš movttiidahttin buohkaide.
Ikth *lokaliseren jeatjah byjjes darjomigujmie mejnie leah #saemie<n><sem_hum_lang><cmp_plgen><cmp> dïjpije darjomh, *oktiibuot lea buerie faageles eadtjaldehtemen gaajhkesidie.
Sámi teáhterat
Saemien teaaterh
Sámi teáhterat leat deaŧalaš arenat kulturvásiheapmái ja kulturgaskkusteapmái, ja sámegiela geavaheapmái ja oainnusmahttimii.
Saemien teaaterh leah vihkeles sijjieh kultuvredamtemasse jïh kultuvredeanahtæmman, jïh saemiengïelen provhkese jïh *oainnusmahttimii.
Beaivváš Sámi Našunálateáhter lea guhká oččodan sierra teáhtervistti Guovdageidnui.
Beaivvášen Saepmien Nasjonaaleteaatere guhkiem åådtjedamme sjïere teaateregåetiem Kautokeinose.
Teáhtera stivra lea mielas ahte Stáhta huksendoaimmahat váldá badjelasas ovddasvástádusa teáhtervistti huksemis, ja ávžžuha Sámedikki sáddet barggahanreivve Stáhta huksendoaimmahahkii.
Teaateren ståvroe mïelesne ahte Staaten #tseegkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> bijjeli ååktoe dïedten teaateregåetiem tseegkemisnie, jïh haasta Saemiedigkiem seedtedh #barkedh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>prieviem Staaten *huksendoaimmahahkii.
Sámediggi lea bivdán Stáhta huksendoaimmahaga bargat ođđa teáhtervistti plánemiin, mii doaisttážii lea ráddjejuvvon prográmmabarggu čađaheapmái.
Saemiedigkie Staatem maadteme *huksendoaimmahaga barkedh orre teaateregåetien soejkesjimmine, mij *doaisttážii geehtestovveme programmebarkoen tjïrrehtæmman.
Stáhta huksendoaimmahat lea ráhkadan huksenprográmma evttohusa.
Staaten #tseegkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> dorjeme tseegkemeprogrammen uvtelassem.
Sámedikki áigumuššan lea ahte Stáhta huksendoaimmahat váldá ovddasvástádusa barggu joatkimis dassážii go ođđa visti ceggejuvvo, ja maŋŋá ovddasvástádusa ođđa vistti doaimmas.
Saemiedigkien aajkojne lea ahte Staaten #tseegkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> ååktoe dïedten barkoem jåerhkiemisnie gosk goh orre gåetie tseegkesåvva, jïh mænngan dïedten orre gåetien darjoemisnie.
Dat sorjá das ahte nagodit go Sámediggi ja Kulturdepartemeanta soahpat ahte prošeakta lea oassi sámi ođđa kulturviesuid viessoláigoruhtadanortnegis ja ruhtaduvvo dan badjel.
Dah *sorjá dennie ahte gaegniedieh goh Saemiedigkie jïh kulturdepartemeente latjkebe ahte prosjeekte lea boelhke saemien orre kultuvregåetide *viessoláigoruhtadanortnegis jïh dan bijjelen laeviehtåvva.
Åarjelhsaemien Teatere lea mearridan ođđa stivren- ja organisašuvdnahámi mii goziha dieđáhusa áigumušaid.
Åarjelhsaemien Teatere nænnoestamme orre stuvreme- jïh organisasjovnehaamoem mij geehtie bïevnesen aajkojde.
Dát lea dahkkojuvvon Sámediggeráđi sámi ásahusovddidandieđáhusa vuođul.
Daate dorjesovveme Saemiedigkieraerien saemien institusjovnenevtiedimmiebïevnesen dïere.
Sámediggi lea ovttas eará beliiguin bovdejuvvon oasussearvvi, Åarjelhsaemien Teatere N O/s vuođđudeapmái.
Saemiedigkie ektesne lea jeatjah bieliejgujmie bööresovveme *oasussearvvi, Åarjelhsaemien Teateren N./n. O./o./s. tseegkemasse.
Vuođđudančoahkkin lea guovvamánus 2012.
Tseegkemetjåanghkoe goevtesne 2012.
Sámi festiválat
Saemien festivaalh
Sámi festiválat leat deaŧalaččat sámi kultuvrra ja álgoálbmotkultuvrra oainnusmahttimii, gaskkusteapmái ja ovddideapmái.
Saemien festivaalh vihkele saemien kultuvrem jïh aalkoeåålmegekultuvrem/aalkoeåålmehkultuvrem/aalkoeåålmhkultuvrem *oainnusmahttimii, deanahtæmman jïh evtiedæmman.
Sámedikkis leat jeavddalaččat čoahkkimat festiválaid ovddasvástideddjiiguin gulahallan dihte nubbi nuppi birra ja áigeguovdilis áššiid birra ságastallama dihte.
Saemiedigkien jaabnan leah tjåanghkoeh festivaali *ovddasvástideddjiiguin gaskestalleminie åvteste #sinsitniem<prn><res><attr> sinsitnien bïjre jïh daaletje aamhtesi bïjre gaskestallemen åvteste.
Márkomeanu stivra lea čilgen Sámediggái festiválaid rievdadusaid birra.
Márkomeannun ståvroe Saemiedægkan boejhkelamme festivaali jorkestimmiej bïjre.
Sii leat maiddái bivdán oažžut sierra buvttadeaddjivirggi festivála oktavuhtii.
Dah aaj maadteme åadtjodh sjïere darjojebarkoen festivaalem gaskesasse.
Sámedikkis, Romssa fylkkasuohkanis ja Márkomeanuin lea leamaš oktasaš čoahkkin festivála hástalusaid birra.
Saemiedigkesne, Romsan fylhketjïelten jïh Márkomeannujne orreme ektie tjåanghkoen festivaalen haestemi bïjre.
Čoahkkimis ságastallojuvvui sierra čovdosiid hástalusaid birra.
Tjåanghkosne soptsestallesovvi sjïere *čovdosiid haestemi bïjre.
Márkomeannu váldá dáid mielde viidáset barggus festivála ovddidemiin.
Márkomeannu daaj mietie ååktoe vijrebe barkosne festivaalem evtiedimmine.
Riddu Riđđu-festiválas ledje 20 jagi ávvudoalut geassit 2011.
Riddu Fropmeh-festivaalesne/Fropmehke-festivaalesne lin 20 jaepieh #heevehtimmie<n><nom> giesedh 2011.
Festivála lea ovdánan miehtá máilmmi álgoálbmotmusihka deaŧalaš arenan, ja sámi dáiddáriid ja girječálliid deaŧalaš gaskkustanlávdin.
Festivaale åvtenamme abpe eatnemen aalkoeåålmegemusihken/aalkoeåålmehmusihken/aalkoeåålmhmusihken vihkeles sijjine, jïh saemien tjiehpiji jïh tjaeliji vihkele *gaskkustanlávdin.
Ávvudeami oktavuođas rahppojuvvui Davviálbmogiid guovddáža ođđa visti.
Heevehtimmien gaskesisnie geehpehtovvi Noerhteaalmogi jarngen orre gåetie.
Sámediggi lea ovttas Romssa fylkkasuohkaniin, Gáivuona suohkaniin ja ráđđehusain leamaš mielde ruhtadeamen ođđa vistti.
Saemiedigkie ektesne Romsan fylhketjïeltine, Kåfjorden tjïelti jïh reerenassine orreme mietie laevehteminie orre gåetiem.
Guovdageainnu filbmafestivála ii leat ožžon máksot Sámedikkis njuolgadoarjaga 2011:s.
Kautokeinon ij jielieguvviefestivaale åådtjeme mååksedh Saemiedigkeste rïektedåarjoen 2011:ste.
Váilevaš raporterema geažil ii leat Sámediggi máksán njuolggodoarjaga, ja lea gáibidan ruđaid ruovttoluotta festiválas.
Fååtesæjja *raporterema dïete ij leah Saemiedigkie rïektedåarjegem maakseme, jïh krïeveme beetnegidie bååstede festivaalesne.
Dán vuođul váldojuvvo dát filbmafestivála eret Sámedikki 2012 bušeahta njuolggodoarjagis 2012:s.
Daan dïere ååktesåvva daate jielieguvviefestivaale raejeste Saemiedigkien 2012 budsjehth rïektedåarjegisnie 2012:sne.
Guovdageainnu musihkkafestivála ávvudii 2011 beassážiid áiggi 40- jagi doaluiguin.
Kautokeinon musihkefestivaale 2011:m heevehti påaski tïjjen #40<num><arab><cmp_splitr> jaepien arrangemeentine.
Ávvudeami oktavuođas dollojuvvojedje ávvukonsearttat, MM heargevuodjimat ja Beaivváš Sámi Našunálateáhtera 30- jagi ávvudeapmi.
Heevehtimmien gaskesisnie #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><pl> *ávvukonsearttat, *MM *heargevuodjimat jïh Beaivvášen Saepmien Nasjonaaleteaateren #30<num><arab><cmp_splitr> jaepien heevehtimmie.
Kárášjoga festiválat leat fas dadjan ahte Sámedikkis galgá leat fásta lahttu stivrras jagi 2011 rájes.
Karasjohken festivaalh viht jeahteme ahte Saemiedigkien edtja årrodh vihties lïhtsege ståvrosne jaepien #2011<num><sem_year><sg><nom> raejeste.
Dat leat rievdadišgoahtán njuolggadusaid nu ahte dat dávistit Vuođđudusláhkii.
Dah njoelkedasside #jarkestidh<vblex><tv><der_inchl><vblex><prfprc> nimhtie dah svååroeh *Vuođđudusláhkii.
Bargguin galget leat geargan 2012 jahkečoahkkima rádjai.
Barkojne edtjieh galhkeme 2012:n jaepietjåanghkoen raajan.
Sámediggi lea nammadan Laila Østby-Paulsen Kárášjoga festiválaid stivrii áigodahkii 2011-2013, ja Rosie Holmestrand lea várrelahttu.
Saemiedigkie nammoehtamme Laila #Østby<np><cmp_sgnom><cmp><guio>Paulsen Karasjohken festivaali stovrese boelhkese 2011-2013:m, jïh Rosie Holmestrand lea hiehtievuerie.
Girjebusset
Gærjabussh
Sámi girjebusset dievasmahttet bibliotehkabálvalusaid guovlluin gos sámit ásset bieđgguid, ja lea deaŧalaš oassi barggus bibliotehkabálvalusaid fállamis buohkaide.
Saemien gærjabussh *dievasmahttet gærjagåetiedïenesjidie dajvine sijjesne saemieh bårrode veasoeh, jïh lea vihkeles boelhke barkosne gærjagåetiedïenesji faalemisnie gaajhkesidie.
2011:s oaččui maiddái Mátta- Romssa girjebusse doaibmadoarjaga Sámedikkis.
2011:sne aaj åadtjoeji *Mátta- Romsan gærjabussen darjomedåarjoem Saemiedigkeste.
Dál ožžot čieža sámi girjebusse doaibmadoarjaga Sámedikkis.
Daelie åadtjoeh tjïjhtje saemieh gærjabussen darjomedåarjoem Saemiedigkeste.
Divttasvuona suohkan oaččui investerendoarjaga ođđa girjebusse oastimii 2011:s.
Divttasvuotnan tjïelte åadtjoeji *investerendoarjaga orre gærjabussem åestiemasse 2011:ste.
Sámedikki girjerádju lágidii International Indigenous Librarians Foruma njukčamánus 2011.
Saemiedigkien gærjagåetie öörnedehti International In*digenous *Librarians Forumem njoktjesne 2011.
Dát forum lea lágiduvvon juohke nuppi jagi 1999 rájes.
Daate *forum #öörnedehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> #fïerhte<prn><ind><attr> #mubpie<adj><ord><sg><ill><attr> jaepien 1999 raejeste.
2001:s lágidii foruma Sámi girjerádju Johkamohkis.
2001:sne öörnedehti *foruma Saepmien gærjagåetie Johkamohkkijjesne.
Foruma ulbmilin lea buoridit diehtojuohkima, čoakkáldagaid ja bálvalusa minoritehtaide dan bokte ahte vuođđudit fierpmádaga ja juogadit vásihusaid iešguđetlágán álgoálbmogiid gaskka.
Forumen ulmine lea bueriedidh bïevnesem, tjåanghkoej jïh dïenesjen *minoritehtaide dan baaktoe ahte tseegkebe vearmadahkem jïh joekedidh dååjrehtsidie ovmessie aalkoeåålmegi gaskemsh.
Sámi museat
Saemien museumh
Sámediggi lea čađahan dárboiskkadeami buot sámi museaid ektui.
Saemiedigkie daerpiesvoetegoerehtimmiem tjïrrehtamme gaajhken saemien museumi muhteste.
Das boahtá ovdan ahte sámi museat leat ain huksendásis.
Dennie fraamme båata ahte saemien museumh annje leah tseegkemedaltesisnie.
Dattetge leat dat ovdánan ja šaddan nana sámi gelbbolašvuođa ásahussan sámi servodagas.
Darhkan leah dah åvtenamme jïh sjïdteme nænnoes saemien maahtaldahkem institusjovnine saemien siebriedahkesne.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 170. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 170. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Sámediggi vuoruha sámi museaid bušeahtas.
Saemiedigkie prijoriterede saemien museumi budsjehtesne.
Guovddáš eiseválddiid, fylkkagielddaid ja gielddaid juolludusat eai leat gal lassánan ja leat beanta jávkamin, liikká vaikko lea celkojuvvon ahte ovddasvástádus gullá nationála, guovlulaš ja báikkálaš dásiide go lea sáhka sámi museain.
Voernges åejvieladtji, fylhketjïelti jïh tjïelti *juolludusat eah hågkh læssanamme jïh leah *beanta daajkeminie, lïjhke jalhts jeahtasovveme ahte dïedte gåvla nasjonaale, regionaale jïh voenges daltesidie goh lea håaleme saemien museumine.
Dan geažil lea sámi museain váttis ovddidit nu ollu ja nanosmuvvat ain eanet, ja sáhttit čiekŋudit eanet báikkálaš ja guovllu kulturhistorjái.
Dan dïete lea saemien museumi geerve evtiedidh nimhtie jeenjem jïh *nanosmuvvat annje jeenje, jïh maehtedh *čiekŋudit jeenje voenges jïh dajven kultuvrevaajesasse.
Dárboiskkadeapmi lea vuođđun dan museapolitihkalaš čilgehussii mii galgá ovddiduvvot jagi 2013 álggus.
Daerpiesvoetegoerehtimmie lea våaroeminie dan *museapolitihkalaš tjïelkestæmman mij edtja #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jaepien #2013<num><sem_year><sg><nom> aalkoevisnie.
Norgga álbmotmusea álgaga mielde ahte fievrridit ruovttoluotta osiid sámi čoahkkádusain sámi museaide, lea Sámediggi álggahan čielggadit iešguđege beliid dáid ruovttoluotta fievrrideamis.
Nöörjen aalmogemuseumen *álgaga mietie ahte bååstede foeresjidh boelhkide saemien *čoahkkádusain saemien museumide, lea Saemiedigkie aelkiehtamme tjïelkedidh ovmessien bieliej daaj bååstede aaj juhtiemisnie.
Go daid galgá ruovttoluotta fievrridit de gáibiduvvo earret eará fágalaččat dohkálaš rádjan ja čájáhus.
Goh dejtie edtja bååstede dellie foeresjidh gaskem jeatjah krïevesåvva faageleslaakan *dohkálaš öörneme jïh *čájáhus.
Čielggadeami oktavuođas geahčaduvvojit maiddái makkár resurssat dárbbašuvvojit dán proseassas.
Salkehtimmien gaskesisnie aaj vuajnasuvvieh magkeres vierhtieh #daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> daennie prosessesne.
Vurdojuvvo ahte čielggadus gárvánivččii jagi 2012 álgo jahkebealis.
Vuartasåvva ahte boejhkehtasse *gárvánivččii jaepien #2012<num><sem_year><sg><nom> bieliejaepesne #aelkedh<vblex><iv><der_passs><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Njeallje musea mat leat Deanu musea, Várjjat sámi musea, Savio-musea ja Nuortasámi musea leat ain nannenproseassas.
Njieljiem museumh mah Deatnun museume, Várjjaten saemien museume, Savio-museume jïh Luvliesaemien museume annje årrodh nænnoestimmieprosessesne.
Bealit barget láigo- ja doaibmašiehtadusaid ásahemiin, nu ahte vuođđudus formálalaččat sáhttá váldit doaimma badjelii.
Bielieh berkieh *láigo- jïh darjomelatjkoej tseegkeminie, nimhtie ahte byjjeslaakan #tseegkedh<vblex><tv><imp><p3><sg> maahta darjomem ååktedh bijjeli.
Nuortasámi museavisti ii leat gárvvistuvvon ollásit.
Luvliesaemien ij museumegåetie ellieslaakan illesovveme.
Stáhta huksenfitnodat bargá váilevašvuođaid divvumiin visttis vai dat sáhttá dohkkehuvvot ja váldojuvvot geavahussii almmolaččat.
Staaten tseegkemesïelte #fååtesidh<vblex><tv><prsprc><der_vuota><n><pl><gen> davvoeminie barka gåetesne vuj dïhte maahta #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jïh otnese ååktesovvedh byjjeslaakan.
Musea rahpandáhton ja vuođđočájáhus ii leat mearriduvvon, muhto dat mearriduvvo jagi 2012 álggus.
Museumen geehpehtimmiedaatoem jïh *vuođđočájáhus ij nænnoestovveme, mohte dïhte nænnoeståvva jaepien #2012<num><sem_year><sg><nom> aalkoevisnie.
Sámi dáiddamusea
Saemien tjeahpoemuseume
Sámediggi lea 2009:s bivdán Stáhta huksendoaimmahaga čađahit Sámi dáiddamusea prográmmabarggu.
Saemiedigkie lea 2009:sne maadteme Staatem *huksendoaimmahaga tjïrrehtidh Saepmien tjeahpoemuseumen programmebarkoem.
Dat bargu galgá dahkkojuvvot lávga ovttasbargguin RiddoDuottarMuseain/ Sámi dáiddamusean, mii eaiggáduššá rusttega.
Dïhte barkoe edtja dorjesovvedh *lávga ektiebarkojne RiddoDuottarMuseatisnie/ Saepmien tjeahpoemuseumine, mij bægkoem åtna.
Stáhta huksendoaimmahat lea čađahan barggu, ja lea sádden Sámi dáiddamusea prošeavtta huksenprográmma.
Staaten #tseegkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> barkoem tjïrrehtamme, jïh seedteme Saepmien tjeahpoemuseume prosjeekten tseegkemeprogramme.
Huksenprográmmas leat mielde earret eará dilleanalysa ja prográmmaplána.
Tseegkemeprogrammesne mietie leah gaskem jeatjah tsiehkiejoekehtimmie jïh programmesoejkesje.
Sámi dáiddamusea galgá ásahuvvot RiddoDuottarMuseat dáláš vistái, ja dan vistti ođđa oassái.
Saemien tjeahpoemuseume edtja tseegkesovvedh RiddoDuottarMuseat *dáláš gåatan, jïh dan gåetien orre boelhkese.
Bargu mii guoská eaiggátvuhtii, hálddašeapmái, doibmii ja dáláš rusttega bajásdoallamii ii leat vuos loahpahuvvon.
Barkoe mij aajhterevoetese dæjpa, reeremasse, darjoemasse jïh *dáláš bægkoen *bajásdoallamii ij voestegh illesovveme.
Stáhta huksendoaimmahat lea dattetge dovddahan positiivvalaš miellaguottu dan ektui ahte olles rusttet sáhttá gullat Stáhta huksendoaimmahaga bargui maŋŋá go ođđa visti lea gárvvis, ja go dáláš visti lea divoduvvon/ođastuvvon.
Staaten #tseegkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> darhkan lea vihte positijve/positïjve mïeleroehtse dan muhteste ahte dïeve bægkoe maahta Staatem govledh *huksendoaimmahaga borkese mænngan goh orre gåetie gaervies, jïh goh *dáláš gåetie #staeriedidh<vblex><tv><der_d><vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc>/orrestovveme.
Plánejuvvo barggahančoahkkin gos geahčadit huksenprográmma ja prošeavtta stáhtusa.
#Soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> #barkedh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>tjåanghkoe sijjesne tseegkemeprogrammem vuejnedh jïh prosjeekten staatusem.
Girjjálašvuohta
Litteratuvre
Sámi girjjálašvuođa ja musihka/luđiid oastinortnet lea álggahuvvon 2011:s.
Saemien litteratuvren jïh musihken/*luđiid åestemeöörnege 2011:sne aelkiehtovveme.
Sámi dáiddárráđđi hálddaša ortnega Sámedikki ovddas.
Saemien tjiehpijeraerie öörnegem reerie Saemiedigkien åvteste.
Lávdegoddi mii galgá árvvoštallat dieđihuvvon dahkosiid musihka ja girjjálašvuođa oktavuođas lea nammaduvvon, njuolggadusaid mielde.
Moenehtse mij edtja laejhtedh #bïeljelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *dahkosiid musihkem jïh litteratuvren gaskesisnie nammoehtovveme, njoelkedassi mietie.
Davviriikkaid ráđi girjjálašvuođa sámi guovllu árvvoštallanlávdegoddi lea evttohan ovtta sámi girječálli ja ovtta sámi dahkosa girjjálašvuođabálkkašupmái 2011:s.
Noerhtelaanti raerien litteratuvrem saemien dajven vierhtiedimmiemoenehtse uvtedamme aktem saemien tjaelijem jïh aktem saemien *dahkosa litteratuvrenåasese 2011:sne.
Dat leat Rawdna Carita Eira dahkosiin ruohta muzetbeallji ruohta / löp svartöra löp.
Dah leah #Rawdna<np><ant><f><attr> Carita Eira *dahkosiin hajken *muzetbeallji hajken / *löp *svartöra *löp.
Lávdegottis leat leamaš mielde Line Merete Skarvik, Elli-Sivi Näkkäläjärvi ja John Erling Utsi.
Moenehtsisnie orreme mietie Line Merete Skarvik, Elli-Sivi Näkkäläjärvi jïh John Erling Utsi.
Musihkka
Musihke
Sámediggi lea ain dorjon prošeavtta Sápmi music.
Saemiedigkie annje dåårjeme prosjeektem Saepmie *music.
Sápmi music addá ovtta sámi artistii vejolašvuođa olles jagi ovddidit iežas artistan promoterema, turnedoaimma, skearruid báddema bokte jna.
Saemie *music vadta aktem saemien *artistii nuepiem dïeve jaepiem evtiedidh jïjtjemse *artistan *promoterema, *turnedoaimma, *skearruid *báddema jnv. gåaskoejin
Ovttasbargu Sápmi musicain lea oassi ovttasbargošiehtadusas mii lea Sámedikki ja Finnmárkku fylkkagieldda gaskka.
Ektiebarkoe Saepmie *musicain lea boelhke ektiebarkoelatjkosne mij lea Saemiedigkien jïh Finnmaarhken fylhketjïelten gaskemsh.
Prošeakta oaččui ruđaid jagi 2011 reviderejuvvon bušeahta bokte.
Prosjeekte beetnegidie åadtjoeji jaepien #2011<num><sem_year><sg><nom> revideeresovveme budsjehten baaktoe.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 171. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 171. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Mediafálaldat
Meedijefaalenasse
Sámediggi lea ságastallan sámi mediafálaldaga birra Kulturdepartemeanttain.
Saemiedigkie soptsestalleme saemien meedijefaalenassen bïjre Kulturdepartemeentine.
Áššit mat leat váldojuvvon ovdan departemeanttain leat Riikkaidgaskasaš sámi filbmaguovddáš, sámi mánáid-tv, erenoamážit julev- ja máttasámegillii, tv-prográmmaid sámegillii teksten, rekrutteremiin áŋgiruššan oažžut nuorra sámi mediaolbmuid, sámi filmmaid dubben ja speallofilmmaid teksten.
Aamhtesh mah fraamme ååktesovveme departemeentine årrodh Gaskenasjonaale saemien jielieguvviejarngen, saemien *mánáid-tv, joekoenlaakan luvlie- jïh åarjelsaemiengïelese, tv-programmi saemiengïelese *teksten, dåårrehtimmine eadtjaldovveme åadtjodh noere saemien meedijealmetjidie, saemien jielieguvvide *dubben jïh spïelejielieguvviej *teksten.
Bealit sohpe ain gulahallat dáid áššiid birra.
Bielieh annje latjkajin gaskestalledh daaj aamhtesi bïjre.
Departemeanta ja Samediggi leat maiddái soahpan ahte innovatiivvalaš prošeavttaiguin nugo Nuoraj-tv berre jotkojuvvot ja geavahuvvot ovdamearkan čuovvoleapmái go guoská sámegiela geavaheapmái mediain.
Departemeente jïh Saemiedigkie aaj latjkeme ahte *innovatiivvalaš prosjeektigujmie goh *Nuoraj-*tv byöroe #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jïh nuhtjesovvedh vuesiehtimmine dåeriedæmman goh dæjpa saemiengïelen provhkese meedijinie.
Deaŧalaš lea doarjut nuorra sámi mediaolbmuid dainna jurdagiin ahte joatkit Nuoraj-tv:in ja rekrutteret dasa.
Vihkele lea dåarjodh noere saemien meedijealmetjidie dejnie åssjalommesinie ahte jåerhkedh *Nuoraj-*tv:im jïh dan dåårrehtibie.
Nuoraj-tv oažžu njuolggodoarjaga Sámedikki 2012 bušeahta rájes.
*Nuoraj-*tv åådtje rïektedåarjegem Saemiedigkien 2012:n budsjehten raejeste.
Sámi girkoáššit
Saemien gærhkoeaamhtesh
Sámediggi searvvai Girkočoahkkimii cuoŋománus 2011 Tønsberggas.
Saemiedigkie Meatan Gærhkoetjåånghkese voerhtjesne 2011 *Tønsberggas.
Dán čoahkkimis mearriduvvui sámi girkoeallima strategiijaplána.
Daennie tjåanghkosne nænnoestovvi saemien gærhkoestujmien strategijesoejkesje.
Sámediggi meannudii dán plána 2010:s ja buvttii dasa cealkámuša.
Saemiedigkie gïetedalli daam soejkesjem 2010:sne jïh dan böökti #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc>.
Sámediggái lea deaŧalaš ahte sámi dimenšuvdna vuhtii váldojuvvo Norgga girkus, ja oaivvilda ahte mearriduvvon strategiijaplána lea buorre vuolggasadji dan oččodeapmái.
Saemiedægkan vihkele ahte saemien *dimenšuvdna vuehtieji ååktesåvva Nöörjen gærhkosne, jïh jeahta ahte nænnoestovveme strategijesoejkesje lea buerie feelemesijjie dan åådtjedæmman.
Valáštallan
*Valáštallan
Sámediggi háliida ahte sámi nuorat barget viššalit kultuvrrain ja valáštallamiin.
Saemiedigkie sæjhta ahte saemiem noerh rudtjebe/rudtjegåbpoe kultuvrine berkieh jïh *valáštallamiin.
Movttidahttin dihte lea Sámediggi 2011:s addán njeallje 25 000 ruvdnosaš stipeandda njealji nuorra kulturbargái ja valáštallái.
Eadtjaldehtieminie åvteste lea Saemiedigkie 2011:sne vadteme njieljie 25 000:m *ruvdnosaš stipeendh njieljien noere kultuvrebarkijasse jïh *valáštallái.
Kultur- ja valáštallanstipeanda 2011:s addojuvvui čuovvovaččaide; Christer Kjønsø Karlsenii (karate), Silje Westgård (čuoigan), Marie Sofie H. Hætta (spábbačiekčan) ja Marja Helene Fjellheim Mortensson (musihkka).
Kultuvre- jïh *valáštallanstipeanda 2011:sne #minngebe<adj><pl><ill> vadtasovvi; Christeren *Kjønsø Karlsenasse (*karate), Silje Westgård (tjoejkemen), Marie Sofie H./h. Hættan (raavratjïektjemen) jïh Marja Helene Fjellheimem Mortenssonen (musihke).
Sámediggi doaivu ahte stipeanda lea mielde movttiidahttimin dáid nuoraid, ja earáid, bargat viidáseappot kultuvrrain ja valáštallamiin.
Saemiedigkie håhkesje ahte stipeende lea mietie eadtjaldehtieminie daejtie noeride, jïh jeatjabidie, vijriehkåbpoe barkebe kultuvrine jïh *valáštallamiin.
Sámediggi oažžu jahkásaččat speallanruđaid Kulturdepartemeanttas.
Saemiedigkie fïerhten jaepien åådtje spealadimmiebeetnegidie Kulturdepartemeenteste.
Doarjaga ulbmilin lea doarjut erenoamáš sámi valástallandoaimmaid bisuheami ja viidáseappot ovddidit erenoamáš sámi valáštallandoaimmaid árbevirolaš sámi kultuvrra ovddideami oassin.
Dåarjoen ulmine lea dåarjodh sjïere saemien *valástallandoaimmaid tjöödtjestehtemem jïh vijrebh evtiedieh sjïere saemien *valáštallandoaimmaid aerpiesïejhme saemien kultuvren evtiedimmien boelhkine.
Doarjja galgá geavahuvvot vuosttažettiin mánáid- ja nuoraid doaimmaide.
Dåarjoe edtja voestegh nuhtjesovvedh @X> jïh noeri darjoemidie.
Sámediggi lea dán vuođul juolludan buot speallanruđaid 2011:s Sámiid valáštallanlihttui, SVL-N.
Saemiedigkie lea daan dïere laeviehtamme gaajhki spealadimmiebeetnegi 2011:sne Saemiej *valáštallanlihttui, #S<n><abbr><sg><acc>*VL-#N<n><abbr><gen>
Organisašuvdna lea geavahan ruđaid sámi valáštallama láhčima ovddideapmái mánáide ja nuoraide, ja erenoamážit lea deattuhuvvon heargevuodjima ja njoarostallama ovdánahttin.
Organisasjovne beetnegidie nuhtjeme saemien *valáštallama *láhčima evtiedæmman maanide jïh noeride, jïh joekoenlaakan #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *heargevuodjima jïh *njoarostallama evtiedimmien.
Sámediggi lea 2011:s ain juohkán doaibma- ja aktivitehtadoarjaga golmma sámi valáštallanorganisašuvnnaide.
Saemiedigkie lea 2011:sne annje juakeme darjome- jïh *aktivitehtadoarjaga golmen saemien *valáštallanorganisašuvnnaide.
Dat golbma organisašuvnna mat ožžot njuolga doarjaga Sámedikkis leat Sámiid valáštallanlihttu-Norga (SVL-N), Sámi spábbačiekčanlihttu (SSL) ja Sámi HeargevuodjinLihttu (SHL).
Dïhte golme organisasjovnh mah rïekte dåarjoem åadtjoeh Saemiedigkeste årrodh Saemiej *valáštallanlihttu-Nöörje (#S<n><abbr><sg><gen>*VL-N./n.), Saepmien raavratjïektjemelatjkoe (*SSL) jïh Saepmien *HeargevuodjinLihttu (*SHL).
Sámediggi gulahallá lávga sámi valáštallanorganisašuvnnaiguin, ja lea beroštupmi ahte dat ovttas galget láhčit valáštallandoaimmaid maiguin gozihuvvo sihke govdodat- ja njunušdássi.
Saemiedigkie gaskestalla *lávga saemiem *valáštallanorganisašuvnnaiguin, jïh lea ïedtje dah ektesne edtjieh laetjedh *valáštallandoaimmaid mejgujmie geehtesåvva dovne *govdodat- jïh *njunušdássi.
Sámi nuorat servet juohke nuppi jagi Arctic Winter Games (AWG) nammasaš doaluide.
Saemien noerh meatan #fïerhte<prn><ind><attr> #mubpie<adj><ord><sg><ill><attr> jaepien Arcticen Winteren Gamesen (*AWG) *nammasaš arrangemeentese.
AWG doalut leat árktalaš guovlluid nuoraid valáštallan- ja kulturdoalut.
*AWG arrangemeente leah arktihken dajvi noeride *valáštallan- jïh kultuvrearrangemeente.
2011:s lea leamaš fokus sámiid searvama ráhkkaneapmái AWG doaluin Whitehorses Canádas 2012:s.
2011:sne orreme *fokus saemiej meatan ryöjredæmman *AWG arrangemeentesne Whitehorsesne #Kanáda<np><top><sg><ine> 2012:sne.
AWG guovddáš árvvut leat kultuvrra ja kulturáddejumi goziheapmi, ustitvuohta ja iežas ja earáid árvvus atnin.
*AWG voernges aarvoeh leah kultuvren jïh kultuvregoerkesen geehteme, *ustitvuohta jïh jïjtjse jïh jeatjebi aarvosne utnemen.
Sámediggi oaivvilda ahte dát leat deaŧalaš bealit sámi nuoraide go sii galget deaivvadit eará álgoálbmotnuoraiguin ja eará árktalaš guovlluid nuoraiguin.
Saemiedigkie jeahta daah leah vihkeles bielieh saemien noeride goh dah edtjieh gaavnesjidh jeatjeben *álgoálbmotnuoraiguin jïh jeatjah arktihken dajvi noerigujmie.
Sámi dáiddáršiehtadus
Saemien tjiehpijelatjkoe
Sámediggi ja Sámi Dáiddárráđđi leat dahkan ovttasbargošiehtadusa 2004:s mii mearkkaša dan ahte bealit šiehtadallet jahkásaččat sámi dáiddáršiehtadusa rámma.
Saemiedigkie jïh Saepmien Tjiehpijeraerie ektiebarkoelatjkoem dorjeme 2004:sne mij dam krööhkeste ahte bielieh fïerhten jaepien raarahtellieh saemien tjiehpijelatjkoen mierien.
Borgemánus 2011 sohpe bealit ahte dáiddáršiehtadusa rámma 2012:s galgá leat 6 295 000 ru.
Mïetskesne 2011:n latjkajin bielieh ahte tjiehpijelatjkoen mierie 2012:sne edtja årrodh 6 295 000 *ru.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 172. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 172. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Dás lei lassáneapmi 380 000 ru jagi 2011 dáiddáršiehtadusa ektui.
Daelie lij læssanimmie 380 000:n *ru jaepien #2011<num><sem_year><sg><nom> tjiehpijelatjkoen muhteste.
Šiehtadussii gullet čuovvovaš doaibmabijut: dáiddafoanda 700 000 ru stipeanda sámi dáiddáriidda 2 450 000 ru doaibmadoarjja sámi dáiddárorganisašuvnnaide ja Sámi dáiddárráđđái 2 150 000 ru sámi govvadáidaga ja dáiddadujiid oastinortnet 370 000 ru fágalaš bagadeapmi 275 000 ru čájáhusbuhtadus 50 000 ru čáppagirjjálašvuođa, luđiid ja musihka oastinortnet 300 000 ru
Lotjkese guvlieh minngebe råajvarimmieh: tjeahpoefåante 700 000 *ru stipeende saemien tjiehpijidie 2 450 000 *ru darjomedåarjoe saemien tjiehpijeorganisasjovnide jïh Saepmien tjiehpijeraaran 2 150 000 *ru saemieh guvvietjeahpoen jïh tjeahpoevætnoej åestemeöörnege 370 000 *ru faageles buerkiestimmie 275 000 *ru *čájáhusbuhtadus 50 000 *ru heevehtslitteratuvrh, *luđiid jïh musihken åestemeöörnege 300 000 *ru
Sámi dáiddárráđđi hálddaša dáid ruđaid mat leat šiehtadusas, spiehkastahkan lea govvadáidaga ja dáiddaduoji oastinortnet, maid RiddoDuottarMuseat hálddaša.
Saemien tjiehpijeraerie reerie daejtie beetnegidie mah latjkosne, *spiehkastahkan lea guvvietjeahpoen jïh tjeahpoevætnoen åestemeöörnege, maam RiddoDuottarMuseat reerie.
Sámedikki nuoraidpolitihkalaš lávdegoddi
Saemiedigkien *nuoraidpolitihkalaš moenehtse
Sámedikki nuoraidpolitihkalaš lávdegoddi (SNPL) doaibmá oktavuohtalađasin sámi nuoraid ja Sámedikki gaskka, muhto maiddái gulaskuddaninstánsan ja ”goziheaddji” Sámedikki guovdu nuoraidáššiid oktavuođas.
Saemiedigkien *nuoraidpolitihkalaš moenehtse (SNPL) jåhta *oktavuohtalađasin saemien noeri jïh Saemiedigkien gaskemsh, mohte aaj *gulaskuddaninstánsan jïh ”geehtijen” Saemiedigkien gaskoeh noeriaamhtesi gaskesisnie.
Dieinna lágiin sáhttá SNPL veahkehit Sámedikki nuoraidprofiila ja nuoraidpolitihka hábmemis.
Duejnie vuekine maahta SNPL Saemiedigkiem viehkiehtidh *nuoraidprofiila jïh noeripolitihken hammosne.
SNPL:s leat leamaš guhtta čoahkkima 2011:s.
SNPL:sne orreme govhte tjåanghkoeh 2011:sne.
SNPL lea searvan maiddái sierra konferánssaide ja semináraide, ja lea doallan sáhkavuoruid ja searvan paneladigáštallamiidda muhtun oktavuođain.
SNPL aaj #meatan<adv><prfprc> sjïere konferaanside jïh seminaaride, jïh #steeredh<vblex><iv><prfprc> lahtestimmide jïh meatan *paneladigáštallamiidda #muvhtie<prn><ind><pl><ine> gaskesinie.
Dasto lea SNPL juohkán dieđuid valáštallandoaluin ja lea galledan sierra joatkkaskuvllaid juohkin dihte dieđuid SNPL, Sámedikki ja Sámedikki jienastuslohkui čáliheami birra.
Dehtie minngede SNPL:m juakeme daajrojde *valáštallandoaluin jïh goevlelamme sjïere jåarhkeskuvlide juekieminie åvteste daajroej SNPL, Saemiedigkien jïh Saemiedigkien veeljemelohkese #tjaeledh<vblex><tv><der_h><vblex><der_nomact><n><sg><gen> bïjre.
SNPL lei mielde lágideamen nuoraidseminára ja bargobáji Riddu Riđđu festiválas.
SNPL lij mietie öörnedehtieminie noeriseminaarem jïh *bargobáji Riddu Riddum festivaalesne.
Čoahkkimis mii dollojuvvo jahkásaččat SNPL ja Mánáidáittardeaddji gaskka ledje fáddán sámi áššit nugo oahpponeavvut, davviriikkalaš ovttasbargu ja sámi mánáid demokráhtalaš searvan.
Tjåanghkosne mij fïerhten jaepien #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> SNPL:n jïh Maanajvaaksjovmeorgaanen gaskemsh lin aamhtesinie saemien aamhtesh goh learoevierhtieh, noerhtelaanti ektiebarkoe jïh saemien maanaj demokraateles/demokrateles meatan.
SNPL lei mielde lágideamen Sámi parlamentáralaš ráđi nuoraidseminára Suoločielggis Suomas.
SNPL lij mietie öörnedehtieminie Saepmien parlamentarihkeles raeriem noeriseminaare Suoločielgijjesne Soemesne.
Konferánssa fáddán ledje árbedieđut ja turisma.
Konferaansen aamhtesinie lin aerpiedaajroeh jïh *turisma.
Ovdalis gielda- ja fylkkadikkeválgga ávžžuhii SNPL iežas bloggas ja FB:s nuoraid geavahit jienastanvuoigatvuođaset.
*Ovdalis tjïelte- jïh fylhkedigkienveeljeme heesti SNPL jïjtjse *bloggas jïh *FB:#s<n><abbr><sg><acc> noeri nuhtjedh gïelevedtemereaktam.
SNPL áigu čuovvolit geahččalanortnega evaluerema mii guoská 16 jahkásaččaid jienastanvuoigatvuhtii válljejuvvon gielddain, SNPL barggu ektui vuolidit ahkeráji Sámedikki jienastanlohkui čáliheapmái.
SNPL sæjhta dåeriedidh pryövenasseöörnegen vuarjasjimmiem mij dæjpa 16:n #jaapetje<adj><pl><gen> gïelevedtemereaktese veeljesovveme tjïeltine, SNPL barkoen muhteste badtehtidh aaltereraejiem Saemiedigkien gïelevedtemelohkese #tjaeledh<vblex><tv><der_h><vblex><der_nomact><n><sg><ill>.
Ovttas Suoma ja Ruoŧa sámedikki nuoraidráđiiguin lágidii SNPL miniseminára Sámi parlamentáralaš ráđi (SPR) nuoraidpolitihka birra.
Ektesne Soemen jïh Sveerjen saemiedigkien noeriraeriejgujmie öörnedehti SNPL:m *miniseminára Saepmien parlamentarihkeles raerien (SPR) noeripolitihken bïjre.
Nuoraidráđit bukte cealkámuša maiddái sámi parlamentarihkkáriid konferánssa loahppadokumentii, ja sis lei sierra áššeovddidus oktasaš sámi nuoraidráđi ásaheapmái Sámi parlamentáralaš ráđi oktavuhtii.
Noeriraerieh #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> bööktin aaj saemien *parlamentarihkkáriid konferaansen minngiegietjietjaatsegasse, jïh dejnie lij sjïere *áššeovddidus ektie saemien noeriraerien tseegkemasse Saepmien parlamentarihkeles raerien gaskesasse.
Dat mearriduvvui maŋŋá Sámi parlamentáraláš ráđis.
Dïhte mænngan Saepmien nænnoestovvi *parlamentáraláš raeresne.
SNPL jođiheaddji lei mielde dán jagáš sešuvnnas álgoálbmogiid Bissovaš Forumis.
SNPL:n juhtiehtæjja mietie lij daan jaapetjen *sešuvnnas aalkoeåålmegi Vihties Forumisnie.
Doppe čadnui oktavuohta earret eará UN Indigenous Youth Caucus nammasaš organisašuvnnain.
Debpene #gårredidh<vblex><tv><der_passs><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> gaskese gaskem jeatjah *UN *Indigenous Youth Caucus *nammasaš organisasjovnine.
Nuoraid váldečielggadus lea lávdegoddi mii galgá čielggadit nuoraid válddi ja searvama servodagas.
Noeri *váldečielggadus lea moenehtse mij edtja tjïelkedidh noeri ååkten jïh meatan siebriedahkesne.
Ráđđehus lea nammadan lávdegotti.
Reerenasse moenehtsem nammoehtamme.
SNPL lea buktán cealkámuša čielggadussii.
SNPL #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> buakteme boejhkehtassese.
Sii válde ovdan earret eará dan movt negatiivvalaš mediabeaggin sámi áššiid hárrái, sáhttá dagahit ahte sámi mánáide ja nuoraide šaddá váttis oččodit váikkuhanfámu sámi áššiide.
Dah fraamme ååktin gaskem jeatjah dam guktie *negatiivvalaš meedijesåaltjen saemien aamhtesi gaavhtan, maahta darjodh ahte saemien maanide jïh noeride sjædta geerve åådtjedidh soptsestimmiem saemien aamhtesidie.
Dákko čujuhedje sii áššái Romssa suohkanis sámigiela hálddašanguvlui laktima ektui.
*Dákko tjaatsestin dah aamhtesasse Romsan tjïeltesne saemiengïelen reeremedajvese *laktima moenemetseahkan.
Sámi nuoraid áŋgiruššan sáhttá buktit stuorra noađi ovttaskas olbmuide.
Saemien noeri eadtjaldovveme maahta stoere maajsoem buektedh oktegs almetjidie.
Lávdegotti raporta ovddiduvvui 2011 juovlamánus.
Moenehtsen reektehts 2011:m #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> goevesne.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 173. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 173. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Ohcanvuđot váikkuhangaskaoamit kultuvrii
#Ohcan<np><cmp_sgnom><cmp>våaromen dïedtetsavtshvierhtieh kultuvrese
Doarjja musihkkaalmmuhemiide
Dåarjoe musihkebæjjoehtimmide
Dainna ortnegiin háliida Sámediggi lasihit doaibmabijuid sámi musihkkaalmmuhemiid siskkobealde, ja dieinna lágiin sihkkarastit sámi musihka oažžuma.
Dejnie öörneginie sæjhta Saemiedigkie råajvarimmide lissiehtidh saemien musihkebæjjoehtimmiej sisnjelen, jïh duejnie vuekine gorredidh saemien musihken åadtjomem.
Jagi 2011 bušeahtas lei várrejuvvon 1 900 000 ru musihkkaalmmuhemiide.
Jaepien 2011 budsjehtesne bïedtesovveme #1 900 000<num><arab><sg><ill><attr> *ru musihkebæjjoehtimmide.
1 962 000 ru juolluduvvui doarjja musihkkaalmmuhemiide ja 30 prošeavtta gaskkas ožžo 13 prošeavtta doarjaga.
1 962 000 *ru laeviehtovvi dåarjoe musihkebæjjoehtimmide jïh 30:n prosjeekten gaskesne åadtjoejin 13 prosjeekth dåarjoem.
Ohcamat ledje oktiibuot 5 495 000 ru ovddas.
Ohtsemh lin *oktiibuot 5 495 000:n *ru åvteste.
Dán jagi vuoruhuvvojedje earret eará mánáid musihkka ja nuorra artisttaid musihkkaalmmuheamit.
Daan jaepien gaskem jeatjah #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><pl> maanaj musihke jïh noere *artisttaid musihkebæjjoehtimmieh.
Earret eará ledje Lars Ante Kuhmunen, Rolffa, Alit Boazu, Elin Kåven, Ivvár, Axel Ante sin searvvis geat ožžo doarjaga Sámedikkis dán ortnega bokte.
Gaskem jeatjah lin Lars Ante Kuhmunen, Rolffa, Alijjh Bovtse, Elin Kåven, Ivvár, Axel Ante daj siebresne gïeh dåarjoem åadtjoejin Saemiedigkeste daan öörnegen baaktoe.
Doarjja girjjálašvuhtii
Dåarjoe litteratuvrese
Dainna ortnegiin háliida Sámediggi láhčit diliid nu ahte sáhtášedje eanet almmuhit sámi girjjálašvuođa.
Dejnie öörneginie sæjhta Saemiedigkie tsiehkide laetjedh nimhtie ahte maehtieh jeenje bæjjoehtidh saemien litteratuvrem.
Jagi 2011 bušeahtas lei várrejuvvon 4 586 000 ru girjjálašvuhtii.
Jaepien 2011 budsjehtesne bïedtesovveme #4 586 000<num><arab><sg><ill><attr> *ru litteratuvrese.
2 586 000 ru juolluduvvui ohcanvuđot váikkuhangaskaomiid bokte kultuvrii, ja 2 000 000 ru addojuvvui Sámeálbmotfoandda bokte.
2 586 000 *ru laeviehtovvi ohtsemevåaromen dïedtetsavtshvierhtiej baaktoe kultuvrese, jïh 2 000 000 *ru Sámeálbmotfoandan baaktoe vadtasovvi.
Midjiide bohte 63 ohcama maid gaskkas 24 ohcamii juolluduvvui doarjja.
Mijjese böötin 63 ohtsemh mej gaskesne #24<num><arab><sg><ill><attr> ohtsemasse laeviehtovvi dåarjoe.
Oppalaččat addojuvvui doarjja čáppagirjjálašvuhtii 64 %, fágagirjjálašvuhtii 24 % ja jietnagirjjiide 12 %.
Ellieslaakan vadtasovvi dåarjoe heevehtslitteratuvrese 64 %, faagelitteratuvrese 24 % jïh tjoejegærjide 12 %.
Sámediggái lea leamaš deaŧalaš addit doarjaga sihke julev-, mátta- ja davvisámegillii.
Saemiedægkan orreme vihkele vedtedh dåarjoem dovne luvlie-, *mátta- jïh noerhtesaemiengïelese.
3 prošektii addojuvvui doarjja bálddalagaid almmuhemiiguin, 15 prošektii davvisámegillii, 3 julevsámegillii ja 3 máttasámegillii.
3 prosjeektese vadtasovvi dåarjoe *bálddalagaid bæjjoehtimmiejgujmie, #15<num><arab><sg><ill><attr> prosjeektese noerhtesaemiengïelese, #3<num><arab><sg><ill><attr> julevsaemiengïelese jïh #3<num><arab><sg><ill><attr> åarjelsaemiengïelese.
Mánáid ja nuoraid kulturdoaibmabijut
Maanaj jïh noeri kultuvreråajvarimmieh
Sámediggi háliida láhčit diliid máŋggalágan kulturdoaimmaide mánáide ja nuoraide.
Saemiedigkie sæjhta tsiehkide laetjedh gelliesåarhts kultuvredarjoemidie maanide jïh noeride.
Danne lei 2011:s várrejuvvon 2 130 000 ru kulturdoaibmabijuide mánáide ja nuoraide, maŋŋá reviderema ja maŋŋá go doarjjalohpádusat gessojuvvojedje ruovttoluotta.
Dannasinie lij 2011:sne bïedtesovveme #2 130 000<num><arab><sg><ill><attr> *ru kultuvreråajvarimmide maanide jïh noeride, mænngan revideeremen jïh mænngan goh dåarjoedååjvehtsh bååstede geasasovvin.
2 615 000 ru juolluduvvui iešguđetlágán prošeavttaide.
2 615 000 *ru ovmessie prosjeektide laeviehtovvi.
Ohcamat ledje oktiibuot boahtán 5 607 000 ru ovddas.
Ohtsemh lin *oktiibuot båateme 5 607 000:n *ru åvteste.
62 ohcama gaskkas juolluduvvui 34 prošektii doarjja.
62 ohtsemen gaskesne laeviehtovvi #34<num><arab><sg><ill><attr> prosjeektese dåarjoe.
Guokte ohcama sáddejuvvojedje ruovttoluotta almmá realitehta meannudeami haga.
Göökte ohtsemh bååstede seedtesovvin namhtah *realitehta gïetedallemen namhtah.
Sámediggi addá doarjagiid ollu máŋggalágan prošeavttaide mat leat láhččojuvvon sámi mánáid ja nuoraid várás.
Saemiedigkie dåarjojde vadta jeenje gelliesåarhts prosjeektide mah laatjasovveme saemien maanaj jïh noeri muhteste.
Earret eará lea addojuvvon doarjja máŋgga musihkkadoaibmabijuide maidda mánát ja nuorat servet ja main sáhttet leat árjjalaččat mielde oahppamin musihka.
Gaskem jeatjah vadtasovveme dåarjoe gellien musihkeråajvarimmide mejtie maanah jïh noerh meatan jïh mejnie eadtjohkes maehtieh mietie lïereminie musihkem.
Dás sáhttit namuhit juoigankurssa heivehuvvon mánáide ja nuoraide, idola sámi mánáide ja nuoraide, konseartta/vávváteáhtera, nu gohčoduvvon Jienaš.
Daelie maehtebe joejkemekursem moenedh sjïehtelovveme maanide jïh noeride, *idola saemien maanide jïh noeride, *konseartta/*vávváteáhtera, nimhtie gohtjesovveme Tjoejetjen.
Sámediggi oaidná maiddái ahte ohcamat sámi teáhterdoibmii lassánit.
Saemiedigkie aaj vuajna ahte ohtsemh saemien teaateredarjoemasse læssanieh.
Eará kulturdoaibmabijut
Jeatjah kultuvreråajvarimmieh
Sámediggi háliida ahte leat girjás sámi kultuvrralaš doaimmat.
Saemiedigkie sæjhta ahte leah trablehke saemien kulturelle darjomh.
Danne lei 2011:s várrejuvvon 4 226 000 ru eará kulturdoaibmabijuide, maŋŋá reviderema ja go doarjjalohpádusat gessojuvvojedje ruovttoluotta.
Dannasinie lij 2011:sne bïedtesovveme 4 226 000 *ru jeatjah kultuvreråajvarimmide, mænngan revideeremen jïh goh dåarjoedååjvehtsh bååstede geasasovvin.
4 243 000 ru juolluduvvui doarjja prošeavttaide.
4 243 000 *ru laeviehtovvi dåarjoe prosjeektide.
Oktiibuot ohccojuvvui prošeavttaide 14 610 000 ru.
*Oktiibuot prosjeektide ohtsesovvi 14 610 000 *ru.
Bohte oktiibuot 171 ohcama, ja daid gaskkas ožžo 89 prošeavtta doarjaga.
Böötin *oktiibuot 171 ohtsemh, jïh daj gaskesne åadtjoejin 89 prosjeekth dåarjoem.
17 prošeavtta eai realitehta meannuduvvon, ja 2 ohcama gesse ohccit ieža ruovttoluotta.
17 prosjeekth eah *realitehta gïetedallh, jïh 2:m ohtsemh geesin ohtsijh jïjtjh bååstede.
Sámediggi oaidná ahte ohcamat Sámi álbmotbeaivvi čalmmusteapmái lassánit man oktavuođas doarjjaoažžut leat miehtá Sámi.
Saemiedigkie vuajna ahte ohtsemh Saepmien aalmogebiejjien gåhtsajehtiemasse læssanieh man gaskesisnie dåarjoeåadtjojh årrodh abpe Saepmien.
Sámediggi addá doarjaga maiddái festiválaid artisttaid bálkkáide, sihke unna ja stuorra festiválaide dán ortnega bokte.
Saemiedigkie dåarjoem vadta aaj festivaali *artisttaid baalhkide, dovne onne jïh stoere festivaalide daan öörnegen baaktoe.
Dasto oaidná Sámediggi ahte duodjeprošeavttat lassánit ja eanet ja eanet olbmot háliidit lágidit kurssaid.
Dehtie minngede vuajna Saemiedigkie ahte vætnoeprosjeekth læssanieh jïh jeenje jïh jeenje almetjh sijhtieh kurside öörnedehtedh.
Lágiduvvojit maiddái ollu stuorra kulturdoalut main Sámediggi lea stuorra ruhtadeaddji.
aaj #Öörnedehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> jeenje stoere kultuvrearrangemeente mejnie Saemiedigkie lea stoere laeviehtæjja.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 174. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 174. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Sámegielat sárggusgovvaráiddut
Saemiengïeleh guvvieguvvieraajroeh
Sámediggi háliida ahte almmuhuvvojit sámegielat sárggusgovvaráiddut.
Saemiedigkie sæjhta ahte bæjjoehtovvieh saemiengïeleh guvvieguvvieraajroeh.
Jagi 2011 bušeahtas lei várrejuvvon 460 000 ru dán ulbmilii.
Jaepien 2011 budsjehtesne bïedtesovveme 460 000 *ru daan ålman.
Bohte guokte ohcama, mas nubbái juolluduvvui 460 000 ru.
Böötin göökte ohtsemh, mestie måbpan laeviehtovvi 460 000 *ru.
Sámi girjelágádusat
Saemien gærjabertemh
Sámediggi áigu láhčit diliid nu ahte šaddet árjjalaš sámi lágádusat.
Saemiedigkie sæjhta tsiehkide laetjedh nimhtie ahte sjidtieh eadtjohke saemien bertemh.
Jagi 2011 bušeahtas lei danne várrejuvvon 2 750 000 ru daidda.
Jaepien 2011 budsjehtesne dannasinie lij bïedtesovveme 2 750 000 *ru dejtie.
Oktiibuot juolluduvvui 2 956 000 ru.
*Oktiibuot laeviehtovvi 2 956 000 *ru.
Bohte guhtta ohcama.
Böötin govhte ohtsemh.
Olles submi mii lea várrejuvvon sámi lágádusaide juogaduvvo lágádusaide vuođđodoarjjan, aktivitehtadoarjjan ja doarjjan vuovdaleapmái ja juohkimii.
Ollesne *submi mij bïedtesovveme saemien bertemidie bertemidie #joekedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> våaromedåarjojne, *aktivitehtadoarjjan jïh dåarjojne *vuovdaleapmái jïh juekiemasse.
Váiddameannudeapmi dagahii dan ahte bušeahtas šattai liigegeavaheapmi.
Klååkemegïetedalleme dam darjoeji ahte budsjehtesne sjïdti *liigegeavaheapmi.
Sámediggi lea duhtavaš go lágádusat mat devdet juolludaneavttuid leat nannosat, ja go gávpejohtu lea badjel 500 000 ru ja go sámegielat almmuheamit leat unnimusat 75 % bruttogávpejođus nugo gáibiduvvo juolludaneavttuid mielde.
Saemiedigkie madtjele goh bertemh mah laeviehtimmiemoenemetsiehkide dievhtieh nænnoes, jïh goh *gávpejohtu bijjelen 500 000:n lea *ru jïh goh saemiengïeleh bæjjoehtimmieh unnemes 75:m % *bruttogávpejođus goh laeviehtimmiemoenemetsiehkiej mietie krïevesåvva.
Sámi deaivvadanbáikkit
Saemien gaavnedimmiesijjieh
Sámedikki mielas lea deaŧalaš ahte leat deaivvadanbáikkit mat doibmet sámi giela ja kultuvrra gaskkustan- ja ovdánahttinarenan.
Saemiedigkien mïelesne vihkele ahte leah gaavnedimmiesijjieh mah juhtieh saemien gïelen jïh kultuvren deanahtimmie- jïh evtiedimmiesijjine.
Jagi 2011 bušeahtas lei danne várrejuvvon 1 1750 000 ru sámi deaivvadanbáikkiide.
Jaepien 2011 budsjehtesne dannasinie lij bïedtesovveme 1 1750 000 *ru saemieh gaavnedimmiesijjide.
Oktiibuot bohte 13 ohcama 2 334 000 ru ovddas.
*Oktiibuot böötin 13 ohtsemh 2 334 000:n *ru åvteste.
Buohkat eai ožžon doarjaga dán ortnega bokte, go ohcciin eai lean doaimmat mat gusket mánáide, nuoraide ja vuorrasiidda.
Gaajhkesh eah dåarjoem åadtjoeh daan öörnegen baaktoe, goh ohtsiji eah leah darjomh mah maanide dijpieh, noeride jïh #båeries<adj><pl><ill>.
Doarjja addojuvvui guđa deaivvadanbáikái oktiibuot 852 050 ru ovddas maid gaskkas 3 deaivvadanbáikkis lei oktasaš duodjebádji.
Dåarjoe vadtasovvi govhten gaavnedimmiesæjjan *oktiibuot 852 050:n *ru åvteste maam gaskesne #3<num><arab><sg><ine><attr> gaavnedimmiesijjesne lij #ektie<adj><sg><nom> *duodjebádji.
Dasa lassin leat 3 deaivvadanbáikkis doaibmabijut mat njuolga čatnasit doaimmaide mat gusket mánáide, nuoraide ja vuorrasiidda.
Dan lissine leah #3<num><arab><sg><ine><attr> gaavnedimmiesijjesne råajvarimmieh mah rïekte *čatnasit juhtiden mah maanide dijpieh, noeride jïh #båeries<adj><pl><ill>.
Deaivvadanbáikkit, mat ožžo doarjaga dán ortnega bokte, leat seamma go 2010:s.
Gaavnedimmiesijjieh, mah dåarjoem åadtjoejin daan öörnegen baaktoe, seamma leah goh 2010:sne.
Investerendoarjja sámi girjebussiide
*Investerendoarjja saemien gærjabusside
Sámediggi áigu bisuhit ja viiddidit sámi girjebussefálaldaga.
Saemiedigkie sæjhta tjöödtjestehtedh jïh vijriedidh saemien gærjabussefaalenassem.
Jagi 2011 bušeahtas lei danne várrejuvvon 2 500 000 ru sámi girjebussiid oastimii.
Jaepien 2011 budsjehtesne dannasinie lij bïedtesovveme 2 500 000 *ru saemieh gærjabussi åestiemasse.
Vuoruhemiin oidno ahte sámi girjebusset julevsámi guovllus leat vuoruhuvvon.
Prijoriteradimmine vååjnoe ahte saemien gærjabussh julevsaemien dajvesne #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Olles várrejuvvon submi manai Divttasvuona suohkanii, mas lea girjebussefálaldat julevsámi guovllus.
Dïeve bïedtesovveme *submi mïnni Divttasvuotnan tjïeltese, mesnie lea gærjabussefaalenasse julevsaemien dajvesne.
Sis lea maiddái ovttasbargu lagaš gielddaiguin Ruoŧa bealde.
Daj aaj lea ektiebarkoe gietskies tjïeltigujmie Sveerjen bieleste.
5 Ealáhusat
5 Jielemh
Sámedikki váldomihttomearrin ealáhusaid oktavuođas lea ahte mii dáhttut nana ja juohkelágan ealáhuseallima mii vuhtii váldá sámi kultuvrra, luonddu ja birrasa sámi guovlluin.
Saemiedigkien åejvieulmiemierine jielemi gaskesisnie lea mijjieh sïjhtebe nænnoes jïh *juohkelágan jielemestujmiem mij vuehtieji ååktoe saemien kultuvrem, eatnemem jïh byjresem saemien dajvine.
Mii fertet bisuhit dan barggolašvuođa mii juo lea sierra ealáhusaid siskkobealde.
Mijjieh tjoerebe tjöödtjestehtieh dam *barggolašvuođa mij joe sjïere jielemi sisnjelen lea.
Sámi guovlluin lea stuorra eretfárren, erenoamážit nissonolbmuid gaskkas.
Saepmien dajvine lea stoere olkesejuhteme, joekoenlaakan nyjsenæjjaj gaskesne.
Danne mii sávvat eanet nissonolbmuid fitnodateaiggádin ja ealáhusdoallin.
Dannasinie mijjieh jeenje nyjsenæjjide vaajtelibie sïelteaajhterinie jïh #jieleme<n><cmp_sgnom><cmp>#steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><ess>.
Dát sáhttá váikkuhit nana ja ealli servodagaide gos olbmot háliidit ássat.
Daate maahta dijpedh nænnoes jïh dyjren/dyren siebriedahkide sijjesne almetjh sijhtieh veasodh.
Sámedikkis leat máŋggalágan bargovuogit movt dáid mihttomeriid juksat.
Saemiedigkien leah gelliesåarhts barkoevuekieh guktie daejtie ulmide jaksebe.
Mii gulahallat viidát stáhta eiseválddiiguin, sihke čoahkkimiin, konsultašuvnnain ja ealáhusšiehtadallamiin sierra ealáhusaid hárrái.
Mijjieh vijrieslaakan gaskestallebe staaten åejvieladtjigujmie, dovne tjåanghkojne, konsultasjovnine jïh jielemeraarahtalleminie sjïere jielemi gaavhtan.
Mii gulahallat maiddái ealáhusorganisašuvnnaiguin, gielddaiguin ja doarjjaohcciiguin.
Mijjieh aaj gaskestallebe jielemeorganisasjovnigujmie, tjïeltigujmie jïh dåarjoeohtsijigujmie.
Sámi ealáhusat gáibidit dávjá stuorra areálaid.
Saemien jielemh daamhtah krievieh stoere goelpeneståarojde.
Ollu barggus maid Sámediggi dahká eanavuoigatvuođaiguin lea oassi sámi ealáhusovddideami rámmaeavttuin.
Jeenje barkosne maam Saemiedigkie eatnemereaktajgujmie dorje lea boelhke saemien jielemeevtiedimmien mieriekrïeveminie.
Sámedikki ealáhusovddidandieđáhus
Saemiedigkien jielemenevtiedimmiebïevnese
Sámediggi lea ráhkadan ealáhusovddidandieđáhusa.
Saemiedigkie jielemenevtiedimmiebïevnesem dorjeme.
Ealáhusovddidanbarggu váldomihttomearrin lea háhkat nana ja juohkelágan ealáhuseallima, dakkár ealáhuseallima mii vuođđuduvvo sámi kultuvrii, lundui ja birrasii, ja mii váldá daid vuhtii, ja maid háhkat dakkár ealáhuseallima mii lea vuođđun ceavzilis báikegottiide gos olbmot háliidit ássat.
Jielemenevtiedimmiebarkoen åejvieulmiemierine lea skååffedh nænnoes jïh *juohkelágan jielemestujmiem, dagkeres jielemestujmiem mij tseegkesåvva saemien kultuvrese, eatnamasse jïh byjresasse, jïh mij dejtie ååktoe vuehtieji, jïh maam skååffebe dagkeres jielemestujmiem mij våaroeminie *ceavzilis sijjiegedtide sijjesne almetjh sijhtieh veasodh.
Dán dieđáhusas leat vihtta áŋgiruššansuorggi vuoruhuvvon.
Daennie bïevnesisnie leah vïjhte barkoesuerkieh #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Dat lea rámmaeavttut vuođđoealáhusain, geasuheaddji báikegottit, kulturealáhusat, ja innovašuvdna, dutkan ja árvoháhkan.
Dïhte mieriekrïevemh våaromejielieminie, giesije sijjiegedtieh, kultuvrejielemh, jïh *innovašuvdna, goerehtem jïh aarvoeskååffemen.
Maŋimuš áŋgiruššansuorgi lea gelbbolašvuođalokten ja ođđahutkamat.
Minngebe barkoesuerkie lea maahtaldahkenlutnjeme jïh orrehæhtadimmieh.
Boahtteáiggi ealáhuspolitihkas biddjojuvvo eanet fuomášupmi kulturealáhusaide ja sámi kultuvrii.
Båetijen aejkien jielemepolitihkesne bïejesåvva jeenje åssjalommes kultuvrejieliemidie jïh saemien kultuvrese.
Sámediggi lea válljen bidjat sámi mátkeealáhusaid ja duoji doahpagii kulturealáhusat.
Saemiedigkie veeljeme bïejedh saemien fealadimmiejieliemidie jïh vætnoem lahtesasse kultuvrejielemh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 175. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 175. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Ealáhusdieđáhusa mihttomearit ja strategiijat leat heivehuvvon doaibmabijuid bokte 2012 bušeahtas.
Jielemebïevnesen ulmieh jïh strategijh sjïehtelovveme råajvarimmiej baaktoe #2012<num><arab><sg><ine><attr> budsjehtesne.
Sámediggeráđđi lea juo mearridan prográmmačilgehusa lotnolasealáhusaid árvoháhkanprográmmii ja sámi mátkeealáhusaide.
Saemiedigkieraerie joe nænnoestamme programmetjïelkestimmiem *lotnolasealáhusaid aarvoeskååffemeprogrammese jïh saemien fealadimmiejieliemidie.
Sámediggi lea ráhkadahttán ovddidananalysa 22 gielddas sámi guovlluin.
Saemiedigkie evtiedimmiejoekehtimmiem #darjodh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><prfprc> #22<num><arab><sg><ine><attr> tjïeltesne saemien dajvine.
Analysa lea vuođđun bargui ealáhusovddidandieđáhusain.
Joekehtimmie lea våaroeminie borkese jielemenevtiedimmiebïevnesinie.
Dát čájeha ahte sámi guovlluin leat stuorra hástalusat ollu surggiin.
Daate vuesehte ahte saemien dajvine leah stoere haestemh jeenje suerkine.
Dát hástalusat leat earret eará gánnáhahttivuođa bisuheami, innovašuvnnaid ja ásaheaddjidávjodaga ja ahtanuššama oktavuođas ealáhuseallimis.
Daah haestemh gaskem jeatjah leah *gánnáhahttivuođa tjöödtjestehtemen, *innovašuvnnaid jïh *ásaheaddjidávjodaga jïh *ahtanuššama gaskesisnie jielemestujmesne.
Sámi guovlluin leat hástalusat maiddái ássama bisuhemiin.
Saepmien dajvine leah haestemh aaj veasomen tjöödtjestehtieminie.
Dan geažil go unnit riegádit mánát ja olbmot fárrejit distrivttain stuorát čoahkkebáikkiide.
Dan dïete goh onnh reakadieh maanah jïh almetjh juhtieh *distrivttain stoerebe tjåahkesijjide.
Dat mii lea buorre lea dat go oahppodássi eanaš sámi guovlluin lea buoret go sámi guovlluid olggobealde.
Dïhte mij buerie lea dïhte goh learoedaltese jeenjemes saemien dajvine buerebe goh saemien dajvi ålkolen.
Raporta čájeha ahte eanaš sámi guovllut geasuhit unnán ássansaji ektui, muhto buorebuččat fitnodatgeasuheami ektui.
Reektehts vuesehte ahte jeenjemes saemien dajvh giesieh ånnetji årromedajven muhteste, mohte #buerie<adj><comp><der_dimin><adj><pl><nom> sïeltegiesemen muhteste.
Dat čájeha maiddái ahte ollu sámi guovlluin leat buoret bálvalusat nugo gávppašeami, idjadeami, bálvalusaid ja doaimmaid ektui.
Dïhte aaj vuesehte ahte jeenje saemien dajvine leah buerebe dïenesjh goh åesiestimmien, jïjjedimmien, dïenesji jïh darjomi muhteste.
Sámediggi áigu ráhkadahttit ođđa analysa ovdáneamis sámi guovlluid gielddain.
Saemiedigkie sæjhta orre joekehtimmiem #darjodh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><inf> evtiedimmesne saemien dajvi tjïeltine.
Dát lea viiddiduvvon guoskat maiddái guovtti máttasámi gildii.
Daate #vijriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> aaj dïjpedh göökten åarjelsaemien tjïeltese.
Analysa galgá eanet bidjat guovddážii innovašuvnnaid, sisafárrema ja oahppodási.
Joekehtimmie edtja jeenje jarngese bïejedh *innovašuvnnaid, sïjsejuhtemem jïh learoedaltesem.
Ovttasbargu
Ektiebarkoe
Stuorradiggedieđáhus ođđa eanadoallo- ja biebmopolitihka birra
Stoerredigkiebïevnese orre laanteburrie- jïh beapmoepolitihken bïjre
Sámediggi lea buktán cealkámuša stuorradiggedieđáhussii ođđa eanadoallo- ja biebmopolitihka birra.
Saemiedigkie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> buakteme stoerredigkiebïevnesasse orre laanteburrie- jïh beapmoepolitihken bïjre.
Cealkámušas deattuhii Sámediggi ahte dieđáhusas livčče galgan addit buoret ekonomalaš eavttuid boanddaide, sihkkarastit rekrutterema eanadollui ja addit eavttuid juohkelágan doallostruktuvrii miehtá riikka.
#Jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><ine> tjïelkestehti Saemiedigkie ahte bïevnesisnie edtjeme vedtedh buerebe ekonomeles moenemetsiehkide båantide, gorredidh dåårrehtimmiem laantebårran jïh vedtedh moenemetsiehkide *juohkelágan *doallostruktuvrii abpe rïjhken.
Sámediggi háliidii maiddái ahte dieđáhusas livčče galgan deattuhit árktalaš eanadoalu ja ahte dat gulašii davviguovlopolitihka siskkobeallái.
Saemiedigkie aaj sïjhti ahte bïevnesisnie edtjeme tjïelkestehtedh arktihken laanteburriem jïh dïhte gåvla noerhtedajvepolitihkem *siskkobeallái.
Sámediggi evttohii regionaliseret eanadoallopolitihka, meahci buorebut geavahit sávzaguohtumii ja áŋgiruššat mátkeealáhusaiguin.
Saemiedigkie uvtedi *regionaliseret laanteburriepolitihkem, miehtjiem buerebelaakan sïrvegåatoemasse nuhtjebe jïh fealadimmiejielemigujmie eadtjaldovvebe.
Sámediggi bivddii viiddiduvvon rollaid sámi guovlluid eanadoallopolitihka oktavuođas doppe gos konsultašuvdnašiehtadus galgá adnojuvvot.
Saemiedigkie meedti #vijriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> råållide saemien dajvi laanteburriepolitihken gaskesisnie debpene sijjesne konsultasjovnelatjkoe edtja åtnasovvedh.
Sámediggi bođii árrat proseassas stuorradiggedieđáhusain diehtit ahte dan sadjái go ráhkadit sierra boazodoallodieđáhusa, válddahuvvo boazodoallu dán dieđáhusas.
Saemiedigkie aarehken prosesseste bööti stoerredigkiebïevnesijstie daejredh ahte dan sijjeste goh darjodh sjïere båatsoebïevnesem, buerkieståvva båatsoe daennie bïevnesisnie.
Ovdáneami vuođul ovddit stuorradiggedieđáhusa rájes boazodoalu birra ja daid ollu hástalusaid geažil mat boazodoalus leat dál ovddabealde, bivddii Sámediggi ahte ráhkaduvvošii sierra dieđáhus boazodoalu birra.
Evtiedimmien dïere #ovtetje<adj><comp><attr> stoerredigkiebïevnesen raejeste båatsoen bïjre jïh daj jeenje haestemi dïete mah båatsosne daelie leah åvtelisnie, meedti Saemiedigkie ahte dorjesåvva sjïere bïevnese båatsoen bïjre.
Sámedikki oaivila mielde lea deaŧalaš vuđolaččat ja ollislaččat meannudit buot beliid ealáhusas.
Saemiedigkien aarvoen mietie vihkele veele jïh ellieslaakan gaajhkide bielide gïetedalledh jieliemisnie.
Sámediggi searvvai muhtun čoahkkimiidda ja konsultašuvdnačoahkkimiidda Eanadoallodepartemeanttain.
Saemiedigkie Meatan #Muvhtie<prn><ind><pl><ill> tjåanghkojde jïh konsultasjovnetjåanghkojde Laanteburriedepartemeentine.
Sámedikki ektui lea proseassa unnán searvvaheaddji, sihke boazodoalu ja eanadoalu dáfus.
Saemiedigkien muhteste lea prosesse ånnetji meatan, dovne båatsoen jïh laanteburrien dïete.
Loahpalaš dieđáhusas mii ovddiduvvui juovlamánus 2011 oaidnit ahte Sámedikki cealkámušat eanadoalu birra leat unnán váldojuvvon mielde.
Minngemes bïevnesisnie mij goevesne #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> 2011:n vuejnedh ahte Saemiedigkien #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><nom> laanteburrien bïjre ånnetji ååktesovveme mietie.
Dat mat leat váldojuvvon mielde leat earret eará árktalaš eanadoallu, eanadoallu miehtá riikka ja eanadoallopolitihka regionaliseren.
Dah mah ååktesovveme mietie gaskem jeatjah årrodh arktihken laanteburrie, laanteburrie abpe rïjhken jïh laanteburriepolitihken *regionaliseren.
Stuorradiggedieđáhusas ii leat sámi guovlluid eanadoallu namuhuvvon.
Stoerredigkiebïevnesisnie ij saemien dajvi laanteburrie moenesovveme.
Dat makkár rolla Sámedikkis galggašii leat maid ii leat váldojuvvon mielde dieđáhusas.
Dah magkeres råålla Saemiedigkien edtja årrodh maam ij ååktesovveme mietie bïevnesisnie.
Nugo sámi eanadoalloberoštumiide maid Sámediggi lea ovddidan konsultašuvnnain, de gávdnat unnán Sámedikki cealkámušaid boazodollui stuorradiggedieđáhusas.
Goh saemien laanteburrieïedtjide aaj Saemiedigkie konsultasjovnine evtiedamme, dellie gaavnebe ånnetji Saemiedigkien #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><acc> båatsose stoerredigkiebïevnesisnie.
Vaikko stuorradiggedieđáhus dál lea gárvvis, de áigu Sámediggi ain bargat dan ala ahte Stuorradiggi váldá stuorát ovddasvástádusa boazodoalus ja ráhkada sierra stuorradiggedieđáhusa boazodoalu birra.
Jalhts stoerredigkiebïevnese daelie gaervies, dellie sæjhta Saemiedigkie annje barkedh dan nelnie ahte Stuorradiggi stoerebe dïedtem ååktoe båatsosne jïh dorje sjïere stoerredigkiebïevnesem båatsoen bïjre.
Sámedikki mielas lea duođalaš ášši go konsultašuvnnat doaibmabijuid birra Stuorradikki eanadoallo- ja biebmopolitihkalaš dieđáhusas eai goassige formálalaččat loahpahuvvon.
Saemiedigkien mïelesne lea itjmies aamhtese goh konsultasjovnh råajvarimmiej bïjre Stuorradiggijjen laanteburrie- jïh *biebmopolitihkalaš bïevnesisnie eah gossege byjjeslaakan illh.
Sámediggi áigu čuovvut ášši Eanadoallo- ja biebmodepartemeantta ektui, mas lea ovddasvástádus dán áššis, ja Ođasmahttin-, hálddahus- ja girkodepartemeantta ektui, man departemeanttas lea ovddasvástádus sámi áššiin.
Saemiedigkie sæjhta aamhtesem dåeriedidh Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten muhteste, mesnie lea dïedte daennie aamhtesisnie, jïh Orrestehteme-, reereme- jïh gærhkoedepartemeenten muhteste, man departemeenten lea dïedte saemien aamhtesinie.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 176. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 176. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Mariidnaealáhusat
*Mariidnaealáhusat
Sámit lea bivdán guliid nu guhká go gávdnojit historjjálaš gáldut.
Saemieh guelide maadteme nimhtie guhkiem goh gååvnesieh historihkeles gaaltijh.
Sámediggi deattuha viidáseappot ahte ferte vuhtiiváldit boares lágaid dán suorggis, ovdamearkka dihtii 1775 mannosaš eanančujuhancealkámuša (Jordutvisningsresolusjonen) mii nanne finnmárkolaččaid vuosttašvuoigatvuođa guolásteapmái.
Saemiedigkie vijriehkåbpoe tjïelkestahta ahte tjuara båeries laakide seatadidh daennie suerkesne, vuesiehtimmien åvteste 1775:m *mannosaš #eatneme<n><cmp_sgnom><cmp>#tjaatsestidh<vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>#jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><nom> (*Jordutvisningsresolusjonen) mij nænnoste *finnmárkolaččaid voestesreaktam göölemasse.
Sámediggi muittuha ahte Gáivuona duopmu maiddái manná guhkás dan guvlui ahte dovddahit ahte das lea sáhka vieruiduvvanvuoigatvuođas mas báikkálaš guolásteaddjit ožžo buhtadusa, dannego sin guolástanguovlluide lei váddáset beassat go fápmohuksen buvttihii eanet jieŋa vutnii.
Saemiedigkie måjhtajahta ahte Kåfjorden dåapmoe aaj gåhkese mænna dan dajvese ahte damtehtibie ahte dennie lea håaleme *vieruiduvvanvuoigatvuođas mesnie voenges göölijh refusjovnem åadtjoejin, dannasinie daj göölemedajvide lij geervebe bïesedh goh faamoetseegkeme jeenje jïengem buektiehti *vutnii.
Sámediggi čujuha viidáseappot dasa ahte oahppa ”friddja guolásteami” birra ii goassege ožžon coavcci Norgga rittus.
Saemiedigkie vijriehkåbpoe tjaatseste dan ahte leara ”frijje göölemen” bïjre idtji gåessie gænnah åadtjoeh *coavcci Nöörjem gaedteste.
Duopmu čájeha ahte historjjálaš geavaheapmi mii lea duođaštuvvon rittus báikkálaš vieruiduvvannjuolggadusain, lei hui deaŧalaš mearrádussii.
Dåapmoe vuesehte ahte historihkeles pråvhkoe mij gaedtesne #jååhkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> voenges *vieruiduvvannjuolggadusain, lij dan vihkeles mieriedæmman.
Dáid historjjálaš duohtavuođaid ferte maid árvvoštallat Norgga geatnegasvuođaid ektui earret eará ON Álgoálbmotjulggaštusa 37.
Daejtie historihkeles rïektesidie tjuara aaj laejhtedh Nöörjen dïedti muhteste gaskem jeatjah ON Aalkoeåålmegedeklarasjovnen/Aalkoeåålmehdeklarasjovnen/Aalkoeåålmhdeklarasjovnen 37.
artihkkala vuođul.
artihkelen dïere.
Sámiid riekti resurssaide mearas ja jogain, ja riekti geavahit daid, lea mearrideaddji oassi sámi kultuvrra ávnnaslaš vuođus.
Saemiej reaktoe vierhtide mearosne jïh johkine, jïh reaktoe dejtie nuhtjedh, lea nænnoestæjja boelhke saemien kultuvren *ávnnaslaš våaroemisnie.
Sámediggi sávvá boahtteáigái čujuheaddji ja ollislaš politihka, ja ahte Sámediggi lea okta dain gii bidjá eavttuid guolástuspolitihka ovddideapmái Norggas.
Saemiedigkie båetijen aajkan vaajtele tjaatsestæjja jïh ellies politihkem, jïh ahte Saemiedigkie lea akte dejnie gie moenemetsiehkide beaja *guolástuspolitihka evtiedæmman Nöörjesne.
Sámediggi vuoruha barggu sámiid historjjálaš bivdovuoigatvuođaid, mariidnaresurssaid ja jogaid ja riddo- ja vuotnaguovlluid geavaheami sihkkarastimiin.
Saemiedigkie barkoem prijoriterede saemiej historihkeles væjroereaktaj, *mariidnaresurssaid jïh johki jïh gaedtie- jïh *vuotnaguovlluid pråvhkoen gorredimmine.
Sámediggi lea jagis 2011 čađahan konsultašuvnnaid ja čoahkkimiid gonagasreappáid hálddašeami láhkaásahusa reviderema, mearraluossabivddu sámi guovlluin ja guolástusaid ja mearrenjiččehasaid regulerema oktavuođas jagis 2011.
Saemiedigkie jaepesne 2011 tjïrrehtamme konsultasjovnide jïh tjåanghkojde *gonagasreappáid reeremen njoelkedassen revideeremem, mearoeloesevæjroem saemien dajvine jïh *guolástusaid jïh *mearrenjiččehasaid reguleeremen gaskesisnie jaepesne 2011.
Riddoguolástuslávdegoddi
*Riddoguolástuslávdegoddi
Konsultašuvnnaid bokte Riddoguolástuslávdegotti árvalusa (NAČ 208:5) birra, leat Sámediggi ja Guolástus- ja riddodepartemeanta soahpan ahte nannet álbmoga guolástanrievtti mearrasámi guovlluin, nugo Sámediggi háliidii gulaskuddancealkámušastis.
Konsultasjovni baaktoe *Riddoguolástuslávdegotti aajmoen (*NAČ 208:5) bïjre, leah Saemiedigkie jïh #Gööledh<vblex><imp><p3><sg>- jïh gaedtiedepartemeente latjkeme ahte nænnoestibie aalmogem göölemereaktoen mearoesaemien dajvine, goh Saemiedigkie sïjhti *gulaskuddancealkámušastis.
Šiehtadus lea unnimus čoavddus mii earret eará mearkkaša dan ahte bivdovuoigatvuohta nannejuvvo dan bokte go ođđa mearrádusat váldojuvvojit mielde gustovaš láhkadahkosii.
Latjkoe unnemes *čoavddus mij gaskem jeatjah dam krööhkeste ahte væjroereakta dan baaktoe nænnoeståvva goh orre mieriedimmieh mietie ååktesuvvieh *gustovaš *láhkadahkosii.
Dán unnimus čovdosa sáhttá čoahkkáigeassit 7 čuoggá vuollái:
Daan unnemes *čovdosa maahta *čoahkkáigeassit 7:n #tsiehkie<n><sem_measr_sign><sg><gen> nualan:
Mearriduvvo ođđa láhkamearrádus nu ahte oasseváldiláhkii čadnojuvvo guolástanvuoigatvuohta.
Nænnoeståvva orre laakemieriedimmie nimhtie ahte #mealtan<adv><cmp_sgnom><cmp>laakese #gårredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> göölemereakta.
Mearrádusa ferte geahččat fárrolaga mearraresursalága 11.
Mieriedimmiem tjuara gïehtjedidh *fárrolaga mearoevierhtielaakem 11.
§ deattuhanmearrádusain.
§ tjïelkestehtememieriedimmine.
Láhkaevttohus mearkkaša ahte lága bokte suodjalit guolástanrievtti ja seammás mearkkaša dan ahte sii geain lea vuoigatvuohta galget vuoruhuvvot ovddabeallái buot earáid go lea resursavátnivuohta.
Laakeuvtelasse krööhkeste ahte laaken baaktoe vaarjelibie göölemereaktoem jïh seamma tïjjen dam krööhkeste dah giej lea reakta edtjieh #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> *ovddabeallái #gaajhke<prn><ind><nom> jeatjabidie goh lea *resursavátnivuohta.
Mearriduvvo sierra deattuhanmearrádus mearraresursalágas.
Nænnoeståvva sjïere tjïelkestehtememieriedimmie mearoevierhtielaakesne.
Deattuhanmearrádus dagaha ahte juohke lágan regulerema oktavuođas galgá erenoamážit deattuhuvvot sámiid geavaheapmi ja movt dat geavaheapmi mearkkaša sámi báikegottiide.
Tjïelkestehtememieriedimmie dorje ahte #fïerhte<prn><ind><attr> dagkeres reguleeremen gaskesisnie edtja joekoenlaakan #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> saemiej pråvhkoe jïh guktie dïhte pråvhkoe krööhkeste saemien sijjiegedtide.
Mearriduvvo láhkaásahusa bokte gielddus stuorát fatnasiidda (badjel 15 mehtera) vuonaid siste.
njoelkedassen baaktoe Nænnoeståvva *gielddus stoerebe vïnhtside (aatsolen 15:m meeterh) *vuonaid sisnie.
Láhkii čadnojuvvo vejolašvuohta identifiseret ja dohkkehit báikkálaš historjjálaš vuoigatvuođaid.
Laakese #gårredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> nuepie identifiseeredh jïh dåhkasjehtedh voenges historihkeles reaktide.
Sámiid mielmearrideapmi resursahálddašeamis - vuotnabivdolávdegoddi
Saemiej *mielmearrideapmi vierhtiereeremisnie - *vuotnabivdolávdegoddi
Láhkamearrádus álbmotrievtti ektui oasseváldilágas mearkkaša ahte oasseváldiláhka galgá geavahuvvot Norgga álbmotrievttálaš geatnegasvuođaide dávistettiin, ja ahte láhka gusto álbmotrievtti njuolggadusaid rámmaid siskkobealde álgoálbmogiid ja minoritehtaid hárrái.
Laakemieriedimmie aalmogereaktoen muhteste #mealtan<adv><cmp_sgnom><cmp>laakesne krööhkeste ahte #mealtan<adv><cmp_sgnom><cmp>laake edtja nuhtjesovvedh Nöörjem *álbmotrievttálaš dïedtide svååreminie, jïh ahte laake dovve aalmogereaktoen njoelkedassi mieriej sisnjelen aalkoeåålmegi jïh *minoritehtaid haarran.
Mearrádusa deaŧaleamos doaibman lea čalmmustahttit daid álbmotrievttálaš geatnegasvuođaid mat gávdnojit.
Mieriedimmien vihkielommes darjoeminie lea tjelmiestehtedh dejtie *álbmotrievttálaš dïedtide mah gååvnesieh.
Doaibmabijut: Várrejuvvo jahkásaš vuođđoearri dorskebivdui.
Råajvarimmieh: Bïedtesåvva jaapetje våaromemierie tåårskevyjrese.
Sámediggi guorahallá ja realitehta meannuda dán čuoggá dalle go prinsihpaid láhkii čatnan lea sohppojuvvon vuotna- ja riddobivddu dohkkeheami ja sihkkarastima ektui árbevirolaš mearrasámi guovlluin.
Saemiedigkie goerehtalla jïh *realitehta gïetedalla daam #tsiehkie<n><sem_measr_sign><sg><acc> joem goh prinsïhpi laakese gårredimmie #latjkedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *vuotna- jïh gaedtievæjroen jååhkesjimmien jïh gorredimmien muhteste aerpiesïejhme mearoesaemien dajvine.
Dattetge lea ovttamielalašvuohta das ahte galgá leat vejolaš birget okto guolástanrivttiin dahje buohtalaga eará doaimmain.
Darhkan lea *ovttamielalašvuohta dennie ahte gåaredh edtja bïerkenidh oktegh göölemereaktojne jallh *buohtalaga jeatjah darjoeminie.
Riekti galgá leat nuvttá ja dat galgá váikkuhit fatnasiid ja guolásteddjiid laskama guovllus.
Reaktoe edtja namhtah årrodh jïh dïhte edtja dijpedh vïnhtsi jïh gööliji *laskama dajvesne.
Evttohuvvon doaibmabijuid sáhttá atnit deaŧalaš vuosttaš lávkin sámiid ja eará báikegoddeolbmuid vuoigatvuođaid ollislaš sihkkarastimis ja dohkkeheamis daid luondduviđa mariidnaresurssaide siskkáldas ja álbmotrievtti mielde.
#Uvtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> råajvarimmide maahta utnedh vihkele voestes sïlline saemiej jïh jeatjah sijjiegedtiealmetji reaktaj ellies gorredimmesne jïh jååhkesjimmesne daj *luondduviđa *mariidnaresurssaide *siskkáldas jïh aalmogereaktoen mietie.
Historjjálaš guolástanrivttiid dohkkeheapmi mat sámiin ja earáin leat mearrasámi guovlluin, lea gáibádussan viidáset proseassas mearrasámi kultuvrra ja eallinvugiid ealáskahttimiin.
Historihkeles göölemereaktoej jååhkesjimmie mah saemiej jïh jeatjabinie årrodh mearoesaemien dajvine, lea krïevenassine vijrebe prosessesne mearoesaemien kultuvren jïh jielemevuekiej jealajimmine.
Sámediggi oaidná ahte Finnmárkku, Romssa ja Norlándda stáhta ja fylkkagielddaid kantuvrrain lea stuorra hástalus fatnasiid ja guollevuostáiváldinsajiid ruhtadeamis dainna lágiin ahte das livččii ávki ássiide nu ahte ožžot vejolašvuođa geavahit daid bivdovuoigatvuođaid maid ožžot ruovttoluotta ja besset árjjalaččat searvat guollebivdui.
Saemiedigkie vuajna ahte Finnmaarhken, Romsan jïh #Norlánda<np><top><sg><gen> staaten jïh fylhketjïelti kontovrine lea stoere haesteme vïnhtsi jïh gueliedåastoehtimmiesijjiej beetnehdåarjosne dejnie vuekine ahte dennie lea nåhtoe årroejidie nimhtie ahte åadtjoeh nuepiem nuhtjedh dejtie væjroereaktide mejtie bååstede åadtjoeh jïh biesieh eadtjohkelaakan meatan guelievyjrese.
Guolástusreguleremat
*Guolástusreguleremat
Guolástus- ja riddodepartemeanta ja Sámediggi leat ovttas geahčadan Guolástusdirektoráhta guolástanregulerema evttohusa jahkái 2012.
#Gööledh<vblex><imp><p3><sg>- jïh gaedtiedepartemeente jïh Saemiedigkie ektesne vuajneme *Guolástusdirektoráhta göölemereguleeremen uvtelassem jaapan 2012.
Sámediggi válddii erenoamážit ovdan áššečuolmma ahte gieldit guollebivddu stuorra mearrafatnasiiguin davvinorgga vuonain.
Saemiedigkie ååkti joekoenlaakan fraamme aamhtesetjoelmem ahte aassjoestehtedh guelievæjroem stoere mearoevïnhtsigujmie *davvinorgga *vuonain.
Departemeanta áigu čuovvut direktoráhta evttohusa ahte ii diktit šákšabivddu 4 nautalaš miilla siskkobealde.
Departemeente sæjhta dåeriedidh direktoraaten/direktovraaten uvtelassem ahte ij baajedh *šákšabivddu 4:n *nautalaš mïjlen sisnjelen.
Dasto árvvoštallat gildosa gieldit guolástusa vuotnalinnjáid siskkobealde fatnasiidda main lea dihto sturrodat, lea okta ollu doaimmain maid dat evttohuvvon vuotnaguolástuslávdegoddi galgá árvvoštallat.
Dehtie minngede laejhtebe *gildosa aassjoestehtedh *guolástusa *vuotnalinnjáid sisnjelen vïnhtside mejnie lea såemies ståaroe, lea akte jeenje darjoeminie mejtie dah #uvtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *vuotnaguolástuslávdegoddi edtja laejhtedh.
Norgga riddodorskenálli lea vánis, muhto árjjalaš nállebuoridanplána geažil lea dat dál váldojuvvon eret luonddušlájaid rukseslisttas.
Nöörjen gaedtietåårskemaadtoe madtege, mohte eadtjohke maadtoebueriedimmiesoejkesjen dïete lea dïhte daelie raejeste ååktesovveme eatnemensåarhti rööpseslæstosne.
Riddodorski hálddašeamis lea stuorra mearkkašupmi guolástussii mearrasámi guovlluin, danne go dán šlájas lea olles eallingierdu vuonain ja rittus.
Gaedtietåårsken reeremisnie lea stoere mïerhkesjimmie *guolástussii mearoesaemien dajvine, dannasinie goh daennie såarhtesne lea dïeve *eallingierdu *vuonain jïh gaedtesne.
Buoridanplána vuođđun lea gáržžiduvvon regulerenmálle ollu guovlluin.
Bueriedimmiesoejkesjen våaroeminie #gaertjiedidh<vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc> reguleeremegoeren jeenje dajvine.
Dán vuođul lea Sámediggi joatkán barggu eiseválddiid guovdu ahte suodjalit sámi perspektiivva norgga riddodorski hálddašeamis ja buorideamis.
Daan dïere lea Saemiedigkie jåarhkeme barkoen åejvieladtji gaskoeh ahte vaarjelidh saemien perspektijvem *norgga gaedtietåårsken reeremisnie jïh bueriedimmesne.
Dát mearkkaša earret eará dan ahte fatnasat mat leat badjel 15 mehtera fertejit bivdit olggobealde vuotnalinjjáid, go fas trålárat ja stuorra fatnasat ja mearrafatnasat fertejit bivdit olggobealde 12 ja 6 nautálaš miilla eret nannámis, sturrodaga mielde.
Daate gaskem jeatjah krööhkeste dam ahte vïnhtsh mah aatsolen leah 15 meeterh tjuerieh bæjngolen maedtedh *vuotnalinjjáid, goh viht *trålárat jïh stoere vïnhtsh jïh mearoevïnhtsh tjuerieh maedtedh ålkolen 12:n jïh 6:n *nautálaš mïjlen raejeste *nannámis, ståaroen mietie.
Norgga eiseválddit leat ovttas Ruošša eiseválddiiguin mearridan ahte 2012 galgá leat lohpi bivdit šávššaid.
Nöörjen åejvieladtjh ektesne Russlaanten åejvieladtjigujmie nænnoestamme ahte 2012 edtja årrodh luhpie maedtedh *šávššaid.
Sámediggi lea áigodagas maŋŋá rahpama 2009:s dadjan ahte ii leat mielas addit lobi bivdit šávššaid, danne go dál eat dieđe movt dát bivdu váikkuha loahppa ekologalaš mariidnavuogádahkii Barentsábis, rittus ja vuonain Davvi Norggas.
Saemiedigkie #boelhke<n><sg><loc> mænngan geehpehtimmien 2009:sne jeahteme ahte ij mïelesne vedtedh luhpiem maedtedh *šávššaid, dannasinie goh daelie ibie guktie daejrieh daate væjroe dijpie minngiegietjie *ekologalaš *mariidnavuogádahkii Barentsáhpijjesne, gaedtesne jïh *vuonain Noerhte Nöörjesne.
Danne lea Sámedikki mielas deaŧalaš ráhkadit máŋgganállehálddašanmálle Barentsábi várás mii siskkilda maiddái áhpeguliid (sallit, šákša jna) ja mearranjiččehasat.
Dannasinie lea Saemiedigkien mïelesne vihkele darjodh *máŋgganállehálddašanmálle Barentsáhpijjen muhteste mijjieh *siskkilda aaj *áhpeguliid (sæltan, *šákša jnv.) jïh *mearranjiččehasat.
Gonagasreappát
*Gonagasreappát
Sámediggi doarju ahte gonagasreappát hálddašuvvojit lagasvuođa- ja sorjavašvuođa prinsihpa mielde, mii mearkkaša dan ahte smávva báikegottiide miehtá rittu, ja nu maiddái unnimus fatnasiidda, galgá sihkkarastojuvvot vuosttaš vuoigatvuohta bivdit, ja dasa gullá maiddái gonagasreabbábivdu iežaset lagašguovlluin.
Saemiedigkie dåårje ahte *gonagasreappát reeresuvvieh *lagasvuođa- jïh *sorjavašvuođa prinsïhpen mietie, mij dam krööhkeste ahte onne sijjiegedtide abpe gaedtien, jïh nimhtie aaj unnemes vïnhtside, edtja #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> voestes reakta maedtedh, jïh nehkelh aaj gåvla *gonagasreabbábivdu jïjtjsh gietskiesdajvine.
Erenoamážit guoská dát vuotnaguovlluide.
Joekoenlaakan dæjpa daate *vuotnaguovlluide.
Sámediggi lea duhtavaš go Guolástus- ja riddodepartemeanta čuovvolii Sámedikki evttohusa 2010:s ahte ii addit friija lobi bivdit gonagasreappáid nuorttabealde 26 0 Ø.
Saemiedigkie madtjele goh #Gööledh<vblex><imp><p3><sg>- jïh gaedtiedepartemeente dåeriedi Saemiedigkien uvtelassem 2010:sne ahte ij vedtedh *friija luhpiem maedtedh *gonagasreappáid *nuorttabealde 26 0 *Ø.
Sámediggi lea registreren ahte Guolástusdirektoráhtas maŋit áiggis leat ollu geahppánan dakkár áššit mat gusket lobihis gonagasreabbábivdui dán guovllus.
Saemiedigkie registreereme ahte *Guolástusdirektoráhtas *maŋit tïjjesne jeenje nåhkeme dagkeres aamhtesh mah dijpieh ovluhpehts *gonagasreabbábivdui daennie dajvesne.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 178. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 178. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Sámedikki presideanta lea dovddahan skábmamánus 2011:s ahte Sámediggi áigu árvvoštallat ahte galggašii go addit gonagasreabbábivdolobi fatnasiidda mat leat vuollel 15 mehtera.
Saemiedigkien presideente lea vihte rahkesne 2011:sne ahte Saemiedigkie sæjhta laejhtedh ahte edtja goh vedtedh *gonagasreabbábivdolobi vïnhtside mah leah *vuollel 15 meeterh.
Anadromalaš luossabivdu
*Anadromalaš loesevæjroe
Guolástusreguleremat jogain ja mearas jagis 2012
*Guolástusreguleremat johkine jïh mearosne jaepesne 2012
Sámediggi lea 2011:s ásahan bargolávdegotti mii bargá guolástusreguleremiiguin jogain ja mearas 2012 ektui.
Saemiedigkie #2011<num><sem_year><sg><ine> tseegkeme barkoemoenehtsem mij barka *guolástusreguleremiiguin johkine jïh mearosne #2012<num><arab><sg><ill><attr> moenemetseahkan.
Bargolávdegoddi lea buktán regulerenevttohusa jogain ja mearas jagi 2012 várás, ja dasto guhkes áiggi strategiija reguleremiid várás.
Barkoemoenehtse reguleeremeuvtelassem buakteme johkine jïh mearosne jaepien #2012<num><sem_year><sg><nom> muhteste, jïh dehtie minngede guhkies tïjjem strategijen reguleeremi muhteste.
Lávdegotti regulerenevttohus 2012 rájes lea ahte viiddidit gáidánuohti bivdoáiggi, erenoamážit Davvi-Romssas.
Moenehtsen reguleeremeuvtelasse 2012:n raejeste lea ahte vijriedibie *gáidánuohti væjroetïjjem, joekoenlaakan Noerhte-Romsesne.
Go guoská johkabivdui, de bidjá bargolávdegoddi vuođđun fylkkamánni evttohusa ahte bisuhit bivddu otnáš dásis eanaš čázádagain.
Goh johkevyjrese dæjpa, dellie beaja barkoemoenehtse våaroeminie fylhkemaennien uvtelassem ahte tjöödtjestehtedh væjroem *otnáš daltesisnie jeenjemes *čázádagain.
Dasto oaivvilda bargolávdegoddi ahte sáhtá geavahit ráfáidahttinávádagaid váldo váikkuhangaskaoapmin reguleren dihte guollebivddu čázádagain Finnmárkkus, gos lea heivvolaš.
Dehtie minngede jeahta barkoemoenehtse ahte maahta nuhtjedh *ráfáidahttinávádagaid åoktoe dïedtetsavtshvierhtine reguleereminie åvteste guelievæjroem *čázádagain Finnmaarhkesne, sijjesne lea sjiehtele.
Bargolávdegoddi lea maiddái evttohan ahte berrešii álggahuvvot prošeakta dainna áigumušain ahte kártet ja heivehit árbedieđuid mat galget leat vuođđun luossabivddu hálddašeapmái.
Barkoemoenehtse aaj uvtedamme ahte byöroe aelkiehtovvedh prosjeekte dejnie aajkojne ahte goerehtalledh jïh sjïehtehtidh aerpiedaajrojde mah edtjieh årrodh våaroeminie loesevæjroen reeremasse.
Bargolávdegotti raporta lei vuođđun konsultašuvnnaide Luondduhálddašan direktoráhtain reguleremiid birra.
Barkoemoenehtsen reektehts lij våaroeminie konsultasjovnide *Luondduhálddašan direktoraatine/direktovraatine reguleeremi bïjre.
Sámediggi lea konsultašuvnnain Luondduhálddašandirektoráhtain soahpan gulaskuddancealkámuša mii sáddejuvvui gulaskuddamii, ja gulaskuddanáigemearrin lei ođđajagimánu 20.
Saemiedigkie konsultasjovnine Eatnemenreeremedirektoraatine/Eatnemenreeremedirektovraatine latjkeme *gulaskuddancealkámuša mij seedtesovvi *gulaskuddamii, jïh *gulaskuddanáigemearrin tsïengelen lij 20.
b.
b.
2012.
2012.
Bargolávdegotti raporta ja Sámedikki mearkkašumit maŋŋá konsultašuvnna dárbbu birra viiddidit guovllu ”kysten av Finnmark” lea mielddusin gulaskuddamis.
Barkoemoenehtsen reektehts jïh Saemiedigkien mïerhkesjimmieh mænngan konsultasjovnen daerpiesvoeten bïjre vijriedieh dajvem ”*kysten *av Finnmark” lea *mielddusin *gulaskuddamis.
Šiehtadallamat Suomain Deanučázádaga birra
Raarahtallemh Soemine *Deanučázádaga bïjre
2011:s lea leamaš čoahkkin ministerdásis ođđa šiehtadallamiid álggaheami birra dan soahpamuša ektui mii lea Norgga ja Suoma gaskka Deanučázádaga hárrái.
2011:sne orreme tjåanghkoen ministeredaltesisnie orre raarahtallemi aelkiehtimmien bïjre dan latjkoen muhteste mij lea Nöörjen jïh Soemen gaskemsh *Deanučázádaga haarran.
Deanu guolástanhálddahus ja sámedikkit Norgga ja Suoma bealde gessojuvvojit lávga mielde šiehtadallamiidda, mat álggahuvvojit ođđajagis.
Deatnun göölemereereme jïh saemiedigkieh Nöörjen jïh Soemen bieleste geasasuvvieh *lávga mietie raarahtallemidie, mah orrejaepesne aelkiehtovvieh.
Sámediggi galgá leat mielde Norgga šiehtadallanlávdegottis.
Saemiedigkie edtja årrodh mietie Nöörjen raarahtallememoenehtsisnie.
Norgga ja Suoma dutkanjoavku ovddidii dutkanbohtosiiddis Ohcejogas skábmamánus.
Nöörjen jïh Soemen dotkemedåehkie dotkemeilledahkide evtiedi Ohcejohkesne rahkesne.
Dasto ožžo Norgga ja Suoma vuoigatvuođaoamasteaddjit ja sámedikkit Norgga ja Suoma bealde vejolašvuođa háleštit daid regionála šiehtadallamiid birra mat bohtet.
Dehtie minngede Nöörjem åadtjoejin jïh Soemen reaktaneekijh jïh saemiedigkieh Nöörjen jïh Soemen bieleste nuepien håalodh daj regionaale raarahtallemi bïjre mah båetieh.
Šiehtadallamat eai ovdánan dán jagi ja šiehtadallamat jotkojuvvojit nationála šiehtadallamiiguin.
Eah raarahtallemh åvtenh daam jaepiem jïh raarahtallemh #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> nasjonaale raarahtallemigujmie.
Sámediggi áigu boahtteáiggis ságastallat šiehtadallanvuođu birra Birasgáhttendepartemeanttain.
Saemiedigkie sæjhta #båetije aejkie<n><sg><ine> soptsestalledh raarahtallemevåaromen bïjre Byjresevaarjelimmiedepartemeentine.
Njávdánčázádaga báikkálaš hálddašeapmi
*Njávdánčázádaga voenges reereme
Sámedikkis lea leamaš oktavuohta Birasgáhttendepartemeanttain ja lea háleštan dan birra ahte álggahit proseassa báikkálaš hálddašeamis Njávdámis boahtte jagi.
Saemiedigkien orreme gaskese Byjresevaarjelimmiedepartemeentine jïh hååleme dan bïjre ahte aelkiehtibie prosessem voenges reeremisnie Njávdánisnie #båetije<adj><sg><gen> jaepien.
Mearrageavahus
Mearoeåtnoe
Sámediggi lea fuolas go leat areálariiddut árbevirolaš vuotnabivdiid ja guollebiebmanealáhusa gaskka, ja go leat birasváikkuhusat go guoská earret eará dasa go nu ollu gárgidit biebmoguolit.
Saemiedigkie hoksesne goh leah goelpeneståaroeræjtoeh aerpiesïejhme *vuotnabivdiid jïh gueliebïepmehtimmiejielemen gaskemsh, jïh goh leah byjresedïedth goh gaskem jeatjah dæjpa dan goh nimhtie jeenje *gárgidit beapmoeguelieh.
Guollebiebman ii galgga áitit lunddolaš guollešlájaid ja das ferte leat dakkár doaibmavuohki mas biras váldojuvvo vuhtii.
Ij gueliebïepmehtimmie edtjh aejhtedh iemie gueliesåarhtide jïh dennie tjuara årrodh dagkeres darjomevuekie mesnie byjrese ååktesåvva vuehtieji.
Deaŧalaš lea ahte guollebiebmanealáhus doaimmahuvvo dainna lágiin ahte dat ii heađuš árbevirolaš bivddu mearas dahje jogain.
Vihkele lea ahte gueliebïepmehtimmiejieleme dijpesåvva dejnie vuekine dïhte ij *heađuš aerpiesïejhme væjroen mearosne jallh johkine.
Sámediggi searvvai ja doalai sáhkavuoru workshopas Salmon Voices Münchenis golggotmánus.
Saemiedigkie Meatan jïh #steeredh<vblex><iv><indic><pret><p3><sg> lahtestimmiem *workshopas Salmoine *Voices Münchenisnie golkesne.
Workshopa oktavuođas váldojuvvui bajás movt álgoálbmogat Norggas ja Canádas vásihit guollebiebmanealáhus.
Workshopen gaskesisnie bæjjese ååktesovvi guktie aalkoeåålmegh Nöörjesne jïh #Kanáda<np><top><sg><ine> demtieh gueliebïepmehtimmiejieleme.
Son deattuhii ahte árbedieđut galget lea maid vuođđun luossahálddašeapmái.
Dïhte tjïelkestehti ahte aerpiedaajroeh edtjieh aaj lea våaroeminie loesereeremasse.
Son váillahii álgoálbmotperspektiivva fuomášumi guollebiebmanealáhusa iežas bealis.
Dïhte ohtsi aalkoeåålmegeperspektijven/aalkoeåålmehperspektijven/aalkoeåålmhperspektijven åssjalommesen gueliebïepmehtimmiejielemen jïjtjse bielesne.
Mátkki ulbmilin lei čatnat oktavuođa Canáda álgoálbmogiiguin mat vásihit sullasaš áššečuolmmaid maid Sámediggi ge vásiha luossahálddašemiin.
Fealadimmien ulmine lij gårredidh gaskesem #Kanáda<np><top><sg><gen> aalkoeåålmegigujmie mah demtieh plearoeh aamhtesetjoelmide mejtie Saemiedigkie aaj loesereereminie damta.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 179. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 179. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Mearranjiččehasat
*Mearranjiččehasat
Riddonjurjuid reguleren ja hálddašeapmi lea guovddáš bealli Sámedikki riddo- ja guolástuspolitihkas.
Gaedtienåerviej reguleereme jïh reereme lea voernges bielie Saemiedigkien gaedtie- jïh *guolástuspolitihkas.
Sámediggi háliida ahte mariidna vuotnaresurssat hálddašuvvojit ollislaš ja ceavzilis vugiin.
Saemiedigkie sæjhta ahte *mariidna *vuotnaresurssat reeresuvvieh ellies jïh *ceavzilis vuekine.
Sámediggi doarju ahte galgá leat ceavzilis njuorjjonálli sámi guovlluin, muhto ahte nálli galgá bisuhuvvot dakkár dásis ahte báikkálaš guollenálit suodjaluvvojit main mearrasámit ja earát leat sorjavaččat bisuhan dihte ealáhusa ja kultuvrra.
Saemiedigkie dåårje ahte edtja årrodh *ceavzilis nåerviemaadtoe saemien dajvine, mohte ahte maadtoe edtja #tjöödtjestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> dagkeres daltesisnie ahte voenges gueliemaadtoeh mejnie #vaarjelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> mearoesaemieh jïh jeatjebh leah *sorjavaččat tjöödtjestehtieminie åvteste jielemem jïh kultuvrem.
Mearranjiččehasráđđi heaittihuvvui 31.12.2011, ja Guolástusdirektoráhta heaittihii geavahusa mii ovdal lea leamaš ahte rahpat gulaskuddama mearranjiččehasaid bivdoeriid mearrideapmái ja regulerenevttohussii.
*Mearranjiččehasráđđi illesovvi 31.12.2011, jïh *Guolástusdirektoráhta illi åtnoem mij aarebi orreme ahte geehpehtibie *gulaskuddama *mearranjiččehasaid væjroemieride nænnoestæmman jïh reguleeremeuvtelassese.
Sámediggi lea 2011:s doallan čoahkkimiid ja konsultašuvnnaid Guolástusdirektoráhtain heivehan dihte geavahit báikkálaš máhtu dutkamis ja mearranjiččehasaid hálddašeamis, bisuhit rabas gulaskuddamiid riddonjurjuid bivdoearre- ja hálddašanevttohusaid ektui 2012:s, ja lea dorjon ahte álggahit fas buhtadusortnegiid riddonjuorjjobivdui.
Saemiedigkie lea 2011:sne #steeredh<vblex><iv><prfprc> tjåanghkoej jïh konsultasjovnide *Guolástusdirektoráhtain sjïehtehteminie åvteste nuhtjedh voenges maahtoem dotkemisnie jïh *mearranjiččehasaid reeremisnie, gaahpode tjöödtjestehtedh *gulaskuddamiid gaedtienåervide væjroemierie- jïh reeremeuvtelassi muhteste 2012:sne, jïh dåårjeme ahte viht aelkiehtibie refusjovneöörnegidie gaedtienåervievyjrese.
Guolástusdirektoráhta lea čuovvolan Sámedikki ávžžuhusa ja lea čađahan rabas gulaskuddama evttohusa ektui mii guoská bivdoeriide ja riddonjurjuid hálddašeapmái 2012:s, ja lea miehtan ahte addigoahtit buhtadusa riddonjurjuid goddima ovddas.
*Guolástusdirektoráhta dåeriedamme Saemiedigkien haestemem jïh gaahpode tjïrrehtamme *gulaskuddama uvtelassen muhteste mij væjroemieride dæjpa jïh gaedtienåerviej reeremasse 2012:sne, jïh lea hååneskinie ahte vedtiegåetebe refusjovnem gaedtienåerviej buvvemen åvteste.
Økologiija – stárravuvddiid ođđasis šaddan
*Økologiija – *stárravuvddiid orresne sjïdteme
Mearradutkaninstituhtta lea ásahan ođđa gieddestašuvnna Finnmárkui, mii lea Porsáŋgguvuonas oarjjabealde.
Mearoedotkemeinstituhte tseegkeme orre ïentjestasjovnem Finnmaarhkese, mij Porsáŋgguvuotnesne *oarjjabealde.
Mearradutkama mihttomearrin lea bisuhit rikkis guollenáliid Davvi Norgga vuonain.
Mearoedotkemen ulmine lea tjöödtjestehtedh ræjhkas/ræjhkoes gueliemaadtoej Noerhte Nöörjen *vuonain.
Dán oktavuođas lea Porsáŋggu vuotna válljejuvvon čuozahatguovlun.
Daennie gaskesisnie lea Porsangeren *vuotna veeljesovveme *čuozahatguovlun.
Sámediggi lea addán 500 000 ru doarjjan prošeavtta ” Guorba stárravuovddi šaddadeapmi - kálkenprošeakta” čađaheapmái.
#Saemiedigkie<adv> lea 500 000:m *ru #dåarjoe<adv> #prosjeekte<adv> ” *Guorba *stárravuovddi #sjïdtehtidh<adv> - *kálkenprošeakta” #tjïrrehtidh<adv>.
Ovttasbargu guolástusorganisašuvnnaiguin
#Ektiebarkoe<adv> *guolástusorganisašuvnnaiguin
Sámedikki presideanttas lei čoahkkin Norgga Guolástussearvvi jođihangottiin miessemánus 2011:s.
Fáttáid gaskkas maid birra lei sáhka ledje guolástushálddašeapmi oppalaččat ja beliid oaidnu Riddoguolástuslávdegotti evttohusaide.
Goappašat bealit leigga mielas bisuhit oktavuođa ja čilget nubbi nubbái áigeguovdilis guolástuspolitihkalaš áššiid birra.
Eanadoallu
#Laanteburrie<adv>
Sámediggi lea addán cealkámuša eanadoallošiehtadallamiidda Eanadoallo- ja biebmodepartementii.
#Saemiedigkie<adv> lea #jiehtedh<adv> laanteburrieraarahtallemidie #Laanteburrie<adv> jïh beapmoedepartemeentese.
Sámediggi deattuhii erenoamážit ahte oažžut buoret gánnáhahttivuođa eanadoalus ja ahte eanadoallu ferte oažžut buoret dietnasa.
Sámediggi evttohii vuolidit dan alla iežas oasi beliin šaddovahágiin ja dálvevahágiin.
Sámi guovllut ledje beahttašuvvan eanadoallošiehtadusa bohtosa ektui.
Veaháš buoret dienaslassáneapmi šattai, muhto ii doarvái goluid laskama ektui.
Ain leat stuorra erohusat dienaslassáneamis eanadoalu ja servodaga gaskka muđui.
#Ai<adv> #lea<vblex> stoere dïenestelæssanimmesne #laanteburrie<adv> jïh #siebriedahke<adv> gaskemsh voen.
Ođđa doaibmavisttiid ruhtadeamis leat stuorra hástalusat eanadoalus.
Orre darjomegåetiej #beetnehdåarjoe<adv> #lea<vblex> stoere #laanteburrie<adv>.
Ruhtadanortnegat eai doala liigegoluide mat leat sámi guovlluin riikka máttaosiid ektui.
Sámediggi lea ruhtadan máŋga stuorra vistti, muhto hástalussan lea loahparuhtadeami oažžun máŋgga dáin huksenáššiid oktavuođas.
#Saemiedigkie<adv> lea gelliem stoere, mohte #haesteme<adv> lea #beetnehdåarjoe<adv> åådtjeme gellien daejstie tseegkemeaamhtesi #gaskese<adv>.
Deaŧalaš lea ahte dat doaibmavisttit main nuorat galget bargat, leat áiggi gáibádusaid mielde.
Sámedikki mihttomearrin lea eanadoalu bisuheapmi sámi guovlluin.
#Saemiedigkie<adv> #ulmie<adv> #lea<vblex> #laanteburrie<adv> #tjöödtjestehtedh<adv> #saemie<adv> #dajve<adv>.
Gáicaealáhus lea nuppástuvvan ja lea nuppástuvvamin dainna lágiin ahte stuorra oassi gáiccain Norggas galget sanerejuvvot, ja ulbmilin lea luottahuhttit muhtun dávddaid maid gáiccat ožžot.
Sámediggi ballá erenoamážit daid doalloheaittihemiid geažil maid sanerenprošeakta mielddisbuktá ja deattuha ahte ferte álggahit ođđa doaibmabijuid mat sihkkarastet viidáset eallinfámolaš gáicaealáhusa.
Sámediggi lea ovttasbargguin Fylkkamanni eanadoalloossodagain, Finnmárkku fylkkagielddain ja Innovašuvdna Norggain láhčán diliid nu ahte oččodit jáhkku eanadollui Ávjovári álgoálbmotguovllus.
Guoskevaš gielddat, Porsáŋgu, Kárášjohka ja Guovdageaidnu leat joatkán dáinna ja leat ráhkadan váldoprošeavtta dán áŋgiruššama várás.
Sjyöhtehke, #Porsanger<adv>, #Karasjohke<adv> jïh #Kautokeino<adv> leah daejnie jïh leah åejvieprosjeektem daan #eadtjaldovvedh<adv> muhteste.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 180. siidu 379 siiddus
#Buertiegærja<adv> #tjaelije<adv>: #Ellen<adv> #Aina<adv> #Eira<adv>/#Ellen<adv> #Mienna<adv> 180. #379<num><arab><sg><ine><attr> #bielie<adv>
Gielddat leat láhčán golmma jagi prošeavtta.
#Tjïelte<adv> leah golmen #jaepie<adv> #prosjeekte<adv>.
Jos prošeavttain lihkostuvvet, de sáhttá das leat sirdinárvu eará guovlluide.
Boazodoallu
#Båatsoe<adv>
Sámedikki cealkámuš 2012/2013 boazodoallošiehtadussii meannuduvvui dievasčoahkkimis skábmamánus 2011.
Dán cealkámušas deattuha Sámediggi ovttasbarggu ja konsultašuvnnaid departemeanttain boazodoallopolitihka ja dan hálddašeami, šiehtadusa váikkuhangaskaoapmeortnegiid, boazodoalu areálaid, boraspiriid, divadiid boazodoalus, dearvvašvuođa, dásseárvvu, vuovdalandili ja boazologu heiveheami.
Sámediggi áigu čalmmustahttit cealkámuša šiehtadusbeliide Norgga Boazosápmelaččaid Riikkasearvái ja stáhtii Eanadoallo- ja biebmodepartemeantta bokte ođđajagis 2012.
Norgga ja Ruoŧa gaskasaš boazoguohtonkonvenšuvdna regulere boazodoalu Norgga ja Ruoŧa gaskasaš rádjaguovllus.
Sámediggái lea deaŧalaš sihkkarastit buori čovdosa boazodoalu ealáhusorganisašuvnnaide maidda konvenšuvdna guoská.
Norgga ja Ruoŧa sámedikkiid presideanttaid gaskasaš čoahkkima vuođul, bivddii Norgga Sámediggi konsultašuvnnaid Eanadoallo- ja biebmodepartemeanttain ášši birra.
Konsultašuvnnat departemeanttain dollojuvvojedje cuoŋománus 2011.
Konsultašuvnna fáddán lei bargu Norgga ja Ruoŧa gaskasaš boazoguohtonkonvenšuvnnain viidáseappot.
Sámediggi lea ságastallamin Ruoŧa Sámedikkiin, Norgga Boazosápmelaččaid Riikaservviin ja Ruoŧa Sámiid Riikkaservviin dan birra ahte vejolaččat oažžut oktasaš evttohusa maid čalmmustit Norgga ja Ruoŧa ráđđehusaide.
#Saemiedigkie<adv>
Dásseárvu boazodoalus
#Seammavyörtegsvoete<adv> #båatsoe<adv>
Árbevirolaččat lea boazodoalus dásseárvu sohkabeliid gaskka, muhto dat lea ollu jagiid badjel geanohuvvan láhka- ja láhkaásahusreguleremiid bokte.
Aerpiesïejhmetji #båatsoe<n><sg><loc> #seammavyörtegsvoete<adv> slïektebieliej gaskemsh, mohte dïhte #lea<vblex> jeenje bijjelen *geanohuvvan #laake<adv> jïh njoelkedassereguleeremi baaktoe.
Sámediggi lea váldán ovdan dásseárvoáššiid ollu gerddiid boazodoallošiehtadallamiid oktavuođas.
#Saemiedigkie<adv> lea fraamme seammavyörtegsvoeteaamhtesidie jeenje båatsoeraarahtallemi #gaskese<adv>.
Boazodoallu dárbbaša ollu bargonávccaid, ja danne lea nissonolbmuin ja nuorain guovddáš sadji ealáhusoktavuođas.
Sámediggeráđi 2009 dieđáhusas sámi boazodoalu birra, lea Sámediggi deattuhan ahte boazodoallu lea bearašvuđot ealáhus, gos nissonolbmuin lea guovddáš sadji bargofápmun, máhtolašvuođa gaskkusteaddjin ja máhtolašvuođa addin nuoraide.
2010/2011 boazodoallošiehtadusa oktavuođas sohpe šiehtadusbealit ahte biddjojuvvo bargojoavku mii galggai geahčadit ja árvvoštallat daid čielggadusávdnasiid mat dál gávdnojit dásseárvvu birra boazodoalus, ja dasto evttohit doaibmabijuid ovddidan dihte dásseárvvu ealáhusas.
Sámediggi buvttii árvalusaid bargojovkui Sámedikki barggu birra dásseárvvu ovddidemiin boazodoalus.
Bargojoavku geigii raportta golggotmánus 2010.
Sámediggi attii gulaskuddancealkámuša dán raportii mii geigejuvvui Eanadoallo- ja biebmodepartementii 2011:s.
Sámedikki bargun dán ášši čuovvoleami oktavuođas lea fuolahit ahte bargojoavkku doaibmabidjoevttohusat vuoruhuvvojit ja čuovvoluvvojit.
Boazodoallolága láhkaásahusat
#Boazodoalloláhka<adv> #njoelkedasse<adv>
Sámedikkis leat leamaš konsultašuvnnat Eanadoallo- ja biebmodepartemeanttain divatláhkaásahusa birra mii guoská doallonjuolggadusaid rihkkumii ja láhkaásahussii bággosáhku ektui.
Konsultašuvnnain lea Sámediggi deattuhan beliid láhkaásahusas doallonjuolggadusaid rihkkuma oktavuođas.
#Konsultasjovne<adv> lea Saemiedigkieh #Saemiedigkie<adv> tjïelkestahteme #bielie<adv> #njoelkedasse<adv> *doallonjuolggadusaid #miedtedh<adv> #gaskese<adv>.
Sámediggi ovddidii čuovvovačča: buhtadusgáibádus boazodoalus guoská njuolga dan boazodoallái geas lea ovddasvástádus, iige orohahkii nugo geavahus lea leamaš dán rádjai.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 181. siidu 379 siiddus
#Buertiegærja<adv> #tjaelije<adv>: #Ellen<adv> #Aina<adv> #Eira<adv>/#Ellen<adv> #Mienna<adv> 181. #379<num><arab><sg><ine><attr> #bielie<adv>
Sámediggi diehtá ahte departemeanta lea heivehan min oainnuid láhkaásahussii ja lea guorrasan daidda.
Proseassa ektui boazodoallohálddašeami rievdadusa ektui lea Sámediggi áiddostan ahte sáhttá leat eahpeoiddolaš bidjat fápmui ođđa sankšuvdnanjuolggadusaid boazodoalloláhkii, nu guhká go lea hui eahpesihkarvuohta das makkár boazodoallohálddašeapmi šaddá boahtteáiggis.
Bealit nugo hálddašandássi ja doaimmat čuhcet láhkaásahusa sisdollui ja njuolggadusaid geavaheapmái.
Dieinna lágiin sáhttá šaddat vel stuorát eahpesihkarvuohta dan ektui ahte gii dat galgá geavahit daid ođđa láhkaásahusaid ja man guhkká.
Dát fuonida einnostanvejolašvuođa ja buktá eahpesihkarvuođa boazodolliide.
Dat go Sámediggi liikká válljii guorrasit dáid láhkaásahusaide, boahtá das go min mielas lea deaŧalaš oažžut sadjái njuolggadusaid maid sáhttá geavahit jos doallonjuolggadusat rihkkojuvvojit.
Dat lea deaŧalaš ealáhussii alccesis ja birrasii.
Dïhte vihkielisnie #jieleme<adv> #jïjtje<prn><ref><ill><px3sg> jïh #byjrese<adv>.
Erenoamáš deaŧalaš lea sihkkarastit boazodoalloorgánaide vejolašvuođa leat mielde dáid njuolggadusaid geavaheami oktavuođas.
Boazodoallohálddašeami rievdadeapmi
Båatsoereeremen #Jorkestimmie<adv>
Sámediggi lea ođasdieđáhusa bokte cuoŋománus 2011 Eanadoallo- ja biebmodepartemeantta neahttasiidduin oaidnán ahte boazodoallohálddašeapmi galgá rievdaduvvot.
#Saemiedigkie<adv> lea #orre<adj><cmp_sgnom><cmp>
Rievdadusat lea ahte guovllustivrrat galget heaittihuvvot ja guovllukantuvrrat galget fárrehuvvot Fylkkamanni vuollái.
Sámediggái ii leat movtge dieđihuvvon ahte nu lea árvvoštallojuvvon dahkkojuvvot.
Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta sáddii maŋŋá notáhta Sámediggái mas čilgejedje organiserema rievdadusaid birra.
Sámediggi manai ovttas Norgga Boazosápmelaččaid Riikkaservviin diehtojuohkinčoahkkimii miessemánus departemeantta mearrádusa birra.
Sámediggi ja Norgga Boazosápmelaččaid Riikkasearvi muitaledje bealisteaset evttohusa birra lávdegoddái mii čielggada boazodoallohálddašeami organiserema.
Sohppojuvvui ahte Sámediggi galggai dievasčoahkkimis meannudit ášši ovdal go departemeanta barggai maidege viidáseappot.
Sámediggi dagai mearrádusa áššis dievasčoahkkimis geassemánus 2011 mas boahtá ovdan ahte departemeantta mearrádus boazodoallohálddašeami rievdadeamis lei mearriduvvon almmá ahte dat lei dahkkojuvvon konsultašuvnnaid mielde daid konsultašuvdnaprosedyraid mielde mat leat Sámedikki ja stáhta eiseválddiid gaskka.
Dás fuolakeahttá bovdejuvvui Sámediggi konsultašuvnnaide mii lei dušše dan birra mii guoská mearriduvvon rievdadusa čađaheapmái.
Konsultašuvnnat juo mearriduvvon čađaheamis eai leat duohta konsultašuvnnat, danne ii sáhttán Sámediggi vuolgit diekkár čoahkkimii.
Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta sáddii čakčamánus evttohusa guovllustivrraid heaittiheamis gulaskuddamii.
Dat meannuduvvui Sámedikki dievasčoahkkimis guovvamánus 2012.
Boazodoallohálddašeami rievdadeapmi eaktuda dan sámepolitihka joatkima man ulbmilin lea ahte mearridanváldi áššiin mat erenoamážit gusket sámi álbmogii sirdojuvvo Sámediggái.
Vuođđolága § 110a man vuođul galgá láhčit diliid nu ahte sámit go lea sierra álbmot sáhttet sihkkarastit ja ovddidit iežaset kultuvrra, giela ja servodateallima, bidjá čielga čanastagaid movt almmolaš boazodoallohálddašeapmi organiserejuvvo.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 182. siidu 379 siiddus
#Buertiegærja<adv> #tjaelije<adv>: #Ellen<adv> #Aina<adv> #Eira<adv>/#Ellen<adv> #Mienna<adv> 182. #379<num><arab><sg><ine><attr> #bielie<adv>
Dán joatkimis čuovvu maiddái ahte álbmotrievttálaš geatnegasvuođat iešmearrideami, iešstivrema, searvama ja vuoruheami birra iežas ovdánahttimii biddjojuvvojit vuođđun árvvoštallamiin boazodoallohálddašeami rievdadeami oktavuođas.
Guđege dáin beliin ii leat Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta árvvoštallan ja bidjan vuođđun mearrádusaidis oktavuođas 2011:s.
ILO lea ollu oktavuođain dovddahan ahte proseassa ja sisdoallu gullet lávga oktii.
Duohta konsultašuvnnat buori jáhkuin dainna ulbmilin ahte olahit ovttamielalašvuođa, ja čovdosiid mat dávistit gustovaš sámepolitihkkii ja riikkaidgaskasaš geatnegasvuođaide sámiid guovdu dego álgoálbmot, lea mearrideaddji deaŧalaš dán ášši čuovvoleamis.
Boraspiret
#Juvre<adv>
Sámediggi lea ovddidan ovtta ášši Sámi parlamentáralaš ráđi stivrii guohtonealliealáhusa vahágiid birra dan geažil go gávdnojit ráfáidahttojuvvon boraspiret.
Sámi parlamentáralaš ráđđi mearridii fakkastit dan Girkonjárgga 2011 julggaštussii, ja dasto álggahit sámeparlamentáralaš ovttasbarggu oažžun dihte nationála stáhtaid suodjalit sámi ealáhusaid guovlluin gos leat ollu boraspiret.
Boraspirepolitihkka sierra riikkain, Suomas, Norggas, Ruoŧas ja Ruoššas, váikkuha ollu vuođđoealáhusaide ollu sámi guovlluin.
Politihkka Eurohpá uniovnna siskkobealde bidjá čanastagaid nationála boraspirepolitihkkii min riikkas.
Danne áigu Sámi parlamentáralaš ráđđi bargat dan ala vai Suopma ja Ruoŧŧa iežaset miellahttovuođa bokte, buoremus vejolaš vuogi mielde vuhtii váldet sámi beroštumiid dán áššesuorggis.
SPR deattuha ahte Eurohpáráđđi dat bidjá rámmaid lahttoriikkaid bargui olmmošvuoigatvuođaiguin.
Sihke Suopma, Ruoŧŧa, Norga ja Ruošša leat Eurohpáráđi lahttun, mii lea bidjan unnimus standárddaid olmmošvuoigatvuođaide ja bearráigeahččá ahte doahttaluvvojit go sierra konvenšuvnnat ja rekommandašuvnnat.
Danne áigu SPR bargat dan ala ahte guoskevaš stáhtat čuovvolit iežaset geatnegasvuođaid mat guske sámi álbmogii.
Sámi parlamentáralaš ráđđi áigu ásahit lávdegotti man bargun lea hábmet oktasaš boraspirepolitihka ja evttohit njuolggadusaid hálddašeapmái.
Eaktun lea ahte guoskevaš riikkat fuolahit geavatlaš hálddašeami ja čuvvot mearriduvvon njuolggadusaid.
Muđui čujuha Sámi parlamentáralaš ráđđi Girkonjárgga julggaštussii (2011), erenoamážit 11.
čuoggái ja stáhtaid geatnegasvuhtii sihkkarastit ávnnaslaš kulturvuođu sámi álbmogii.
Buhtadusortnegat bohccuid massima ovddas maid boraspiret borret
Birasgáhttendepartemeanta (BD) lea ásahan prošeavtta man ulbmilin lea árvvoštallat ja vejolaččat evttohit rievdadusaid dáláš buhtadusortnegii bohccuid ovddas maid boraspiret goddet.
Prošeavtta mandáhtan lei čielggadit, ja moht fertešii go dáláš buhtadusortnega bohccuid massima ovddas boraspiriide rievdadit.
Prošeaktajoavku galgá erenoamážit čielggadit málle riskavuđot buhtadusortnegii.
Sámediggi lea addán gaskaboddosaš cealkámuša prošeaktajovkui ja áigu čuovvolit ášši konsultašuvnnaid bokte Birasgáhttendepartemeanttain.
Jinjevaerie sámečearru
*Jinjevaerie *sámečearru
Jijnjevaerie sámečearru lea váldán oktavuođa Sámedikkiin oažžut veahki dan oktavuođas go Statkraft áiggošii hukset bieggafámu sin guohtoneatnamiidda.
Sámečearru lea vuostálastán bieggafápmoprošeavtta ja das lea leamaš advokáhtaveahkki.
Sii leat dolvon ášši duopmostullui.
Dah leah #aamhtese<adv> #dåapmoestovle<adv>.
Sámedikkis lea leamaš čoahkkin Statkraft:in čielggadan dihte bieggafápmoprošeavtta ja movt dat leat láhtten sámečearuin.
Sámediggi lea maid váldán ášši bajás Olgoriikadepartemeanttain čoahkkimiin.
#Saemiedigkie<adv> lea ååkteme #aamhtese<adv> bæjjese Ålkoelaantedepartemeentine #Tjåanghkoe<adv>.
Ášši lea mannan ovtta vuoru duopmostuollovuogádagas Ruoŧas.
Ášši meannuduvvui loahpalaččat Birasgáhttenduopmostuolus, gos duopmu celkojuvvui skábmamánus 2011.
Sámečearru ii ožžon ulbmillaš doarjaga ahte dohkálaččat sihkkarastit sin boazoguohtoneatnamiid.
Ášši ii leat vejolaš váidit maŋŋá go dat lea meannuduvvon Hoavvarievttis.
Sámedikkis lea leamaš oktilaš oktavuohta sámečearuin, ja dál bargojuvvo oažžun dihte ulbmillaš čovdosa ovddidit sámečearu beroštumiid sihke nationála ja riikkaidgaskasaš dásis.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 183. siidu 379 siiddus
Lotnolasealáhusaid árvoháhkanprográmma ja sámi mátkeealáhusat
Sámediggi lea vuoruhan ásahuvvon fitnodagaid čuovvoleami 2011:s.
Guokte čuovvolanprošeavtta leat čuovvoluvvon, nubbi máttasámi guovllus ja nubbi fas Lulli- ja Gaska-Romssas.
Goappašagat prošeavttat leat lotnolasealáhusaid árvoháhkanprográmma ja sámi mátkeealáhusaid oasit.
Olahusjoavkun ledje sámi ásaheaddjit mat leat ásahan fitnodaga maŋimuš viđa jagis.
Čuovvoleapmi lea dáhpáhuvvan golmma čoagganeami bokte 2 beaivvi háválassii sierra guovlluin.
#Dåeriedidh<adv> lea
Sámediggi válddii VINN ja Norges Vel čuovvolit ásaheddjiid máttasámi guovllus.
Čuovvoleapmi čađahuvvui ovttas Norlándda fylkkasuohkaniin.
12 olbmo 8 fitnodagas serve.
Čuovvoleapmi lea váikkuhan stuorát fuomášumi fitnodatovddideapmái.
#Dåeriedidh<adv> lea stoerebe sïelteevtiedæmman.
Maŋimuš čoagganeamis sohpe njeallje fitnodaga plánet márkanovttasbarggu 2012 rájes, dainna ulbmilin ahte juksat stuorát márkaniidda, oažžut buoret gávpejođu ja gánnáhahttivuođa.
Lulli- ja Gaska-Romssas serve 10 fitnodaga.
Sin gaskkas ledje 9 nissonolbmo, mii lea 90 % oasseváldiin.
PricewaterhouseCoopers AS Romssas lei ovddasvástádus dán čuovvoleamis.
Guovddážis lea leamaš movt galggašii duddjot identitehta ja sihkkarastit badjelbáhcaga fitnodagas, ja dieinna lágiin bidjat vuođu fitnodahkii viidáseappot.
Ruovttoluotta diehtu oasseváldiin lea leamaš ahte prográmma lea lihkostuvvan hui bures go guoská sin dárbbuide easkaálgin.
Erenoamážit go sii oppa áiggi konkrehta barget iežaset fitnodaga ovddidemiin, ja ahte proseassajođiheddjiid ja plána bokte muđui buktet oidnosii eará ásaheddjiid vásihusaid ja hástalusaid, gessojuvvojit ovdan givrodahkan.
Sámediggi lea leamaš mielde proseassas ođđa strategiijaid ráhkadanbarggus Davvi-Norgga mátkeealáhusaid ovddideami oktavuođas.
#Saemiedigkie<adv> lea mietie #prosesse<adv> orre darjomebarkosne Noerhte-Nöörjen fealadimmiejielemi #evtiedidh<adv> #gaskese<adv>.
Sii leat doallan golbma čoagganeami.
Dah leah
Strategiijas galgá leat ávki váikkuhangaskaoapmeapparáhta vuoruhemiide mátkeealáhusaid áŋgiruššama oktavuođas davvin.
Lotnolasealáhusaid árvoháhkanprográmma ja sámi mátkeealáhusaid forumis lea leamaš čoahkkin borgemánus 2011.
Sihke ealáhusorganisašuvnnaid ovddasteaddjit ja almmolaš beales serve čoahkkimii ja adde doaibmabidjocealkámuša jagiide 2012 ja 2013.
Dán cealkámuša vuođul lea Sámediggi mearridan ođđa prográmmačilgehusa.
Daan #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><gen> dïere lea Saemiedigkie nænnoestamme orre programmetjïelkestimmiem.
Duodji
Vætnoe
Duoji šiehtadusbealit sohpe 2010:s ahte vuđolaččat geahčadit duojáriid doaibmadoarjjaortnega.
Vætnoen latjkoebielieh #2010<num><arab><sg> jaepien latjkajin ahte veele vuejnedh *duojáriid darjomedåarjoeöörnegem.
Ortnega bearráigeahččan álggahuvvui 2011:s.
Öörnegen vuartasjimmie #2011<num><arab><sg> jaepien aelkiehtovvi.
Dan ulbmilin lea kvalitehta dáfus sihkkarastit ortnega ja dan duođaštusa maid ohccit bidjet ovdan doaibmadoarjjaohcama vuođđun.
Dan ulmine lea kvaliteeten dïete gorredidh öörnegem jïh dam jååhkesjimmiem maam ohtsijh fraamme biejieh darjomedåarjoeohtsemem våaroeminie.
21 duojára geat ožžo doaibmadoarjaga 2010:s gessojuvvojedje bearráigeahččama várás.
21 *duojára gïeh darjomedåarjoem åadtjoejin #2010<num><arab><sg> jaepien vuartasjimmien muhteste geasasovvin.
Rehketdoallofitnodat Consis galgá ráhkadit raportta daid gávdnosiid birra mat dahkkojuvvojit bearráigeahččamis, ja bargu galgá loahpahuvvot 2012:s.
Ryöknemesïelte *Consis edtja reektehtsem darjodh daj vueptiej bïjre mah vuartasjimmesne dorjesuvvieh, jïh barkoe edtja #2012<num><arab><sg> jaepien illesovvedh.
Asplan Viak lea ráhkadan ekonomalaš raportta duodjeealáhusa ovdáneamis.
Asplan Viak dorjeme ekonomeles reektehtsen vætnoejielemem evtiedimmesne.
Raporta galgá geavahuvvot šiehtadallamiin ealáhusšiehtadusa hárrái.
Reektehts edtja nuhtjesovvedh raarahtalleminie jielemelatjkoen gaavhtan.
Asplan Viak deattuha ahte 47 vástádusa leat menddo unnán luohtehahtti konklušuvnnaid geassimii ovdáneami birra jagis jahkái.
Asplan Viak tjïelkestahta ahte 47 vaestiedassh årrodh ååpsen ånnetji stinkes konklusjovni giesiemasse evtiedimmien bïjre jaepesne jaapan.
Vástideddjiid gaskkas leat 75 % nissonolbmo.
Vaestiedæjjaj gaskesne leah 75 % nyjsenæjjah.
Rehketdoallojahki 2009 lea dán raportta vuođđun.
Ryöknemejaepie 2009 lea daan reektehtsen våaroeminie.
Raporta čájeha ahte vuovdindienas duojára nammii ii leat rievdan jagis 2008 jahkái 2009.
Reektehts vuesehte ahte doekemedïeneste *duojára nommese ij jaepesne jorkestovveme #2008<num><arab><sg><ill><attr> jaapan 2009.
Doaibmaboađus lea duođai njiedjan 108 581ruvnnus 83 684 ruvdnui dien áigodagas.
Darjomeilledahke darhkan luajhtadamme *108 581ruvnnus #83 684<num><arab><sg><ill><attr> kråvnese duennie boelhkesne.
Váldosivvan dasa sáhttet leat lassánan golut ealáhusas, muhto muhtun oktavuođain sáhttet leat eará sivat.
Åejviesjïekine dan maehtieh årrodh læssanamme maaksoeh jieliemisnie, mohte #muvhtie<prn><ind><pl><ine> gaskesinie maehtieh årrodh jeatjah sjïekh.
Duoji ekonomalaš lávdegoddi lea doallan guokte čoahkkima áigodagas.
Vætnoem ekonomeles moenehtse gööktem #steeredh<vblex><iv><prfprc> tjåanghkoeh boelhkesne.
Ekonomalaš lávdegoddi siđašii vuđoleabbo raportta ja buoret raporterema duojáriid bealis.
Ekonomeles moenehtse sæjhta *vuđoleabbo reektehtsem jïh buerebe *raporterema *duojáriid bielesne.
Šiehtadusat ođđa duodješiehtadusa birra álggahuvvojedje borgemánus 2011.
Latjkoeh orre vætnoelatjkoen bïjre mïetskesne aelkiehtovvin 2011.
Šiehtadusbealit leat Sámiid duodji, Duojáriid ealáhussearvi ja Sámediggi.
Latjkoebielieh leah Saemiej vætnoe, *Duojáriid jielemesiebrie jïh Saemiedigkie.
Bealit sohpe šiehtadusrámman 9,4 miljon
Bielieh latjkajin latjkoemierine 9,4 millijovne
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 184. siidu 379 siiddus ruvnnu.
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 184. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne kråvnam.
3,0 miljon ruvnnu várrejuvvui investeren- ja ovddidandoaibmabijuide, 0,33 miljon ruvnnu gelbbolašvuođa bajideapmái ja 3,6 miljon ruvnnu doaibmadoarjjan.
3,0 millijovne kråvnah bïedtesovvi *investeren- jïh evtiedimmieråajvarimmide, 0,33 millijovne kråvnah maahtaldahken bijjiedæmman jïh 3,6 millijovne kråvnah darjomedåarjojne.
Duodjestipeandaortnet viiddiduvvui nu ahte dál guoská maiddái allaskuvlaohppui joatkkaskuvllaid lassin.
Vætnoestipendeöörnege nimhtie #vijriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> ahte daelie aaj dæjpa jïlleskuvlelyörese jåarhkeskuvli lissine.
Doarjjaortnet duodjegávppiide heaittihuvvui ja sadjái bođii prošeaktadoarjja vuovdima ovdánahttima doaibmabijuide.
Dåarjoeöörnege vætnoebovride illesovvi jïh sæjjan bööti prosjeektedåarjoe doekemen evtiedimmien råajvarimmide.
Nugo ovddit jagiin ge de várrejuvvui 1,56 miljon ruvnnu guovtti duodjeorganisašuvdnii.
Goh #ovtetje<adj><comp><attr> jaepine aaj dellie bïedtesovvi 1,56 millijovne kråvnah göökten vætnoeorganisasjovnese.
Duodješiehtadusa siskkobealde álggahuvvo vuovdin- ja márkanfievrridan prošeakta ja vel okta mearkagálvoovddideamis.
Vætnoelatjkoen sisnjelen aelkiehtåvva doekeme- jïh *márkanfievrridan prosjeekte jïh annje akte væhtaeekeevtiedimmesne.
Ohccit mat ožžon doaibmadoarjaga bearráigehččojuvvojit maiddái 2012:s.
Ohtsijh mah darjomedåarjoem åadtjoejim aaj #vuartasjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> 2012 jaepien.
Sámediggi lea geatnegahttojuvvon čielggadit momssas luvvema duodjeealáhusas.
Saemiedigkie lea *geatnegahttojuvvon tjïelkedidh *momssas *luvvema vætnoejieliemisnie.
Duodjeealáhusa ovddasteaddjit válde álgaga 2011:s doallat čoahkkima Sámedikkiin duodjebáji ásaheamis Kárášjohkii ja Porsáŋgui.
Vætnoejielemen saadthalmetjh ååktin *álgaga 2011 jaepien #steeredh<vblex><iv><inf> tjåanghkoem Saemiedigkine *duodjebáji tseegkemisnie Karasjohkese jïh Porsangerasse.
Čoahkkima vuolggaheaddjit válde ovdan hástalusaid dan ektui ahte duodjebirrasis eai leat doarvái buori eavttut duodjebirrasa ovddideapmái dán guovtti gielddas.
Tjåanghkoen seedtijh fraamme ååktin haestiemidie dan muhteste ahte vætnoebyjresisnie eah nuekies leah buerie moenemetsiehkieh vætnoebyjresen evtiedæmman daennie gööktene tjïeltesne.
Sámediggi lea ruhtadan ovttajagáš duodjeprošeavtta julevsámi guovllus.
Saemiedigkie laeviehtamme *ovttajagáš vætnoeprosjeektem julevsaemien dajvesne.
Prošeavttaid ulbmilin lea movttiidahttit eambbogiid álgit bargat dujiin ja oažžut ovttasbarggu duojáriid gaskka.
Prosjeekti ulmine lea eadtjaldehtedh *eambbogiid aelkedh vætnojne barkedh jïh åadtjodh ektiebarkoem *duojáriid dajvem.
Duodjeinstituhtta lea njulgen ekonomalaš beliid vuođđudusa oktavuođas.
Vætnoeinstituhte lea *njulgen ekonomeles bieliej *vuođđudusa gaskesisnie.
Sámediggi lea ožžon stivralahtu Duodjeinstituhttii, muhto Duojáriid ealáhussearvi ii leat vel ge ožžon makkárge saji stivrras.
Saemiedigkie ståvroelïhtsegem åådtjeme Vætnoeinstituhtasse, mohte *Duojáriid ij jielemesiebrie annje aaj åådtjeme naan sijjiem ståvroste.
Fidnooahppiortnet duojis
Lïerehtæjjaöörnegen vætnosne
Sámediggi lea ožžon Boazodoalu ja duoji oahppokantuvrra hálddašit duoji fidnooahppiortnega.
Saemiedigkie Båatsoem åådtjeme jïh vætnoen learoekontovrem reeredh vætnoen lïerehtæjjaöörnegem.
2011:s lei kantuvrras soahpamuš 15 fidnoohppiin, geaid gaskkas 14 ledje nieiddat.
2011 jaepien kontovresne lij latjkoe #15<num><arab><sg><ine><attr> lïerehtæjjine, giej gaskesne 14 lin nïejth.
Bealli lea eret Guovdageainnus ja loahppa eará báikkiin Finnmárkkus, Romssas ja Davvi-Trøndelágas.
Bielie raejeste lea Kautokeinosne jïh minngiegietjie jeatjah sijjine Finnmaarhkesne, Romsesne jïh Noerhte-Tröndelaagesne.
Guokte fidnooahppi gearggaiga soahpamušáigodagas ja guovttis celkkiiga eret fidnooahppisoahpamuša.
Göökte lïerehtæjjah latjkoeboelhkesne galhkajigan jïh gööktesne raejeste jeehtigan lïerehtæjjalatjkoem.
Hástalussan 2011:s lea leamaš ahte ollugiin ii leat doarvái teoriija go ohcet sisaváldima.
Haestieminie 2011 jaepien orreme ahte jïjnji ij nuekies leah teorije goh uhtsieh tsaekemem.
Nissonolbmot fitnodateaiggádin ja ealáhusdoallin
Nyjsenæjjah sïelteaajhterinie jïh #jieleme<n><cmp_sgnom><cmp>#steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><ess>
Dat go ollu nissonolbmot leat searvan sihke go guoská ásaheddjiide Romssas ja duoji fidnooahppiortnegis lea mielde ollašuhttimin mihttomeari oažžut eanet nissoniid ealáhusaide.
Dah goh jeenje nyjsenæjjah #meatan<adv><prfprc> dovne goh tseegkijidie dæjpa Romsesne jïh vætnoen lïerehtæjjaöörnegisnie lea mietie tjïrrehteminie ulmiem åadtjodh jeenje nyjsenæjjaj jieliemidie.
Duoji ekonomalaš raporta čájeha maiddái ahte sii geat leat mielde iskkadeamis, leat 75 % nissonolbmot.
Vætnoen ekonomeles reektehts aaj vuesehte ahte dah gïeh mietie leah goerehtimmesne, leah 75 % nyjsenæjjah.
Muđui leat sullii 3 % guolásteddjiin nissonolbmot, eanadoalus lea nissonoassi birrasii 20 % ja boazodoalus 13 %.
Voen leah medtie 3 % göölijinie nyjsenæjjah, laanteburresne lea nyjsenæjjaboelhke byjresasse 20 % jïh båatsosne 13 %.
Struktuvrralaš bealit, nugo lágat ja njuolggadusat, ja garra fysálaš bargu dagaha hehttehusaid oažžut stuorát nissonoasi dáin vuođđoealáhusain.
*Struktuvrralaš bielieh, goh laakh jïh njoelkedassh, jïh garre *fysálaš barkoe dorje dåeriesmoeride åadtjodh stoerebe nyjsenæjjaboelhkem daejnie våaromejielieminie.
Guovddáš eiseválddiin leat stuorát vejolašvuođat rievdadit struktuvrralaš beliid go maid Sámediggi sáhttá dahkat.
Voernges åejvieladtjine leah stoerebe nuepieh jarkestidh *struktuvrralaš bielide goh maam Saemiedigkie maahta darjodh.
Ohcanvuđot doarjagat ealáhusovdánahttimii
#Ohcan<np><cmp_sgnom><cmp>våaromen dåarjoeh jielemeevtiedæmman
Sámedikki doarjjarámma oktiibuot ealáhusovdánahttimii lei 2011:s 35 063 000 ru.
Saemiedigkien dåarjoemierie *oktiibuot jielemeevtiedæmman lij 2011 jaepien 35 063 000 *ru.
Dát ruđat vuoruhuvvojedje juohkelágan ealáhusaide, mariidnaealáhusaide, eanadollui, lotnolasealáhusaide ja sámi mátkeealáhusaide ja duodjái.
Daah beetnegh #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><pl> *juohkelágan jieliemidie, *mariidnaealáhusaide, laantebårran, *lotnolasealáhusaide jïh saemien fealadimmiejieliemidie jïh vytnese.
2011:s ledje Sámedikkis ollu ohcamat guolástusulbmiliidda, stuorra optimismma geažil ja go ain leat buorit vejolašvuođat buoridit doaibmaekonomiija ja árvoháhkama ealáhusas.
2011 jaepien Saemiedigkesne lin jeenje ohtsemh *guolástusulbmiliidda, stoere *optimismma dïete jïh goh annje leah buerie nuepieh bueriedidh darjomeekonomijem jïh aarvoeskååffemem jieliemisnie.
Ledje doarjjaohcamat sihke fanasinvesteremiidda ja eana- ja mearrarusttegiidda.
Lin dåarjoeohtsemh dovne *fanasinvesteremiidda jïh eatneme- jïh mearoebægkojde.
Dan bokte go juolludit doarjaga fatnasiid investeremiidda ja ođđaáigásaš vuostáiváldin- ja mearrarusttegiid ođasmahttimii leat mii lihkostuvvan háhkat buriid ekonomalaš rámmaeavttuid fanasođastemiide, guollevuostáiváldinrusttegiid bisuhemiide báikkálaččat ja ođđasis rekrutterema nannemii guolástusámmáhii.
Dan baaktoe goh laeviehtibie dåarjoen vïnhtside *investeremiidda jïh daaletje dåastoehtimmie- jïh mearoebægkoej orrestehtemasse libie mijjieh lahkaskamme skååffedh bueride ekonomeles mieriekrïevemidie vïnhtseorrestimmide, gueliedåastoehtimmiebægkoej tjöödtjestehtiemidie byjreskisnie jïh orresne dåårrehtimmien nænnoestæmman *guolástusámmáhii.
Bušeahttarámma 2011:s mariidnasuorgái lei 4 165 000 ru.
Budsjehtemierie/Budsjettmierie 2011 jaepien *mariidnasuorgái lij 4 165 000 *ru.
Dat geavahuvvui badjelmeari 2 158 909 ru dan sivas go ledje nu ollu ohccit.
Dïhte nuhtjesovvi *badjelmeari 2 158 909:n *ru dennie sjïekesne goh lin nimhtie jeenje ohtsijh.
2011:s juolluduvvui doarjja lagabui 30 fanasinvesteremii, mas lei maid doarjja 5 ođđavistái nuorra aktevrraide ealáhusas.
2011 jaepien laeviehtovvi dåarjoe lïhkebe 30 *fanasinvesteremii, mesnie aaj lij dåarjoe #5<num><arab><sg><ill><attr> orregåatan noere aktööride/aktööridie jieliemisnie.
Dát váikkuha ođasmahttima ja fanasođasteami dovdomassii eanadieđalaš suorggi siskkobealde gos leat boarráset fatnasat.
Daate dijpie orrestehtemen jïh vïnhtseorrestimmien tjarki *eanadieđalaš suerkien sisnjelen sijjesne leah båarasåbpoe vïnhtsh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 185. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 185. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Vuostáiváldima oktavuođas lea Sámediggi addán doarjaga sihke báikkálaš vuostáiváldinrusttegiid divodeapmái ja mearrarusttegiid buorideapmái nugo bruggahuksemii ja govdunbrukkaid ásaheapmái.
Dåastoehtimmiem gaskesisnie lea Saemiedigkie vadteme dåarjoen dovne voenges dåastoehtimmiebægkoej #staeriedidh<vblex><tv><der_d><vblex><der_nomact><n><sg><ill> jïh mearoebægkoej bueriedæmman goh *bruggahuksemii jïh *govdunbrukkaid tseegkemasse.
Dát váikkuha mealgat vuovdin- ja leahkinbeliide báikkálaš riddo- ja vuotnafatnasiidda.
Daate dijpie *mealgat doekeme- jïh *leahkinbeliide voenges gaedtie- jïh *vuotnafatnasiidda.
Sámediggi oaidná ahte leat ollu ohcamat sámi mátkeealáhusaid ovdánahttimii.
Saemiedigkie vuajna ahte leah jeenje ohtsemh saemien fealadimmiejielemi evtiedæmman.
Davvi Siida lea okta aktevrrain márkanis masa juolluduvvui investerendoarjja 2011:s.
Noerhte Sïjte lea akte aktöörine/aktöörinie sjeltesne mïsse laeviehtovvi *investerendoarjja 2011 jaepien.
Fitnodaga doaibma lea váldoáššis Davvisiiddas ja fállá “Hurtigruten” turisttaide mátki Gilevuonas Donjevutnii, goas turisttat besset vásihit veaháš sámi kultuvrra ja eallinvuogi.
Sïelten darjome åejvieaamhtesisnie lea Noerhtesïjtesne jïh faala “Hurtigruten” *turisttaide fealadimmiem Gilevuotnesne Donjevuotnese, gåessie *turisttat biesieh damtedh ånnetji saemien kultuvrem jïh jielemevuekiem.
Oktiibuot juolluduvvui 4 579 950 ru lotnolasealáhusaide ja čielggadanprošeavttaide ja eará doaibmabijuide.
*Oktiibuot laeviehtovvi 4 579 950 *ru *lotnolasealáhusaide jïh tjïelkedimmieprosjeektide jïh jeatjah råajvarimmide.
Sámediggi lea joatkán duodjeáŋgiruššamiiguin ealáhusšiehtadusa bokte, mii lei 2011:s 9 400 000 ru.
Saemiedigkie vætnoeeadtjaldovvemigujmie jåarhkeme jielemelatjkoen baaktoe, mij lij 2011 jaepien 9 400 000 *ru.
Doarjja juolluduvvui analysa čađaheapmái duodjeealáhusas, danne vai oččošeimmet eanet dieđuid man ollu duodji buvttaduvvo, jođihit go duojárat gálvvuideaset vuovdimassii ja makkár márkanat jearahit buktagiid.
Dåarjoe laeviehtovvi joekehtimmien tjïrrehtæmman vætnoejieliemisnie, dannasinie vuj åadtjobe jeenje daajrojde maam jeenje vætnoe dorjesåvva, öörnebe goh *duojárat eekide doekijebiestiejasse jïh magkeres sjeltieh dorjesidie gihtjehtieh.
Dán analysa vuođul áiggošeimmet álggahit doaibmabijuid ja árvvoštallat lea go vuođđu álggahit prošeavtta mearkagálvohuksemis duojis.
Daan joekehtimmien dïere sïjhtebe råajvarimmide aelkiehtidh jïh laejhtedh lea goh våarome prosjeektem aelkiehtidh væhtaeeketseegkemisnie vætnosne.
Sámediggi juolludii 457 200 ru prošektii maid duodjeorganisašuvnnat galget čađahit.
Saemiedigkie laeviehti #457 200<num><arab><sg><ill><attr> *ru prosjeektese maam vætnoeorganisasjovnh edtjieh tjïrrehtidh.
Oktiibuot juolludii Sámediggi ealáhusruđaid 32 748 290 ru jagis 2011.
*Oktiibuot laeviehti Saemiedigkie jielemebeetnegidie #32 748 290<num><arab><sg><ine><attr> *ru jaepesne 2011.
Govvosis vuolábealde oidno movt doarjagat juohkásit nissonolbmuide, almmáiolbmuide ja fitnodagaide; ealáhusovddideamis, lotnolasealáhusain ja duodješiehtadusas, ja doarjagat oktiibuot.
*Govvosis vuelielisnie guktie vååjnoe dåarjoeh *juohkásit nyjsenæjjide, almide jïh sïeltide; jielemeevtiedimmesne, *lotnolasealáhusain jïh vætnoelatjkosne, jïh dåarjoeh *oktiibuot.
Kárta vuolábealde čájeha movt juolluduvvon doarjagat 2011:s juohkásit gielddaid gaskka, dás lea sáhka ohcanvuđot ortnegiin ealáhusaide.
Kaarhte vuelielisnie vuesehte guktie laeviehtovveme dåarjoeh 2011 jaepien *juohkásit tjïelti gaskemsh, daelie lea håaleme ohtsemevåaromen öörneginie jieliemidie.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 187. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 187. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
6 Areálat, birasgáhtten ja kultursuodjaleapmi
6 Goelpeneståaroeh, byjresevaarjelimmie jïh kultuvrevaarjelimmie
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 188. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 188. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Sámedikki váldoulbmilin barggus areálaiguin, birasgáhttemiin ja kultursuodjalemiin lea sihkkarastit areálaid ja resurssaid ceavzilis ávkkástallama sámi guovlluin sámi historjjá ja sámi árvvuid vuođul.
Saemiedigkien åejvietsiehkine barkosne goelpeneståaroejgujmie, byjresevaarjelimmine jïh kultuvrevaarjelimmine lea gorredidh goelpeneståarojde jïh vierhtide *ceavzilis nåhtadimmiem saemien dajvine saemien vaajesen jïh saemien aarvoej dïere.
Dáid guovlluid ja resurssaid hálddašeapmi galgá leat vuođđuduvvon sámi vuoigatvuođaide.
Daaj dajvi jïh vierhtiej reereme edtja tseegkesovveme saemien reaktide.
Ceavzilis ja guhkes áiggi perspektiiva galgá deattuhuvvot.
*Ceavzilis jïh guhkies tïjjen perspektijve edtja #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>.
Sámedikki areálaáššiid barggus lea sáhka das ahte sámi beroštumit galget gozihuvvot dalle go mearrádusat areálageavaheamis dahkkojuvvojit.
Saemiedigkien goelpeneståaroeaamhtesi barkosne lea håaleme dennie ahte saemien ïedtjh edtjieh joem geehtesovvedh goh mieriedimmieh goelpeneståaroepråvhkosne dorjesuvvieh.
Sámi kulturmuittut geavahuvvojit sámi leahkima duođašteapmái sámi guovlluin.
Saemien kultuvremojhtesh nuhtjesuvvieh saemien *leahkima jååhkesjæmman saemien dajvine.
Sámediggi lea gulaskuddanásahussan kulturmuitobarggus plánaáššiin ja stuorát huksenáššiin.
Saemiedigkie lea *gulaskuddanásahussan kultuvremojhtesebarkosne soejkesjeaamhtesinie jïh stoerebe tseegkemeaamhtesinie.
Dán oktavuođas registrerejuvvojit ollu sámi kulturmuittut.
Daennie gaskesisnie registreeresuvvieh jeenje saemien kultuvremojhtesh.
Areálat
Goelpeneståaroeh
Plána- ja huksenlága čuovvoleapmi
Soejkesje- jïh tseegkemelaaken dåeriedimmie
2008:s dohkkehuvvui ođđa plána- ja huksenláhka.
#2008<num><arab><sg><attr> jaepien #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> orre soejkesje- jïh tseegkemelaake.
Láhka bođii fápmui 01.07.09.
Laake fååmese bööti 01.07.09.
Lágas oaččui Sámediggi ođđa rolla sihke stuorát válddiin, ja stuorát bagadallanovddasvástádusain.
Laakesne åadtjoeji Saemiedigkie orre råållam dovne stoerebe *válddiin, jïh stoerebe bïhkedimmiedïedtine.
Dáid rievdadusaid geažil lea leamaš dárbu konkretiseret daid rámmaid, maid siskkobealde Sámediggi galgá bargat plánaáššiin, ja dárbu gaskkustit dan eará eiseválddiide ja álbmogii.
Daaj jorkestimmiej dïete orreme daerpiesvoete tjïelkestidh dejtie mieride, mej sisnjelen Saemiedigkie edtja soejkesjeaamhtesinie barkedh, jïh daerpiesvoete dam deanahtidh jeatjah åejvieladtjide jïh aalmogasse.
Geassemánus 2010 bođii Sámedikki plánaveahkki.
Ruffesne 2010:n bööti Saemiedigkien soejkesjeviehkie.
Mannan jagi lei plánaveahkki buorre reaidun midjiide sihke ollašuhttimis min rolla plána- ja huksenlága ektui, ja min bargui muđui plánaáššiiguin.
Mïnneme jaepien lij soejkesjeviehkie buerie dïrreginie mijjese dovne tjïrrehtimmesne mijjen råållan soejkesje- jïh tseegkemelaaken muhteste, jïh mijjen borkese voen soejkesjeaamhtesigujmie.
Guokte deaŧalaš ášši váldit dás ovdan:
Gööktem vihkeles aamhtesem daelie ååktebe fraamme:
Bargu Álttá suohkana 2011-2030 areálaosiin.
Barkoe Áltán tjïelten 2011-2030 goelpeneståaroeboelhkine.
Sámediggi vuosttaldii álggus juo areálahálddašeami njealji deaŧalaš suorggis.
Saemiedigkie aalkoevisnie vuastali joe goelpeneståaroereeremem njieljien vihkeles suerkesne.
Gulahallama ja buori ovttasbarggu bokte čoavdašuvai ášši nu ahte Sámediggi sáhtii geassit ruovttoluotta buot vuosttaldemiid.
Gaskesadtemen jïh buerie ektiebarkoen baaktoe *čoavdašuvai aamhtese nimhtie ahte Saemiedigkie meehti bååstede giesedh gaajhkide #vuastalidh<n><pl><acc>.
Nationála vuordámušat regionála ja gielddalaš plánemii.
Nasjonaale vuartoeh regionaale jïh *gielddalaš soejkesjæmman.
Plána- ja huksenlága ođđa plánaoassi deattasta ahte Gonagas juohke njealját jagi ráhkada nationála vuordámušaid regionála ja gielddalaš plánemii.
Soejkesje- jïh tseegkemelaaken orre soejkesjeboelhke *deattasta ahte Gånka #fïerhte<prn><ind><attr> nealjede jaepien dorje nasjonaale vuartojde regionaale jïh *gielddalaš soejkesjæmman.
Vuosttaš vuordámušreive ovddiduvvui suoidnemánus 2011.
Voestes vuartoeprievie snjaltjesne #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> 2011.
Konsultašuvnnaid bokte Birasgáhttendepartemeanttain sihkkarasttii Sámediggi ahte vuordámušreivves gáibiduvvo ahte regionála ja gielddalaš plánen maiddái galgá sihkkarastit sámi beroštusaid nu mo lea eaktuduvvon plána- ja huksenlágas.
Konsultasjovni baaktoe Byjresevaarjelimmiedepartemeentine gorredi Saemiedigkie ahte vuartoeprievesne krïevesåvva ahte regionaale jïh *gielddalaš soejkesjamme aaj edtja saemiem gorredidh *beroštusaid nimhtie guktie #tsïhkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> soejkesje- jïh tseegkemelaakesne.
Mii doaivut ahte plánaveahkki lea leamaš čuvgehussan eará eiseválddiide ja álbmogii ge.
Mijjieh håhkesjibie ahte soejkesjeviehkie orreme bïevnesinie jeatjah åejvieladtjide jïh aalmogasse aaj.
Áššemeannudanproseassain ja eará oktavuođain mii leat čujuhan plánaveahkkái.
Aamhtesengïetedallemeprosessine jïh jeatjah gaskesinie mijjieh soejkesjeveahkan tjaatsestamme.
Mii leat maiddái juohkán olggos plánaveahki heivvolaš oktavuođain.
Mijjieh aaj olkese juakeme soejkesjeviehkiem sjiehteles gaskesinie.
Maiddái boahtteáiggis áigut mii Sámedikkis joatkit evaluerema ja buoridit diehtojuohkima ja iežamet rutiinnaid plána- ja areálaáššiin.
Aaj #båetije aejkie<n><sg><ine> sïjhtebe mijjieh Saemiedigkesne jåerhkedh vuarjasjimmiem jïh bueriedidh bïevnesem jïh jïjtjemh rutijnide soejkesje- jïh goelpeneståaroeaamhtesinie.
Finnmárkkuopmodat
#Finnmárkkuopmodat<np><sg><nom>
Finnmárkkuopmodat, Finnmárkku fylkkagielda ja Sámediggi dollet 2 jahkásaš politihkalaš gulahallančoahkkima.
#Finnmárkkuopmodat<np><sg><nom>, Finnmaarhken fylhketjïelte jïh Saemiedigkie #steeredh<vblex><iv><indic><pres><p3><pl> 2 jaapetje politihkeles gaskesadtemetjåanghkoeh.
Čoahkkimiid ulbmil lea láhčit diliid buori ovttasdoaibmamii áššeoasálaččaid gaskkas.
Tjåanghkoej ulmie lea laetjedh tsiehkide buerien *ovttasdoaibmamii *áššeoasálaččaid gasngese.
Čoahkkimat leat maiddái čuovvolančuokkis Finnmárkku fylkkagieldda ja Sámedikki gaskasaš ovttasbargošiehtadusas.
Tjåanghkoeh aaj leah #dåeriedidh<vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>#tsiehkie<n><sem_measr_sign><sg><nom> Finnmaarhken fylhketjïelten jïh Saemiedigkien gasngesadtje ektiebarkoelatjkosne.
Áššeoasálaččat leat 2011:s hálddahuslaš dásis digaštallagoahtán mo galgá geavahit badjebáhcaga.
Dan geažil lea čohkkejuvvon hálddahuslaš ovttasbargojoavku mii galgá viidáseappot árvvoštallat mo galgá Finnmárkkuopmodaga badjebáhcaga geavahit.
Dan dïete seeptjesovveme reerije ektiebarkoedåehkie mij edtja vijriehkåbpoe guktie laejhtedh edtja #Finnmárkkuopmodat<np><sg><acc> *badjebáhcaga nuhtjedh.
Vuođđudus Protect
#Tseegkedh<vblex><tv><imp><p3><sg> *Protect
Nogga Boazosápmelaččaid Riikkasearvi ja Ruoŧa Sámiid Riikkasearvi leat Sámedikki doarjagiin 2011:s evttohan vuođđudusa Protect.
Proteck galgá vuođđuduvvot vuosttaš jahkebealis 2012.
*Proteck edtja voestes bieliejaepesne tseegkesovvedh 2012.
Protect šaddá sorjjasmeahttun, eahpegávppálaš vuođđudus mii galgá veahkehit sámi vuoigatvuođaeaiggádiid fuolahit iežaset areálaberoštusaid, eana- ja resursavuoigatvuođaid ja ovdánanvejolašvuođaid.
*Protect sjædta *sorjjasmeahttun, *eahpegávppálaš #tseegkedh<vblex><tv><imp><p3><sg> mij edtja viehkiehtidh saemien reaktanaajhteridie hoksedh jïjtjsh *areálaberoštusaid, eatneme- jïh vierhtiereaktide jïh åvtenimmienuepide.
Protect:s galgá leat guovddáš norbmaaddi rolla eiseválddiid ja ealáhusdoaimmaheddjiid barggus sámi guovlluin.
*Protect:s. edtja årrodh jarnge *norbmaaddi råållam åejvieladtji jïh #jieleme<n><cmp_sgnom><cmp>#redaktööre<n><nomag><pl><gen> barkosne saemien dajvine.
Protect galgá maiddái váikkuhit dasa ahte ásahuvvo fitnolaš ovttasbargu ja čorges šiehtadallamat go árbevirolaš sámi ealáhusat/vuoigatvuođaeaiggádat ja ođđa ealáhusdoaimmaheaddjit ráhkadit plánaid ja doaibmabijuid mat dávjá leat areálagáibideaddjit.
*Protect edtja aaj dan dijpedh ahte tseegkesåvva *fitnolaš ektiebarkoe jïh sjeakosth raarahtallemh goh aerpiesïejhme saemien jielemh/reaktanaajhterh jïh orre #jieleme<n><cmp_sgnom><cmp>#redaktööre<n><nomag><pl><nom> soejkesjidie jïh råajvarimmide darjoeh mah daamhtah leah goelpeneståaroekrïevijh.
Dat lea danne vai buohkaide lea álkit einnostit ja fuolahit buoremus čovdosiid eanet berošteddjiid várás.
Dïhte dannasinie lea vuj gaajhkesidie aelhkebe nåajtodh jïh hoksedh bööremes *čovdosiid jeenje aabparæjjaj muhteste.
Sámediggi lea juolludan 1 miljon ru 2012 várás Protect:ii.
Saemiedigkie laeviehtamme 1 millijovne *ru 2012:n muhteste *Protect:ij.
Ođđa ealáhusdoaimmaheaddjit sámi guovlluin leat dál jo dovddahan ahte sii áigot doarjut ekonomalaččat.
Orre #jieleme<n><cmp_sgnom><cmp>#redaktööre<n><nomag><pl><nom> saemien dajvine daelie leah *jo vihte dah sijhtieh dåarjodh ekonomeleslaakan.
Sámediggi vuordá ahte stáhta eiseválddit maiddái servet ekonomalaš doarjagiin.
Saemiedigkie vuarta ahte staaten åejvieladtjh aaj meatan ekonomeles dåarjojne.
Fápmohuksen
Faamoetseegkeme
Máŋgga sajis Sámis leat buorit bieggaresurssat.
Gelline sijjesne Saepmesne leah buerieh bïegkevierhtieh.
Danne lea bieggafámu ásaheapmi miellagiddevaš.
Dannasinie lea bïegkefaamoen tseegkeme murrede.
Lea maid eanet ja eanet beroštupmi hukset smávit fápmorusttegiid.
aaj Lea jeenje jïh jeenje ïedtje bigkedh unnebe faamoebægkojde.
Go earret eará ođđa fápmogáldut váldojuvvojit atnui, de ferte maiddái fápmofierpmádaga ođasmahttit, vai sáhttá fievrridit ođđa fámu mii buvttaduvvo geavaheddjiide.
Goh gaskem jeatjah orre faamoegaaltijh otnese ååktesuvvieh, dellie tjuara aaj faamoevearmadahkem orrestidh, vuj maahta orre faamoem foeresjidh mij nuhtjijidie dorjesåvva.
Sámediggi lea 2011:s meannudan badjelaš 200 fápmui guoskevaš ášši.
Bieggafápmorusttegiid huksen sáhttá leat buorre dálkkádatpolitihkka.
Bïegkefaamoebægkoej tseegkeme buerie maahta *dálkkádatpolitihkka.
Prinsihpalaččat Sámediggi doarju dálkkádatgássaid luoitima vuolideami ja áŋgiruššama ođasmuvvi energiijain váidudeaddji doaibmabidjun, vaikke vel bieggafápmu iešalddis várra ii goassege sáhte buhttet dakkár energiijabuvttadeami mas leat CO2 luoitimat.
Prinsihpeleslaakan Saemiedigkie dåårje *dálkkádatgássaid biestemen badtehtimmiem jïh eadtjaldovvemem *ođasmuvvi energijine *váidudeaddji råajvarimmine, jalhts annje bïegkefaamoe oktegh kaanne ij gåessie gænnah maehtieh *buhttet dagkeres energijedarjomem mesnie leah CO2:n biestemh.
Sámediggi čujuha dattetge dasa ahte guoskevaš huksenareálat eai leat áibbas geavatkeahtes guovlluin dál, dat geavahuvvojit ealáhusdoaimmaide seammás go dat leat maiddai kultureanadagat.
Saemiedigkie darhkan tjaatseste dan ahte sjyöhtehke eah tseegkemegoelpeneståaroeh leah aejvie #nuhtjedh<vblex><tv><vabess><adj><attr> dajvine daelie, dah jielemedarjoemidie nuhtjesuvvieh seamma tïjjen goh dah aaj leah kultuvreeatnemh.
Guoskevaš guovllut bieggafápmohuksema várás leat seammás dakkár guovllut main eai leat stuorra teknihkalaš sisabahkkemat, dát guoská earret eará sullii 37 % Finnmárkku areálain.
Sjyöhtehke dajvh bïegkefaamoetseegkemen muhteste seamma tïjjen leah dagkeres dajvh mejnie eah leah stoere teknihkeles *sisabahkkemat, daate gaskem jeatjah dæjpa medtie 37:n % Finnmaarhken goelpeneståarojne.
Dakkár luondduguovllut, erenoamážit stuorra joatkevaš guovllut vuonas várrái, lea vátneresursa Norggas ja Eurohpás ja lea mávssolaš vuođđu dan luonddušláddjivuhtii maid mii galgat fievrridit viidáseappot boahtte bulvii.
Dagkeres eatnemendajvh, joekoenlaakan stoere *joatkevaš dajvh *vuonas tjahkese, lea *vátneresursa Nöörjesne jïh Europesne jïh lea vyörtegs våarome dam *luonddušláddjivuhtii maam mijjieh edtjijibie vijriehkåbpoe foeresjidh #båetije<adj><sg><ill> boelvese.
Danne lea deaŧalaš Sámediggái oažžut čielggaduvvot plánejuvvon fápmohuksema váikkuhusaid sámi kultuvrii, ealáhusaide ja servodateallimii, vai vásttolaš eiseválddiin galgá leat nu buorre mearridanvuođđu go vejolaš ovdalgo mearrádus dahkkojuvvo.
Dannasinie vihkele Saemiedægkan åadtjodh #tjïelkedh<vblex><iv><der_d><vblex><der_passl><vblex><iv><inf> #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> faamoetseegkemen dïedtide saemien kultuvrese, jieliemidie jïh siebriedahkejielemasse, vuj *vásttolaš åejvieladtjine edtja årrodh nimhtie buerie nænnoestimmievåarome goh gåarede aarebi mieriedimmie dorjesåvva.
Sámedikki mielas lea maid hui deaŧalaš ahte areálat ja resurssat Sámis geavahuvvojit dakkár vugiin mii ii hedjonahte sámi kultuvrra, ealáhusaid ja servodateallima.
Saemiedigkien mïelesne aaj lea dan vihkele ahte goelpeneståaroeh jïh vierhtieh Saepmesne nuhtjesuvvieh dagkeres vuekine ij mij *hedjonahte saemien kultuvren, jielemi jïh siebriedahkejielemen.
Sihke dán fágasuorggi váldomihttomearri ja guokte oassemihttomeari dorjot dan.
Dovne daan faagegievlien åejvieulmiemierie jïh gööktem boelhkeulmieh dåarjoeh dam.
Vásttolaš konsešuvdnaeiseváldi lea Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta (NČE).
*Vásttolaš *konsešuvdnaeiseváldi lea Nöörjem *čázádat- jïh energijedirektoraaten/energijedirektovraaten (*NČE).
Dakkár mearrádusat go konsešuvdnamearrádusat, gullet Sámedikki ja stáhta eiseválddiid gaskasaš konsultašuvdnaprosedyraide.
Dagkeres mieriedimmieh goh *konsešuvdnamearrádusat, guvlieh Saemiedigkiem jïh staaten åejvieladtji gasngesadtje *konsultašuvdnaprosedyraide.
Dasa lassin lea Sámediggi dahkan sierra šiehtadusa NČE:in mii galgá čielggasmahttit konsultašuvdnaprosedyraid aiddo fal konsešuvdnaáššiin.
Dan lissine lea Saemiedigkie sjïere latjkoem dorjeme *NČE:im mij edtja *čielggasmahttit *konsultašuvdnaprosedyraid aadtjege jaavoe *konsešuvdnaáššiin.
Sámediggi lea 2011:s čađahan máŋga konsultašuvnna hálddahuslaš dásis NČE:in bieggafápmoprošeavttaid oktavuođas iešguđet muttuin konsešuvdnaproseassas.
Konsultašuvnnat čielggadanprográmma birra
Konsultasjovnh tjïelkedimmieprogrammen bïjre
Konsultašuvnnat váikkuhusčielggadanprográmmaid hábmema birra Čoargašnjárgga, Fálesrášša ja Fálesnuori bieggafápmorusttegiid várás Finnmárkkus ja Sjonfjellet I ja II, Seiskallåfjellet, Kvalhovudet, Kovfjellet ja Stortuva bieggafápmorusttegiid várás Nordlánddas loahpahuvvojedje 2011:s.
Go guoská váikkuhusčielggadanprográmmaid hábmemii, de soabai Sámediggi NČE:in sánádeami meahccegeavaheami váikkuhusčielggadeami oktavuođas ja mo galgá čielggadit váikkuhusaid boazodollui.
Goh dæjpa dïedtesalkehtimmieprogrammi hommese, dellie latjkaj/latjkaji Saemiedigkie *NČE:im *sánádeami miehtjiepråvhkoen dïedtesalkehtimmien gaskesisnie jïh guktie edtja dïedtide tjïelkedidh båatsose.
Dattetge eai sohppojuvvon čielggadusdilit ja sánádeamit boazologu vejolaš vuolideami hárrái plánejuvvon doaibmabiju geažil, árbedieđu geavaheapmi vuohkin, ja áigi goas dat kulturmuitoiskkadeamit galget čađahuvvot, maid kulturmuitoláhka gáibida.
Darhkan eah skööph boejhkehtassetsiehkieh jïh *sánádeamit bovtselåhkoen kaanne badtehtimmien gaavhtan #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> råajvarimmien dïete, aerpiedaajroen pråvhkoe vuekine, jïh tïjje gåessie dah kultuvremojhtesegoerehtimmieh edtjieh tjïrrehtovvedh, maam kultuvremojhteselaake kreava.
Mii bivddiimet ahte dat galggai čilgejuvvot mearriduvvon váikkuhusčielggadanprográmmaid duogášnotáhtain.
Mijjieh meedtimh dïhte edtji #boejhkelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> nænnoestovveme dïedtesalkehtimmieprogrammi *duogášnotáhtain.
Mii guoská boazodoalloberoštusaide, de lea Sámediggái deaŧalaš ahte ráhkaduvvojit ollislaš váikkuhusčielggadusat mat čájehit sihke ovddeš ja plánejuvvon sisabahkkemiid guovllus.
Mij dæjpa *boazodoalloberoštusaide, dellie Saemiedægkan lea vihkele ahte dorjesuvvieh ellies dïedteboejhkehtassh mah vuesiehtieh dovne ovtetje jïh #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *sisabahkkemiid dajvesne.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 189. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 189. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Dutnjesvuona bieggafápmorusttet
Dutnjesvuotnan bïegkefaamoebægkoe
Dutnjesvuona bieggafápmorusttega oktavuođas čujuhii Sámediggi konsešuvdnaohcama gulaskuddancealkámušas ahte bieggafápmorusttet lea plánejuvvon boazojohtolahkii, ja ahte guoskevaš orohat ballá ahte bieggafápmorusttet sáhttá leat hehttehussan bohccuide.
Dutnjesvuotnan bïegkefaamoebægkoen gaskesisnie tjaatsesti Saemiedigkie *konsešuvdnaohcama *gulaskuddancealkámušas ahte bïegkefaamoebægkoe bovtsejåhtadahkese #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>, jïh ahte sjyöhtehke sïjte bælla ahte bïegkefaamoebægkoe maahta årrodh dåeriesmoerine bovtside.
Sámediggi oaivvilda ahte ferte árvvoštallat vejolašvuođa rievdadit johtingeainnu.
Saemiedigkie jeahta ahte tjuara nuepiem laejhtedh jarkestidh johtelohkegeajnoem.
Viidáseappot čujuheimmet ohcama headjuvuhtii ahte dat ii válddat sámi meahccegeavaheami dahje eará sámi servodatberoštusaid.
Vijriehkåbpoe ohtsemem tjaatsestimh #geerve<adj><der_vuota><n><sg><ill> dïhte ij buerkesth saemien miehtjiepråvhkoem jallh jeatjah saemien *servodatberoštusaid.
Gulaskuddancealkámuša maŋŋá dieđihuvvui Sámediggái ahte dál lea šiehtadus doaibmabiddji ja guoskevaš orohaga gaskkas mii earret eará váldá ovdan johtolaga.
*Gulaskuddancealkámuša mænngan Saemiedægkan #bïeljelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> ahte daelie lea latjkoe #darjome<n><sem_act><cmp_sgnom><cmp> bïejije jïh sjyöhtehke sïjten gaskesne mij gaskem jeatjah fraamme ååktoe jåhtadahkem.
Konsultašuvdnačoahkkimis ledje Sámedikkis dattetge eahpádusat Dutnjesvuona bieggafápmorusttega plánaide.
Konsultasjovnetjåanghkosne Saemiedigkesne lin darhkan *eahpádusat Dutnjesvuotnan bïegkefaamoebægkoen soejkesjidie.
Erenoamážit árvvoštallat mii plánaguovllu sajusteami erenoamáš unohassan boazodollui.
Joekoenlaakan laejhtebe mijjieh soejkesjedajven *sajusteami sjïere *unohassan båatsose.
Mii diehtit dattetge ahte lea dahkkojuvvon šiehtadus gaskal guoskevaš orohaga ja doaibmabiddji plánaid duohtandahkama ektui.
Mijjieh darhkan daejrebe ahte dorjesovveme latjkoe gaskesne sjyöhtehke sïjten jïh #darjome<n><sem_act><cmp_sgnom><cmp> bïejije soejkesji *duohtandahkama moenemetseahkan.
Mii diehtit maiddái ahte boazodoalu guovlostivra lea vuosttaldan bajábealde namuhuvvon plánaid.
Mijjieh aaj daejrebe ahte båatsoen dajveståvroe bijjelen vuastalamme moenesovveme soejkesjidie.
Dan vuođul bivddii Sámediggi ahte guovlostivrra vuosttaldahkii berre biddjojuvvo deaddu go NČE meannuda ohcama.
Dan dïere meedti Saemiedigkie ahte dajveståvroen *vuosttaldahkii byöroe bïejesåvva leavloe goh *NČE gïetedalla ohtsemem.
Konsultašuvnnat eai lea loahpahuvvon formálalaččat, muhto eai leat ge dieđuhuvvon eanet konsultašuvdnačoahkkimat lagamus boahtteáiggis.
Eah konsultasjovnh lea illh byjjeslaakan, mohte eah leah aaj #daajroe<n><der_huvva><vblex><iv><imp><p1><sg> jeenje konsultasjovnetjåanghkoeh *lagamus #båetije aejkie<n><sg><ine>.
Hámmanoaivvi bieggafápmorusttet
*Hámmanoaivvi bïegkefaamoebægkoe
Hámmanoaivvi bieggafápmorusttega oktavuođas lea Sámediggi ovddidan cealkámuša reviderejuvvon konsešuvdnaohcamii ja konsultašuvnnat leat loahpahuvvon formálalaččat.
*Hámmanoaivvi bïegkefaamoebægkoem gaskesisnie lea Saemiedigkie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> evtiedamme revideeresovveme *konsešuvdnaohcamii jïh konsultasjovnh illesovveme byjjeslaakan.
Doaibmabiddji lea Finnmárk kraft, mii lea váldán badjelasas dán prošeavtta ovddeš doaibmbaiddjis Statoil ASA.
Darjomebïejije lea *Finnmárk *kraft, mij bijjeli ååkteme daam prosjeektem ovtetje *doaibmbaiddjis Statoilen ASAm/Asam.
Huksen lea plánejuvvon guovtti ceahkis.
Tseegkeme #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> gööktene tsiehkie.
Riiddu geažil guovllu sámi kulturmuittuid alde ja ášši ovddeš konsultašuvnnaid geažil lea huksenguovlu uhciduvvon álgoplánaid ektui.
Ræjtoen dïete dajven saemien kultuvremojhtesi nelhtie jïh aamhtesen ovtetje konsultasjovni dïete lea tseegkemedajve #unniedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> aalkoesoejkesji muhteste.
Danne ii guoskka huksen njuolgga ovtta ge ovdalis registrerejuvvon sámi kulturmuitui.
Dannasinie ij dïjph rïekte bigkeme aktem aaj *ovdalis registreeresovveme saemien kultuvremojhtesasse.
Muhto máŋga kulturmuittu/kulturmuitobáikki guoskkahuvvojit visuálalaččat huksemii.
Mohte gellie kultuvremojhtesh/kultuvremojhtesesijjien sjåavoehtovvieh *visuálalaččat tseegkemasse.
Danne lea Sámediggi evttohan ahte dat bieggaturbiinnat, mat leat plánejuvvon lagamusat guoskevaš kulturbirrasiidda, váldojuvvojit eret plánas.
Dannasinie lea Saemiedigkie uvtedamme dah *bieggaturbiinnat, mah #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *lagamusat sjyöhtehke kultuvrebyjresidie, raejeste ååktesuvvieh soejkesjisnie.
Jus dat dahkkojuvvo, de árvvoštallá Sámediggi dohkálažžan váikkuhusaid sámi kulturmuittuide ja kulturbirrasiidda.
Jis dïhte dorjesåvva, dellie laajhta Saemiedigkie *dohkálažžan dïedtide saemien kultuvremojhtesidie jïh kultuvrebyjresidie.
Sámediggi kulturmuitoeiseváldin lea dán vuođul dohkkehan ahte doaibmabidju sáhttá čađahuvvot reviderejuvvon konsešuvdnaohcama vuođul.
Saemiedigkie kultuvremojhteseåejvieladtjine lea daan dïere dåhkasjahteme ahte råajvarimmie maahta tjïrrehtovvedh revideeresovveme *konsešuvdnaohcama dïere.
Sámediggi lea cealkámušas bidjan vuođđun ahte guoskevaš orohat dohkkeha plánejuvvon huksema.
Saemiedigkie lea #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><ine> bïejeme våaroeminie ahte sjyöhtehke sïjte dåhkasjahta #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> tseegkemem.
Jus huksenkonsešuvdna juolluduvvo, de čujuhii Sámediggi maiddái dasa ahte konsešuvdnaeavttut fertejit geatnegahttit huksejeaddji soahpat čovdosa 7.
Jis *huksenkonsešuvdna laeviehtåvva, dellie tjaatsesti Saemiedigkie aaj dan ahte *konsešuvdnaeavttut tjuerieh *geatnegahttit bigkijem latjkedh *čovdosa 7.
orohagain das mo dakkár ođđa infrastruktuvrra go geainnuid ja eará ráhkkanusaid, galgá geavahit go bieggafápmorusttet doaibmagoahtá
sïjtine dennie guktie dagkeres orre *infrastruktuvrra goh geajnojde jïh jeatjebem *ráhkkanusaid, edtja nuhtjedh goh bïegkefaamoebægkoe juhtiegåata
Raudfjellet bieggafápmorusttet
Raudfjelleten bïegkefaamoebægkoe
Sámediggi lea álggahan konsultašuvnnaid NČE:in Norsk Miljøkraft Raudfjell AS konsešuvdnaohcama birra, bieggafápmorusttega ásaheami birra Raudfjellet:ii Sálliris Romssa suohkanis.
Saemiedigkie konsultasjovnide aelkiehtamme *NČE:im Norsk Miljøkraften *Raudfjell AS/as *konsešuvdnaohcama bïjre, bïegkefaamoebægkoen tseegkemen bïjre Raudfjelletasse Sállirisnie Romsan tjïeltesne.
Konsultašuvnnaid guovddážis lea leamaš Raudfjellet bieggafápmorusttega ásaheami váikkuhusat boazodollui.
Konsultasjovni jarngesne orreme Raudfjelleten bïegkefaamoebægkoen tseegkemen dïedth båatsose.
Raudfjellet pláneduvvon bieggafápmorusttegis leat gitta 48 bieggaturbiinna main lea oktibuot 144 MW beaktu.
Raudfjelleten #soejkesjidh<vblex><tv><der_d><vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc> bïegkefaamoebægkosne leah öövre 48 *bieggaturbiinna mejnie lea *oktibuot 144 MW:h *beaktu.
Lea juo addojuvvon konsešuvdna hukset bieggafápmorusttega Kvitfjellii mii lea sullii 3 km eret Raudfjellet plánaguovllus.
Joe vadtasovveme *konsešuvdna bigkedh bïegkefaamoebægkoem Kvitfjellese mij lea medtie 3 *km raejeste Raudfjelleten soejkesjedajvesne.
Guoskevaš orohat lea birrajagi orohat mas leat guokte siidaoasi oktiibuot 600 bohccuin.
Sjyöhtehke sïjte lea *birrajagi sïjte mesnie leah göökte sïjteboelhkh *oktiibuot 600 bovtsine.
Orohat lea soahpan doaibmabiddjiin bieggafápmorusttega ásaheami birra Raudfjellii ja sii leat vel dahkan šiehtadusa Norsk Miljøkraft Raudfjell AS:in ovttageardde buhtadusa birra daid hehttehusaid ovddas maid fápmorusttet dagaha.
Sïjte darjomebïejijinie latjkeme bïegkefaamoebægkoen tseegkemen bïjre *Raudfjellii jïh dah annje dorjeme latjkoem Norsk Miljøkraften *Raudfjell AS:ine/as:ine *ovttageardde refusjovnen bïjre daj dåeriesmoeri åvteste maam faamoebægkoe dorje.
Boazodoalu guovlostivra lea dattetge vuosttaldan konsešuvnna addima.
Båatsoen dajveståvroe darhkan vuastalamme *konsešuvnna vedtemem.
Sii čujuhit dasa ahte guovllus leat juo ollu sisabahkkemat huksemiid geažil ja sii bivdet ahta ráhkaduvvo ollislaš plána bieggafámu dáfus Romssas.
Dah dan tjaatsestieh ahte dajvesne joe årrodh jeenje *sisabahkkemat tseegkemi dïete jïh dah maedtieh ahte dorjesåvva ellies soejkesje bïegkefaamoen dïete Romsesne.
Konsultašuvdnaproseassa ii leat vel loahpahuvvon.
Ij konsultasjovneprosesse annje illesovveme.
132 kV fápmolágideapmi Lulli-Helgelánddas
132 *KV faamoeöörnedehteme #Åarjel<n><cmp_sgnom><cmp><guio>#Helgelánda<np><top><sg><ine>
Sámediggi lea 2011:s maiddái čađahan loahpalaš konsultašuvnnaid Oljo- ja energiijadepartemeanttain (OED) váiddaáššis 132 kV fápmolágideami oktavuođas Lulli-Helgelánddas.
Doaibmabiddji lea Helgeland Kraft.
Darjomebïejije lea Helgeland Kraft.
Konsultašuvnnain ii šaddan ovttamielalašvuohta gaskal Sámedikki ja OED namahuvvon fápmolinnjá molssaeavttuid válljemis.
Konsultasjovnine ij sjïdth *ovttamielalašvuohta gaskesne Saemiedigkien jïh *OED #nomme<n><der_huvva><vblex><iv><imp><p1><sg> *fápmolinnjá alternatijvi veeljemisnie.
OED lea maŋŋá nannen NČE ovddeš mearrádusa áššis.
*OED lea mænngan nænnoestamme *NČE ovtetje mieriedimmien aamhtesisnie.
Sámediggi lea oppa áiggi oaivvildan ahte fápmolinnjá berre huksejuvvot eará molssaeavttu vuođul mas min mielas oktiibuot leat uhcit váikkuhusat sihke sámi beroštusaide ja luonddubirrasii.
Saemiedigkie #abpe<prn><ind> tïjjem jeahteme ahte *fápmolinnjá byöroe bigkesovvedh jeatjah alternatijven dïere mesnie mijjen mïelesne *oktiibuot leah unnebe dïedth dovne saemien *beroštusaide jïh eatnemenbyjresasse.
Konsultašuvnnaid boađusin OČD mearrádusa oktavuođas mearriduvvoje guokte ođđa konsešuvdnaeavttu.
Konsultasjovni illedahkine *OČD mieriedimmien gaskesisnie nænnoestovvin göökte orre *konsešuvdnaeavttu.
Nubbi eaktu lei ahte doaibmabiddji geatnegahttojuvvo, nu guhkás go departemeanta dan gávnnaha govttolažžan, máksit guoskevaš orohaga dárbbašlaš goluid juridihkalaš- ja boazodoallofágalaš veahkkái šiehtadallamiid oktavuođas fievrridus- ja rusttetplánaid birra, oktan ráhkkaneapmái dan oktavuođas.
Mubpie moenemetsiehkie lij ahte darjomebïejije *geatnegahttojuvvo, nimhtie gåhkese goh departemeente dam guajhtsede *govttolažžan, maeksedh sjyöhtehke sïjten daerpies maaksojde juridihkeles- jïh *boazodoallofágalaš veahkan raarahtallemidie gaskesisnie #foeresjidh<vblex><tv><imp><p3><sg>- jïh bægkoesoejkesji bïjre, oktegh ryöjredæmman dennie gaskesisnie.
Nubbi eaktu dadjá ahte doaibmabiddji geatnegahttojuvvo gokčat guoskevaš orohaga vejolaš goluid liigebargiid láigoheapmái johtima oktavuođas.
Mubpie moenemetsiehkie jeahta ahte darjomebïejijem *geatnegahttojuvvo gaptjedh sjyöhtehke sïjten kaanne maaksoej *liigebargiid leejjemasse johtelohken gaskesisnie.
Dát dakkár áigodahkii mii lea ráddjejuvvon 2 jahkái rusttetáigodaga loahpa rájes.
Daah dagkeres boelhkese mij geehtestovveme #2<num><arab><sg><ill><attr> jaapan bægkoeboelhken minngiegietjien raejeste.
Dasa lassin ferte doaibmabiddji máksit vejolaš goluid dárbbašlaš teknihkalaš veahkkeneavvuide dalle go liigebargit eai lea doarvái dasa ahte čađahit johtima.
Dan lissine tjuara #darjome<n><sem_act><cmp_sgnom><cmp> bïejije maeksedh kaanne maaksojde daerpies teknihkeles viehkievierhtide joem goh *liigebargit eah nuekies lea nehkelh ahte tjïrrehtibie johtelohkem.
Departemeantta mearrádus dán áššis lei loahpalaš ii ge dan sáhttán váidit.
Departemeenten mieriedimmie daennie aamhtesisnie lij minngemes ij aaj dan maehtieh gïelkerdidh.
Regionála bieggafápmoplána Finnmárkku várás
Regionaale bïegkefaamoesoejkesjem Finnmaarhken muhteste
Oktanaga dálá dieđáhusaiguin ja konsešuvdnaohcamiiguin bieggafámu ásaheami oktavuođas Finnmárkkus lea Finnmárkku fylkkagielda ráhkadeamen regionála bieggafápmoplána fylkka várás.
*Oktanaga daaletje bïevnesigujmie jïh *konsešuvdnaohcamiiguin bïegkefaamoen tseegkemen gaskesisnie Finnmaarhkesne lea Finnmaarhken fylhketjïelte darjoeminie regionaale bïegkefaamoesoejkesjem fylhken muhteste.
Sámedikki mielas lea plána vuosttažettiin ealáhusovddidanplána mii galgá leat láidesteaddjin huksejeddjiide, gielddaide ja guovddáš eiseválddiide.
Saemiedigkien mïelesne lea soejkesje voestegh jielemeevtiedimmiesoejkesjem mij edtja årrodh *láidesteaddjin bigkijidie, tjïeltide jïh voernges åejvieladtjide.
Sámediggi lea ovdal máŋgga oktavuođas čujuhan dasa ahte lea dárbu nannet regionála plánema ja geavahit regionála plánaid reidun sámi váikkuhanfámu sihkkarastimii.
Saemiedigkie lea aarebi gelline gaskesisnie dan tjaatsestamme ahte lea daerpiesvoete nænnoestidh regionaale soejkesjimmiem jïh nuhtjedh regionaale soejkesji *reidun saemien soptsestimmien gorredæmman.
Doarvái kapasitehta fievrridanjođđasiin dat buori muddui dál stivre ođđa elektrihkalaš fápmorusttegiid huksema ja sajusteami, nu go bieggafámu.
Nuekies kapasiteeten *fievrridanjođđasiin dah buerie tïjjese daelie stuvrie orre *elektrihkalaš faamoebægkoej tseegkemen jïh *sajusteami, nimhtie goh bïegkefaamoem.
Dat, ja dat ahte stáhta lea geatnegahttojuvvon meannudit buot guoskevaš huksenohcamii, dagaha ahte dávjá lea “ovddemusas millui-prinsihppa” mii mearrida dakkár fápmobuvttadeami.
Dah, jïh dah ahte staate lea *geatnegahttojuvvon gïetedalledh gaajhke sjyöhtehke tseegkemeohtsemasse, dorje ahte daamhtah lea “*ovddemusas *millui-prinsïhpe” mij nænnoste dagkeres faamoedarjomem.
Dakkár vuohki šaddá álkit vuostálagaid dainna áigumušain ahte hálddašit guovllu ollislašvuođa vuođul, ja sáhttá maiddái rihkkut dan álbmotrievttálaš prinsihpa ahte suodjalit sámi kultuvrra.
Dagkeres vuekie sjædta aelhkebe tjaavtesi dejnie aajkojne ahte reerebe dajvem elliesvoeten dïere, jïh maahta aaj miedtedh dam *álbmotrievttálaš prinsïhpem ahte vaarjelibie saemien kultuvrem.
Danne lea Sámediggi positiiva dasa ahte ráhkaduvvo dakkár plána.
Dannasinie lea Saemiedigkie *positiiva dan ahte dorjesåvva dagkeres soejkesje.
Lea iešvuosttildeapmin ahte álgoálbmotguovllut davvin leat dat guovllut maidda dálkkádatrievdamat čuhcet ovddimusat, seammás go dát guovllut leat dat mat fertejit gierdat stuorámus nođiid plánejuvvon dálkkádatdoaibmabijuid geažil.
Lea *iešvuosttildeapmin ahte aalkoeåålmegedajvh/aalkoeåålmehdajvh/aalkoeåålmhdajvh noerhtene leah dah dajvh mejtie *dálkkádatrievdamat #ovtetje<adj><sup><der_laakan><adv> gaajesjieh, seamma tïjjen goh daah dajvh leah dah mah tjuerieh töölledh stoeremes maajsojde #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *dálkkádatdoaibmabijuid dïete.
Danne lea Sámediggi čujuhan dasa ahte bieggafápmoplánas berre árvvoštallat molssaektosaš energiijagáldut bieggafápmui, árvvoštallojuvvon CO2 luoitimiid ektui.
Dannasinie lea Saemiedigkie dan tjaatsestamme ahte bïegkefaamoesoejkesjisnie byöroe laejhtedh *molssaektosaš energijegaaltijh bïegkefååmese, #laejhtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> CO2 biestemi muhteste.
Sámediggi áigu searvat Finnmárkku bieggafápmoplána váldoprošeavtta bargojovkui.
Saemiedigkie sæjhta meatan Finnmaarhken bïegkefaamoesoejkesjen åejvieprosjeektem barkoedåahkan.
Dán bargojovkui oassálastet muđui NČE, Finnmárkku fylkkamánni, FeFo, Boazodoallohálddahusa, NHO Finnmárkku, LO Finnmárkku ja Innovašuvdna Norgga ovddasteaddjit.
Daan barkoedåahkan mealtan voen *NČE, Finnmaarhken fylhkemaenniem, FeFo, Båatsoereeremen, *NHO Finnmaarhken, *LO Finnmaarhken jïh *Innovašuvdna Nöörjen saadthalmetjh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 191. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 191. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Mineráladoaimmat
*Mineráladoaimmat
Sámediggi oassálasttii minerálakonferánsii PDAC 2011 Kanadas ovttas daid orohagaid ovddasteddjiiguin, maiguin Sámediggi lea dahkan šiehtadusa Sámedikki minerálaplánaveahki vuođul.
@SUBJ→> @+FMAINV> *minerálakonferánsii *PDAC @→N> @←ADVL> @←ADVL> @→N> @→N> @←ADVL>, @ADVL→> @SUBJ→> @+FAUXV> @-FMAINV> @←OBJ> @←ADVL> *minerálaplánaveahki @←ADVL>.
Dán jagi ledje PDAC 2011 konferánssas sierra álgoálbmotsešuvnnat, maid fáddán lei mineráladoaimmat álgoálbmotguovlluin Kanadas.
Daan jaepien lin *PDAC 2011 konferaansesne sjïere *álgoálbmotsešuvnnat, maam aamhtesinie lij *mineráladoaimmat aalkoeåålmegedajvine/aalkoeåålmehdajvine/aalkoeåålmhdajvine Kanadesne.
Sis geat háliidit álggahit mineráladoaimmaid sámi guovlluin, leat eará hástalusat go Kanadas.
Daj gïeh sijhtieh aelkiehtidh *mineráladoaimmaid saemien dajvine, leah jeatjah haestemh goh Kanadesne.
Okta stuorámus erohusain lea sámi boazodoalu vuhtiiváldin.
Akte stoeremes joekehtsinie lea saemien båatsoen seatadimmie.
Dakkár álgoálbmotealáhus ii leat kanadalaš álgoálbmogiin.
Dagkeres ij aalkoeåålmegejieleme/aalkoeåålmehjieleme/aalkoeåålmhjieleme leah *kanadalaš aalkoeåålmeginie.
Deaŧalažžan lea ahte Sámediggi ja sámi servodat lea čielggas ja konkrehta das guđe gáibádusaid ferte bidjat boahtteáiggi mineráladoaimmaide sámi guovlluin.
Vihkielinie lea ahte Saemiedigkie jïh saemien siebriedahke tjïelkes jïh konkreete dennie guhtem krïevenasside tjuara bïejedh båetijen aejkien *mineráladoaimmaide saemien dajvine.
Sámediggái lea deaŧalaš ahte minerálasearvvit ja váldeorgánat dovdet min oainnu dakkár áššiin mat gusket minerálaohcamii ja –roggamii sámi guovlluin.
Saemiedægkan vihkele ahte *minerálasearvvit jïh *váldeorgánat demtieh mijjen vuajnoem dagkeres aamhtesinie mah dijpieh *minerálaohcamii jïh –kroehkemasse saemien dajvine.
Danne lea Sámedikkis leamaš sáhkavuorru čoahkkimis NHO-stivrrain Finnmárkkus, Finnmárkku fylkkagieldda fáddáčoahkkimis minerálaávkkástallama birra, ja semináras Oslos davveguovloáŋggiruššama ja mineráladoaimmaid birra.
Dannasinie lea Saemiedigkien orreme lahtestimmie tjåanghkosne *NHO-ståvrojne Finnmaarhkesne, Finnmaarhken fylhketjïelten aamhtesetjåanghkosne *minerálaávkkástallama bïjre, jïh seminaaresne Oslovisnie *davveguovloáŋggiruššama jïh *mineráladoaimmaid bïjre.
Seminára Oslos lei Olgoriikadepartemeantta ja Sámedikki oktasaš álgga, ja čađahuvvui Norsk Bergindustri jahkečoahkkima oktavuođas.
Seminaare Oslovisnie lij Ålkoelaantedepartemeenten jïh Saemiedigkien #ektie<adj><sg><nom> *álgga, jïh tjïrrehtovvi Norsken #Berg<np><cmp_sgnom><cmp>industrije jaepietjåanghkoen gaskesisnie.
Doppe bođii ovdan ahte ráđđehus áigu ráhkadit strategiija minerálaid hálddašeami várás.
Debpene fraamme bööti ahte reerenasse sæjhta strategijem darjodh *minerálaid reeremen muhteste.
Sámediggi áigu čuovvolit dán barggu ja bivdit dollojuvvot konsultašuvnnaid jus ráhkaduvvojit doaibmabijuid mat sáhttet váikkuhit sámi beroštusaid njuolgga.
Saemiedigkie sæjhta dåeriedidh daam barkoem jïh maedtebe #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><inf> konsultasjovnide jis dorjesuvvieh råajvarimmide mah maehtieh saemien dijpedh *beroštusaid rïekte.
Sámediggi lea šiehtadallamin Store Norske Gull AS:in sin minerálaohcandoaimmaid birra Kárášjogas, Sámedikki minerálaplánaveahki vuođul.
Saemiedigkie lea raarahtalleminie *Store Norske Gull AS:in daj *minerálaohcandoaimmaid bïjre Karasjohkesne, Saemiedigkien *minerálaplánaveahki dïere.
Sámediggi lea dahkan dakkár šiehtadusaid Arctic Gold AS:in ja Nussir ASA:in, ja vuordá ahte šiehtadus Store Norske Gull AS:in lea gárvvis 2012 vuosttaš jahkebealis.
Saemiedigkie dorjeme dagkeres latjkojde Arctic Golden AS:ine/as:ine jïh Nussir ASA:im, jïh vuarta ahte latjkoe *Store Norske Gull AS:in lea gaervies 2012 voestes bieliejaepesne.
Birasgáhtten
Byjresevaarjelimmie
Biologalaš šláddjivuođakonvenšuvdna
*Biologalaš *šláddjivuođakonvenšuvdna
Sámediggi oassálasttii Norgga sáttagottis čihččet bargočoahkkimii biologaš šláddjivuođakonvenšuvnnas (CBD), artihkal 8j árbedieđuid birra Montrealas.
Saemiedigkie Mealtan Nöörjen saadtehmoenehtsisnie tjïjhtjede barkoetjåånghkese *biologaš *šláddjivuođakonvenšuvnnas (*CBD), artihkele *8j aerpiedaajroej bïjre Montrealesne.
Čoahkkimis lei Sámedikkis sáhkavuorru vugiid birra mo álgoálbmogat sáhttet beaktileappot oassálastit CBD bargui ja mii leimmet mielde digaštallamin ekovuogátvuđot hálddašeami, ekovuogátbálvalusaid ja suodjalanguovlluid.
Tjåanghkosne Saemiedigkien lij lahtestimmie vuekiej bïjre guktie aalkoeåålmegh maehtieh *beaktileappot mealtan *CBD borkese jïh mijjieh limh mietie dïerhkesjeminie *ekovuogátvuđot reeremem, *ekovuogátbálvalusaid jïh vaarjelimmiedajvide.
Digaštallanrapporttas bohtet ovdan Sámedikki konsultašuvdnaortnegat mat čatnasit suodjalanguovlluide ja álbmotmehciid báikkálaš hálddašeapmái.
Digkiedimmiereektehtsisnie fraamme båetieh Saemiedigkien konsultasjovneöörnegh mah *čatnasit vaarjelimmiedajvide jïh aalmogemiehtjiej voenges reeremasse.
Raporttas namuhuvvojit maiddái hástalusat mat čatnasit proseassaide Finnmárkku loahppasuodjalanguovlluid oktavuođas, giđđaloddemii ja luossahálddašeapmái mearas ja jogain.
Reektehtsisnie aaj moenesuvvieh haestemh mah *čatnasit prosesside Finnmaarhken minngiegietjievaarjelimmiedajvi gaskesisnie, *giđđaloddemii jïh loesereeremasse mearosne jïh johkine.
Sámediggi lážii dili dasa ahte Ávjovári álgoálbmotguovlu ja Sámi bivdo- ja meahcástansearvi sáhtte oalgelágideamis muitalit árbevirolaš giđđaloddema birra Guovdageainnus.
Saemiedigkie tsiehkiem leetji dan ahte Ávjovárrijjen aalkoeåålmegedajve/aalkoeåålmehdajve/aalkoeåålmhdajve jïh Saepmien væjroe- jïh *meahcástansearvi meehtin åelkieöörnedehtiemisnie bïeljelidh aerpiesïejhme *giđđaloddema bïjre Kautokeinosne.
Sii muitaledje maid giđđalodden mearkkaša Guovdageainnu álbmogii.
Dah bïeljelin maam *giđđalodden krööhkeste Kautokeinon aalmogasse.
Sámediggi fas muitalit oppalaččat Sámedikki birra, ja dan birra guđe njuolggadusat gustojit giđđaloddemii dál.
Saemiedigkie viht ellieslaakan bïeljelieh Saemiedigkien bïjre, jïh dan bïjre guhtene njoelkedassh davvoeh *giđđaloddemii daelie.
Muđui váldojuvvui ovdan dat ođđa gelbbolašvuohta máŋggajahkásaš bargoprográmmas suodjalit ja movttiidahttit biologalaš resurssaid (artihkal 10c) boaresvirolaš geavaheami, mii čuovvu guoddevašvuođaprinsihpa.
Voen fraamme ååktesovvi dïhte orre maahtaldahke #gellie<num><cmp_sggen><cmp> @→N> barkoeprogrammesne vaarjelidh jïh eadtjaldehtedh *biologalaš vierhtiej (artihkele *10c) *boaresvirolaš pråvhkoem, mij dåerede *guoddevašvuođaprinsihpa.
Viidáseappot váldojuvvojedje ovdan árbedieđu mihtilmasvuođat, árbedieđu suodjaleami ja ruovttoluottafievrrideami vuogádagat ja ON álgoálbmotáššiid bistevaš foruma rávvagat.
Vijrebh fraamme ååktesovvin aerpiedaajroen *mihtilmasvuođat, aerpiedaajroen vaarjelimmien jïh gåetiengïejenjuhtemen systeemh jïh ONEN aalkoeåålmegeaamhtesi/aalkoeåålmehaamhtesi/aalkoeåålmhaamhtesi vihties *foruma bïhkedimmieh.
Sámedikki oassálastin dáidda 8j bargočoahkkimiidda maid ON lágida, lea ávkin Sámedikki árbediehtobargui.
Saemiedigkien Mealtan daejtie *8j barkoetjåanghkojde aaj ON öörnedahta, lea nåhtojne Saemiedigkien aerpiedaajroeborkese.
Dat guoská sihke daidda hálddašanbargguide main Sámediggi oaivvilda ferte váldit buorebut vuhtii árbedieđu, ja politihkkahábmen dasa mo mii duođaštit ja gaskkustit árbedieđu.
Dïhte dæjpa dovne dejtie reeremebarkojde mejnie Saemiedigkie jeahta tjuara buerebelaakan ååktedh vuehtieji aerpiedaajroem, jïh politihkehammoen dan guktie mijjieh jååhkesjibie jïh deanahtibie aerpiedaajroem.
Muhtumin go mii oassálastit Norgga sáttagoddái čoahkkimiin, de suvvet guovddáš eiseválddit min ovddidit dakkár evttohusaid mat midjiide leat deaŧalaččat.
#Muvhtie<prn><ind><ess> goh mijjieh mealtan Nöörjen saadtehmoenehtsasse tjåanghkojne, dellie luhpiedieh voernges åejvieladtjh mijjem evtiedidh dagkeres uvtelasside mah mijjese vihkele.
Muhto lea seamma deaŧalaš ahte doppe lea dakkár deaivvadansadji mas mii beassat gullat maid norgga eiseválddit, eará riikkaid eiseválddit, eará álgoálbmogat ja eará joavkkut oaivvildit árbedieđu birra ja dan birra mo árbediehtu berre gieđahallojuvvot.
Mohte lea seamma vihkele ahte debpene lea dagkeres gaavnesjimmiesijjie mesnie mijjieh bïesebe govledh maam *norgga åejvieladtjh, jeatjah rïjhki åejvieladtjh, jeatjah aalkoeåålmegh jïh jeatjah dåehkieh aerpiedaajroen bïjre jiehtieh jïh dan bïjre guktie aerpiedaajroe byöroe gïetedallesovvedh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 192. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 192. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
ON dálkkádatkonvenšuvdna
ON *dálkkádatkonvenšuvdna
Sámediggeráđđi oassálasttii Norgga sáttagoddái oasálaščoahkkimis, COP 17, ON dálkkádatkonvenšuvnnas juovlamánu 2011 Durbanis Lulli-Afrihkás.
Saemiedigkieraerie Mealtan Nöörjen saadtehmoenehtsasse *oasálaščoahkkimis, *COP 17, #ON<np><top><pl><nom> *dálkkádatkonvenšuvnnas goeven #2011<num><arab><attr><attr> jaepien Durbanisnie Åarjel-Afrihkesne.
Biras- ja ovddidanministtar Erik Solheim jođihii sáttagotti.
Byjrese- jïh evtiedimmieministere Erik Solheim saadtehmoenehtsem öörni.
Dálkkádatkonvenšuvnna bajimus mihttomearri lea uhcidit máilmmiviidosaš liegganeami dainna lágiin ahte uhcidit dálkkádatgássaluoitimiid.
*Dálkkádatkonvenšuvnna bijjemes ulmie lea unniedidh *máilmmiviidosaš *liegganeami dejnie vuekine ahte unniedibie *dálkkádatgássaluoitimiid.
Dálkkádatpáhkka Durbanis mearkkaša plána mo oažžut buot riikkaid dohkkehit boahttevaš juridihkalaš dálkkádatšiehtadusa.
*Dálkkádatpáhkka Durbanisnie krööhkeste soejkesjem guktie gaajhkide rïjhkide åadtjobe dåhkasjehtedh båetije juridihkeles *dálkkádatšiehtadusa.
Dat galgá leat šiehtaduvvon ovdal 2015 ja doaibmagoahtit 2020 rájes.
Dïhte edtja #nååhtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> aarebi 2015:n jïh juhtiegåetedh 2020:n raejeste.
Kyotoprotokolla guhkiduvvo viđain jagiin ja ruoná foanda ásahuvvo dálkkádatdoaibmabijuid ruhtadeami várás ovdáneaddji riikkain.
#Kyoto<np><cmp_sgnom><cmp>buertiegærja #guhkiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> vïjhtine jaepine jïh kruana fåante tseegkesåvva *dálkkádatdoaibmabijuid beetnehdåarjoen muhteste åvtenæjja rïjhkine.
Eará osiin leat earret eará njuolggadusat mo gozihit ja hálddašit luoitimiid, suodjalit arvevuvddiid, teknologiijafievrrideapmi ovdáneaddji riikkaide ja dálkkádatheiveheapmi.
Jeatjah boelhkine gaskem jeatjah leah njoelkedassh guktie geehtieh jïh reerieh biestiemidie, vaarjelidh såafojde, teknologijejuhteme åvtenæjja rïjhkide jïh *dálkkádatheiveheapmi.
Dálkkádatrievdamat čuhcet hui garrasit álgoálbmogiidda go álgoálbmogiin lea dávjá hui lagas oktavuohta luondduin ja nu sii leat lagamusat dálkkádatrievdamiid.
*Dálkkádatrievdamat tsevtsih dan garrebe aalkoeåålmegidie goh aalkoeåålmegi daamhtah lea dan gietskies gaskese eatnaminie jïh nimhtie dah leah *lagamusat *dálkkádatrievdamiid.
Dát guoská erenoamážit sápmelaččaide, ja eará álgoálbmogiidda Árktisis gos dálkkádagat rivdet johtilepmosit.
Daate dæjpa joekoenlaakan saemide, jïh jeatjah aalkoeåålmegidie Árktisisnie sijjesne *dálkkádagat jorkestuvvieh *johtilepmosit.
Bjerkenes dálkkádatdutkanguovddáža ođđa meroštallamat čájehit 4-6 lieggaceahki liegganeami Árktisis 2050:s jus CO2 luoitimat eai uhciduvvo.
*Bjerkenes *dálkkádatdutkanguovddáža orre aerviedimmieh 4-6:m vuesiehtieh bïjvelesdaltesh *liegganeami Árktisisnie #2050<num><attr> jaepien jis CO2:n eah biestemh unnedh.
Danne lei šállošahtti go álgoálbmotoaidnu ii boahtán baljo ovdan ge COP 17 mearrádusain.
Dannasinie lij *šállošahtti goh ij aalkoeåålmegevuajnoe/aalkoeåålmehvuajnoe/aalkoeåålmhvuajnoe båateme *baljo fraamme aaj *COP #17<num><arab><sg><ela><attr> mieriedimmijste.
Doppe leat dušše eahpečielga ja uhccán geatnegahtti čujuhusat álgoálbmogiidda mearrádusain mat čatnasit dálkkádatheivehemiide ja ruoná dálkkádatfondii.
Debpene ajve leah *eahpečielga jïh onnen *geatnegahtti årromesijjieh aalkoeåålmegidie mieriedimmine mah *čatnasit *dálkkádatheivehemiide jïh kruana *dálkkádatfondii.
COP 17 mearrádusat vuovdeálgaga REDD+ oktavuođas leat dattetge ain fámus.
*COP 17:n mieriedimmieh *vuovdeálgaga *REDD+ gaskesisnie darhkan leah annje faamosne.
Das lea sáhka sihkkarastinvugiin álgoálbmogiid vuoigatvuođaid, árbedieđuid ja ollesárvosaš álgoálbmotoassálastima ektui.
Dennie lea håaleme gorredimmievuekine aalkoeåålmegi reaktaj, aerpiedaajroej jïh *ollesárvosaš #aalkoeåålmege<n><cmp_sgnom><cmp>#mealtan<adv><der_nomact><n> muhteste.
Bievlavuodjin Finnmárkkus
Bïevlevuejeme Finnmaarhkesne
Birasgáhttendepartemeantta prošeakta bievlavuodjima birra Finnmárkkus loahpahuvvui juovlamánus 2010.
Byjresevaarjelimmiedepartemeenten prosjeekte bïevlevuejemen bïjre Finnmaarhkesne goevesne illesovvi 2010.
Sámediggi oassálasttii prošektii dakko bokte ahte lei mielde stivrenjoavkkus ovttas Luondduhálddašandirektoráhtain, Finnmárkku fylkkagielddain ja Finnmárkku fylkkamánniin.
Saemiedigkie Mealtan prosjeektese *dakko gåaskoejin ahte mietie stuvremedåehkesne lij ektesne Eatnemenreeremedirektoraatine/Eatnemenreeremedirektovraatine, Finnmaarhken fylhketjïeltine jïh Finnmaarhken fylhkemaennine.
Stivrenjovkui lei deaŧalaš ahte referánsajoavkkus ledje mielde buohkat geain sáhtii lea beroštupmi ja oaivilat dán fáttás.
Stuvremedåahkan lij vihkele ahte *referánsajoavkkus mietie lin gaajhkesh giejnie meehti lea ïedtje jïh aarvoeh daennie aamhtesisnie.
Earret buot sámi organisašuvnnaid ja politihkkárat mat ledje mielde, de lea Sámediggi erenoamážit duhtavaš go maiddái sámi nissonorganisašuvdna Sáráhkká ja Sámedikki nuoraidpolitihkalaš lávdegoddi/SNPL ledje mielde prošeavttas.
Bielelen Gaajhken saemien organisasjovni jïh polijtikerh mah mietie lin, dellie lea Saemiedigkie joekoenlaakan madtjele goh aaj saemien nyjsenæjjaorganisasjovne Sáráhkká jïh Saemiedigkien *nuoraidpolitihkalaš moenehtse/SNPL:n mietie prosjeektesne lin.
Sihkkarastin dihtii stuorra doarjaga Sámedikki áirasiid bealis, lágidii Sámediggi sierra seminára dán fáttá birra Sámedikki guovvamánu dievasčoahkkima oktavuođas 2011:s.
Gorredimmien åvteste stoere dåarjoem Saemiedigkien saadthalmetji bielesne, öörnedehti Saemiedigkie sjïere seminaare daan aamhtesen bïjre Saemiedigkiem goevten dïevestjåanghkoen gaskesisnie 2011. jaepien.
Sámediggi čuovvola prošeaktajoavkku evttohan doaibmabijuid.
Saemiedigkie dåerede prosjeektedåehkiem uvtedamme råajvarimmide.
Dat dahkkojuvvo konsultašuvnnain Luondduhálddašandirektoráhtain ja Birasgáhttendirektoráhtain.
Dïhte konsultasjovnine dorjesåvva Eatnemenreeremedirektoraatine/Eatnemenreeremedirektovraatine jïh byjresevaarjelimmiedirektoraatine/byjresevaarjelimmiedirektovraatine.
Kultursuodjalus
Kultuvrevaarjelimmie
Statistihkka mii čájeha doaimmaid
Statistihke mij darjoemidie vuesehte
Sámediggi meannuda areálaáššiid plána- ja huksenlága, ja kulturmuitolága, vuođul.
Saemiedigkie goelpeneståaroeaamhtesidie gïetedalla soejkesje- jïh tseegkemelaaken, jïh kultuvremojhteselaaken, dïere.
Sámediggi lea hálddašaneiseváldin geatnegahttojuvvon ollašuhttit iskkadangeatnegasvuođa kulturmuitolága vuođul.
Saemiedigkie lea reeremeåejvieladtjine *geatnegahttojuvvon tjïrrehtidh goerehtimmiedïedtem kultuvremojhteselaaken dïere.
Danne čađaha Sámediggi báikediđoštallamiid doppe gos plánejuvvojit huksemat.
Dannasinie tjïrrehte Saemiedigkie *báikediđoštallamiid debpene sijjesne #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> tseegkemh.
Jagi mielde mii meannudit ollu muddenplánaid ja gieldaplánaid lassin máŋgga duhát eaŋkiláššái, maid gaskkas leat ollu huksenáššit.
Jaepien mietie mijjieh gïetedallebe jeenje staeriedimmiesoejkesjidie jïh tjïeltesoejkesji lissine gellien *duhát aelhkieaamhtesasse, maam gaskesne leah jeenje tseegkemeaamhtesh.
Sámedikkis sámi kulturmuittuid hálddašaneiseváldin leat ollu doaimmat, maid kulturmuitosuodjalusa doaibmastatistihkka 2011:s čájeha: 6489 dokumeantta vuostáiváldojuvvon, 2481 dokumeantta sáddejuvvon ja 211 čađahuvvon báikediđoštallamat.
Saemiedigkesne saemien kultuvremojhtesi reeremeåejvieladtjine leah jeenje darjomh, mejtie kultuvremojhtesevaarjelimmien darjomestatistihke 2011. jaepien vuesehte: 6489 tjaatsegh dåastoehtovveme, 2481:n tjaatsegen seedtesovvem jïh 211 tjïrrehtovvem *báikediđoštallamat.
744 eaŋkil kulturmuittu leat biddjojuvvon Askeladdenii 2011:s.
744 aelhkien kultuvremojhtesh Askeladdenasse bïejesovveme 2011. jaepien.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 193. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 193. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Báikediđoštallamat
*Báikediđoštallamat
2011:s dieđihii ja čađahii Sámediggi vuosttaš geardde báikediđoštallama Møre og Romsdalas.
2011. jaepien bïeljeli jïh tjïrrehti Saemiedigkie voestes aejkien *báikediđoštallama Mørem *og Romsdalesne.
Báikediđoštallan guoskkai bartaguvlui Rindal suohkanis.
*Báikediđoštallan hahtjoedajvese dïjpi Rindalen tjïeltesne.
Sivvan manne dieđihuvvui báikediđoštallan, lei ahte eará sajiin Rindal suohkanis leat registrerejuvvon sámi kulturmuittut, mat čatnasit Trollheimenii.
Sjïekine minnien #bïeljelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> *báikediđoštallan, lij ahte jeatjah sijjine Rindalen tjïelten registreeresovveme saemien kultuvremojhtesh, mah *čatnasit Trollheimenasse.
Mii háliideimmet iskat stuorát guovllu gos Sámediggi ii leat ovdal leamaš registrereme.
Mijjieh sïjhtimh stoerebe dajvem goerehtidh sijjesne ij Saemiedigkie leah aarebi orreme registreereminie.
Báikediđoštallamis eai dahkkojuvvon registreremat.
*Báikediđoštallamis eah darjoeh registreeremh.
Mii guoská áitojuvvon kulturmuittuide, de lea čađahuvvon báikediđoštallan Skarpdalenis Tyldalas dárkkistan, registreren ja ođđa registreren dihtii kulturmuittuid dakkár guovllus maid Saanti Sijte geavahit.
Mij dæjpa aajhtasovveme kultuvremojhtesidie, dellie tjïrrehtovveme *báikediđoštallan *Skarpdalenis Tyldalesne vååksjeme, registreereme jïh orre registreeremen åvteste kultuvremojhtesi dagkeres dajvesne maam Saantijjen Sïjtem nuhtjedh.
Goahtesadji árvvoštallojuvvui leat hui áitojuvvon go dat lei aiddo johtolagas Saanti Sijte boazogárdái.
Derhviegåetiesijjie #laejhtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> dan årrodh aajhtasovveme goh dïhte aadtjege lij jåhtadahkesne Saantijjen Sïjte *boazogárdái.
Dat lea dieđihuvvon Dieđamuseii vejolaš sihkkarastinroggamii 2012 geasi.
Dïhte #bïeljelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *Dieđamuseii kaanne gorredimmiekroehkemasse 2012:n giesien.
Guovllus leat ollu sámi kulturmuittut, ja olles guovllus berrešii čađahit dárkileappot registreremiid.
Dajvesne leah jeenje saemien kultuvremojhtesh, jïh dïeve dajvesne byöroe tjïrrehtidh *dárkileappot registreeremidie.
Dasa lassin dieđihuvvui geasset oaffaruššansadji Reevhtse lahka Aarbortes mii áitojuvvui billistuvvot dulvadeami geažil.
Dan lissine giesege #bïeljelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> sjïeledimmiesijjie Reevhtsen lïhke Aarportesne mij aajhtasovvi beajstasovvedh deememen dïete.
Dan rádjai leat boahtán ovdan ruovde-, dákte- ja čoarvegávdnosat mat gártet guhkkelebbui ja guhkkelebbui čáhcái.
Dan raajan fraamme båateme ruevtie-, *dákte- jïh tjåervievueptieh mah *gártet *guhkkelebbui jïh *guhkkelebbui tjaatsan.
Danne lea sadji dieđihuvvon Dieđamuseii vejolaš sihkkarastinroggamii 2012:s.
Dannasinie sijjie #bïeljelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *Dieđamuseii kaanne gorredimmiekroehkemasse 2012. jaepien.
Geasset 2011 fuomášuhttojuvvui Sámediggi oaiveskálžžu birra mii gávdnui Skrovkjosenis Divttasvuona suohkanis.
2011:n Giesede #vuaptastehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> Saemiedigkie åejjieskiblien bïjre mij gååvnesi *Skrovkjosenis Divttasvuotnan tjïeltesne.
2009:s ráhkadii Sámediggi, Riikkaantikvára ruhtademiin, dikšunplána fuolahan dihtii ovdalis registrerejuvvon dološhávdesaji guovllus.
2009. jaepien darjoeji Saemiedigkie, *Riikkaantikvára beetnehdåarjojne, gïetedallemesoejkesje hokseminie åvteste *ovdalis registreeresovveme #dæjpeladtje<adj><cmp_sgnom><cmp>#groepte<n><cmp_sgnom><cmp>sijjiem dajvesne.
Dát oaiveskálžu bođii Divttasvuona leansmánnekantuvrii, gosa dat vurkejuvvo dassážiigo Sámediggi, Romssa musea ja Riikkaantikvára sohpet mo dan galgá áimmahuššat.
Daate åejjieskiblie bööti Divttasvuotnan lienhtsiekontovrese, gosse dïhte gosk vöörhkesåvva Saemiedigkie, Romsan museume jïh *Riikkaantikvára skööpieh guktie dam edtja voebnesjidh.
Sámediggi áigu dán ášši vuoruhit maiddái 2012:s vai sáhtášii buori láhkai fuolahit Skrovkjosena dološhávdesaji.
Saemiedigkie sæjhta daam aamhtesem aaj prijoriteradidh 2012. jaepien vuj maahta buerie vuakan hoksedh *Skrovkjosena dæjpeladtjegroeptesijjiem.
Bargu dahkkojuvvo lagaš fágalaš ovttasráđiin Romssa museain ja Riikkaantikvárain.
Barkoe dorjesåvva gietskies faageles *ovttasráđiin Romsan museumine jïh *Riikkaantikvárain.
Plánaprográmma ođđa ruvkedoaimma ásaheami várás Biedjovággái
Soejkesjeprogrammen orre *ruvkedoaimma tseegkemen muhteste Biedjovággan/Biedjovággijjese
Sámediggi lea 2011:s addán cealkámuša plánaprográmmii ođđa ruvkedoaimma ásaheami várás Biedjovággái Guovdageainnus.
Saemiedigkie #2011<num><sem_year><sg><ine> vadteme #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> soejkesjeprogrammese orre *ruvkedoaimma tseegkemen muhteste Biedjovággan/Biedjovággijjese Kautokeinosne.
Plánaprográmma ja plánabarggu álggaheapmi guoská veaike- ja golleroggamiidda guovlluin boares Biedjovákki ruvkkiid lahka.
Soejkesjeprogrammen jïh soejkesjebarkoen aelkiehtimmie dæjpa kåahpere- jïh gulliekroehkemidie dajvine båeries Biedjovággijjen *ruvkkiid #lïhkes<adj>.
Plánaguvlui gullet areálat sihke Guovdageainnu ja Ráisa suohkaniin.
Soejkesjedajvese guvlieh goelpeneståaroeh dovne Kautokeinom jïh Ráisa tjïeltine.
Doaibmabiddji lea ruoŧa prospekteren- ja ruvkeovddidanfitnodat Arctic Gold AB.
Darjomebïejije lea *ruoŧa *prospekteren- jïh *ruvkeovddidanfitnodat #Arctic Gold AB<np><sg><nom>.
2011 geasi ja čavčča čađahii Sámediggi kulturmuitoiskkadeami plánaguovllus kulturmuitolága vuođul.
2011:n giesien jïh tjaktjen tjïrrehti Saemiedigkie kultuvremojhtesegoerehtimmiem soejkesjedajvesne kultuvremojhteselaaken dïere.
32 kulturmuitobáikki registrerejuvvojedje oktiibuot 51 eaŋkilmuittuin mat leat plánaguovllus dahje hui lahka plánaguovllu.
32 kultuvremojhtesesijjieh registreeresovvin *oktiibuot 51 aelhkiemojhtesinie mah soejkesjedajvesne jallh dan leah lïhke soejkesjedajven.
Dáin leat 40 eaŋkilmuittu mat árvvoštallojuvvojit leat automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon kulturmuitolága mearrádusaid vuođul.
Daaj leah 40 aelhkiemojhtesh mah #laejhtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> årrodh *automáhtalaččat *ráfáidahttojuvvon kultuvremojhteselaaken mieriedimmiej dïere.
Doaibmabiju ja gaskaboddasaš areálahálddašeami válddahusa vuođul orru leamen nu ahte dat lea njuolgga vuostálagaid ovttain dahje máŋggain kulturmuitobáikkiin.
Råajvarimmien jïh *gaskaboddasaš goelpeneståaroereeremen *válddahusa dïere vååjnoe nimhtie årroeminie dïhte rïekte lea tjaavtesi aktine jallh gelline kultuvremojhtesesijjine.
Danne válddaheimmet iežamet plánaprográmmas golbma sierranas vuogi mo dán sáhttá gieđahallat viidáset proseassas.
Dannasinie jïjtjemem buerkiestimh soejkesjeprogrammesne golme sjïere vuekieh guktie daam maahta vijrebe prosessesne gïetedalledh.
De vuos sáhttá Sámediggi dieđihit ja vejolaččat ovddidit vuosttaldeami plánaevttohussii.
Dellie voestegh maahta Saemiedigkie bïeljelidh jïh *vejolaččat evtiedidh vuastalimmiem soejkesjeuvtelassese.
Ja de sáhttá doalahit plánaevttohusa dainna sávaldagain ahte addojuvvo sierralohpi duohtadit daid kulturmuittuid maidda plána guoská kulturmuitolága § 8 njealját lađđasa vuođul.
Jïh dellie maahta soejkesjeuvtelassem utniehtidh dejnie sjaavnjojne ahte vadtasåvva sjïereluhpie *duohtadit dejtie kultuvremojhtesidie mejtie soejkesje dæjpa kultuvremojhteselaaken § 8 nealjede lïhtsen dïere.
Goalmmádassii sáhttet doaibmabiddji ja plánaeiseváldi árvvoštallat bidjat doaibmabiju eará sadjái plánaguovllus, nu ahte dat ii gártta vuostálagaid kulturmuitobáikkiiguin, dás ovdamearkka dihtii buhtes eatnanvuloš doaimma dakkár roggamiin mii ii leat vuostálagaid kulturmuitolágain.
Gåalmahtsasse maehtieh darjomebïejije jïh #soejkesje<n><cmp_sgnom><cmp>#åejvieladtjh<n><sg><nom> laejhtedh bïejedh råajvarimmiem jeatjeben sijjeste soejkesjedajvesne, nimhtie dïhte ij baetjkeren tjaavtesi kultuvremojhtesesijjiejgujmie, daelie vuesiehtimmien åvteste raejnies *eatnanvuloš juhtieh dagkeres kroehkeminie ij mij leah tjaavtesi kultuvremojhteselaakine.
Sámediggi áigu dahkat loahpalaš oaivila dáidda gažaldagaide go oažžut dárkilet muddenplánaevttohusa oktan válljejuvvon areálahálddašemiiguin plánejuvvon ruvkedoaimma várás.
Saemiedigkie sæjhta minngemes aarvoem darjodh daejtie gyhtjelasside goh åadtjodh *dárkilet @muddet<ex_vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>+soejkesje<n><cmp_sgnom><cmp>+uvtelasse<n><sg><acc> oktegh veeljesovveme goelpeneståaroereeremigujmie #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *ruvkedoaimma muhteste.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 194. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 194. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Ođđa 420 kV-fápmolinnjá gaskal Báhccavuona ja Hámmárfeastta:
Orre 420 *KV-*fápmolinnjá gaskesne Báhccavuotnan jïh Hammerfesten:
Statnett ođđa kv420-fápmolinjá konsešuvdnaohcama oktavuođas gaskal Báhccavuona ja Hámmárfeastta čađahuvvui 2010:s prošeakta čielggadit váikkuha go ja man muddui váikkuha vejolaš huksen automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon sámi kulturmuittuid.
Statnett orre *kv420-*fápmolinjá *konsešuvdnaohcama gaskesisnie gaskesne Báhccavuotnan jïh Hammerfesten tjïrrehtovvi 2010. jaepien prosjeekte tjïelkedidh dijpie goh jïh man tïjjese dijpie kaanne bigkeme *automáhtalaččat *ráfáidahttojuvvon saemien kultuvremojhtesidie.
Vuosttaš gieddeáigodat čađahuvvui 2010:s.
Voestes ïentjeboelhke 2010. jaepien tjïrrehtovvi.
2011:s jotkojuvvui gieddebargu ja dán áigodagas diđoštuvvojedje buot linnjáspáittut.
2011. jaepien #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> ïentjebarkoe jïh daennie boelhkesne *diđoštuvvojedje #gaajhke<prn><ind><nom> *linnjáspáittut.
Čujuhuvvojedje máŋga saji gokko huksema lea váttis čađahit almmá dan haga ahte billistit dahje vaháguhttit kulturmuittuid/kulturbirrasiid.
Tjaatsestovvin gellie sijjieh gogkoe tseegkemen geerve tjïrrehtidh namhtah dan namhtah ahte biejstedh jallh *vaháguhttit kultuvremojhtesi/kultuvrebyjresidie.
2011:s registrerejuvvojedje 522 kulturmuittu.
2011. jaepien registreeresovvin 522 kultuvremojhtesh.
Dat leat lassin mannanjagáš registreremiidda.
Dah lissine mïnnemejaapetjen registreeremidie.
Nu leat registrerejuvvon lagabui 900 kulturmuittu dán guovtti gieddeáigodagas.
Nimhtie lïhkebe registreeresovveme 900 kultuvremojhtesh daam gööktene ïentjeboelhkesne.
Sullii goalmmádas kulturmuittuin adnojuvvojit leat automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon kulturmuitolága vuođul.
Medtie gåalmehts kultuvremojhtesinie åtnasuvvieh årrodh *automáhtalaččat *ráfáidahttojuvvon kultuvremojhteselaaken dïere.
Daid kulturmuittuid suodjalanstáhtus, mat vel báhcet, ii juogo čielggaduvvon dahje dat leat ođđaset áiggis.
Daj kultuvremojhtesi vaarjelimmiestaatusem, mah annje baetsieh, idtji joe tjïelkh jallh dah orrebe tïjjesne leah.
Sáhttit namuhit dakkár kulturmuittuid go árran, iešguđet lágan vuorkkát, čilat, boazoáiddit geađggis, állit ja bearjasat, mielkevuorkkát eatnama siste, geađgeoapmanat, bivdorokkit, hávddit, goahtesajit, urat, bihkkaboaldinhávddit (vuollegis vuovdeguovlluin), sieiddit ja oaffarsajit.
Maehtebe moenedh dagkeres kultuvremojhtesidie goh aernie, #fïereguhte<prn><ind><attr> dagkeres våarhkoeh, *čilat, gaertieh gierkesne, *állit jïh bïerjesh, mielhkievåarhkoeh eatnemen sisnie, gierkievuebnieh, væjroehaevtieh, groepth, derhviegåetiesijjieh, *urat, derviebuelemegroepth (*vuollegis skåakedajvine), *sieiddit jïh *oaffarsajit.
Máŋgga sajit leat registrerejuvvon geađgekonstrukšuvnnat maid doaibma ii leat čielggas.
Gellien sijjieh registreeresovveme *geađgekonstrukšuvnnat maam ij darjome tjïelkes.
Máŋga registrerejuvvon kulturmuittu, erenoamážit badjosiin, leat ovddešáiggiid boazodoalu áigodatássansajiid ja iešguđet dološ boazodoallodoaimmaid bázahasat.
Gellie registreeresovveme kultuvremojhtesh, joekoenlaakan *badjosiin, ovtetjetïjji leah båatsoen boelhkeårromedajvide jïh #fïereguhte<prn><ind><attr> dæjpeladtje båatsoedarjoemidie *bázahasat.
Ođđa 420 kV-fápmolinnjá gaskal Ofuohta ja Báhccavuona
Orre 420 *KV-*fápmolinnjá gaskesne Ofuohtan jïh Báhccavuotnan
Statnett ođđa kv420-fápmolinjá konsešuvdnaohcama oktavuođas gaskal Ofuohta ja Báhccavuona čađahuvvui 2011:s gieddebargu čielggadit gártá go plánejuvvon spáitu vuostálagaid automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon kulturmuittuiguin.
Statnett orre *kv420-*fápmolinjá *konsešuvdnaohcama gaskesisnie gaskesne Ofuohtan jïh Báhccavuotnan tjïrrehtovvi 2011. jaepien ïentjebarkoe tjïelkedidh *gártá goh #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *spáitu tjaavtesi *automáhtalaččat *ráfáidahttojuvvon kultuvremojhtesigujmie.
Linnjáspáittut ja fievrridangeainnut diđoštallojuvvojedje ollásit ja oktiibuot sullii 350 kulturmuittu registrerejuvvojedje guoskkahuvvon guđa gielddas.
*Linnjáspáittut jïh juhtemegeajnoeh *diđoštallojuvvojedje dïevebe jïh *oktiibuot medtie 350 kultuvremojhtesh registreeresovvin sjåavoehtovveme govhtene tjïeltesne.
Dain leat 117 automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon sámi kulturmuittu, 100 leat ođđa áiggis dahje daid stáhtus ii leat čielggas ja 133 leat soahtemuittu mat buori muddui čatnasit soahtái Narviikkas 1940:s.
Daj leah 117 *automáhtalaččat *ráfáidahttojuvvon saemieh kultuvremojhtesen, 100 orre tïjjesne årrodh jallh daj ij staatuse tjïelkes jïh 133 årrodh dåaroemojhtesem mah buerie tïjjese *čatnasit dåårese Narviikesne 1940. jaepien.
Kulturmuitoregistreremiidda lassin čađahuvvojedje gieddeáigodagas badjel 50 jearahallama main leat ožžon hui mávssolaš dieđuid sámi geavaheami ja leahkima birra davit Nordlánddas, ja Lulli- ja Gaska-Romssas.
Kultuvremojhteseregistreeremidie lissine ïentjeboelhkesne tjïrrehtovvin aatsolen 50 byjrehtimmieh mejnie åådtjeme dan vyörtegs daajrojde saemien pråvhkoen jïh *leahkima bïjre @→N> Nordlaanteste, jïh Åarjel- jïh Dajve-Romseste.
Prošeavttaid bokte leat mii ožžon eanet máhtu sihke sámi boazodoalu ja márkasámi historjjá birra dakkár guovlluin maid mii leat uhccán iskkadan ovdal.
Prosjeekti baaktoe leah mijjieh åådtjeme jeenje maahtoem dovne saemien båatsoen jïh marhkesaemien vaajesen bïjre dagkeres dajvine mej mijjieh libie onnem #goerehtidh<vblex><der_d><vblex><prfprc> aarebi.
Gaskaboddasaš árvvoštallamat čájehit ahte lea leamaš uhccán njuolgga riiddut gaskal kulturmuittut ja plánejuvvon huksema.
*Gaskaboddasaš vierhtiedimmieh vuesiehtieh ahte orreme onnen rïekte ræjtoeh gaskesne kultuvremojhtesh jïh #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> tseegkemem.
2011/2012 dálvvi áigut bargat hui lahkalagaid Statnettain ja Nordlándda ja Romssa fylkkasuohkaniiguin gávdnat čovdosiid mat suodjalit kulturmuittuid vahágiid vuostá sihke linnjahuksema ja boahtteáiggi linnjačorgema oktavuođas.
2011/2012:n daelvien sïjhtebe dan barkedh *lahkalagaid Statnettine jïh Nordlaanten jïh Romsan fylhketjïeltigujmie gaavnedh *čovdosiid mah kultuvremojhtesidie vaarjelieh goerpi vuestie dovne *linnjahuksema jïh båetijen aejkien *linnjačorgema gaskesisnie.
Prošeavtta loahpparaporta geigejuvvon cuoŋománus 2012.
Prosjeekten minngiegietjiereektehts gietskiedovveme voerhtjesne 2012.
Vuosttaldeamit kulturmuitoláhkii ja dan rihkkumat
Vuastalimmieh kultuvremojhteselaakese jïh dan miedtemh
Finnmárkkus leat ovddiduvvon 3 vuosttaldeami plánaáššiide kulturmuitolága vuođul.
Finnmaarhkesne #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> 3 vuastalimmieh soejkesjeaamhtesidie kultuvremojhteselaaken dïere.
Dat leat Nussir ruvkedoaimma muddenplánii Fálesnuoris, Sáltesáivosullo muddenplánii Davvesiiddas ja Čáhcesullo gieldda gielddaplána areálaoassái.
Dah leah Nussiren *ruvkedoaimma staeriedimmiesoejkesjasse Fálesnuorresne, *Sáltesáivosullo staeriedimmiesoejkesjasse Davvesiidesne jïh Čáhcesuolun tjïelten bïedtemesoejkesjen goelpeneståaroeboelhkese.
Vuosttaldeapmi Sáltesáivosullo muddenplánii ja Čáhcesullo gieldda gielddaplána areálaoassái leat maŋŋá gessojuvvon ruovttoluotta.
Vuastalimmie *Sáltesáivosullo staeriedimmiesoejkesjasse jïh Čáhcesuolun tjïelten bïedtemesoejkesjen goelpeneståaroeboelhkese leah mænngan bååstede geasasovveme.
Romssas lea ovddiduvvon vuosttaldeapmi Pikstein fápmorusttega vuostá Romssas.
Romsesne #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> vuastalimmie *Pikstein faamoebægkoen vuestie Romsesne.
Sámediggi lea 2011:s váidán kulturmuitolága rihkkuma Láhpi suohkanis.
Saemiedigkie #2011<num><sem_year><sg><ine> gïelkerdamme kultuvremojhteselaaken miedtemem Láhppijjen tjïeltesne.
Láhkarihkkun lei dahkkojuvvon dainna lágiin ahte báikái gos ledje automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon sámi kulturmuittut, lei vuojihuvvon deavddamássa mássavuorkká ásaheami oktavuođas.
Laakemiedteme dorjesovveme dejnie vuekine ahte sæjjan sijjesne lin *automáhtalaččat *ráfáidahttojuvvon saemien kultuvremojhtesh, vuejiehtovveme *deavddamássa *mássavuorkká tseegkemen gaskesistie.
Vuorkkás lei sullii gaskal 800 ja 1000 m2 eana, geađgi ja darfi.
Våarhkosne lij medtie gaskesne 800:n jïh 1000:n *m2 eatneme, gierkie jïh derhvie.
Kulturmuitobáiki lea Cuovccovuonjoga gáttis – Sandbakken Cuovccovuonas Láhpi suohkanis.
Kultuvremojhtesesijjie lea *Cuovccovuonjoga gaedtesne – Sandbakkenen *Cuovccovuonas Láhppijjen tjïeltesne.
Báikkis ledje ovdal registrejuvvon čieža goahtesaji mat leat boarráset go 100 jagi.
Sijjesne aarebi lin *registrejuvvon tjïjhtjen derhviegåetiesijjien mah båarasåbpoe goh 100:m jaepien.
Vurkejuvvon deavddamássat gokčet osiid kulturmuitobáikkis, okta goahtesadji lea ollásit gokčojuvvon ja okta goahtesadji lea belohahkii gokčojuvvon.
Vöörhkesovveme *deavddamássat geptjieh boelhkide kultuvremojhtesesijjesne, akte derhviegåetiesijjie ellieslaakan gaptjesovveme jïh akte derhviegåetiesijjie lea *belohahkii gaptjesovveme.
Sii geain lei ovddasvástádus deavddamássavuorkkás leat maŋŋá váldán ovddasvástádusa ja čorgen eret olles mássavuorkká ja čorgen ja ožžon guovllu fas seammalágánin go ovdal.
Dah giej lij dïedte *deavddamássavuorkkás årrodh mænngan ååkteme dïedtem jïh raejeste sjeakoem dïeve *mássavuorkká jïh sjyökeme jïh åådtjeme dajvem viht aktelaaketjinie goh aarebi.
Dattetge ii leat Sámedikkis leamaš vejolašvuohta čađahit báikediđoštallama dan maŋŋá, nu ahte mii eat áibbas dieđe mo dat loahpalaččat šattai.
Darhkan ij leah Saemiedigkien orreme nuepie tjïrrehtidh *báikediđoštallama dan mænngan, nimhtie mijjieh ibie aejvie guktie daejrieh dah minngiemassh sjïdti.
Daid dieđuid vuođul maid mii leat ožžon, de lea čorgenbargu lihkostuvvan ja mássavuorkká ásaheapmi ii leat dagahan bistevaš vahága kulturmuitobáikái.
Daj daajroej dïere aaj mijjieh åådtjeme, dellie lea sjeakomebarkoe lahkaskamme jïh *mássavuorkká ij tseegkeme dorjeme vihties goerpem kultuvremojhtesesæjjan.
Muđui ii leat Sámediggi gullan maidege váiddaeiseválddis min váidima birra.
Voen ij leah Saemiedigkie maamkh #klååkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#åejvieladtjh<n><sg><ine> govleme mijjen gïelkerdimmien bïjre.
Vistesuodjalus ja dikšun
#Viste<np><cmp_sgnom><cmp>vaarjelimmie jïh gïetedalleme
Sámediggi lea álggahan prošeavtta Automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon sámi visttiid registreren.
Saemiedigkie prosjeektem aelkiehtamme *Automáhtalaččat *ráfáidahttojuvvon saemien gåetide registreereme.
Guokte olbmo leat bálkáhuvvon ja bargan registreremiid ráhkkanemiin.
Gööktem almetjh leejjesovveme jïh registreeremi barkeme ryöjredeminie.
Riikkaantikvára lea váldán prošeavtta mielde iežaset ovddidanplánii ja prošeakta ruhtaduvvon Riikkaantikvára bušeahtas.
*Riikkaantikvára ååkteme prosjeekten mietie jïjtjsh evtiedimmiesoejkesjasse jïh prosjeekte laeviehtovveme *Riikkaantikvára budsjehtesne.
Dán barggu oktavuođas lea Birasgáhttendepartemeanta várren guokte miljon liigeruvnnu 2012 bušehttii automáhtalaččat ráfáiduhttojuvvon sámi visttiid ovddešteapmái.
Daam barkoem gaskesisnie #byjrese<n><cmp_sgnom><cmp> vaarjelimmiedepartemeente bïedteme göökte millijovne *liigeruvnnu #2012<num><arab><sg><ill><attr> budsjehtese *automáhtalaččat *ráfáiduhttojuvvon saemien gåetiej *ovddešteapmái.
Sirpmá vistesuodjalusprošeakta lea jotkojuvvon dán jagi ja jotkojuvvo maiddái boahtte jagi.
#Sirma<np><top><sg><gen> gåetievaarjelimmieprosjeekte #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> daan jaepien jïh aaj #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> #båetije<adj><sg><gen> jaepien.
Dán rádjai leat 5 vistti divvojuvvon ja guđát ceggejuvvo fas iežas vistesadjái boahtte geasi.
Daan raajan leah 5 gåetieh #staeriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> jïh govhtede viht tseegkesåvva jïjtjse gåetiesæjjan #båetije<adj><sg><gen> giesien.
Guokte jagi leat guokte duojára bargan prošeavttain.
Gööktem jaepieh leah göökte *duojára barkeme prosjeektine.
Soai leaba maiddái gealbudeamen ovddeštanduojáriid.
Såtnoeh aaj lægan *gealbudeamen *ovddeštanduojáriid.
Nuortalaš siidda muddenplána lea gárvvis ja sáddejuvvon Mátta-Várjjat gildii dohkkeheapmái.
*Nuortalaš sïjten staeriedimmiesoejkesje gaervies jïh seedtesovveme *Mátta-Várjjaten tjïeltese jååhkesjæmman.
Gielda lea dieđihan ahte dat galgá gárvásit meannuduvvot ođđajagimánus 2012.
Tjïelte bïeljelamme dïhte edtja gaervieslaakan tsïengelisnie gïetedallesovvedh 2012.
Sámediggi lea ráhkadahttán párkensaji rusttetplána nuortalaš siiddas.
Saemiedigkie #darjodh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><prfprc> *párkensaji bægkoesoejkesjem *nuortalaš sïjtesne.
Halonenvisti nuortalaš siiddas lea gárvásit ovddeštuvvon ja ovddeštanbarggut leat čađahuvvon guovtti smávit visttis doppe.
#Halonen<np><cmp_sgnom><cmp>gåetie *nuortalaš sïjtesne gaervieslaakan lea *ovddeštuvvon jïh *ovddeštanbarggut tjïrrehtovveme göökten unnebe gåetesne debpene.
Hávdemuittuid ovddešteapmi Sandeng girkogárddis Kåfjordas lea jotkojuvvon maiddái dán jagi.
Groeptemojhtesidie *ovddešteapmi *Sandeng *girkogárddis Kåfjordesne aaj #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> daan jaepien.
Sámediggi lea čađahan dikšuma nuortalaš siidda ja Ceavccageađggi kulturmuitoguovlluin.
Saemiedigkie tjïrrehtamme gïetedallemen *nuortalaš sïjtem jïh *Ceavccageađggi kultuvremojhtesedajvine.
Dat dahkkojuvvo doarjagiiguin Várjjat Sámi Musea ja Nuortasámi musea bušeahtain.
Dïhte dåarjoejgujmie dorjesåvva Várjjaten Saepmien Museumen jïh Luvliesaemien museumen budsjehtine.
Museain lea geavatlaš ovddasvástádus dikšumis.
Museumi lea *geavatlaš dïedte gïetedallemisnie.
2009:s jugiimet 2 miljon ru stáhta barggolašvuođadoarjagis, mas guhtta doaibmabiddji ožžo doarjaga.
2009. jaepien juekiejimh 2 millijovne *ru staatem *barggolašvuođadoarjagis, mesnie govhte darjomebïejijh åadtjoejin dåarjoem.
Dain leat guovttis čuovvoluvvon 2011:s, mas Várjjat sámi musea oaččui liigeruđaid Ceavccageađgeguovllu dikšumii.
Dejnie gööktesh 2011. jaepien #dåeriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>, mesnie Várjjaten saemien museume åadtjoeji *liigeruđaid *Ceavccageađgeguovllu gïetedallemasse.
Sámediggi lea ožžon 35 000 ruvdnosaš doarjaga Riikkaantikváras bálgá ja báktesárgunbáikki dikšumii ja láhčimii Aldon bassi váris Várjavuonas Unjárgga gielddas.
Saemiedigkie åådtjeme 35 000:m *ruvdnosaš dåarjoeh *Riikkaantikváras baalkam jïh bïerjeguvviedimmiesijjiem gïetedallemasse jïh *láhčimii *Aldon aejlies tjahkeste Várjavuonneste Nessebyen tjïelteste.
Sámediggi lea oastán dihkáid Unjárgga gielddas ja bálkáhan valáštallansearvvi dihkkádit bálgá Aldonai, čorget doabbariid, čorget vuovddi bálgá guoras ja báktesárgoguovllus.
Saemiedigkie åasteme *dihkáid Nessebyen tjïeltesne jïh leejjeme *valáštallansearvvi *dihkkádit baalkam *Aldonai, sjeakobe *doabbariid, sjeakodh skåakem baalkan bealesne jïh *báktesárgoguovllus.
Bálggis Aldonai lea gieldda ássiide bivnnuhis bálggis ja Sámediggi oaidná positiivan ahte báikkálaš searvvit leat mielde fuolaheamen iežaset historjjá.
Baalka *Aldonai lea tjïelten årroejidie byögkeles baalka jïh Saemiedigkie vuajna *positiivan ahte voenges siebrieh leah mietie hokseminie jïjtjsh vaajesem.
Suoidnemánus 2011 rahppojuvvui Husjordøya láhčin Lodegiid suohkanis.
Snjaltjesne 2011:n geehpehtovvi *Husjordøya laetjieminie #Lodegat<np><top><pl><gen> tjïeltesne.
Husjordøya lea áidnalunddot kulturbiras mas leat sihke sámi ja norrøna kulturmuittut, man goahtesajit ja guhkesvisti leat áigemeroštallojuvvon 1100-lohkui maŋŋá Kristusa riegádeami.
*Husjordøya lea *áidnalunddot kultuvrebyjrese mesnie leah dovne saemien jïh *norrøna kultuvremojhtesh, man derhviegåetiesijjieh jïh guhkiesgåetie #tïjje<n><cmp_sgnom><cmp> 1100-lohkese #aerviedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> mænngan Kristusen baersieldimmien.
Áramus mearkkat olbmuid geavaheamis leat áigemeroštallojuvvon 400-lohkui ovdal Kristusa riegádeami.
Aaremes væhtah almetji pråvhkosne #tïjje<n><cmp_sgnom><cmp> 400-lohkese #aerviedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> aarebi Kristusen baersieldimmien.
Nordlándda fylkkasuohkan, Sámediggi ja Stáhta geaidnodoaimmahat leat ovttasbargan láhčimiin.
Nordlaanten fylhketjïelte, Saemiedigkie jïh Staaten #geajnoe<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> laavenjosteme laetjieminie.
Meavrresgári, gievrie, bázahasat buktojuvvojedje borgemánus gávnnussajis.
Gievrien, *gievrie, *bázahasat mïetskesne buaktasovvin vueptiesijjesne.
Gievrie dolvojuvvui álggos Raavrevijhke guovddážii vai olbmot besse dan oaidnit.
*Gievrie aalkoelisnie saahtasovvi Raavrhvijhken jarngese vuj almetjh bïesin dam vuejnedh.
Maŋŋá dat dolvojuvvui Snoasai gos maid čájehuvvui ovdalgo dolvojuvvui Troandimii konserveremii.
Mænngan dïhte Snåasese saahtasovvi sijjesne aaj aarebi vuesiehtovvi Tråantese saahtasovvi *konserveremii.
Gievrie galgá dolvojuvvot ruovttoluotta Saemien Sijtii go ođđa musea lea gárvvis.
*Gievrie edtja bååstede saahtasovvedh #Saemie<np><sg><top><gen> Sïjtese goh orre museume gaervies.
Čakčamánus dollojuvvui Gievrie-seminára Raavrevijhkes gos guovttis Sámedikkis oassálaste.
Skïeredisnie #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> *Gievrie-seminaare Raavrhvijhkesne sijjesne gööktesh Saemiedigkesne mealtan.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 196. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 196. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Ođđasis hávdádeapmi Nuortalaš siidii
Orresne jöörteme *Nuortalaš sïjtese
Sámediggi lea oassálastán bargojovkui maid Oslo universitehta nammadii ráhkkanan dihtii ođđasis hávdádit 94 indiviidda Nuortalaš siidda hávdesadjái.
Saemiedigkie barkoedåahkan #mealtan<adv><prfprc> maam Osloven universiteete nammoehti ryöjredeminie åvteste orresne jöörtedh 94:m *indiviidda *Nuortalaš sïjth groeptesæjjan.
Ášši vuolggahii Norgga ortodoksa girku.
Aamhtese seedti Nöörjen *ortodoksa gærhkoe.
Girku ja báikkálaš ovddasteaddjit leat maid leamaš mielde joavkkus.
Gærhkoen jïh voenges saadthalmetjh aaj orreme mietie dåehkesne.
Sámediggi lea juolludan ruđaid lágideapmái ođđasis hávdádeami oktavuođas.
Saemiedigkie beetnegidie laeviehtamme öörnedehtiemasse orresne jöörtemen gaskesisnie.
Ođđasis hávdádeapmi dáhpáhuvai 25.9.2011.
Orresne jöörteme sjugniehtovvi 25.9.2011.
Sámedikki presideanta doalai sártni lágideamis.
Saemiedigkien presideente prïejhkem #steeredh<vblex><iv><indic><pret><p3><sg> öörnedehtiemisnie.
Ceavccageađgi máilmmiárbelisttas
Ceavccageađgijjen eatnemenaerpielæstosne
Sámediggi lea nammadan bargojoavkku mii galgá evttohit Ceavccageađggi máilmmiárbelistui.
Saemiedigkie barkoedåehkiem nammoehtamme mij edtja uvtedidh *Ceavccageađggi eatnemenaerpielystese.
Joavkkus lea Romssa universitehta, Bioforsk Nord, Finnmárkku fylkkagieldda ja Sámedikki ovddasteaddjit.
Dåehkien lea Romsan universiteeten, Bioforsken Nord, Finnmaarhken fylhketjïelten jïh Saemiedigkien saadthalmetjh.
Dasa lassin lea Riikkaantikvára mielde dárkojeaddjin.
Dan lissine lea *Riikkaantikvára mietie gïehtjedæjjine.
Unjárgga gieldda/Várjjat Sámi Musea ovddasteaddji lea čállin.
Nessebyen tjïelten/Várjjaten Saepmien Museumen saadthalmetje lea tjaeleme.
Bargojoavkku bargamuššan lea ráhkadit strategiija, ákkaid, diehtojuohkin- ja promoterendoaibmabijuid ja evttohit guovllu viidáset ovddideami.
Barkoedåehkien #barkedh<vblex><tv><der_muš><n><ess> lea darjodh strategijem, *ákkaid, bïevnese- jïh *promoterendoaibmabijuid jïh uvtedidh dajvem vijrebe evtiedimmiem.
Joavku galgá viidáseappot vuolggahit synergiijabeavttu gaskal máilmmiárbebarggu ja barggu Várnjárgga ođđa álbmotmehciin, dás maiddái árvvoštallat galget go ja mo galget Várnjárgga bivdomuittut leat mielde máilmmiárbebarggus.
Dåehkie edtja vijriehkåbpoe seedtedh *synergiijabeavttu gaskesne eatnemenaerpiebarkoen jïh barkoem Várnjárgan orre aalmogemiehtjine, daelie aaj laejhtedh edtjieh goh jïh guktie edtjieh Várnjárgan væjroemojhtesh årrodh mietie eatnemenaerpiebarkosne.
Bargojoavku lea earret eará fitnan diđoštallamin guoskevaš báikkiid.
Barkoedåehkie gaskem jeatjah mïnneme *diđoštallamin sjyöhtehke sijjiej.
Lea maid dollojuvvon čoahkkin mas Unjárgga gieldda sátnejođiheaddji, ovttas Sámediggeráđiin, bovdejedje Birasgáhttendepartemeantta ja Riikkaantikvára diehtojuohkin- ja promoterenčoahkkimii.
Aaj #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><prfprc> tjåanghkoe mesnie Nessebyen tjïelten baakoejuhtiehtæjjan, ektesne Saemiedigkieraerine, böörin Byjresevaarjelimmiedepartemeentem jïh *Riikkaantikvára bïevnese- jïh *promoterenčoahkkimii.
Norgga UNESCO-kommišuvnna galledeami oktavuođas Finnmárkkus biddjojuvvui semináras Álttá museas ovdan dat áigumuš ahte evttohit Ceavccgeađggi máilmmiárbelistui.
Nöörjen UNESCO-kommisjovnen/UNESCo-kommisjovnen/Unesco-kommisjovnen goevlelimmien gaskesisnie Finnmaarhkesne seminaaresne bïejesovvi Áltán museumesne fraamme dïhte aajkoe ahte uvtedidh *Ceavccgeađggi eatnemenaerpielystese.
Árktalaš ráđđi lea nammadan áššedovdijoavkku mii galgá válljet muhtun áidnalunddot kulturbáikkiid Árktisas.
Arktihken raerie aamhtesedamtijedåehkiem nammoehtamme mij edtja veeljedh #muvhte<prn><ind><attr> *áidnalunddot kultuvresijjide Árktisisnie.
Sámediggi oassálasttii Sámiráđi evttohusa vuođul.
Saemiedigkie Mealtan #Sámiráđđi<np><sg><gen> uvtelassen dïere.
Sámiráđđi lea evttohan ahte Ceavccageađgi váldojuvvo mielde dán listui.
#Sámiráđđi<np><sg><nom> uvtedamme ahte Ceavccageađgi mietie ååktesåvva daan lystese.
Geahččalanprošeakta gaskaboddasaš válddi fápmudeami birra kulturmuitolága vuođul
Pryövenasseprosjeekte *gaskaboddasaš ååkten *fápmudeami bïjre kultuvremojhteselaaken dïere
Birasgáhttendepartemeanta lea 2011:s bovden Sámedikki ja buot fylkkagielddaid searvat geahččalanprošektii mas váldi mearridit sierralohpeáššiid kulturmuitolága 8.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente lea 2011. jaepien bööreme Saemiedigkiem jïh gaajhkide fylhketjïeltide meatan pryövenasseprosjeektese mesnie stillemem nænnoestidh sjïereluhpieaamhtesi kultuvremojhteselaaken 8.
§ vuosttaš, nuppi ja njealját lađđasiid vuođul, gaskaboddasaččat fápmuduvvo regionála kulturmuitohálddašeapmái.
§ voestes, #mubpie<adj><ord><sg><ill><attr> jïh nealjede lïhtsi dïere, *gaskaboddasaččat *fápmuduvvo regionaale kultuvremojhtesereeremasse.
Dat guoská ohcamiidda oažžut lobi jávkadit dihto kulturmuitošlájaid dihto eavttuid vuođul.
Dïhte ohtsemidie dæjpa åadtjodh luhpiem nåhkehtidh såemies kultuvremojhtesesåarhtide såemies moenemetsiehkiej dïere.
Nu ahte gaskaboddasaš váldi lea ráddjejuvvon.
Nimhtie ahte *gaskaboddasaš stilleme geehtestovveme.
Iešalddis lea buorre go regionála kulturmuitohálddašeapmi oažžu viiddiduvvon válddi kulturmuitolága vuođul.
Oktegh buerie goh regionaale kultuvremojhtesereereme åadtjoje ååkten #vijriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> kultuvremojhteselaaken dïere.
Seammás lea eahpádus das man ollu lassebargu dat buvttiha Sámediggái ja lea maid eahpesihkarvuohta das makkár buhtadusa Sámediggi sáhttá vuordit dán lassebarggu ovddas.
Seamma tïjjen lea *eahpádus dennie maam jeenje lissiebarkoe dïhte Saemiedægkan buektehte jïh aaj lea *eahpesihkarvuohta dennie magkeres refusjovnem Saemiedigkie maahta vuertedh daan lissiebarkoen åvteste.
Ja vel lea Sámedikki dievasčoahkkin mearridan áššis 37/07 ahte Sámediggi ferte oažžut válddi njuolgga kulturmuitolágas sámi kulturmuittuid hálddašeamis.
Jïh annje lea Saemiedigkien dïevestjåanghkojne nænnoestamme aamhtesisnie 37/07 ahte Saemiedigkie tjuara ååkten åadtjodh rïekte kultuvremojhteselaakeste saemien kultuvremojhtesidie reeremistie.
Dat gaskaboddasaš ortnet mii mis lea odne, fápmuduvvon válddi čađaheaddjin, gáržžida Sámedikki doaimma álbmotválljen parlameantan.
Dïhte *gaskaboddasaš öörnege mij mijjen daenbiejjien lea, *fápmuduvvon ååkten tjïrrehtæjjine, gaertjede Saemiedigkien darjomem åålmehveeljesovveme *parlameantan.
Min oainnu mielde dat ii guorras álbmotriektái.
Mijjen vuajnoen mietie ij dïhte aalmogeryöktese latjkah.
Dán vuođul dieđihii Sámediggi Birasgáhttendepartementii ahte mii eat háliit searvat vel ovtta gaskaboddasaš hálddašanortnegii.
Daan dïere bïeljeli Saemiedigkie Byjresevaarjelimmiedepartemeentese mijjieh ibie sïjhth meatan annje akten *gaskaboddasaš reeremeöörnegasse.
Mii leat baicce čielgasit dovddahan Birasgáhttendepartementii ahte berre álggahuvvot konsultašuvdnaproseassa gaskal Sámedikki ja stáhta, man áigumuš lea soahpat bistevaš hálddašanortnega sámi kulturmuittuid hálddašeamis.
Mijjieh buerebh libie tjïelkebe vihte Byjresevaarjelimmiedepartemeentese ahte byöroe aelkiehtovvedh konsultasjovneprosesse gaskesne Saemiedigkien jïh staaten, man aajkoe lea latjkedh vihties reeremeöörnegem saemien kultuvremojhtesi reeremisnie.
Ovttasbargu
Ektiebarkoe
Sámedikkis ja Riikkaantikváras lea jeavddalaš gulahallan guoskevaš áššiid birra.
Saemiedigkesne jïh *Riikkaantikváras lea *jeavddalaš gaskestalleme sjyöhtehke aamhtesi bïjre.
Dán jagi lea Sámediggi oččodan davvisámegiela Askeladden kulturmuitodiehtovuođu ođđa veršuvdnii, mii galgá rahppojuvvot ođđajagimánus 2012.
Daan jaepien lea Saemiedigkie noerhtesaemiengïelem åådtjedamme Askeladden #kultuvremojhtese<n><cmp_sgnom><cmp>#daatavåarome<n><sg><gen> orre *veršuvdnii, mij edtja tsïengelisnie geehpehtovvedh 2012.
Sámediggi lea addán cealkámuša Riikkaantikvára gulaskuddamii stáhta kulturhistorjjálaš visttiid ráfáiduhttima birra ja bivdán konsultašuvnnaid láhkaásahusa 1.
Saemiedigkie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> vadteme *Riikkaantikvára *gulaskuddamii staaten *kulturhistorjjálaš gåetiej *ráfáiduhttima bïjre jïh maadteme konsultasjovni njoelkedassen 1.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 197. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 197. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
§ hábmema oktavuođas.
§ hammoen gaskesisnie.
Konsultašuvnnat čađahuvvojedje ja min oaidnu váldojuvvui vuhtii.
Konsultasjovnh tjïrrehtovvin jïh mijjen vuajnoe ååktesovvi vuehtieji.
Sámediggi lea maid addán cealkámušaid Riikkaantikvára jagi 2011 vuoruhanreivii.
Saemiedigkie aaj vadteme #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><acc> *Riikkaantikvára jaepien #2011<num><sem_year><sg><nom> prijoriteradimmiepreavan.
Ovttasbargu Finnmárkku fylkkagielddain Finnmárkku oktasaš regionála kulturmuitoplána birra álggahuvvui 2011 vuosttaš jahkebealis.
Ektiebarkoe Finnmaarhken fylhketjïeltine Finnmaarhken ektie regionaale kultuvremojhtesesoejkesjen bïjre aelkiehtovvi 2011 voestes bieliejaepesne.
Earret eará lágiduvvojedje diehtojuohkin- ja evttohusčoahkkimat máŋgga gielddain.
Gaskem jeatjah #öörnedehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><pl> bïevnese- jïh uvtelassetjåanghkoeh gellien tjïeltine.
Finnmárkku fylkkagielddas lea bargoaddiovddasvástádus prošeaktajođiheamis.
Finnmaarhken fylhketjïelten lea barkoevedtijedïedte prosjeekteöörnemisnie.
Vurdojuvvo ahte prošeakta loahpahuvvo gaskkamuttus 2013 ja plána doaibmaáigodat muddejuvvo dan mielde.
Vuartasåvva ahte prosjeekte dajventïjjesne illesåvva 2013:n jïh soejkesjen darjomeboelhke dan mietie #staeriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Sámedikkis lea jeavddalaš gulahallan fylkkagielddain.
Saemiedigkesne lea *jeavddalaš fylhketjïeltine gaskestalleme.
Sámediggi lea mielde fylkkagieldda areálaplánaforumas ja bargá ovttas beaivválaš áššemeannudeamis.
Saemiedigkie mietie lea fylhketjïeltem *areálaplánaforumas jïh ektesne barka fïerhtenbeajjetje aamhtesegïetedallemisnie.
Lullisámi guovllus leat earret eará čađahuvvon oktasaš báikediđoštallamat Opplándda, Davvi-Trøndelága ja Hedmárkku fylkkasuohkaniiguin.
Åarjelsaemien dajvesne gaskem jeatjah tjïrrehtovveme ektie *báikediđoštallamat #Opplánda<np><top><sg><gen>, Noerhte-Tröndelaagen jïh Hedmarhken fylhketjïeltigujmie.
Viimmat čađahuvvui ovttasbargočoahkkin Nordlánddas gaskal Sámedikki ja Nordlándda fylkkasuohkana ovttasbargošiehtadusa vuođul.
*Viimmat tjïrrehtovvi laavenjostoetjåanghkoe Nordlaantesne gaskesne Saemiedigkien jïh Nordlaanten fylhketjïelten ektiebarkoelatjkoen dïere.
Sámedikkis lea oktilis ovttasbargu Norgga kulturmuitofoanddain.
Saemiedigkien lea *oktilis ektiebarkoe Nöörjen kultuvremojhtesefåantine.
Sámediggi addá cealkámušaid guoskevaš ohcamiidda maid foanda oažžu ja dárkkista antikváralaččat čađahuvvon bargguid.
Saemiedigkie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><acc> vadta sjyöhtehke ohtsemidie mejtie fåante åådtje jïh vååksje *antikváralaččat tjïrrehtovveme barkojde.
Ohcanvuđot doarjagat kulturmuitosuodjalussii
#Ohcan<np><cmp_sgnom><cmp>våaromen dåarjoeh kultuvremojhtesevaarjelæmman
2011 várás lei várrejuvvon 2 000 000 ru.
2011:n muhteste bïedtesovveme 2 000 000 *ru.
Oktiibuot juogaduvvui 2 583 000 ru prošeavttaide kulturmuitosuodjalusas 2011:s.
*Oktiibuot #joekedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> #2 583 000<num><arab><sg><ill><attr> *ru prosjeektide kultuvremojhtesevaarjelimmesne 2011. jaepien.
Dan lei vejolaš dahkat go gessojuvvojedje ruovttoluotta earret eará ruđat ovddeš jagiin mat eai lean atnon.
Dan lij gåarede darjodh goh bååstede geasasovvin gaskem jeatjah beetnegh ovtetje jaepine eah mah leah åtnoe.
Leat ožžon 32 ohcama ja 26 ohcama leat ožžon lohpádusa.
Åådtjeme 32:m ohtsemh jïh 26:m ohtsemh årrodh åådtjeme dååjvehtsem.
Ortnega ohcansubmi lea oktiibuot 3 681 547 ru.
Öörnegen *ohcansubmi lea *oktiibuot 3 681 547 *ru.
Dán áigodagas leat 12 prošeavtta álggahuvvon, ja 31 prošeavtta leat fas loahpahuvvon.
Daennie boelhkesne leah 12 prosjeekth aelkiehtovveme, jïh 31 prosjeekth viht illesovveme.
Dás mii namuhit máŋga prošeavtta maid Bådåddjo suohkan Skjerstad vistesuodjalusprošeavtta bokte lea čađahan.
Daelie mijjieh gelliem moenebe prosjeekth mejtie #Bådåddjo<np><top><sg><gen> tjïelten Skjerstaden gåetievaarjelimmieprosjeekten baaktoe tjïrrehtamme.
Arnstein Brekke lea leamaš áŋgiruššin ja antikváralaš ovddešteaddjin.
Arnstein Brekke orreme #eadtjaldovvedh<vblex><der_nomag><n><ess> jïh *antikváralaš *ovddešteaddjin.
2011:s son oaččui Nordlándda kultureanadatbálkkašumi earret eará go son lea deattuhan sámi vistehistorjjá bihtánsámi guovllus.
2011. jaepien dïhte åadtjoeji Nordlaanten kultuvreeatnemeåasam gaskem jeatjah goh dïhte tjïelkestahteme saemien gåetievaajesen pijtesaemien dajvesne.
Sámediggi lea dorjon máŋga su prošeavttain.
Saemiedigkie gelliem dåårjeme dan prosjeektine.
Dán jagi ožžot golbma prošeavtta doarjaga duođaštit bihtánsámi historjjá, guokte registrerenprošeavtta ja okta ovddeštanprošeakta.
Daan jaepien åadtjoeh golme prosjeekth dåarjoen jååhkesjidh pijtesaemien vaajesem, gööktem registreeremeprosjeektem jïh akte *ovddeštanprošeakta.
Mo dat ohcamat, mat leat ožžon lohpádusa, juohkásit guovlluide ja vuoruhemiide 2011:s:
Guktie dah ohtsemh, mah dååjvehtsem åådtjeme, *juohkásit dajvide jïh prijoriteradimmide 2011. jaepien:
Guovlu Registreren Dikšu Ovddešteapmi Buohkanassii Davvisámi Julevsámi Lullisámi Buohkanassii
Dajve Skïemtjesåjhterem Registreerem *Ovddešteapmi *Buohkanassii Noerhtesaemien Julevsaemien Åarjelsaemien *Buohkanassii
Julevsámi guovllus lea addojuvvon lohpádus 1 ovddeštanprošektii ja 2 registrerenprošektii mat čatnasit bihtánsámi guvlui.
Julevsaemien dajvesne vadtasovveme dååjvehts 1 *ovddeštanprošektii jïh #2<num><arab><sg><ill><attr> registreeremeprosjeektese mah *čatnasit pijtesaemien dajvese.
Ovddeštanprošeavttaid gaskkas lea máŋga smávva ovddeštanprošeavtta davvisámi guovllus ja máŋga stuorra ovddeštanprošeavtta julevsámi guovllus.
2 lohpádusa vulget ovddeš lohpádusain ráhkadit antikváralaš ovddeštanplánaid 2010 várás.
Ain lea nu ahte ovddeš jagiid ásahusvuđot ovddeštanbarggut julevsámi guovllus jotkojuvvojit main Árran julevsámi guovddáš ja Bådåddjo suohkan leat mielde.
Mii mihttet maiddái ahte eanet go bealli lohpádusain lea addojuvvon davvisámi guvlui, muhto ahte juolluduvvon submi buohkanassii lea stuorát julevsámi guvlui.
Lullisámi guovllus lea ohcciid lohku uhci eará guovlluid ektui ja danne lea lohpádusaid lohku ja submi uhcit.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 198. siidu 379 siiddus
7 Dearvvašvuohta, sosiála ja fuolahus
Sámedikki váldomihttomearrin lea sihkkarastit ovttadássásaš dearvvašvuođa-, sosiála- ja fuolahusbálvalusaid sámi álbmogii.
Bálvalusaid vuolggasadjin galgá leat sámi giella ja kultuvra.
Dearvvašvuođa-, sosiála- ja fuolahusfálaldagat fertejit heivehuvvot sámi álbmoga dárbbuide.
Dearvvašvuođa-, sosiála- ja fuolahusbargiide miehtá riikka ferte addit oahpahusa sámi gielas ja kultuvrras.
Sámediggi bargá máŋgga láhkai olahan dihte dáid mihttomeriid.
Gulahallama ja ovttasbarggu bokte guovddáš eiseválddiiguin ja eará aktevrraiguin, bargá Sámediggi dan ala ahte sihkkarastit Sámedikki váikkuhanfámu dearvvašvuođa-, sosiála- ja fuolahusbálvalusaid hábmemii sámi álbmoga várás.
Mii gozihit earret eará sámi mánáid vuoigatvuođaid mánáidsuodjalusbálvalusain deaivvadeamis, veahkehit heivehit rihkusfuolahusa sámi fáŋggaid dárbbuide ja ovddidit sámi boarrásiid- ja fuolahusfálaldaga.
Dasa lassin addit mii doarjaga sierra dearvvašvuođa- ja sosiálaprošeavttaide.
Ovttasbargu
Sámediggi nationála álbmotválljen orgánan lea eanemus guovddáš eavttuid biddji eiseválddiid guovdu ovttaárvosaš dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid ovddideami oktavuođas sámi álbmogii, ja dat ferte danne gessojuvvot mielde proseassaide main lea njuolga mearkkašupmi sámi álbmogii.
Sámediggi gulahallá guovddáš eiseválddiiguin, gielddaiguin ja fylkkagielddaiguin, ja eará aktevrraiguin barggus dearvvašvuođa-, sosiála- ja mánáidsuodjalusfálaldaga sihkkarastimis sámi álbmoga várás.
Earret eará čađahit mii konsultašuvnnaid eiseválddiiguin dan oktavuođas go gustovaš lágat ja dahje láhkaásahusat rievdaduvvojit dahje ođastuvvojit, main lea njuolga mearkkašupmi dearvvašvuođa-, sosiála- ja mánáidsuodjalusfálaldahkii sámi álbmoga várás.
Sámediggi addá maiddái čálalaš cealkámušaid dieđáhusbargui ja čielggadusaide.
Lávgadeappo ovttasbargu fágainstánssaiguin ja earáiguin, gelbbolašvuođa buorideami dihte, ja dasto leat maiddái oainnusmahttindárbu ja bálvalusaid ovddideapmi deaŧalaččat.
Ovttasdoaibmanođastus lea deaŧalaš dearvvašvuođaođastus sámi pasieanttaide.
Sámediggi lea konsultašuvnnaid bokte Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanttain geahččalan oainnusmahttit sámi pasieanttaid vuoigatvuođaid ja dárbbu lágain ja guovddáš stivrendokumeanttain.
Sámi ovddastus dearvvašvuođadoaimmahagaid stivrrain
Sámedikkis lea riekti evttohit evttohasaid dan njealji regionála dearvvašvuođadoaimmahaga stivrraide ja muhtun vuollásaš doaimmahagaid stivrraide.
ILO- konvenšuvnna nr 169 art.
25 artihkkalis daddjojuvvo ahte álgoálbmogiin lea vuoigatvuohta hábmet iežaset dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusa.
Danne áigu Sámediggi searvat sámi ovddasteddjiid nammadeapmái regionála ja vuollásaš dearvvašvuođadoaimmahaga stivrraide.
Sámediggi lea bivdán konsultašuvnnaid Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanttain ášši birra.
Sámi mánáid vuoigatvuođat mánáidsuodjalusbálvalusas
Sámedikki mihttomearrin lea ahte sámi mánát galget beassat deaivvadit mánáidsuodjalusain man vuolggasadjin lea sámi giella ja kultuvra.
Dat ahte sámi mánáin leat vuoigatvuođat oažžut dakkár mánáidsuodjalusbálvalusa mas lea gelbbolašvuohta gielas ja kultuvrras čuovvu Mánáidkonvenšuvnna ja mánáidsuodjaluslága.
Dasto gusket sámi mánáide sámegiela hálddašanguovllu siskkobealde sámelága njuolggadusat.
Dát mearkkaša dan ahte sámi mánáin dáin gielddain lea vuoigatvuohta oažžut bálvalusa sámegillii mánáidsuodjalanbálvalusas, maiddái dalle go biddjojuvvojit institušuvdnii dahje biebmoruktui olggobealde ruovttugieldda.
Sámediggái lea deaŧalaš oainnusmahttit mánáid rivttiid ja ahte dát rievttit gozihuvvojit mánáidsuodjalusbálvalusas.
Ollu áššit sámi mánáid ektui mánáidsuodjalusas maiguin Sámediggi lea bargan 2011:s, leat dakkár áššit maiguin Sámediggi lea bargan juo guhkit áiggi.
Dás lea sáhka earret eará áššis láhkaásahusa rievdadeamis bearráigeahčus mii guoská biebmoruovttuide ja mánáidsuodjalusásahusaide, áššis sámi mánáid goziheamis Mánáidviesus ja gelbbolašvuođa buoridanbarggus mánáidsuodjalusbálvalusas.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 199. siidu 379 siiddus
Sámediggi lea 2010:s álggahan konsultašuvnnaid Mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanttain dan ektui ahte rievdadahttit láhkaásahusa biebmoruovttu ja mánáidsuodjalusásahusaid bearráigeahču birra.
Sámedikki mihttomearrin lea ahte sámi mánáid vuoigatvuohta suodjaluvvot giela ja kultuvrra dáfus galgá jerrojuvvot árjjalaččat dalle go gártet ásahussii ja biebmoruktui.
Maŋŋá konsultašuvnnaid sáddejuvvui láhkaásahusa rievdadusevttohus gulaskuddamii.
Gulaskuddanvástádusain oidno ahte Sámediggi lea ožžon doarjaga dán oidnui dán áššis.
Dainna lea Sámediggi duhtavaš, ja dat čájeha maiddái ahte leat rivttes bálgá alde.
Sámediggi ja Mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanta jotket dainna bargguin 2012:s.
Mánáidviessu lea fálaldat mánáide ja sin oapmahaččaide geat deaivvadit riekteásahusain maŋŋá go leat gártan gillát veahkaválddi dahje seksuála vearredaguid.
Sámi mánáid vuoigatvuođaid dihte ferte Mánáidviesus leat gelbbolašvuohta sámi gielas ja kultuvrras go galget gažadit sámi mánáid.
Danne lea Sámediggi konsulteren Justiisa- ja politiijadepartemeanttain go guoská sámi mánáid vuoigatvuođaid goziheapmái Mánáidviesus.
Dál lea Politiijadirektoráhtas ovddasvástádus bargat dáinna áššiin viidáseappot.
Dat leat doallan čoahkkima Sámedikkiin, SANAG:in ja sámegielat politiijabálvváiguin mas konklušuvdnan lei earret eará ahte Romssa Mánáidviesus ferte leat nationála ovddasvástádus sámi mánáin.
Politiijadirektoráhta áigu dál evttohit dán Justiisa- ja politiijadepartementii.
Sámediggi áigu bargat viidáseappot áššiin nu ahte mii oažžut ovtta Mánáidviesu mas lea nationála ovddasvástádus sámi mánáin.
Oainnusmahttin dihte sámi mánáid dárbbu ja vuoigatvuođaid oažžut ovttaárvosaš mánáidsuodjalanbálvalusa, lágidii Sámediggi sámi mánáidsuodjaluskonferánssas Álttás.
Konferánsa lágiduvvui ovttasráđiid Norlándda, Romssa ja Finnmárkku fylkkamanniiguin, Buf-ossodagain regiovdna davvi ja Finnmárkku allaskuvllain.
Konferánssa fáddán lei “mánáidsuodjalus buoremusat ávkin sámi mánáide” .
Sámediggi lea duhtavaš konferánssain, ja lea ožžon buriid dieđuid ruovttoluotta sihke oasseváldiin ja sáhkavuorrodolliin dan birra ahte konferánssas loktejuvvojedje guovddáš ja deaŧalaš fáttát mánáidsuodjalusa siskkobealde mat gusket sámi mánáide.
Ráđđehusa plánejuvvon stuorradiggedieđáhusa oktavuođas mánáidsuodjalusa birra, lea biddjojuvvon panela mas leat fágabirrasat ja olbmot geain leat vásihusat mánáidsuodjalusas ja dan birra, ja dat lea Mánáidsuodjaluspanela.
Sámedikkis lei čoahkkin mánáidsuodjaluspanelain geassemánus 2011.
Čoahkkima fáddán ledje sámi mánáid vuoigatvuođat mánáidsuodjalusbálvalusa oktavuođas, dárbu ahte mánáidsuodjalusbálvalusas lea giella ja kulturáddejupmi, ja hástalusat maid sámi mánát ja bearrašat ožžot deaivvademiin mánáidsuodjalusbálvalusain.
Mánáidsuodjaluspanela lea addán raportta mii galgá addit rávvagiid politihkkáriidda ahte maid berrešii dahkat buoridan dihte mánáidsuodjalusa jagiin ovddasguvlui.
Sámediggi lea duhtavaš go fokus mánáidsuodjaluspanelas lea sámi mánáid vuoigatvuođaid ektui go deaivvadit mánáidsuodjalusain.
Deaŧalaš eaktun jos galggaš oažžut ovttaárvosaš mánáidsuodjalusbálvalusa sámi mánáide lea ahte bargiin lea gelbbolašvuohta sámi gielas ja kultuvrras.
Danne lea Sámediggi vuoruhan searvat sihke referánsajovkui mii lea ásahuvvon Stuorradiggedieđáhusa várás oahpahusa birra čálgobálvalusaide ja referánsajovkui plánejuvvon masteroahpu várás mánáidsuodjalusas Romssa universitehtas.
Sámedikki cealkámušat goappašiid dáid bargguide leat leamaš ahte kulturáddejupmi ferte biddjojuvvot vuođđun dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusa buot oahpuide.
Sihkkarastin dihte ahte sámi mánáid vuoigatvuođat gozihuvvojit deaivvadeamis mánáidsuodjalusain.
Psykalaš dearvvašvuohta
Sámi servodat deaivida hástalusaiguin mat sáhttet addit dearvvašvuođa dáfus váikkuhusaid.
Deaŧalaš lea ahte dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusas lea máhtolašvuohta dáid birra ja váikkuhusaid birra mat dain sáhttet leat ovttaskas olbmo dearvvašvuhtii.
Árbevirolaš sámi ealáhusat barget garra deattu vuolde servodaga ektui olggobealde.
Areáladuohtadeamit, riiddut ja boraspirevahágat leat dušše oassi dain hástalusain maiguin sii maid rahčet.
Dát bealit váikkuhit maid ealáhusdolliid fysalaš ja psykalaš dearvvašvuhtii.
Doallit leat oppa áiggi huššadilis, go leat fuolas sin iežaset ja ealáhusa boahtteáiggi geažil.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 200. siidu 379 siiddus
Dan go fertejit bealuštit ealáhusa vuoigadahttojumi dovdet sii noađđin.
Dasto lea dutkan gieskat čájehan ahte ollu olbmot sámi álbmoga beales dieđihit ahte sii vealahuvvojit, ja ahte dat čuohcá sin dearvvašvuođadillái.
Konsultašuvnnain Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanttain ođđa álbmotdearvvašvuođalága ektui lea Sámediggi čujuhan makkár hástalusat árbevirolaš sámi ealáhusain leat.
Seamma cealkámuša leat mii buktán Stuorradikki dearvvašvuođa- ja fuolahuslávdegoddái, dalle go dat galggai meannudit evttohusa ođđa álbmotdearvvašvuođalága birra.
Guovddáš eiseválddit fertejit bidjat johtui doaibmabijuid eastadan dihte dávddaid dan geažil go ovttaskas dolliin lea váttis dilli.
Danne lea Sámediggi cealkámušas jagiid 2012 – 2013 boazodoallošiehtadussii čujuhan man deaŧalaš lea dutkat sámi dearvvašvuođa, erenoamážit daid stuorra hástalusaid ektui mat boazodoalus leat ovddabealde.
Earret eará dan geažil go sis lea dárbu suodjalit guohtoneatnamiid, go leat ollu boraspiret ja masset ollu elliid ja beaggin lea heittot.
Buoridan dihte min iežamet gelbbolašvuođa iešsoardimiid birra, lea Sámediggi doallan vuosttašveahkkekurssa iešsoardimiid birra Sámedikki politihkkariidda ja hálddahussii.
Kursa dollojuvvui Vivat olis mii lea riikaviidosaš oahpahusprográmma maid Davvi-Norgga universitehta buohcciviessu lea ásahan 2000:s.
Gárrendilli
Sámediggi oaivvilda ahte sámi gárrenmirkkuid boasttogeavaheddjiin lea riekti ja dárbu gulahallat sámegielain ja deaividit kulturgelbbolašvuođa sihke divššus ja maŋŋesuodjalusas.
Ráđđehus galgá bidjat ovdan stuorradiggedieđáhusa gárrenávnnaspolitihka birra 2012:s.
Sihkkarastin dihte ahte sámi gárrenávnnas boasttogeavaheddjiid vuoigatvuođat ja dárbbut gozihuvvojit dán dieđáhusas, lea Sámediggi álggahan konsultašuvnnaid Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanttain dán dieđáhusbarggu birra.
Bargu dáinna dieđáhusain jotkojuvvo 2012:s.
Jos galggaš oažžut buorre fálaldaga sámi gárrenávnnas boasttogeavaheddjiid dillái, de lea maiddái deaŧalaš oažžut buoret ovttasbarggu riikarájáid rastá.
Danne lea Sámediggi searvan seminárii maid Blåe Bånd, Suomas ja Blå Kors, Norggas lágidedje.
Seminára mihttomearrin lei gulahallan olbmuiguin rádjaguovllus Suomas/ Norggas geat barget ja beroštit barggus gárrenávdnasiid ja gárrenávnnasáššečuolmmaid dán guovllus.
Ovttasdoaibmanođastus
Ovttasdoaibmanođastusas lea Ráđđehusa oaivila mielde čoahkkáigessojuvvon dat deaŧaleamos dearvvašvuođa hástalusat mat leat dálá servodagas: Stuorát dárbu eastadeaddji bargui, dárbu oažžut viidodatgelbbolašvuođa ja ollislaš bálvalusaid, ja ceavzilis dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusaid sihkkarastin boahtteáiggi álbmotčoahkkádusa ja dávdagova ektui.
Stuorradiggi mearridii Ovttasdoaibmanođastusa njukčamánus 2010.
Ođastusa guovddáš jurddan lea ahte dearvvašvuođaveahkki galgá addojuvvot nu lahka pasieantta go vejolaš, ja ahte gielddat ožžot stuorát ovddasvástádusa pasieanttaid ollislaš dikšumis.
Gielddat ávžžuhuvvojit lagabui ovttasbargat sierra dikšunmálliid ektui.
Giđđat 2011 mearridii Stuorradiggi ođđa álbmotdearvvašvuođalága, lága gielddalaš dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusain ja Nationála dearvvašvuođa- ja fuolahusplána.
Sámediggái lea leamaš deaŧalaš sihkkarastit ahte ovttasdoaibman doaibmabijuid vuoruheapmi ja ortnegat mat dahkkojuvvojit galget addit buriid čuozahusaid maiddái sámi álbmogii, dakko bokte ahte sámi álbmoga vuoigatvuohta ovttaárvosaš bálvalusaide jerrojuvvo ja gozihuvvo guovddáš dearvvašvuođa- ja sosiálapolitihkalaš áŋgiruššamiin.
Ovttasdoaibmanođastusa čuovvoleamis ovddidii Ráđđehus evttohusa ođđa nationála dearvvašvuođa- ja fuolahusplánii, ođđa álbmotdearvvašvuođa lága, ja ođđa gielddalaš dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvaluslága.
Sámediggi searvvai rabas gulaskuddamii Stuorradikkis Ovttasdoaibmanođastusa birra ja ovddidii evttohusa rievdadusaid ođđa álbmotdearvvašvuođa láhkii ja gielddalaš dearvvašvuođa- ja fuolahusláhkii.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 201. siidu 379 siiddus
Nationála dearvvašvuođa- ja fuolahusplána
Sámedikki áigumuššan lea ahte Nationála dearvvašvuođa- ja fuolahusplána galgá válddahit hástalusaid, strategiijaid ja doaibmabijuid addin dihte sámi pasieanttaide dakkár dearvvašvuođabálvalusa mas sámi giella ja kultuvra leat lunddolaš sajis.
Ođđa láhka álbmotdearvvašvuođas
Boahtteáiggi dearvvašvuođabálvalusaid ovddideami oktavuođas biddjojuvvo stuorra fuomášupmi álbmotdearvvašvuhtii.
Dan julggaštusa vuođul ahte dearvvašvuohta ii vuolgge vuosttažettiin dearvvašvuođasuorggis, muhto eallindili, eallineavttuid ja eallindábiid bokte.
Eastadeapmi ja álbmotdearvvašvuođabargu galgá danne dahkkojuvvot surggiid ja hálddašandásiid rastá.
Máhtolašvuohta birasmirkkuid leavvamis, lea áinnas áigeguovdilis ášši sámi álbmogii Norggas.
Dutkan čájeha ahte álbmot Árktisas oažžu iežas sisa birasmirkkuid vuosttažettiin biebmu ja juhkamuša bokte, muhto maiddái áimmus.
Dotkeme vuesehte ahte aalmoge Árktisisnie jïjtjse sïjse åådtje byjresedaalhkesidie voestegh beapmoe jïh jovkemassen baaktoe, mohte aaj elmeste.
Báikkálaš industriija nuoskkideapmi mii luoitá rišša ja lossametállaid, ja dasto báikkálaččat váralaš bázahusaid guođđin guovlluin davvin lea váraleamos guhkkit áiggi vuollái, go dat sáhttá addit hormonvigiid, ohkevigiid, borasdávdavára ja dávdavuostálastinvigiid.
Voenges industrijen deerjeme mij fæjroem beasta jïh *lossametállaid, jïh dehtie minngede byjreskisnie yskeres/ïskeres beetsuvi laehpeme dajvine noerhtene lea yskerommes/ïskerommes *guhkkit tïjjen nualan, goh dïhte maahta vedtedh *hormonvigiid, jiemiefiejlide, *borasdávdavára jïh fiejliegïrremefiejlide.
Dát birasmirkkot levvet, ja sáhttet leat áittan álgoálbmogiidda maiddái Norgga bealde.
Daah byjresedaalhkesh *levvet, jïh maehtieh årrodh aajhtojne aalkoeåålmegidie aaj Nöörjen bieleste.
Álgoálbmogiid eallindáhpedávddat leat hástalussan ja dat gáibidit erenoamáš gelbbolašvuođa.
Aalkoeåålmegi stujmievuekiefiejlieh leah haestieminie jïh dah sjïere maahtaldahkem krievieh.
Deaŧalaš álbmotdearvvašvuođadoaibmabidju lea gelbbolašvuođa buorideapmi álbmotdearvvašvuođabarggu siskkabealde sámi álbmoga ektui.
Vihkeles aalmogenhealsoenråajvarimmie lea maahtaldahken bueriedimmie aalmogenhealsoenbarkoen *siskkabealde saemien aalmogen muhteste.
Stuorra álbmotdávddaid árrat fuomášeami oktavuođas nugo gárrendili, psykalaš váttuid, geahpesdávddaid, badjelmeari deattu, sohkardávdda ja váibmodávddaid oktavuođas, ferte olbmuid deaividit kultuvrralaččat heivehuvvon málliiguin ja lahkonanvugiiguin.
Stoere aalmogefiejliej aarehken aajhtsemen gaskesisnie goh *gárrendili, *psykalaš skaaraj, *geahpesdávddaid, *badjelmeari leavloen, dïjnehkefiejlien jïh vaajmoefiejliej gaskesisnie, tjuara almetji deahpadidh kulturellelaakan sjïehtelovveme goerigujmie jïh geatskanimmievuekiejgujmie.
Sámiid álbmotdearvvašvuođadilli lea unnán dutkojuvvon, ja unnán lea dutkojuvvon maiddái dat movt boahtteáiggi hástalusat sámi árbevirolaš ealáhusain sáhttet váikkuhit álbmotdearvvašvuhtii.
Saemiej aalmogenhealsoentsiehkie ånnetji goerehtovveme, jïh ånnetji aaj goerehtovveme dah guktie båetijen aejkien haestemh saemien aerpiesïejhme jielieminie maehtieh aalmogehyölsese dijpedh.
Diehtit ahte sierra etnalaš joavkkuide sáhttá leat dárbu geavahit sierralágan lahkonanvugiid álbmotdearvvašvuođabarggu/ diehtojuohkinbarggu oktavuođas, sihke gielalaččat ja kultuvrralaččat.
Daejrebe ahte sjïere *etnalaš dåehkide maahta årrodh daerpiesvoete nuhtjedh #sjïere<adj><cmp_attr><der_lágan><adj><attr> geatskanimmievuekiej aalmogenhealsoenbarkoen/ bïevnesebarkoen gaskesisnie, dovne #gïeleh<adj><pl><nom> jïh kulturellelaakan.
Go galggaš juksat etnalaš veahádagaid, nugo sápmelaččaid, ja eará nationála minoritehtaid, de ferte álbmotdearvvašvuođabarggu erenoamážit heivehit dáid joavkkuide, sihke gielalaččat ja kultuvrralaččat.
Goh edtja jaksedh *etnalaš *veahádagaid, goh saemiej, jïh jeatjah nasjonaales *minoritehtaid, dellie tjuara aalmogenhealsoenbarkoem joekoenlaakan daejtie sjïehtehtidh dåehkide, dovne #gïeleh<adj><pl><nom> jïh kulturellelaakan.
Dutkan lea vealtameahttun deaŧalaš dan oktavuođas go galgá árvvoštallat dárbbašlaš gaskaomiid gielddaid ja fylkkagielddaid bargui álbmotdearvvašvuođain sámi álbmoga várás.
Dotkeme lea @→A> vihkele dennie gaskesisnie goh edtja daerpies tsavtshvierhtide laejhtedh tjïelti jïh fylhketjïelti borkese aalmogehealsojne saemien aalmogen muhteste.
Dán vuođul bivddii Sámediggi ahte čuovvovaš sátnehápmi biddjojuvvošii ođđa álbmotdearvvašvuođaláhkii: ” Kommunen skal i sin planstrategi sikre at den samiske befolkning blir ivaretatt.”
Daan dïere meedti Saemiedigkie ahte minngebe baakoehaamoe bïejesåvva orre aalmogenhealsoenlaakese: ” *Kommunen s.*kal i. daj *planstrategi *sikre *at dan *samiske *befolkning *blir *ivaretatt.”
Stuorradiggi ii čuovvolan dán evttohusa.
Ij stoerredigkie dåeredh daam uvtelassem.
Sámediggi áigu joatkit barggu sámi álbmotdearvvašvuođa hástalusaid oainnusmahttimiin.
Saemiedigkie sæjhta barkoem jåerhkedh saemien aalmogehealsoen haestemi *oainnusmahttimiin.
Gielddalaš- ja fuolahusbálvalusláhka
*Gielddalaš- jïh hoksedïenesjelaake
Gielddalaš dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusaid láhka lea guovddáš láhka sámi pasieanttaid várás.
*Gielddalaš @X> jïh hoksedïenesji laake lea voernges laake saemien skïemtjiji muhteste.
Gielddalaš dearvvašvuođa- ja fuolahusfálaldat lea deaŧalaš oassi dearvvašvuođa- ja fuolahusfálaldagain sámi pasieanttaide.
*Gielddalaš @X> jïh hoksefaalenasse lea vihkeles boelhke @X> jïh hoksefaalenassine saemien skïemtjijidie.
Sámediggái lea leamaš deaŧalaš konsultašuvnnain Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanttain sihkkarastit sámi pasieanttaid vuoigatvuođaid ja dárbbuid ođđa lágas.
Saemiedægkan orreme vihkele konsultasjovnine @X> jïh hoksedepartemeentine gorredidh saemien skïemtjiji reaktide jïh daerpiesvoetide orre laakesne.
Sámi pasieanttain sámegiela hálddašanguovllus, lea vuoigatvuohta geavahit sámegiela dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusain, ja dat lea mearriduvvon sámelágas.
Saemien skïemtjijinie saemiengïelen reeremedajvesne, lea reakta nuhtjedh saemiengïelem @X> jïh sosialdïenesjinie, jïh dïhte saemienlaakesne nænnoestovveme.
Sámi pasieanttain olggobealde sámegiela hálddašanguovllu lea maiddái dárbu oažžut dakkár bálvalusaid main sámi giella ja kultuvra váldojuvvo vuhtii.
Saemien skïemtjijinie ålkolen saemiengïelen reeremedajven aaj lea daerpiesvoete åadtjodh dagkeres dïenesjidie mejnie saemien gïele jïh kultuvre ååktesåvva vuehtieji.
Sámediggi livččii háliidan dovddahit lága hámis ahte sámi pasieanttain sihke siskkabealde ja olggobealde sámegiela hálddašanguovllu, lea gáibádus ahte láhččojuvvon bálvalusat deattuhuvvojit bálvalusaid hábmedettiin.
Saemiedigkie sïjhteme @→N> laakem haamosne ahte saemien skïemtjijinie dovne *siskkabealde jïh ålkolen saemiengïelen reeremedajven, lea krïevenasse ahte laatjasovveme dïenesjh #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> dïenesjidie hammodeminie.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 202. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 202. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanta ii sáhttán vuhtii váldit dán gáibádusa, muhto evttohii ođđa čuoggá gielddalaš dearvvašvuođa- ja fuolahusláhkaevttohussii, mii lea ná: ” Kommuner innenfor forvaltningsområdet for samisk språk, skal i tillegg til det som fremgår av første og andre ledd, sørge for at samiske pasienters eller brukeres behov for tilrettelagte tjenester blir vektlagt ved utforming av tjenesten.
@X> jïh ij hoksedepartemeente maehtieh vuehtieji ååktedh daam krïevenassem, mohte uvtedi orre #tsiehkie<n><sem_measr_sign><sg><acc> *gielddalaš @X> jïh hokselaakeuvtelassese, mij naemhtie lea: ” *Kommuner *innenfor *forvaltningsområdet *for saemien*sk *språk, s.*kal i. *tillegg *til dïhte *som *fremgår *av *første *og *andre *ledd, *sørge *for *at *samiske *pasienters *eller *brukeres *behov *for *tilrettelagte *tjenester *blir *vektlagt v.*ed *utforming *av *tjenesten.
Dette gjelder også den enkeltes utvidede rett til bruk av samisk språk i helse- og omsorgstjenesten etter sameloven § 3-5.” Lága mearkkašumiin dovddahuvvui ahte sámi pasieanttaid geat ásset sámegiela hálddašanguovllu olggobealde, berre guldalit dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid hábmema oktavuođas.
*Dette *gjelder *også dan *enkeltes *utvidede *rett *til *bruk *av saemien*sk *språk i. *helse- *og *omsorgstjenesten *etter *sameloven § 3-5.” Laaken mïerhkesjimmine damtehtovvi ahte saemien skïemtjijidie gïeh veasoeh saemiengïelen reeremedajven ålkolen, byöroe goltelidh @X> jïh sosialdïenesji hammoem gaskesisnie.
Sámediggi áigu ain joatkit barggu dan ektui ahte sámi pasieanttain siskkabealde ja olggobealde sámegiela hálddašanguovllu, galget leat seammalágan vejolašvuođat oažžut dakkár dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusaid main lea sámi giella- ja kulturgelbbolašvuohta.
Saemiedigkie sæjhta annje barkoem jåerhkedh dan muhteste ahte saemien skïemtjijinie *siskkabealde jïh ålkolen saemiengïelen reeremedajven, edtjieh årrodh aktelaaketje nuepieh åadtjodh dagkeres @X> jïh hoksedïenesjidie mejnie lea saemien gïele- jïh kultuvremaahtaldahke.
Kvalitehta ja pasieantasihkarvuohta
Kvaliteete jïh #skïemtjije<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoete
Ovttasdoaibmanođastusa čuovvoleapmin ovddidii ráđđehus Nationála dearvvašvuođa- ja fuolahusplána (2011-2015) 2011:s.
*Ovttasdoaibmanođastusa dåeriedimmine evtiedi reerenasse Nasjonaale @X> jïh hoksesoejkesjem (2011-2015) 2011. jaepien.
Das daddjojuvvui ahte ráđđehus áigu 2012:s ovddidit stuorradiggedieđáhusa kvalitehta ja pasieantasihkarvuođa birra.
Dennie jeahtasovvi ahte reerenasse sæjhta 2012. jaepien evtiedidh stoerredigkiebïevnesem kvaliteeten jïh #skïemtjije<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoeten bïjre.
Dieđáhusas galgá biddjojuvvot vuođđun viiddis kvalitehtadoaba ja movt dan sáhttá láhčit ávkin vai pasieanta/geavaheaddji ieš sáhtášii árjjalaččat searvat iežas dikšui/fuolahussii.
Bïevnesisnie edtja bïejesovvedh våaroeminie vijries kvaliteetelahtese jïh guktie dam maahta laetjedh nåhtojne vuj skïemtjije/nuhtjije jïjtje maahta eadtjohkelaakan meatan jïjtjse skïemtjesåjhterasse/hoksese.
Sámediggi lea searvan cealkámuščoahkkimii gos dieđáhusa áigeguovdilis fáttát čalmmustuvvojedje, ja gos čilgejuvvui movt proseassa dieđáhusbargguin galgá leat.
Saemiedigkie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><cmp_sgnom><cmp>tjåånghkese #meatan<adv><prfprc> sijjesne bïevnesen daaletje aamhtesh #gåhtsajehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><pl>, jïh sijjesne #boejhkelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> guktie prosesse bïevnesebarkojne edtja årrodh.
Sámedikki bealis lea deattuhuvvon earret eará sámi giella ja kultuvra kvalitehta ja pasieantasihkarvuođa beallin.
Saemiedigkien bielesne gaskem jeatjah #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> saemien gïele jïh kultuvre kvaliteeten jïh #skïemtjije<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoeten bieline.
Sámedikki oaivila mielde fuonida sámi giela ja kultuvrra gelbbolašvuođa váilun sámi pasieanttaid pasieantasihkarvuođa ja dearvvašvuođafálaldagaid kvalitehta.
Saemiedigkien aarvoen mietie *fuonida saemien gïelen jïh kultuvren maahtaldahken fååtesæjjine saemien skïemtjiji #skïemtjije<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoetem jïh healsoenfaalenassi kvaliteetem.
Kvalitehta ja pasieantasihkarvuođa eaktun lea ahte pasieanta ja divššárat áddehallet gaskaneaset.
Kvaliteeten jïh #skïemtjije<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoeten moenemetsiehkine lea ahte skïemtjije jïh *divššárat #aerviedidh<vblex><tv><der_halla><vblex><indic><pres><p3><pl> *gaskaneaset.
Dát bidjá vuođu diehtojuohkinlonuhallamii mii lea dárbbašlaš jos galgá sáhttit addit buoremus ja rivttes divššu.
Daate våaromem beaja #bïevnese<n><cmp_sgnom><cmp>#låtnodh<vblex><tv><der_alla><vblex><der_nomact><n><sg><ill> mij daerpies jis edtja maehtedh vedtedh bööremes jïh rïektes såjhtoem.
Sámediggi oaivvilda ahte sámi pasieanttaid kvalitehta ja sihkarvuohta sin divššus dávjá lea gitta sámi giela ja kultuvrra máhtolašvuođas.
Saemiedigkie jeahta ahte saemien skïemtjiji kvaliteete jïh vihtiesvoete daj såjhtosne daamhtah öövre lea saemien gïelem jïh kultuvrem *máhtolašvuođas.
Danne lea deaŧalaš addit stuorát fuomášumi gulahallamii ja gillii kvalitehta ja pasieantasihkarvuođa mihtideamis.
Dannasinie vihkele vedtedh stoerebe åssjalommesem gaskesadtemasse jïh gïelese kvaliteeten jïh #skïemtjije<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoeten möölemisnie.
Sámediggi lea ožžon diehtit ahte dát čuovvoluvvo guovddáš dearvvašvuođaeiseválddiid bealis.
Saemiedigkie åådtjeme daejredh daate #dåeriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> voernges verviesvoetenåejvieladtji bielesne.
Sámediggi bargá viidáseappot fáttáin maiddái min jahkásaš konsultašuvnnaid oktavuođas Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanttain guovlulaš dearvvašvuođadoaimmahagaid barggahandokumeanttaid hárrái.
Saemiedigkie vijriehkåbpoe barka aamhtesinie aaj mijjen jaapetje konsultasjovni gaskesisnie @X> jïh hoksedepartemeentine regionaales *dearvvašvuođadoaimmahagaid #barkedh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>tjaatsegi gaavhtan.
Sámediggi áigu leat mielde viidáseappot dieđáhusbarggus, ja earret eará loktejuvvo fáddá Sámedikki dievasčoahkkimii meannudeapmái.
Saemiedigkie sæjhta årrodh mietie vijriehkåbpoe bïevnesebarkosne, jïh gaskem jeatjah lutnjesåvva aamhtese Saemiedigkien dïevestjåånghkese gïetedallemasse.
Nationála bioteknologiijastrategiija
Nasjonaale bioteknologijestrategije
Sámediggi lea addán cealkámuša ráđđehusa bargui nationála bioteknologiija ektui.
Saemiedigkie vadteme #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><gen> reerenassen borkese nasjonaale bioteknologijen muhteste.
Sámedikki mielas lea bargu nationála strategiijain bioteknologiija ektui deaŧalaš ja das lea mearkkašupmi sámi álbmogii.
Saemiedigkien mïelesne lea barkoe nasjonaale strategijine bioteknologijen muhteste vihkele jïh dennie lea mïerhkesjimmie saemien aalmogasse.
Sámediggi čujuha cealkámušas ahte Sámediggi, ovttas máŋggain departemeanttain, lea searvan proseassaide main lea mearkkašupmi bargui nationála strategiijain bioteknologiija ektui.
Saemiedigkie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><ine> tjaatseste ahte Saemiedigkie, ektesne gelline departemeentine, prosesside #meatan<adv><prfprc> mejnie lea mïerhkesjimmie borkese nasjonaale strategijine bioteknologijen muhteste.
Earret eará čujuhuvvo bargui luondduvalljivuođalágain 2009 rájes ja Nagoya-protokollii 2010 rájes biologalaš eatnatgeardáivuođa konvenšuvnna vuolde.
Gaskem jeatjah borkese tjaatseståvva *luondduvalljivuođalágain 2009:n raejeste jïh Nagoya-buertiegærjese 2010:n raejeste *biologalaš *eatnatgeardáivuođa konvensjovnen nuelesne.
Dán barggus leat ráhkaduvvon njuolggadusat genehtalaš resurssaid oažžumii ja govttolaš ja ovttaárvosaš juogadeapmái mii čuovvu dán lágan resurssaid ávkkástallama.
Daennie barkosne leah dorjesovveme njoelkedassh *genehtalaš vierhtiej åadtjoemasse jïh *govttolaš jïh seammavyörtegs joekedæmman mij dåerede daennie laakesne vierhtiej nåhtadimmiem.
Sámediggi vuordá ahte dát heivehuvvo nationála strategiijai bioteknologiija ektui.
Saemiedigkie vuarta daate nasjonaale strategijese sjïehtelåvva bioteknologijen muhteste.
Sámediggi čujuha maiddái álgoálbmogiid vuoigatvuođaide, gč.
Saemiedigkie aaj tjaatseste aalkoeåålmegidie reaktide, *gč.
ILO-konvenšuvnna nr 169 ja ON álgoálbmotvuoigatvuođaid julggaštusa.
#ILO-konvenšuvdna<np><sg><gen> nr. 169 jïh ONEN aalkoeåålmegereaktaj/aalkoeåålmehreaktaj/aalkoeåålmhreaktaj deklarasjovnem.
Sámediggi čujuha dasto cealkámušastis ahte Nationála strategiija bioteknologiija ektui lea mielde dahkamin rivttes válljejumiid áššiin makkár dutkama mii dárbbašit ja mainna lágiin min servodat galgá hálddašit dan máhtolašvuođa maid dutkan addá midjiide.
Saemiedigkie dehtie minngede tjaatseste *cealkámušastis ahte Nasjonaale strategijem bioteknologijen muhteste lea mietie darjoeminie rïektes *válljejumiid aamhtesinie magkeres dotkemem mijjieh daarpesjibie jïh mejnie vuekine mijjem siebriedahke edtja dam reeredh *máhtolašvuođa maam dotkeme mijjese vadta.
Dan oktavuođas lea dalle sámi álbmogis veaháš erenoamáš hástalusat.
Dennie gaskesisnie joem lea saemien aalmogisnie ånnetji sjïere haestemh.
Sámi genaávdnasiin ollu surggiin leat erohusat majoritehta genaávdnasiid ektui Norggas, ja danne sáhttet leat miellagiddevaččat dutkanoktavuođas.
Saemien *genaávdnasiin jeenje suerkine leah joekehtsh *majoritehta *genaávdnasiid moenemetseahkan Nöörjesne, jïh dannasinie maehtieh årrodh murriedåbpoe dotkemegaskesisnie.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 203. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 203. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Sámediggi diehtá ahte genaávdnasat dál eai registrerejuvvo etnalaš dovdomearkkaiguin.
Saemiedigkie daajra ahte *genaávdnasat daelie eah registreerh *etnalaš domtesevæhtajgujmie.
Muhto ovttaskas guovlluin Norggas ii leat váttis nannet ahte genaávdnasat dán guovllus vulget sámi álbmogis.
Mohte oktegs dajvine Nöörjesne geerve ij nænnoestidh ahte *genaávdnasat daennie dajvesne vuelkieh saemien aalmogistie.
Sámediggi lea bidjan merkii ahte Nationála dearvvašvuođa- ja fuolahusplána rahpá vejolašvuođa rievdadit njuolggadusaid ja geavahusa go guoská dearvvašvuođaregistariid ja bio-báŋkkuid ovddideapmái.
Saemiedigkie væhtese bïejeme ahte Nasjonaale @X> jïh hoksesoejkesje nuepiem geehpehte jarkestidh njoelkedasside jïh åtnoem goh dæjpa *dearvvašvuođaregistariid jïh *bio-baanghki evtiedæmman.
Háliidit oaneheappo gaskka dihtorávdnasiidda mat leat nationála registariin ja biobáŋkkuin.
Sijhtieh åeniehkåbpoen gaskemsh daatamasjijnematerijellide mah nasjonaales *registariin jïh *biobáŋkkuin.
Dát bargu guoská juo eandalii juste sámi álbmogii.
Daate barkoe joe dæjpa *eandalii dastegh saemien aalmogasse.
Sámediggi lea ožžon signálaid Bioteknologiijalávdegottis ahte sámi genat leat miellagiddevaččat boahtteáiggi dutkamis.
Saemiedigkie åådtjeme *signálaid Bioteknologijemoenehtsistie ahte saemien *genat murrede båetijen aejkien dotkemisnie.
Eaiggátvuohta genaresurssaide ja buriid dutkanprošeavttaid hábmen, lea politihkalaš ášši mii barggaha Sámedikki.
Aajhterevoete *genaresurssaide jïh bueriej dotkemeprosjeektide hammodem, lea politihkeles aamhtese mij Saemiedigkiem fassehte.
Nationála strategiija bioteknologiija várás galgá ráhkaduvvot 2011:s.
Nasjonaale strategijen bioteknologijen muhteste edtja 2011. jaepien dorjesovvedh.
Dasto galgá bioteknologiijaláhka ođasmahttojuvvot.
Dehtie minngede edtja bioteknologijelaake orrestovvedh.
Sámediggi háliida searvat dán bargui, ja bivdá danne beassat searvat prosessii viidáseappot.
Saemiedigkie sæjhta meatan daan borkese, jïh dannasinie maadta bïesebe meatan prosessese vijriehkåbpoe.
Sámi álbmogis lea vuoigatvuohta searvat proseassaide mat gusket sin boahtteáigái.
Saemien aalmogen lea reakta meatan prosesside mah dijpieh daj båetijen aajkan.
Nu lea maiddái áššis mii guoská etihkalaš standárddaid hábmemii ja eaiggátvuhtii bioteknologalaš áššiin.
Nimhtie aaj lea aamhtesisnie mij dæjpa *etihkalaš *standárddaid hommese jïh aajhterevoetese *bioteknologalaš aamhtesinie.
Heahtedieđihanbálvalus
#Neavroe<n><cmp_sgnom><cmp>#daejredh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>dïenesje
Sámediggi lea 2011:s konsulteren Justiisadepartemeanttain sámi geavaheddjiid ovdduid goziheamis heahtedieđihanbálvalusas.
Saemiedigkie lea 2011. jaepien *konsulteren Justisdepartemeentine saemien nuhtjiji *ovdduid geehtemisnie #neavroe<n><cmp_sgnom><cmp>#daejredh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>dïenesjisnie.
Čuovvu Sámelága giellanjuolggadusaid ahte sámi geavaheddjiin sámegiela hálddašanguovllu siskkabealde lea vuoigatvuohta bálvaluvvot sámegillii heahtedieđihanbálvalusas.
Dåeriedidien Saemienlaaken gïelenjoelkedasside ahte saemien nuhtjijinie saemiengïelen reeremedajven *siskkabealde lea reakta hoksehtovvedh saemiengïelese #neavroe<n><cmp_sgnom><cmp>#daejredh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>dïenesjisnie.
Sámi geavaheddjiin lea seamma stuorra dárbu, sihke siskkabealde ja olggobealde hálddašanguovllu, beassat gulahallat eatnigillii heahtediliin.
Saemien nuhtjijinie lea seamma stoere daerpiesvoete, dovne *siskkabealde jïh ålkolen reeremedajven, bïesebe ietniengïelese gaskestalledh neavroetsiehkine.
Justiisadepartemeanta lea gulahallan hálddašanguovllu gielddaiguin ášši birra.
Justisdepartemeente gaskestalleme reeremedajven tjïeltigujmie aamhtesen bïjre.
Sámediggi vuordá dán čilgema, ja áigu de konsulteret viidáseappot ášši birra.
Saemiedigkie vuarta daam boejhkehtassem, jïh dellie sæjhta *konsulteret vijrebh aamhtesen bïjre.
Ohcanvuđot doarjagat dearvvašvuođa-, sosiála- ja fuolahusprošeavttaide
#Ohcan<np><cmp_sgnom><cmp>våaromen dåarjoeh @X>, sosijaale- jïh hokseprosjeektide
Sámediggi hálddaša ohcanvuđot váikkuhangaskaomiid main addojuvvo doarjja dearvvašvuođa- ja sosiálaprošeavttaide maid mihttomearrin lea bargat buoret dearvvašvuođa-, sosiála- ja fuolahusbálvalusaid láhčimiin sámi geavaheddjiid várás.
Saemiedigkie reerie ohtsemevåaromen dïedtetsavtshvierhtide mejnie vadtasåvva dåarjoe @X> jïh sosijaaleprosjeektide mej ulmine lea barkedh buerebe @X>, sosijaale- jïh hoksedïenesji laetjieminie saemien nuhtjiji muhteste.
Jagi 2011 bušeahtas lei várrejuvvon 2 850 000,- ru dearvvašvuođa- ja sosiálaprošeavttaide.
Jaepien 2011 budsjehtesne bïedtesovveme 2 850 000,- *ru @X> jïh sosijaaleprosjeektide.
Ohcamiid submi oktiibuot lei 8 290 935,- ru.
Ohtsemi *submi *oktiibuot lij 8 290 935,- *ru.
15 prošektii juolluduvvui 3 118 160,- ru.
15 prosjeektese laeviehtovvi 3 118 160,- *ru.
Dán jagáš juolludusas lea eanaš prošeavttaid mihttomearrin leamaš ovddidit máhtolašvuođa sámi gielas ja kultuvrras dálá dearvvašvuođa- ja sosiálafálaldagain.
Daan jaapetje *juolludusas jeenjemes prosjeekti ulmine orreme evtiedidh *máhtolašvuođa saemien gïelesne jïh kultuvresne daaletje @X> jïh sosijaalefaalenassine.
Dát dávista doarjjaortnega váldomihttomearrái, ja lea mielde sihkkarastimin ovttaárvosaš dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid sámi álbmoga várás.
Daate dåarjoeöörnegem svååroe åejvieulmiemearan, jïh lea mietie gorredeminie seammavyörtegs @X> jïh sosialdïenesjidie saemien aalmogen muhteste.
Dasa lassin leat mii válljen addit doarjaga ovdaprošeavttaide maid mihttomearrin lea leamaš ovddidit dutkanjurdagiid ja prošeaktaevttohusaid.
Dan lissine leah mijjieh veeljeme vedtedh dåarjoem *ovdaprošeavttaide maam ulmine orreme evtiedidh dotkemeåssjalommesidie jïh prosjeekteuvtelasside.
Go dát prošeavttat gárvánit de addet daid bohtosat Sámediggái ávkkálaš máhtu dearvvašvuođa- ja sosiálapolitihka viidáseappot ovddideapmái sámi álbmoga guovdu.
Goh daah prosjeekth *gárvánit dellie vedtieh daj illedahkh Saemiedægkan aevhkies soekse @X> jïh sosijaalepolitihken vijriehkåbpoe evtiedæmman saemien aalmogen gaskoeh.
8 Regionálaovddideapmi
8 #Regionaale<adj><indecl><cmp_attr><cmp>evtiedimmie
Sámedikki váldomihttomearrin regionálaovddideamis lea ealli sámi kultuvrra, giela ja servodateallima bisuheapmi ja ovddideapmi dain surggiin maidda ovttasbargošiehtadusat, mat leat Sámedikki ja fylkkagielddaid gaskka gusket.
Saemiedigkien åejvieulmiemierine #regionaale<adj><indecl><cmp_attr><cmp>evtiedimmesne lea dyjre/dyre saemien kultuvren, gïelen jïh siebriedahkejielemen tjöödtjestehteme jïh evtiedimmie dejnie suerkine mejtie ektiebarkoelatjkoeh, mah leah Saemiedigkien jïh fylhketjïelti gaskemsh dijpieh.
Geatnegahtti ovttasbargu Sámedikki ja stáhta ja regionála eiseválddiid gaskka váikkuha sámi giela, kultuvrra ja servodateallima nannema ja oainnusmahttima.
*Geatnegahtti ektiebarkoe Saemiedigkien jïh staaten jïh regionaale åejvieladtji gaskemsh dijpie saemien gïelen, kultuvren jïh siebriedahkejielemen nænnoestimmien jïh *oainnusmahttima.
Ovttasbargošiehtadusat fylkkagielddaiguin leat deaŧaleamos gaskaoamit maiguin juksat mihttomeriid dán bargosuorggis.
Ektiebarkoelatjkoeh fylhketjïeltigujmie leah vihkielommes tsavtshvierhtieh mejgujmie jaksebe ulmide daennie barkoesuerkesne.
Bealit dollet čoahkkimiid jeavddalaččat, ja šiehtadusaid doaibmabijuid birra raporterejuvvo.
Bielieh tjåanghkojde #steeredh<vblex><iv><indic><pres><p3><pl> jaabnan, jïh latjkoej råajvarimmiej bïjre *raporterejuvvo.
Sámedikkis lea maiddái sierra doarjjapoasta mainna ruhtadit ovttasbargodoaibmabijuid Sámedikki ja fylkkagielddaid gaskka.
Saemiedigkien aaj lea sjïere dåarjoepåaste mejnie laeviehtieh ektiebarkoeråajvarimmide Saemiedigkien jïh fylhketjïelti gaskemsh.
Guovttegielalašvuođadoarjaga oktavuođas lea Sámediggi ráhkadan individuála ovttasbargošiehtadusaid juohke gielddain ja fylkkagielddain sierra go guoská dasa movt dat galget ovdánahttit, nannet ja ovddidit sámi gielaid.
Gööktengïelehvoetendåarjoem gaskesisnie lea Saemiedigkie dorjeme individuelle ektiebarkoelatjkojde #fïerhte<prn><ind><attr> tjïeltine jïh fylhketjïeltine sjïere goh dan dæjpa guktie dah edtjieh evtiedidh, nænnoestidh jïh evtiedidh saemien gïelide.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 204. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 204. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Regionála ja báikkálaš ovttasbargu
Regionaale jïh voenges ektiebarkoe
Sámediggi lea 2011:s bidjan ovdan čilgehusa regionála ja báikkálaš ovttasbarggu birra.
Saemiedigkie lea 2011. jaepien fraamme bïejeme tjïelkestimmiem regionaale jïh voenges ektiebarkoen bïjre.
Čilgehusa ulbmilin lei geahčadit vejolašvuođaid ja hástalusaid dán barggus, ja movt dán ovttasbarggu sáhtášii ovddidit viidáseappot.
Tjïelkestimmien ulmine lij vuejnedh nuepide jïh haestiemidie daennie barkosne, jïh guktie daam ektiebarkoem maahta vijriehkåbpoe evtiedidh.
Sámedikkis leat ovttasbargošiehtadusat fylkkagielddaiguin Hedmárkku rájes davás guvlui.
Saemiedigkien leah ektiebarkoelatjkoeh fylhketjïeltigujmie Hedmarhken raejeste noerhtese dajvese.
Ovttasbargošiehtadusaid bokte šihttojuvvo makkár ovddasvástádus regionála eiseválddiin galgá leat go guoská sámi gillii, kultuvrii ja servodatovddideapmái.
Ektiebarkoelatjkoej baaktoe *šihttojuvvo magkeres dïedte regionaale åejvieladtji edtja årrodh goh dæjpa saemien gïelese, kultuvrese jïh siebriedahkeevtiedæmman.
Ollu buorit bohtosat leat boahtán dán ovttasbarggus.
Jeenje buerie illedahkh båateme daehtie ektiebarkoste.
Dattetge oaivvilda Sámediggi ahte ovttasbargu fylkkagielddaiguin galgá leat eanet ulbmildiđolaš ja ahte bealit berrejit bidjat stuorát fuomášumi politihkalaš ovttasbargui.
Darhkan jeahta Saemiedigkie ahte ektiebarkoe fylhketjïeltigujmie jeenje edtja *ulbmildiđolaš jïh ahte bielieh byöroeh stoerebe åssjalommesem bïejedh politihkeles ektieborkese.
Ovttasbarggus sierra fylkkagielddaiguin háliida danne Sámediggi vuđolaččat geahčadit buot ovttasbargošiehtadusaid, ja revideret šiehtadusteavsttaid dađi mielde.
Ektiebarkosne sjïere fylhketjïeltigujmie dannasinie sæjhta Saemiedigkie veele vuejnedh gaajhkide ektiebarkoelatjkojde, jïh latjkoeteeksti revideerebe *dađi mietie.
Gielddat leat Sámedikki politihka deaŧaleamos vuolggaheddjiid searvvis go guoská servodatsurggiide nugo oahpahus, mánáidgárddit, giella, kultuvra, areálahálddašeapmi ja ealáhusat.
Tjïelth leah Saemiedigkien politihken vihkielommes seedtiji siebresne goh siebriedahkesuerkide dæjpa goh ööhpehtimmie, maanagïerth, gïele, kultuvre, goelpeneståaroereereme jïh jielemh.
Sámedikkis lea dál unnán formaliserejuvvon ovttasbargu gielddaiguin.
Saemiedigkien daelie ånnetji vihtiestovveme ektiebarkoe tjïeltigujmie.
Dasto ii leat mis kapasitehta eaige resurssat viidát bargat ovttas.
Dehtie minngede ij mijjesne kapasiteete eah vierhtieh vijrebe barkedh ektesne gænnah.
Danne signalisere Sámediggi regionála ja báikkálaš čilgehusas ahte mii áigut oažžut buoret vásihusaid ovttasbarggus gielddaiguin dihto áššesurggiin.
Dannasinie *signalisere Saemiedigkie regionaale jïh voenges tjïelkestimmesne mijjieh sïjhtebe buerebe dååjrehtsidie åadtjodh ektiebarkoste tjïeltigujmie såemies aamhtesesuerkijste.
Dát bargu lea álggahuvvon ovttasbargošiehtadusaid bokte guovttegielalašruđaid oktavuođas.
Daate barkoe aelkiehtovveme ektiebarkoelatjkoej baaktoe gööktengïelehbeetnegi gaskesisnie.
Ovttasbargošiehtadus Finnmárkku fylkkagielddain
Ektiebarkoelatjkoe Finnmaarhken fylhketjïeltine
Sámedikkis ja Finnmárkku fylkkagielddas lea jagis 2011 leamaš politihkalaš čoahkkin gos čađahuvvon doaibmabijut geahčaduvvojedje ja makkár doaibmabijut galget čađahuvvot 2011:s.
Saemiedigkesne jïh Finnmaarhken fylhketjïelten jaepesne 2011 orreme politihkeles tjåanghkoe sijjesne tjïrrehtovveme råajvarimmieh vuajnasovvin jïh magkeres råajvarimmieh edtjieh 2011. jaepien tjïrrehtovvedh.
Jagi 2011 várás leat Sámediggi ja Finnmárkku fylkkagielda ráhkadan gaskaraporterema mas geahčadit makkár doaibmabijut leat čađahuvvon 2011:s ja makkár doaibmabijut leat báhcán.
Jaepien 2011 muhteste leah Saemiedigkie jïh Finnmaarhken fylhketjïelte dorjeme *gaskaraporterema mesnie vuejnieh magkeres råajvarimmieh 2011. jaepien tjïrrehtovveme jïh magkeres råajvarimmieh baatseme.
Jagi 2012 álggus galget geahčaduvvot buot jagi 2011 doaibmabijut politihkalaš čoahkkimis beliid gaskka.
Jaepien 2012 aalkoevisnie edtjieh gaajhken jaepien vuajnasovvedh 2011 råajvarimmieh politihkeles tjåanghkosne bieliej gaskemsh.
Finnmárkku fylkkagielda ja Sámediggi leat ovttaoaivilis ahte ovttasbargu doaibmá bures daid resurssaid vuođul mat leat geavahusas.
Finnmaarhken fylhketjïelte jïh Saemiedigkie sïemes leah ahte ektiebarkoe hijvenlaakan jåhta daj vierhtiej dïere mah åtnosne.
Ovttasbargošiehtadus váikkuha sámi giela, kultuvrra ja servodateallima oainnusmahttima.
Ektiebarkoelatjkoe dijpie saemien gïelen, kultuvren jïh siebriedahkejielemen *oainnusmahttima.
Bealit leat ságaškuššan ovttasbargošiehtadusa hámi birra ja leat ovttaoaivilis ahte revideregoahtit šiehtadusteavstta.
Bielieh ektiebarkoelatjkoem digkiedamme haamoen bïjre jïh sïemes leah ahte revideeregåetebe latjkoeteekstem.
9 Riikkaidgaskasaš ja sámi ovttasbargu
9 Gaskenasjonaale jïh saemien ektiebarkoe
Sámedikki mihttomearri iežamet riikkaidgaskasaš áŋgiruššamiin lea ahte álgoálbmogat galget beassat mearridit iežaset ovdáneami ja iežaset beroštumiin váldit vára riikkaidgaskasaččat.
Saemiedigkien ulmie jïjtjemh gaskenasjonaale eadtjaldovveminie lea ahte aalkoeåålmegh edtjieh bïesedh nænnoestidh jïjtjsh evtiedimmiem jïh jïjtjemsh ïedtjine ååktedh vaahram gaskenasjovnaale daltesisnie.
Mii háliidit viiddis ovttasbarggu sápmelaččaid gaskkas riikkarájáid rastá.
Mijjieh vijries ektiebarkoem sïjhtebe saemiej gaskesne rïjhkenraasti rastah.
Seammás galgá Sámediggi leat iešheanalaš aktevra ovttasbarggus earáiguin riikkaidgaskasaš doaimmain.
Seamma tïjjen edtja Saemiedigkie årrodh *iešheanalaš aktööre ektiebarkosne jeatjebigujmie gaskenasjonaale darjoeminie.
Sámediggi áŋgiruššá maid buoridit álgoálbmogiidda riikkaidgaskasaš riekteovdáneami
Saemiedigkie eadtjaldåvva maam aalkoeåålmegidie bueriedibie gaskenasjonaale reaktoeevtiedimmiem
Sámediggi njulge iežas riikkaidgaskasaš bargguid našunála ja riikkaidgaskasaš forain ja arenain mat gusket ON:i, davviguovllupolitihkkii, Sámi Parlamentáralaš ráđđái, Barentsovttasbargui, davviriikkaid ovttasbargui, Árktalaš ovttasbargui, Interreg ja Davit dimenšuvdna (EU) olahan dihte dáid mihttomeriid.
Saemiedigkie *njulge jïjtjse gaskenasjonaale barkoej nasjonaale jïh gaskenasjonaale *forain jïh sijjine mah ONESE dijpieh, noerhtedajvenpolitihkese, Saepmien Parlamentarihkeles raaran, #Barentsovttasbargu<np><sg><ill>, noerhterïjhki ektieborkese, #Arktihken<adj><sg><nom> #laavenjostedh<vblex><iv><der_passs><vblex><iv><indic><pret><p3><sg>, Interregen jïh Noerhth *dimenšuvdna (*EU) hïnneminie åvteste daaj ulmiej.
Sámedikki riikkaidgaskasaš áŋgiruššan
Saemiedigkien gaskenasjonaale eadtjaldovveme
Eai leat dušše našunála áššit mat gusket sámi álbmogii Norggas.
Eah leah ajve nasjonaale aamhtesh mah dijpieh saemien aalmogasse Nöörjesne.
Riikkaidgaskasaš politihkalaš proseassat gusket eanet ja eanet njuolga sámi servodahkii.
Gaskenasjonaale politihkeles prosessh dijpieh jeenje jïh jeenje rïekte saemien siebriedahkese.
Jus Sámediggi galgá sáhttit vuhtiiváldit sámi álbmoga beroštumiid ja vuoigatvuođaid, de ferte maiddái Sámedikkis áŋgiruššan riikkaidgaskasaččat.
Jis Saemiedigkie edtja maehtedh seatadidh saemien aalmogen ïedtjide jïh reaktide, dellie tjuara aaj Saemiedigkesne eadtjaldovveme gaskenasjovnaale daltesisnie.
Dáinna vuođuin lea Sámediggi nannen iežas riikkaidgaskasaš áŋgiruššama, earret eará go lea ođđasisorganiseren hálddahusa ja go politihkalaččat lea nammadan riikkaidgaskasaš áirasa.
Daejnie våaroeminie lea Saemiedigkie jïjtjemse nænnoestamme gaskenasjonaale eadtjaldovvemen, gaskem jeatjah goh lea *ođđasisorganiseren reeremem jïh goh politihkeleslaakan nammoehtamme gaskenasjonaale saadthalmetjem.
Sámediggeráđđi lea dieđihan ahte ođđa riikkaidgaskasaš dieđáhus ráhkaduvvo, mii galgá leat vuođđun min viidáset bargui riikkaidgaskasaččat.
Saemiedigkieraerie bïeljelamme ahte orre gaskenasjonaale bïevnese dorjesåvva, mij edtja årrodh våaroeminie mijjen vijrebe borkese gaskenasjovnaale daltesisnie.
Sámedikki riikkaidgaskasaš áirras galgá váldit vára ja ovddidit Sámedikki beroštumiid ja oainnu riikkaidgaskasaš áššiin ja proseassain mat leat áigeguovdilat Sámediggái, Sámedikki otná politihka mielde.
Saemiedigkiem gaskenasjonaale saadthalmetje edtja vaahram ååktedh jïh evtiedidh Saemiedigkien ïedtjide jïh vuajnoem gaskenasjonaale aamhtesinie jïh prosessine mah #daaletje<adj><sg><nom> Saemiedægkan, Saemiedigkien *otná politihken mietie.
Sámediggi hálddaša prinsihpalaš oaiviliid iešguđet lágan riikkaidgaskasaš arenain.
Saemiedigkie prinsihpeles aarvojde reerie #fïereguhte<prn><ind><attr> dagkeres gaskenasjonaale sijjine.
Dehálaš lea maiddái ahte álgoálbmotdimenšuvdna vuhtiiváldojuvvo našuvnnalaččat ja riikkaidgaskasaččat, ja ahte áššit main lea mearkkašupmi álgoálbmogiidda ovddiduvvojit sihke riikkadásis ja riikkaidgaskasaččat.
Vihkele aaj lea ahte aalkoeåålmehdimensjovne nasjonaalelaakan #seatadidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> jïh gaskenasjovnaale daltesisnie, jïh ahte aamhtesh mejnie lea mïerhkesjimmie aalkoeåålmegidie #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> dovne rïjhkendaltesisnie jïh gaskenasjovnaale daltesisnie.
Sámediggi atná dehálažžan gulahallama ja oktavuođafierpmádaga huksema, bargguin riikkaidgaskasaš arenain.
Saemiedigkie åtna vihkielinie gaskesadtemem jïh gaskesenvearmadahken tseegkemem, barkojne gaskenasjonaale sijjine.
2011:s leat mii danin oasálastán čoahkkimiin ja eará arenain gos álgoálbmotvuoigatvuođat dahje sámiid vuoigatvuođat leat leamaš áigeguovdilis fáttát.
2011. jaepien leah mijjieh dannasinie #vyöjhkesadtedh<adv> tjåanghkojne jïh jeatjah sijjine sijjesne aalkoeåålmegereaktah/aalkoeåålmehreaktah/aalkoeåålmhreaktah jallh saemiej reaktah orreme daaletje aamhtesh.
Čoahkkimat guovddáš eiseválddiiguin
Tjåanghkoeh voernges åejvieladtjigujmie
Sámedikkis leat guokte konsulterenčoahkkima jagis Olgoriikadepartemeanttain.
Saemiedigkien leah göökte *konsulterenčoahkkima jaepesne Ålkoelaantedepartemeentine.
Čoahkkimiid sisdoallu lea leamaš Sámedikki riikkaidgaskasaš barggut ja oktiiheiveheapmi departemeanttaiguin dán oktavuođas.
Tjåanghkoej sisvege orreme Saemiedigkien gaskenasjonaale barkoeh jïh iktedimmie departemeentigujmie daennie gaskesisnie.
Áššit mat leat digaštallojuvvon leat vuosttažettiin leamaš áššit mat gusket davviriikkapolitihkkii, dása gullet ealáhusovdáneapmi ja minerálabohkan sámi guovlluin, Barentsovttasbargu, Arktalaš Ráđđi ja olmmošvuoigatvuođagažaldagat ja álgoálbmotáššit ON:s.
Aamhtesh mah #dïerhkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> voestegh orreme aamhtesh mah noerhterïjhkenpolitihkese dijpieh, daase guvlieh jielemeevtiedimmie jïh *minerálabohkan saemien dajvine, #Barentsovttasbargu<np><sg><nom>, Arktihken raerie jïh åålmehreaktangyhtjelassh jïh aalkoeåålmegeaamhtesh/aalkoeåålmehaamhtesh/aalkoeåålmhaamhtesh ONESNE.
Sámediggi lea buktán cealkámuša stuoradiggedieđáhussii davviguovlluid birra, mii geigejuvvui skábmamánu 2011.
Saemiedigkie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> buakteme stoerredigkiebïevnesasse noerhtedajvi bïjre, mij rahkan gietskiedovvi 2011.
Cealkámušas lea Sámediggi deattuhan earret eará ahte álgoálbmotvuoigatvuođat fertejit ovddiduvvot ja doahttaluvvot ja ahte álgoálbmogat galget sihkkarastojuvvot iešmearrideami ja váikkuheami davviguovlluid ovdáneamis.
#Jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><ine> lea Saemiedigkie gaskem jeatjah tjïelkestahteme ahte aalkoeåålmegereaktah/aalkoeåålmehreaktah/aalkoeåålmhreaktah tjuerieh #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jïh #ussjedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jïh ahte aalkoeåålmegh edtjieh #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jïjtjereeremen jïh dïedten noerhtedajvi evtiedimmesne.
Álgoálbmogat fertejit maiddái oažžut ekonomalaš resurssaid vai sáhttet searvat friddja ja iešheanalaš aktevran riikaidgaskasaš mearridanproseassain ja ovttasbargoorgánain mat gusket davviguovlluide.
Aalkoeåålmegh tjuerieh aaj ekonomeles vierhtide åadtjodh vuj maehtieh meatan frijje jïh *iešheanalaš aktöörine/aktöörinie gaskenasjonaale nænnoestimmieprosessijste jïh ektiebarkoeorgaanijste mah noerhtedajvide dijpieh.
Sámediggi lea duhtavaš gulahallamiin Olgoriikadepartemeanttain ja go eanet Sámedikki cealkámušain leat váldon mielde dieđáhussii.
Saemiedigkie madtjeles gaskesadteminie lea Ålkoelaantedepartemeentine jïh goh jeenje Saemiedigkien #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><ine> åokteme mietie bïevnesasse.
Sámediggi lea buktán cealkámuša ođđa stuoradiggedieđáhussii stáhtalaš eaiggátvuođa birra.
Saemiedigkie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> buakteme orre stoerredigkiebïevnesasse staateles aajhterevoeten bïjre.
Cealkámušas deattuhuvvui ehtalaš njuolggadusaid dehálašvuohta ja ealáhuseallima servodatovddasvástádus álgoálbmotguovlluin.
#Jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><ine> #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> *ehtalaš njoelkedassi vihkelesvoete jïh jielemestujmien siebriedahkedïedte aalkoeåålmegedajvine/aalkoeåålmehdajvine/aalkoeåålmhdajvine.
Davvi dimenšuvdna (EO)
Noerhte *dimenšuvdna (*EO)
Sámediggi ovddida áššiid EO:i, earret eará Davvi dimenšuvnna bokte.
Saemiedigkie aamhtesidie evtede *EO:#i<n><abbr><sg><acc>, gaskem jeatjah Noerhte *dimenšuvnna gåaskoejin.
Davvi dimenšuvdna lea doaibmaguoibmevuohta mas EO, Ruošša, Islánda ja Norga leat searvvis.
Noerhte *dimenšuvdna lea *doaibmaguoibmevuohta mesnie *EO, Russlaanten, Jïengelaante jïh Nöörje siebresne.
Dálkkádat, kultuvra, dearvvašvuohta ja fievrrideapmi davviguovlluin leat áŋgiruššansuorggit.
*Dálkkádat, kultuvre, healsoe jïh juhteme noerhtedajvine leah barkoesuerkieh.
Doaibmaguoibmevuođa Parlamentarihkkárkonferánssas Romssas 2011:s deattuhii Sámediggi ahte álgoálbmogat davvin fertejit vuhtiiváldojuvvot ja gullojuvvot go mearrádusat main lea dadjamuš sidjiide, dahkkojit.
*Doaibmaguoibmevuođa *Parlamentarihkkárkonferánssas Romsesne 2011. jaepien tjïelkestehti Saemiedigkie ahte aalkoeåålmegh noerhtene tjuerieh #seatadidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jïh govlesovvedh goh mieriedimmieh mejnie lea #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> dejtie, dorjoeh.
Sámediggi oaivvilda maiddái ahte ferte ásahuvvot sierra bargojoavku álgoálbmogiid várás Davvidimenšuvnna rámmaid siskkobealde.
Saemiedigkie aaj jeahta ahte tjuara tseegkesovvedh sjïere barkoedåehkie aalkoeåålmegi muhteste *Davvidimenšuvnna mieriej sisnjelen.
Dát lea ovdal evttohuvvon Raipon álgoálbmotorganisašuvnnas.
Daate lea aarebi #uvtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *Raipon aalkoeåålmegeorganisasjovnesne/aalkoeåålmehorganisasjovnesne/aalkoeåålmhorganisasjovnesne.
Sámediggi lea danin duhtavaš go álgoálbmogiid beroštupmi lea sisaváldojuvvon konferánssa loahppajulggaštussii.
Saemiedigkie dannasinie lea madtjele goh aalkoeåålmegi ïedtje lea *sisaváldojuvvon konferaansen minngiegietjiedeklarasjovnese.
Loahppajulggaštusas bivdojuvvojit ráđđehusat bealálašriikkain Davit dimenšuvnnas ovttasbargat álgoálbmogiiguin hábmendihti vuogádaga mii nanne álgoálbmogiid searvama Davit dimenšuvnna politihkas.
Minngiegietjiedeklarasjovnesne maadtasuvvieh reerenassh *bealálašriikkain Noerhth *dimenšuvnnas aalkoeåålmegigujmie laavenjostedh *hábmendihti systeemem mij nænnoste aalkoeåålmegi meatan @←ADVL> *dimenšuvnna politihkesne.
Barentsovttasbargu
#Barentsovttasbargu<np><sg><nom>
Sámediggi lea addán 100 000 ruvdnosaš doarjaga Barentsčállingotti álgoálbmotbargái, geahča rámmašiehtadusa Olgoriikadepartemeanttain.
Saemiedigkie vadteme 100 000:m *ruvdnosaš dåarjoem Barentsčállingoddijjen aalkoeåålmegebarkijasse/aalkoeåålmehbarkijasse/aalkoeåålmhbarkijasse, gïehtjedh mierielatjkoem Ålkoelaantedepartemeentine.
Olgoriikadepartemeanta ja Sámediggi leat 2011:s joatkán álgoálbmotbargivirggi ovttain jagiin, ja áigot 2012.s árvvoštallat joatkima maiddái 2013 rádjai.
Ålkoelaantedepartemeente jïh Saemiedigkie #2011<num><sem_year><sg><ine> jåarhkeme aalkoeåålmegebarkijebarkoen/aalkoeåålmehbarkijebarkoen/aalkoeåålmhbarkijebarkoen aktine jaepine, jïh sijhtieh 2012.#s<n><abbr><sg><acc> laejhtedh jåerhkemem aaj 2013:n raajan.
Sámediggepresideanta oassálasttii go Norga válddii badjelasas Barentsráđi ovdagotti golggotmánus 2011.
Saemiedigkiepresideente Mealtan goh Nöörje bijjeli ååkti #Barentsráđđi<np><sg><acc> *ovdagotti golkesne 2011.
Sámediggepresideanta oassálasttii Norgga sáttagoddái ja oaččui moadde minuhta Norgga olgoriikaministara sárdnunáiggis.
Saemiedigkiepresideente Mealtan Nöörjen saadtehmoenehtsasse jïh åadtjoeji #måedtie<prn><ind><attr> minuhtem Nöörjen ålkoelaanteministeren saarnometïjjeste.
Sártnis deattuhii sámediggepresideanta ahte álgoálbmotovddastus Barentsovttasbarggus ferte ovddiduvvot viidáseappot.
Prïejhkesne tjïelkestehti saemiedigkiepresideente ahte *álgoálbmotovddastus #Barentsovttasbargu<np><sg><ine> tjuara vijriehkåbpoe #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>.
Son rámidii Barentsráđi go sii leat háhkan álgoálbmotoainnuid Joint Comminque nr 25 oktavuođas.
Dïhte #Barentsráđđi<np><sg><acc> #girmedh<vblex><iv><indic><pret><p3><sg> goh dah aalkoeåålmegevuajnojde/aalkoeåålmehvuajnojde/aalkoeåålmhvuajnojde skååffeme *Joint *Comminque nr. 25 gaskesisnie.
Viidáseappot deattuhii ahte stáhtat fertejit váldit mielde daid ON rávvagiid, mat earret eará bohtet ovdan ON erenoamášdieđiheaddji Anaya raporttas sápmelaččaid birra Suomas, Norggas ja Ruoŧas, ON erenoamášdieđiheaddji Anaya jahkásaš raporttain industriijadoaimmaid birra álgoálbmotguovlluin dahje daid lahka ja ON erenoamášáirasa Ruggie láidesteaddji prinsihpain industriijadoaimmaid ja olmmošvuoigatvuođaid birra.
Vijriehkåbpoe tjïelkestehti ahte staath tjuerieh ååktedh mietie daj ONEN bïhkedimmide, mah gaskem jeatjah fraamme båetieh ONEN sjïerebïeljelæjja Anayan reektehtsistie saemiej bïjre Soemeste, Nöörjeste jïh Sveerjeste, ONEN sjïerebïeljelæjja Anayan jaapetje reektehtsinie industrijedarjomi bïjre aalkoeåålmegedajvijste/aalkoeåålmehdajvijste/aalkoeåålmhdajvijste jallh daj lïhke jïh ONEN sjïeresaadthalmetjen *Ruggie *láidesteaddji prinsïhpine industrijedarjomi jïh åålmehreaktaj bïjre.
Sámediggi deattuhii ahte go váldá vuhtii dákkár rávvagiid, de sáhttá gávdnat buriid čovdosiid stáhtaide, álgoálbmogiidda ja industriijadoaimmaide Barentsguovllus.
Saemiedigkie tjïelkestehti ahte goh ååktoe vuehtieji dagkeres bïhkedimmide, dellie maahta gaavnedh bueriej *čovdosiid staatide, aalkoeåålmegidie jïh industrijedarjoemidie Barentsguovlusne.
Árktalaš ráđđi
Arktihken raerie
Sámediggi lea oassálastán Árktalaš ráđi ministtarčoahkkimii Ruonáeatnamis.
Saemiedigkie #mealtan<adv><prfprc> Arktihken raerien ministeretjåånghkese Ruonáeanesne.
Čoahkkimis deattuhii Sámediggi man deaŧalaš ovttasbargu Árktisas lea álgoálbmogiidda davvin, ja čujuhii dasa ahte dat máhttovuođđu maid Árktalaš ráđđi háhká, lea deaŧalaš Sámedikki mearrádusaide.
Tjåanghkosne tjïelkestehti Saemiedigkie maam vihkeles ektiebarkoe Árktisisnie aalkoeåålmegidie lea noerhtene, jïh dan tjaatsesti ahte dïhte maahtoevåarome aaj Arktihken raerie skååffoe, lea vihkeles Saemiedigkien mieriedimmide.
Vuosttaš juridihkalaččat čadni šiehtadus Árktalaš ráđi bokte, ohcama ja gádjuma birra Árktisas, mearriduvvui ministtarčoahkkimis.
Voestes juridihkeleslaakan gårredæjja latjkoe Arktihken raerien baaktoe, ohtsemen jïh beerkemen bïjre Árktisisnie, ministeretjåanghkosne nænnoestovvi.
Sohppojuvvui bargat viidáseappot ođđa čadni šiehtadusaiguin dás duohko.
barkedh #Latjkedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> vijriehkåbpoe orre gårredæjja latjkoejgujmie daelie *duohko.
Viidáseappot mearriduvvui ahte bistevaš čállingoddi ráđđái galgá ásahuvvot Romsii.
Vijriehkåbpoe nænnoestovvi ahte vihties sekretarijaate raaran edtja Romsese tseegkesovvedh.
Sámediggái lea deaŧalaš ahte čállingottis lea gelbbolašvuohta álgoálbmogiid vuoigatvuođaid ja beroštusaid birra.
Saemiedægkan vihkele ahte sekretarijaaten lea maahtaldahke aalkoeåålmegi reaktaj jïh *beroštusaid bïjre.
Dát lei okta eavttuin dasa ahte Ruoŧa, Norgga ja Suoma sámedikkit dorjo čállingotti ásaheami Romsii.
Daate lij akte moenemetsiehkine dan ahte Sveerjen, Nöörjem jïh Soemen saemiedigkieh dåarjoejin sekretarijaaten tseegkemem Romsese.
Oassálastin Norgga ja Kanada gaskasaš bistevaš bilaterála gulahallančoahkkimii
Mealtan Nöörjen jïh Kanada gasngesadtje vihties *bilaterála gaskesadtemetjåånghkese
Sámediggi oassálasttii Norgga sáttagoddái Norgga ja Kanada gaskasaš bistevaš bilaterála gulahallančoahkkimii davviguovlluid birra.
Saemiedigkie Mealtan Nöörjen saadtehmoenehtsasse Nöörjen jïh Kanadan gasngesadtje vihties *bilaterála gaskesadtemetjåånghkese noerhtedajvi bïjre.
Čoahkkima fáddán ledje mearrahálddašeapmi ekovuogádaga vuođul ja olju ja gássa Árktisas.
Tjåanghkoen aamhtesinie lin mearoereereme *ekovuogádaga dïere jïh ålja jïh *gássa Árktisisnie.
Sámediggi lea duhtavaš go lea oassálastán.
Saemiedigkie madtjele goh #mealtan<adv><prfprc>.
Mii beasaimet guoskevaš, riikkaidgaskasaš foras vejolašvuođa muitalit Sámedikki barggu ja oainnu birra mii guoská sápmelaččaide erenoamážit deaŧalaš áššiide ja hástalusaide, ja árktalaš guvlui oppalaččat.
Mijjieh bïesimh sjyöhtehke, gaskenasjonaale *foras nuepiem bïeljelidh Saemiedigkiem barkoen jïh vuajnoen bïjre mij saemide dæjpa joekoenlaakan vihkeles aamhtesidie jïh haestiemidie, jïh arktihken dajvese ellieslaakan.
Danne lea dákkár oassálastin mielde čalmmustahttimin Sámedikki barggu riikkaidgaskasaččat, ja maiddá buorideamen oktavuođa Árktisa eará álgoálbmogiiguin.
Dannasinie lea dagkeres mealtan mietie tjelmiestehtieminie Saemiedigkien barkoem gaskenasjovnaale daltesisnie, jïh *maiddá bueredeminie gaskesem Árktisen jeatjah aalkoeåålmegigujmie.
Sáttagoddi galledeamen Ruonáeatnama
Saadtehmoenehtse Ruonáeanam goevleleminie
Sámediggepresideanta oassálasttii stáhtačálli Erik Lahnsteina sáttagoddái galledit Ruonáeatnama golggotmánus.
Saemiedigkiepresideente Mealtan staatetjaelije Erik Lahnsteinen saadtehmoenehtsasse goevlelidh Ruonáeanam golkesne.
Áigumuš Sámedikki oassálastimiin lei oččodit lagat ovttasbarggu ealáhusovddidemiin álgoálbmotguovlluin.
Aajkoe Saemiedigkien mealtan lij åådtjedidh *lagat ektiebarkoem jielemeevtiedimmine aalkoeåålmegedajvijste/aalkoeåålmehdajvijste/aalkoeåålmhdajvijste.
Presideanttas lei sáhkavuorru semináras Ruonáeana – Norga Lihtolaččat davvin, álgoálbmogiid beroštumiid birra ja mo dat fuolahuvvojit.
Presideenten lij lahtestimmie seminaaresne Ruonáeana – Nöörje *Lihtolaččat noerhtene, aalkoeåålmegi ïedtji bïjre jïh guktie dah hoksesuvvieh.
Presideanta deattuhii sakka man deaŧalaš lea hálddašit luondduriggodagaid guoddevaččat ja evttohii ahte ferte ráhkadit njuolggadusaid dasa mo luondduriggodagaid galgá geavahit árktalaš guovlluin.
Presideente alme tjïelkestehti maam vihkele lea reeredh eatnemenræjhkoesvoetide *guoddevaččat jïh uvtedi ahte tjuara njoelkedasside darjodh dan guktie eatnemenræjhkoesvoetide edtja arktihken dajvine nuhtjedh.
Presideanttas lei maid čoahkkin Ruonáeatnama riikadikki (landstinget) ovdagottiin ja oassálasttii čoahkkimiidda ealáhus- ja álgoávnnasministariin, finánsaministariin ja oahpahus- ja dutkanministariin.
Presideentesne lij maam tjåanghkoem Ruonáeanan rïjhkedigkiem (*landstinget) *ovdagottiin jïh mealtan tjåanghkojde jieleme- jïh aalkoematerijelleministerinie, *finánsaministariin jïh ööhpehtimmie- jïh dotkemeministerinie.
Eará álgoálbmogat guossin
Jeatjah aalkoeåålmegh guessine
Guatemala mayaálbmoga ovddasteaddjit fitne galledeamen Sámedikki.
Guatemalan *mayaálbmoga saadthalmetjh goevleleminie mïnnin Saemiedigkiem.
Čoahkkima fáddán lei oktiigullevašvuohta ja Sámedikki riikkaidgaskasaš álgoálbmotbargu.
Tjåanghkoen aamhtesinie lij *oktiigullevašvuohta jïh Saemiedigkien gaskenasjonaale aalkoeåålmegebarkoe/aalkoeåålmehbarkoe/aalkoeåålmhbarkoe.
Sámediggi, álgoálbmotparlameantan, lea deaŧalaš ovdagovvan mayaálbmogii.
Saemiedigkie, *álgoálbmotparlameantan, lea vihkele åvteguvvine *mayaálbmogii.
Guatemala ambassadevra Norggas lei maid mielde dán čoahkkimis.
Guatemalan *ambassadevra Nöörjesne aaj lij mietie daennie tjåanghkosne.
Chile mapucheálbmoga ovddasteaddjit fitne maid galledeamen Sámedikki.
Chilen *mapucheálbmoga saadthalmetjh aaj mïnnin goevleleminie Saemiedigkiem.
Čoahkkima fáddán lei oktiigullevašvuohta ja Sámedikki riikkaidgaskasaš álgoálbmotbargu.
Tjåanghkoen aamhtesinie lij *oktiigullevašvuohta jïh Saemiedigkien gaskenasjonaale aalkoeåålmegebarkoe/aalkoeåålmehbarkoe/aalkoeåålmhbarkoe.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 207. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 207. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Sámediggepresideanta Chiles
Saemiedigkiepresideente Chilesne
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 208. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 208. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Sámediggepresideanta finai Chiles hállamin ILO-konvenšuvnna nr.
Saemiedigkiepresideente Chilesne mïnni håaleminie #ILO-konvenšuvdna<np><sg><acc> #nr<n><abbr><nom>
169 ja álgoálbmogiid konsulterenvuoigatvuođa birra.
169 jïh aalkoeåålmegi *konsulterenvuoigatvuođa bïjre.
Presideanta muitalii sápmelaččaid vásáhusaid birra kultuvrraid rastásaš ovttasdoaibmamiin Norggas ja Davviriikkain, ja Sámedikki vásáhusaid birra konsultašuvdnašiehtadusain.
Presideente bïeljeli saemiej vaesehtsi bïjre kultuvride *rastásaš *ovttasdoaibmamiin Nöörjesne jïh Noerhtelaantine, jïh Saemiedigkien vaesehtsi bïjre konsultasjovnelatjkojne.
Sáhkavuorustis deattuhii presideanta ahte konsultašuvdnavuoigatvuohta lea deaŧalaš reaidun oažžut stáhtaid iežaset politihkkahábmemis árvvusatnit álgoálbmogiid sierra oainnuid ja beroštusaid álbmogin.
Lahtestimmesne tjïelkestehti presideente ahte konsultasjovnereakta lea vihkele dïrreginie åadtjodh staatide jïjtjsh politihkehammoste seahkaridh aalkoeåålmegi sjïere vuajnoej jïh *beroštusaid aalmoginie.
Konsultašuvdnaortnet lea mielde nannemin álgoálbmogiid olmmošvuoigatvuođaid.
Konsultasjovneöörnege lea mietie nænnosteminie aalkoeåålmegi åålmehreaktide.
Dán mátkkis finai presideanta galledeamen mapucheservodaga Araucanías.
Daennie fealadimmesne mïnni presideente goevleleminie *mapucheservodaga *Araucanías.
Sámi parlamentáralaš ráđđi
Saemien parlamentarihkeles raerie
Sámi parlamentáralaš ráđđi (SPR) lea Suoma, Norgga ja Ruoŧa sámedikkiid gaskasaš parlamentáralaš ovttasbargoorgána.
Saemien parlamentarihkeles raerie (SPR) lea Soemen, Nöörjen jïh Sveerjen saemiedigkiej gasngesadtje parlamentarihkeles ektiebarkoeorgaane.
Ruoššabeale sámit lea bistevaš oasseváldit ráđis.
Russlaantebieliem saemieh lea vihties mealtan raeresne.
SPR galgá fuolahit sápmelaččaid beroštumiid riikkarájiid rastá ja lea sámi jietna riikkaidgaskasaččat.
SPR edtja hoksedh saemiej ïedtjide rïjhkenraejiej rastah jïh lea saemien tjoeje gaskenasjovnaale daltesisnie.
Sámediggái juolluduvvo 500 000 ru SPRii stáhtabušeahta bokte.
Saemiedægkan laeviehtåvva #500 000<num><arab><sg><ill><attr> *ru SPR:se staatebudsjehten baaktoe.
Juolludeapmi manná dan sámediggái mas lea ráđi čállingoddi.
Laeviehtimmie mænna dan saemiedægkan mesnie lea raerien sekretarijaate.
Iešguđet sámedikkit mákset sáttagottiid čoahkkin- ja ovddastangoluid.
#Fïereguhte<prn><ind><attr> saemiedigkieh saadtehmoenehtsidie maeksieh tjåanghkoe- jïh *ovddastangoluid.
Sámi parlamentáralaš ráđđi lea mearridan ođđa doaibmaplána mii bistá 2013 jahkemolsumii.
Saemien parlamentarihkeles raerie orre dahkoesoejkesjem nænnoestamme mij ryöhkoe #2013<num><arab><sg><ill><attr> jaepiemolsesovvemasse.
SPR mihttomearri lea nannet ráđi ovttasbarggu ja rámmaeavttuid.
SPR:n ulmie lea nænnoestidh raerien ektiebarkoem jïh mieriekrïevemidie.
SPR áigu maiddái nannet sámegielaid geavaheami ja sámegieloahpahusa vuođđoskuvllas.
SPR sæjhta aaj nænnoestidh saemiengïeli pråvhkoem jïh saemienööhpehtimmiem maadthskuvlesne.
Okta doaibmabijuin mii galgá čađahuvvot, lea evttohit oktasaš oahppoplána sámegielas ja duojis buot davviriikkain.
Akte råajvarimmine mij edtja tjïrrehtovvedh, lea uvtedidh ektie learoesoejkesjem saemiengïelesne jïh vætnosne gaajhkine noerhterïjhkine.
SPR galgá ain bargat dainna ahte ásahuvvo sierra sámi universitehta.
SPR edtja annje dejnie barkedh ahte tseegkesåvva sjïere saemien universiteete.
Maiddái dat bargu ahte oažžut buot davviriikkaid dohkkehit davviriikkalaš sámekonvenšuvnna, galgá jotkojuvvot.
Aaj dïhte barkoe ahte åadtjobe gaajhkide noerhterïjhkide dåhkasjehtedh noerhtelaanti saemienkonvensjovnem, edtja #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>.
Norgga beale Sámediggi válddii skábmamánus 2011 badjelasas Sámi parlamentáralaš ráđi jođiheami 16 mánu áigodahkii.
Nöörjen bieliem Saemiedigkie rahkesne ååkti 2011 bijjeli Saepmien parlamentarihkeles raerien öörnemen 16:m askh boelhkese.
Sámeparlamentarihkkáriid konferánsa Girkonjárggas
*Sámeparlamentarihkkáriid konferaanse Girkonjárgesne
Norgga beale Sámediggi lágidii goalmmát sámeparlamentarihkkáriid konferánssa, mii dán jagi lei Girkonjárggas.
Nöörjen bieliem Saemiedigkie öörnedehti gåalmede *sámeparlamentarihkkáriid konferaansem, mij daan jaepien Girkonjárgesne lij.
Suoma, Norgga ja Ruoŧa beale sámedikkit oassálaste, ja Sámi/Kola Suobbar (Ruošša beale sámit) ledje bovdejuvvon ja oassálaste konferánsii.
Soemen, Nöörjen jïh Sveerjen bielien saemiedigkieh mealtan, jïh Saepmien/Kola *Suobbar (Russlaanten bieliem saemieh) bööresovveme jïh mealtan konferaansese.
Olles 72 parlamentarihkkára oassálaste konferánsii.
Ollesne 72 *parlamentarihkkára mealtan konferaansese.
Sámeparlamentarihkkáriid konferánssa boađusin lei 24 artihkkala sturrosaš loahppajulggaštus mii dorjojuvvui measta ovttajienalaččat.
*Sámeparlamentarihkkáriid konferaansen illedahkine lij 24:n artihkelen *sturrosaš minngiegietjiedeklarasjovne mij dallahmasten dåårjesovvi *ovttajienalaččat.
Julggaštus čuovvola ollu fáttáid mat ledje guovtti ovddit julggaštusain.
Deklarasjovne jeenje aamhtesidie dåerede mah lin göökten #ovtetje<adj><comp><attr> deklarasjovnine.
Julggaštus lea maid sierra teakstaoassi Ruošša beale sápmelaččaid birra.
Deklarasjovne aaj lea sjïere teeksteboelhke Russlaanten bieliem saemiej bïjre.
Parlamentarihkkárat leat fuolastuvvan Ruošša stáhta álgoálbmotpolitihka geažil ja mo dat gieđahallá Ruošša beale sápmelaččaid.
*Parlamentarihkkárat libie *fuolastuvvan Russlaanten staaten aalkoeåålmegepolitihken/aalkoeåålmehpolitihken/aalkoeåålmhpolitihken dïete jïh guktie dïhte gïetedalla Russlaanten bieliem saemide.
Danne sii bivdet Norgga, Ruoŧa ja Suoma ovttas ovddidit Ruošša beale sápmelaččaid dili álgoálbmotpolitihkaset bokte.
Dannasinie dah Nöörjem maedtieh, Sveerjen jïh Soemem ektesne evtiedidh Russlaanten bieliem saemiej tsiehkien aalkoeåålmegepolitihken/aalkoeåålmehpolitihken/aalkoeåålmhpolitihken baaktoe.
Konferánssa fáddán lei árbediehtu.
Konferaansen aamhtesinie lij aerpiedaajroe.
Loahppajulggaštusas deattuhuvvui ahte stáhtat leat geatnegahttojuvvon árvvusatnit ja sihkkarastit sámi álbmoga vuoigatvuođa beassat hálddašit iežas árbedieđu ja iežaset árbevirolaš kulturovdanbuktima.
Minngiegietjiedeklarasjovnesne #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> ahte staath leah *geatnegahttojuvvon seahkaridh jïh gorredidh saemien aalmogen reaktam bïesebe reeredh jïjtjse aerpiedaajroem jïh jïjtjsh aerpiesïejhme kultuvreåvtese buektemem.
ON
ON
Proseassat ovdal ON álgoálbmogiid máilmmikonferánssa 2014
Prosessh aarebi ONEN aalkoeåålmegi eatnemenkonferaansen 2014
Sámediggi oassálasttii ON Álgoálbmotáššiid bistevaš forumii 2011.
Saemiedigkie Mealtan ONEN Aalkoeåålmegeaamhtesi/Aalkoeåålmehaamhtesi/Aalkoeåålmhaamhtesi vihties *forumii 2011.
Bistevaš forumis bovdii Sámediggi álgoálbmogiid ráhkkaneaddji álgoálbmotkonferánsii 2013 Áltái, ovdal ON Máilmmikonferánssa 2014.
Vihties *forumis bööri Saemiedigkie aalkoeåålmegi ryöjredæjja aalkoeåålmegekonferaansese/aalkoeåålmehkonferaansese/aalkoeåålmhkonferaansese #2013<num><arab><sg><ill><attr> Áltese, aarebi ONEN Eatnemenkonferaansen 2014.
Presideantta bovdehusa duogáš lei ahte ON bealis ii lean jurddašuvvon lágidit formálalaš ráhkkaneami máilmmikonferánsii.
Presideenten *bovdehusa duekie lij ahte ON bielesne ij #ussjedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> öörnedehtedh byjjes ryöjredimmiem eatnemenkonferaansese.
Seammas leat álgoálbmogat ovddastuvvon juohkehaš iežas riikka bokte dán konferánssas.
Seamma tïjjen leah aalkoeåålmegh *ovddastuvvon fïereguhte jïjtjse rïjhken baaktoe daennie konferaansesne.
Danne livččii váttis álgoálbmogiidda oažžut sáni saji máilmmikonferánssas.
Dannasinie lea geerve aalkoeåålmegidie åadtjodh baakoen sijjien eatnemenkonferaansesne.
Ráhkkaneaddji konferánsa galgá addit álgoálbmogiidda vejolašvuođa digaštallat áššiid ja oktiiordnet árvalusaid ovdal máilmmikonferánssa.
Ryöjredæjja konferaanse edtja aalkoeåålmegidie vedtedh nuepiem dïerhkesjidh aamhtesidie jïh *oktiiordnet aajmojde aarebi eatnemenkonferaansem.
Erenoamáš deaŧalaš lea ahte geahččala ollašuhttit álgoálbmotjulggaštusa ulbmiliid, ja ahte álgoálbmogiid ulbmilat ja áigumušat bohtet ovdan Máilmmi álgoálbmotkonferánssa 2014 loahppadokumeanttas.
Sjïere vihkele lea ahte voejhkele tjïrrehtidh aalkoeåålmegedeklarasjovnen/aalkoeåålmehdeklarasjovnen/aalkoeåålmhdeklarasjovnen ulmide, jïh ahte aalkoeåålmegi ulmieh jïh aajkoeh fraamme båetieh Eatnemen aalkoeåålmegekonferaansen/aalkoeåålmehkonferaansen/aalkoeåålmhkonferaansen 2014:n minngiegietjietjaatsegistie.
Bistevaš foruma 2011 raporttas sávvojuvvo Sámedikki bovdehus ráhkkaneaddji konferánsii 2013 Áltái.
Vihties *foruma 2011:n reektehtsisnie #vaajtelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> Saemiedigkiem #bööredh<vblex><tv><der_h><vblex><imp><p3><sg> ryöjredæjja konferaansese #2013<num><arab><sg><ill><attr> Áltese.
Maŋŋá leat sihke ON álgoálbmotvuoigatvuođaid áššedovdimekanisma (EMRIP) ja ON olmmošvuoigatvuođaidráđđi (HRC) dahkan dan seammá.
Mænngan dovne ONEN aalkoeåålmegereaktaj/aalkoeåålmehreaktaj/aalkoeåålmhreaktaj *áššedovdimekanisma (EMRIP:m) jïh ONEN åålmehreaktajraerie (*HRC) dorjeme dam #seamma<prn><ind><sg><acc>.
Dál leat ráhkkaneamit Máilmmi álgoálbmotkonferánsii 2014 álggahuvvon.
Daelie leah ryöjredimmieh Eatnemen aalkoeåålmegekonferaansese/aalkoeåålmehkonferaansese/aalkoeåålmhkonferaansese 2014:n aelkiehtovveme.
Lea evttohuvvon ahte álgoálbmogat čađahit regionála proseassaid, ja dan maŋŋá oktasaš proseassa masa regiovnnaid álgoálbmogat oassálastet.
#Uvtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> ahte aalkoeåålmegh regionaale prosesside tjïrrehtieh, jïh dan mænngan ektie prosessem mïsse regijovnide aalkoeåålmegh mealtan.
Viidáseappot evttohuvvui ahte nammaduvvo oktiiordnenlávdegoddi 2013 ja 2014 várás, mii berrešii ovddastit buot 7 álgoálbmotregiovnna, ja mas galgá leat ovddasvástádus das ahte hábmet oktasaš strategiijaid ja oainnuid.
Vijriehkåbpoe #uvtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> ahte nammoehtåvva *oktiiordnenlávdegoddi 2013:n jïh 2014:n muhteste, mij byöroe *ovddastit gaajhke 7 aalkoeåålmegeregijovnh/aalkoeåålmehregijovnh/aalkoeåålmhregijovnh, jïh mesnie edtja årrodh dïedte dennie ahte hammodh ektie strategijide jïh vuajnojde.
2011 EMRIP-sešuvnnas lágidii Sámediggi mállásiid, mas digaštallojuvvui álgoálbmogiid ráhkkaneapmi ovdal Máilmmikonferánssa 2014.
2011:n *EMRIP-sešuvnnas öörnedehti Saemiedigkie joptside, mesnie #dïerhkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> aalkoeåålmegi ryöjredimmie aarebi eatnemenkonferaansen 2014.
7 álgoálbmotregiovnna álgoálbmogat oassálaste.
7 aalkoeåålmegeregijovnh/aalkoeåålmehregijovnh/aalkoeåålmhregijovnh aalkoeåålmegh mealtan.
Boađusin sohpe ráhkadit evttohusdokumeantta, masa earret eará álgoálbmotráhkkaneami strategiijaevttohus váldojuvvo mielde.
Illedahkine darjodh skööpin uvtelassetjaatsegem, mïsse gaskem jeatjah aalkoeåålmegeryöjredimmien/aalkoeåålmehryöjredimmien/aalkoeåålmhryöjredimmien strategijeuvtelasse mietie ååktesåvva.
Dát evttohus váldojuvvui ovdan beaivvi maŋŋá, ja das mieđihuvvui čađahit evttohusdokumeantta evttohuvvon proseassa.
Daate uvtelasse fraamme ååktesovvi biejjien mænngan, jïh dennie tjïrrehtidh nortesovvi uvtelassetjaatsegem #uvtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> prosessen.
Okta dain strategiijain lea ahte Sámediggi čađaha ráhkkaneaddji álgoálbmotkonferánssa Álttás 2013:s.
Akte dejnie strategijine lea ahte Saemiedigkie tjïrrehte ryöjredæjja aalkoeåålmegekonferaansem/aalkoeåålmehkonferaansem/aalkoeåålmhkonferaansem Áltesne 2013. jaepien.
Sámediggi lea ovttas IWGIA:in (International Working Group for Indigenous Affairs) ja Ruonáeatnama ruovttustivrrain bovden čoahkkimii máilmmikonferánssa birra ođđajagimánus 2012, masa buot 7 álgoálbmotregiovnna čoahkkinoassálastit bovdejuvvojit searvat.
Saemiedigkie ektesne lea *IWGIA:im (International *Working Groupen *for In*digenous Affairsen) jïh Ruonáeanan gåetienståvrojne tjåånghkese böörh eatnemenkonferaansen bïjre tsïengelisnie 2012:m, mïsse gaajhke 7:n aalkoeåålmegeregijovnen/aalkoeåålmehregijovnen/aalkoeåålmhregijovnen #tjåanghkoe<n><cmp_sgnom><cmp>#mealtan<adv><der_nomag><n> bööresuvvieh meatan.
Čoahkkin dollojuvvo Københavnas.
Tjåanghkoe Københavnesne #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Sámi parlamentáralaš ráđi stivra lea nammadan áirasa ovddastit Suoma, Norgga ja Ruoŧa beale sámedikkiid álgoálbmogiid máilmmiviidosaš ráhkkananproseassain, mat čađahuvvojit ovdal ON álgoálbmogiid máilmmikonferánssa 2014:s.
Saemien parlamentarihkeles raerien ståvroe saadthalmetjem nammoehtamme *ovddastit Soemen, Nöörjen jïh Sveerjen bielien saemiedigkiej aalkoeåålmegi *máilmmiviidosaš ryöjredimmieprosessine, mah aarebi tjïrrehtovvieh ONEN aalkoeåålmegi eatnemenkonferaansen 2014. jaepien.
ON Álgoálbmotjulggaštus
ONEN Aalkoeåålmegedeklarasjovne/Aalkoeåålmehdeklarasjovne/Aalkoeåålmhdeklarasjovne
ON julggaštus álgoálbmotvuoigatvuođaid birra dohkkehuvvui 2007:s.
ONEN deklarasjovne aalkoeåålmegereaktaj/aalkoeåålmehreaktaj/aalkoeåålmhreaktaj bïjre 2007. jaepien #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg>.
Máŋga álgoálbmotjulggaštusa artihkkaliin leat juo boahtán fápmui eará čadni juridihkalaš instrumeanttaid bokte, nu go ovdamearkka dihtii ILO konvenšuvnna nr.
Gelliem aalkoeåålmegedeklarasjovnh/aalkoeåålmehdeklarasjovnh/aalkoeåålmhdeklarasjovnh artihkelinie joe fååmese båateme jeatjebem gårredæjja juridihkeles *instrumeanttaid gåaskoejin, nimhtie goh vuesiehtimmien åvteste ILO konvensjovnen #nr<n><abbr><nom>
169, ON siviila ja politihkalaš vuoigatvuođaid konvenšuvnna ja ON ekonomalaš, sosiála ja kultuvrralaš konvenšuvnna vuoigatvuođaid bokte, dahje dakkár nationála lágaid bokte go Vuođđolága ja olmmošvuoigatvuođalága.
169, #ON<np><top><pl><nom> sivijle jïh politihkeles reaktaj konvensjovnem jïh ONEM ekonomeles, sosijaale jïh kulturelle konvensjovnen reaktaj baaktoe, jallh dagkeres nasjonaale laaki baaktoe goh Maadthlaakem jïh åålmehreaktanlaakem.
Dasa lassin boahtá álgoálbmotjulggaštusas ovdan riikkaidgaskasaš virolašvuohta, masa lea máilmmiviidosaččat ovttamielalašvuohta ja maid dalle ferte atnit čadni norbman olles máilmmiservodahkii.
Dan lissine aalkoeåålmegedeklarasjovneste/aalkoeåålmehdeklarasjovneste/aalkoeåålmhdeklarasjovneste båata fraamme gaskenasjonaales *virolašvuohta, mïsse lea *máilmmiviidosaččat *ovttamielalašvuohta jïh maam joem tjuara gårredæjjam utnedh *norbman dïeve eatnemensiebriedahkese.
Stáhtat leat geatnegahttán iežaset ovddidit julggaštusa mearrádusaid dievaslaš čađaheami.
Staath leah *geatnegahttán jïjtjemsh evtiedidh deklarasjovnen mieriedimmide ellies tjïrrehtimmiem.
Sámedikkis lea sierra ovddasvástádus das ahte oainnusmahttit álgoálbmotjulggaštusa ja oažžut dan geavahuvvot juridihkalaččat láidesteaddji ja dohkkehuvvon reaidun.
Saemiedigkien lea sjïere dïedte dennie ahte *oainnusmahttit aalkoeåålmegedeklarasjovnem/aalkoeåålmehdeklarasjovnem/aalkoeåålmhdeklarasjovnem jïh åadtjobe dam nuhtjesovvedh juridihkeleslaakan *láidesteaddji jïh #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> dïrreginie.
Sámediggi oaivvilda ahte ON álgoálbmotjulggaštusa sisdoallu dávista ja ovddasta álgoálbmotrievtti rievttálaš ovdáneami.
Saemiedigkie jeahta ahte ONEN aalkoeåålmegedeklarasjovnen/aalkoeåålmehdeklarasjovnen/aalkoeåålmhdeklarasjovnen sisvege svååroe jïh *ovddasta aalkoeåålmegereaktoen/aalkoeåålmehreaktoen/aalkoeåålmhreaktoen *rievttálaš evtiedimmiem.
Sámediggi oaivvilda ahte ON álgoálbmotjulggaštusa implementerema ferte čalmmustahttit.
Saemiedigkie jeahta ahte ON aalkoeåålmegedeklarasjovnen/aalkoeåålmehdeklarasjovnen/aalkoeåålmhdeklarasjovnen *implementerema tjuara tjelmiestehtedh.
Julggaštusa mearrádusaid nationála ferte čuovvolit riikka lágain ja hálddahuslaš dásis.
Deklarasjovnen mieriedimmiej nasjonaales tjuara dåeriedidh rïjhken laakine jïh reerije daltesisnie.
Sámediggi oaidná ahte dárbbašuvvo dieđihit man muddui duođaid bargojuvvo álgoálbmotjulggaštusa artihkkaliid čađahemiin nationála dásis.
Saemiedigkie vuajna ahte #daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> bïeljelidh man tïjjese #saetnies<adj><pl><gen> barkesåvva aalkoeåålmegedeklarasjovnen/aalkoeåålmehdeklarasjovnen/aalkoeåålmhdeklarasjovnen artihkeli tjïrrehtimmine nasjonaale daltesisnie.
Álgoálbmotjulggaštusa erenoamáš čuovvolanvuogit leat biddjojuvvon ON Álgoálbmogiid bistevaš forumii, ON álgoálbmogiid erenoamášdieđiheaddjái ja ON Álgoálbmotvuoigatvuođaid áššedovdimekanismii, ja daidda ON-orgánaide muđui mat barget álgoálbmotáššiiguin.
Aalkoeåålmegedeklarasjovnen/Aalkoeåålmehdeklarasjovnen/Aalkoeåålmhdeklarasjovnen sjïere dåeriedimmievuekieh leah bïejesovveme ONEN Aalkoeåålmegi vihties *forumii, ONEN aalkoeåålmegi sjïerebïeljelæjjese jïh ONEN Aalkoeåålmegereaktaj/Aalkoeåålmehreaktaj/Aalkoeåålmhreaktaj *áššedovdimekanismii, jïh dejtie #ON<np><cmp_sgnom><cmp><guio>orgaanide voen mah aalkoeåålmegeaamhtesigujmie/aalkoeåålmehaamhtesigujmie/aalkoeåålmhaamhtesigujmie berkieh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 209. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 209. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
ON erenoamášdieđiheaddji James Anaya raporta sápmelaččaid birra Suomas, Norggas ja Ruoŧas
ONEN sjïerebïeljelæjja James Anaya reektehts saemiej bïjre Soemesne, Nöörjesne jïh Sveerjesne
Árrat jagis 2011 bijai ON erenoamášdieđiheaddji James Anaya ovdan raportta Suoma, Norgga ja Ruoŧa beale sápmelaččaid birra.
Aarehken jaepesne 2011 bïeji ON sjïerebïeljelæjja James Anaya fraamme reektehtsem Soemen, Nöörjen jïh Sveerjen bieliem saemiej bïjre.
Okta su rávvagiin lea ahte Suopma ja Ruoŧŧa dohkkehit ILOkonvenšuvnna nr.
Akte dan bïhkedimmine lea ahte Soeme jïh Sveerje dåhkasjehtedh *ILOkonvenšuvnna #nr<n><abbr><nom>
169.
169.
Son lea duhtavaš dainna ahte davviriikkalaš sámekonvenšuvnna šiehtadallamat jotkojuvvojit fas 2011:s, ja son rávve davviriikkaid joatkit ja áŋgiruššat garraseappot dainna ahte oažžut sámi álbmoga iešmearrideami čađahuvvot.
Dïhte madtjele dejnie ahte noerhtelaanti saemienkonvensjovnen raarahtallemh viht #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> 2011. jaepien, jïh dïhte noerhterïjhkide nihtetjæsta jåerhkedh jïh eadtjaldovvedh garrebelaakan dejnie ahte åadtjobe saemien aalmogen jïjtjereeremen tjïrrehtovvedh.
Anaya čujuhan raporttas ahte dat oahppu maid sámi mánát ožžot davviriikkain, lea menddo headju.
Anaya reektehtsisnie tjaatsestem ahte dïhte learoe aaj saemien maanah noerhterïjhkijste åadtjoeh, lea ååpsen geerve.
Son rávve davviriikkaid ja sámeparlameanttaid ovttasbargat doaibmabijuid nannemin ođđasis ealáskahttimin sámegiela ja nannemin prográmmaid sámi giela ja kultuvrra oahpaheami várás.
Dïhte noerhterïjhkide nihtetjæsta jïh *sámeparlameanttaid laavenjostebe råajvarimmide nænnosteminie orresne jealajehtieminie saemiengïelem jïh nænnosteminie programmide saemien gïelen jïh kultuvren ööhpehtimmien muhteste.
Norga rávvejuvvo váldit vuhtii Riddoguolástuslávdegotti loahppajurdagiid ja čađahit beaktilis doaibmabijuid sihkkarastin dihtii guolástanvuoigatvuođaid sámi riddoálbmogii.
Nöörje #nihtetjistedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> ååktedh vuehtieji *Riddoguolástuslávdegotti minngiegietjieåssjalommesidie jïh tjïrrehtibie *beaktilis råajvarimmide gorredimmien åvteste göölemereaktide saemien gaedtieaalmogasse.
Erenoamášdieđiheaddji deattuha viidáseappot ahte lágaaddin ja hálddahuslaš doaibmabijut mat addet vejolašvuođa ávkkástallat luondduriggodagaiguin sámi guovlluin, berrejit dávistit relevánta riikkaidgaskasaš standárddaide.
Sjïerebïeljelæjja vijriehkåbpoe tjïelkestahta ahte laakevedtemen jïh reerije råajvarimmieh mah nuepiem vedtieh eatnemenræjhkoesvoetigujmie nåhtadibie saemien dajvine, byöroeh svååredh relevaante gaskenasjonaales *standárddaide.
Viidáseappot dovddahii erenoamášdieđiheaddji ahte davviriikkat berrejit, ovttasráđiid sámi parlameanttaiguin, nannet doaibmabijuid maid bokte sáhttá váldit ovdan dálkkádatrievdamiid negatiiva váikkuhusaid sámi álbmogii, ja ahte davviriikkat berrejit geahččalit doalahit boraspiremáddodagaid boazoguohtunguovlluin, dakkár dásis maid boazodoalloservodagat sáhttet gierdat, ja sii berrejit buhtadit ollásit boazodolliide boraspirevahágiid ovddas.
Vijriehkåbpoe sjïerebïeljelæjjam damtehti ahte noerhterïjhkh byöroeh, *ovttasráđiid saemien *parlameanttaiguin, nænnoestidh råajvarimmide mej baaktoe maahta fraamme ååktedh *dálkkádatrievdamiid *negatiiva dïedtide saemien aalmogasse, jïh ahte noerhterïjhkh byöroeh voejhkelidh utniehtidh juvremaadtojde bovtsegåatomedajvine, dagkeres daltesisnie maam båatsoesiebriedahkh maehtieh töölledh, jïh dah byöroeh *buhtadit ellieslaakan #bovtse<n><cmp_sgnom><cmp>#steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><pl><ill> juvregoerpi åvteste.
ON erenoamášdieđiheaddji James Anaya raporta Suoma, Norgga ja Ruoŧa beale sápmelaččaid birra biddjojuvvui ovdan ON olmmošvuoigatvuođaráđi 18.
ONEN sjïerebïeljelæjja James Anayan reektehts Soemen, Nöörjen jïh Sveerjen bieliem saemiej bïjre fraamme bïejesovvi ONEN åålmehreaktanraerien 18.
sešuvnnas.
*sešuvnnas.
2011:s lea leamaš vuogas geavahit raportta dakkár dokumeantan masa sáhttá čujuhit ja maid sáhttá geavahit maiddái eará oktavuođain, nu go ovdamearkka dihtii sierra artihkalin Sámi parlamentarihkkáriid Girkonjárggajulggaštusas.
2011. jaepien orreme sjiehtele nuhtjedh reektehtsem dagkeres tjaatseginie mïsse maahta tjaatsestidh jïh maam maahta aaj nuhtjedh jeatjah gaskesinie, nimhtie goh vuesiehtimmien åvteste sjïere artihkelinie Saepmien *parlamentarihkkáriid Gærhkoenjaarkendeklarasjovnesne.
Álgoálbmotvuoigatvuođaid áššedovdimekanisma
Aalkoeåålmegereaktide/Aalkoeåålmehreaktide/Aalkoeåålmhreaktide *áššedovdimekanisma
Álgoálbmotvuoigatvuođaid áššedovdimekanisma (EMRIP) doallá jahkásaš sešuvnnaid masa Sámediggi oassálastá.
Aalkoeåålmegereaktaj/Aalkoeåålmehreaktaj/Aalkoeåålmhreaktaj *áššedovdimekanisma (EMRIP) #steeredh<vblex><iv><indic><pres><p3><sg> #jaapetje<adj><sg><nom> *sešuvnnaid mïsse Saemiedigkie mealtan.
2011 váldofáttát ledje EMRIP guorahallan álgoálbmogiid vuoigatvuođa birra beassat searvat mearrádusproseassaide ja ON álgoálbmotjulggaštussii.
2011:n åejvieaamhtesh EMRIP:m goerehtalleme aalkoeåålmegi reaktan bïjre bïesedh meatan mieriedimmieprosesside jïh ON aalkoeåålmegedeklarasjovnese/aalkoeåålmehdeklarasjovnese/aalkoeåålmhdeklarasjovnese.
EMRIP loahpalaš raporta dohkkehuvvui sešuvnnas.
EMRIP:n minngemes reektehts #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> *sešuvnnas.
Das boahtá ovdan EMRIP evttohus Olmmošvuoigatvuođaráđi 18.
Dennie fraamme båata EMRIP uvtelasse Åålmehreaktanraerien 18.
sešuvdnii.
*sešuvdnii.
Čuovvovaš golmma evttohusas lea njuolgga mearkkašupmi Sámedikki riikkaidgaskasaš bargui ovddasguvlui:
Minngebe golmene uvtelassesne rïekte lea mïerhkesjimmie Saemiedigkien gaskenasjonaale borkese *ovddasguvlui:
Boahtte jági guorahallama evttohuvvon fáttát ledje joatkit geahčadit álgoálbmogiid vuoigatvuođa oassálastit mearridanproseassaide, muhto dalle daid industriijadoaimmaid oktavuođas mat leat vuođđuduvvon resursaávkkástallamii/ovddideapmái.
#Båetije<adj><sg><gen> jaepien goerehtallemen #uvtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> aamhtesh lin jåerhkedh vuejnedh aalkoeåålmegi reaktam mealtan nænnoestimmieprosesside, mohte joem daj industrijedarjomi gaskesisnie mah vierhtienåhtadæmman tseegkesovveme/evtiedæmman.
Viidáseappot evttohii EMRIP ahte Olmmošvuoigatvuođaráđđi ávžžuha Váldočoahkkima farggamusat nannet álgoálbmogiid vuoigatvuođa beassat oassálastit ONii, mas earret eará álgoálbmotparlameanttat (nu go Sámediggi) oažžot uhcimusat seamma stáhtusa go NGOat ON vuogádagas.
Vijriehkåbpoe EMRIP:m uvtedi ahte Åålmehreaktanraerie Åejvietjåanghkoem haasta *farggamusat nænnoestidh aalkoeåålmegi reaktam bïesedh mealtan ONESE, mesnie gaskem jeatjah *álgoálbmotparlameanttat (nimhtie goh Saemiedigkie) åadtjodh unnemeslaakan seamma staatusen goh *NGOat ON systeemeste.
EMRIP ávžžuha Olmmošvuoigatvuođaráđi dohkkehit Norgga beale Sámedikki evttohusa ahte lágidit ráhkkanankonferánssa 2013:s Álttás ja bivdá ahte Váldočoahkkin ja stáhtat sihkkarastet ahte dakkár konferánssa loahppajurdagat váldojuvvojit mielde ON Máilmmikonferánssa 2014 bohtosii.
EMRIP haasta Åålmehreaktanraeriem dåhkasjehtedh Nöörjen bieliem Saemiedigkien uvtelassem ahte öörnedehtebe ryöjredimmiekonferaansem 2013. jaepien Áltesne jïh maadta ahte Åejvietjåanghkoe jïh staath gorredieh ahte dagkeres konferaansen minngiegietjieåssjalommesh mietie ååktesuvvieh ON Eatnemenkonferaansen #2014<num><arab><sg><ill><attr> illedahkese.
Sámedikkis lei sáhkavuorru mas mii dovddaheimmet doarjaga EMRIP loahpparaportii.
Saemiedigkien lij lahtestimmie mesnie mijjieh damtehtimh dåarjoen EMRIP:m minngiegietjiereektehtsasse.
Sáhkavuorus ávžžuhii Sámediggi Norgga geassit ruovttoluotta dan jienastanvárrehusa maid dat lei bidjan álgoálbmotjulggaštusa mearrideami oktavuođas.
Lahtestimmesne heesti Saemiedigkie Nöörjem giesedh bååstede dam gïelevedtemevæhtam maam dïhte bïejeme aalkoeåålmegedeklarasjovnen/aalkoeåålmehdeklarasjovnen/aalkoeåålmhdeklarasjovnen nænnoestimmiem gaskesisnie.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 210. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 210. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Olmmošvuoigatvuođaráđi 18.
Åålmehreaktanraerien 18.
sešuvdna
*sešuvdna
Olmmošvuoigatvuođaráđi 18.
Åålmehreaktanraerien 18.
sešuvdna dollojuvvui čakčat ja Sámediggi lei mielde go álgoálbmotáššit ON Álgoálbmotvuoigatvuođaid áššedovdimekanismma (EMRIP) ja ON erenoamášdieđiheaddji James Anaya raportta oktavuođas meannuduvvojedje.
*sešuvdna #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> tjaktje jïh Saemiedigkie mietie lij goh aalkoeåålmegeaamhtesh/aalkoeåålmehaamhtesh/aalkoeåålmhaamhtesh ONEN Aalkoeåålmegereaktaj/Aalkoeåålmehreaktaj/Aalkoeåålmhreaktaj *áššedovdimekanismma (EMRIP) jïh ONEN sjïerebïeljelæjja James Anaya reektehtsen gaskesisnie gïetedallesovvin.
Norgga sáttagoddi, masa Sámediggi oassálasttii, bijai ovdan guokte oktasaš sáhkavuoru sáttagottis, mas nubbi sáhkavuorru lei vuosttažettiin erenoamášdieđiheaddji barggu birra 2011:s ja nubbi lei dan birra mo álgoálbmogiid giella ja kultuvra lea deaŧalaš dasa ahte suodjalit álgoálbmogiid identitehta ja čálggu.
Nöörjen saadtehmoenehtse, mïsse Saemiedigkie mealtan, fraamme bïeji gööktem ektie lahtestimmieh saadtehmoenehtsisnie, mesnie mubpie lahtestimmie voestegh lij #sjïere<adj><cmp_attr><cmp> bïeljelæjja barkoen bïjre 2011. jaepien jïh mubpie dan bïjre lij guktie aalkoeåålmegi gïele jïh kultuvre vihkele dan ahte vaarjelidh aalkoeåålmegi identiteetem jïh murriem.
ON erenoamášdieđiheaddji James Anaya bijai ovdan iežas jahkásaš raportta mii lei industriijafitnodagaid doaimmaid birra álgoálbmotguovlluin dahje dain guovlluin mat gusket álgoálbmotguovlluide.
ONEN sjïerebïeljelæjja James Anaya fraamme bïeji jïjtjse jaapetje reektehtsem mij lij industrijesïelti darjomi bïjre aalkoeåålmegedajvine/aalkoeåålmehdajvine/aalkoeåålmhdajvine jallh dejnie dajvine mah aalkoeåålmegedajvide/aalkoeåålmehdajvide/aalkoeåålmhdajvide dijpieh.
Erenoamášdieđiheaddji áigu joatkit barggus dán suorggis, masa son 2013.s galgá leat ráhkadan njuolggadusaid dahje prinsihpaid dán suorggi birra.
#Sjïere<adj><cmp_attr><cmp> bïeljelæjja sæjhta barkosne jåerhkedh daennie suerkesne, mïsse dïhte 2013.s. edtja dorjeme njoelkedassi jallh prinsïhpi daan suerkien bïjre.
Viidáseappot bijai erenoamášdieđiheaddji ovdan raporttas Suoma, Norgga ja Ruoŧa beale sápmelaččaid birra.
Vijriehkåbpoe sjïerebïeljelæjjam bïeji fraamme reektehtsisnie Soemen, Nöörjen jïh Sveerjen bieliem saemiej bïjre.
Dađibahábut ii šaddan dat oalgelágideapmi dollojuvvot maid Sámiráđđi lei plánen sivas go Olmmošvuoigatvuođaráđi áigeplána rievdaduvvui.
*Dađibahábut ij sjïdth dïhte åelkieöörnedehteme #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><inf> maam #Sámiráđđi<np><sg><nom> sjïekesne soejkesjamme goh Åålmehreaktanraerien tïjjesoejkesje jarkestovvi.
Mii leat maŋŋá ožžon dan dieđu ahte dat galgá čađahuvvot goas nu maŋŋá.
Mijjieh libie mænngan åådtjeme dam daajroem dïhte edtja gåessie tjïrrehtovvedh nimhtie mænngan.
Olmmošvuoigatvuođaráđđi ávžžuhii ON-čállingotti ráhkkanahttit dokumeantta daid vugiid birra mo searvvahit álgoálbmotáirasiid oassálastit ON vuogádahkii dain áššiin mat gusket sidjiide.
Åålmehreaktanraerie heesti #ON<np><cmp_sgnom><cmp><guio>sekretarijaatem båårestidh tjaatsegem daj vuekiej bïjre guktie meatan aalkoeåålmegesaadthalmetjidie/aalkoeåålmehsaadthalmetjidie/aalkoeåålmhsaadthalmetjidie mealtan ON systeemese dejnie aamhtesinie mah dejtie dijpieh.
Vurdojuvvo ahte dán barggus lea njuolgga mearkkašupmi Sámediggái ja ahte Sámedikkis lea beroštus dasa, go dát guoská boahtteáiggi oassálastimii ON-orgánain ja iešheanalaš konsultašuvdnastáhtusii.
Vuartasåvva ahte daennie barkosne rïekte lea mïerhkesjimmie Saemiedægkan jïh ahte Saemiedigkesne lea dan #aabparidh<vblex><iv><imp><p3><sg>, goh daate dæjpa båetijen aejkien mealtan #ON<np><cmp_sgnom><cmp><guio>orgaanine jïh *iešheanalaš konsultasjovnestaatusasse.
Dát ovdáneapmi dávista Sámedikki mielas ollásit ON álgoálbmotvuoigatvuođaid julggaštusa mearrádusaide, mas earret eará deattastuvvo ahte dárbbašlaš doaibmabijut galget čađahuvvot sihkkarastin dihtii álgoálbmogiid oassálastima daidda riikkaidgaskasaš proseassaide mat gusket sidjiide.
Daate evtiedimmie svååroe Saemiedigkien mïelesne dïevebe ONEN aalkoeåålmegereaktide/aalkoeåålmehreaktide/aalkoeåålmhreaktide deklarasjovnen mieriedimmide, mesnie gaskem jeatjah *deattastuvvo ahte daerpies råajvarimmieh edtjieh tjïrrehtovvedh gorredimmien åvteste aalkoeåålmegi mealtan dejtie gaskenasjonaale prosesside mah dejtie dijpieh.
Ráhkkananproseassa plánejuvvon ráhkkanankonferánssa oktavuođas Álttás 2013:s ovdal Máilmmikonferánssa 2014 ii leat namuhuvvon sierra Olmmošvuoigatvuođaráđi 18.
Ryöjredimmieprosesse #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> ryöjredimmiekonferaansen gaskesisnie Áltesne 2013. jaepien aarebi Eatnemenkonferaansen 2014:n ij moenesovveme sjïere Åålmehreaktanraerien 18.
sešuvnna resolušuvdnateavsttas, muhto sii sávvet álgoálbmotoassálastima buresboahtin Máilmmikonferánsii 2014 ja ráhkkananprosessii.
*sešuvnna *resolušuvdnateavsttas, mohte dah #aalkoeåålmege<n><cmp_sgnom><cmp>#mealtan<adv><der_nomact><n> vaajtelieh *buresboahtin Eatnemenkonferaansese 2014:n jïh ryöjredimmieprosessese.
Sámedikki hálddahus
Saemiedigkien reereme
Sámedikki hálddahusas leat váldoáššis golbma sierra rolla álbmotválljejuvvon olbmuide ja álbmogii: Sámedikki parlameantahálddašeapmi Sámediggeráđi politihkalaš čállingoddi Hálddašanáššiid ráhkkaneapmi Sámedikki sierra politihkalaš mearridanorgánaide
Saemiedigkien reeremen åejvieaamhtesisnie leah golme sjïere råållam åålmehveeljesovveme almetjidie jïh aalmogasse: Saemiedigkien *parlameantahálddašeapmi Saemiedigkieraerien politihkeles sekretarijaate Reeremeaamhtesi ryöjredimmie Saemiedigkien sjïere politihkeles nænnoestimmieorgaanide
Sámedikkis lea sihke parlameanta, politihkalaš jođiheapmi ja hálddašeapmi čohkkejuvvon ovtta organisašuvdnii.
Saemiedigkien dovne *parlameanta, politihkeles öörneme jïh reereme seeptjesovveme akten organisasjovnese.
Sámedikki hálddahusas lea 2011:s čađahuvvon viiddis ođđasisorganiseren.
Saemiedigkien reeremen lea 2011. jaepien tjïrrehtovveme vijrie *ođđasisorganiseren.
Hálddahusas leat dál 7 fágaossodaga ja 2 stába:
Reeremen daelie leah 7 faagegoevtesh jïh 2 *stába:
Giellaossodat (GlE) Bajásšaddan- ja oahpahusossodat (BOA) Ealáhus-, kultur- ja dearvvašvuođaossodat (EKD) Vuoigatvuođa- ja riikkaidgaskasašossodat (VUOR) Kulturmuito-, areála- ja birasossodat (KAB) Hálddahusossodat (HÁL) Gulahallanossodat (GUL) Direktevrra bargoveahka (DIR) Dievasčoahkkinbargoveahka (DIS)
Gïelegoevtese (*GLE) Byjjenimmie- jïh ööhpehtimmiegoevtese (BOEN) Jieleme-, kultuvre- jïh healsoengoevtese (*EKD) @X> jïh gaskenasjonaalegoevtese (*VUOR) Kultuvremojhtese-, goelpeneståaroe- jïh byjresegoevtese (*KAB) Reeremegoevtese (*HÁL) Gaskesadtemegoevtese (*GUL) Direktöören barkoefaamoe (*DIR) Dïevestjåanghkoenbarkoefaamoe (DIJJESNE)
Ossodagat barget áššemeannudemiin ja fállet bálvalusaid sihke politihkalaš eiseválddiide ja álbmogii.
Goevtesh aamhtesegïetedalleminie berkieh jïh faelieh dïenesjidie dovne politihkeles åejvieladtjide jïh aalmogasse.
Juohke ossodagas lea erenoamáš ovddasvástádus fágapolitihkalaš čállingoddin Sámediggeráđđái.
#Fïerhte<prn><ind><attr> goevtesen lea sjïere dïedte *fágapolitihkalaš sekretarijaatine Saemiedigkieraaran.
Dievasčoahkkinbargoveagas lea ovddasvástádus lávdegodde- ja dievasčoahkkimiin ja áirasiidda láhčimis.
Dïevestjåanghkoebarkoefaamoen lea dïedte moenehtse- jïh dïevestjåanghkojne jïh saadthalmetjidie laetjieminie.
Dievasčoahkkinbargoveahka lea oassi Sámedikki hálddahusas, muhto politihkalaččat gullá dievasčoahkkinjođiheaddji vuollásažžan, iige sámediggeráđi.
Dïevestjåanghkoenbarkoefaamoe lea boelhke Saemiedigkien reeremisnie, mohte politihkeleslaakan gåvla dïevestjåanghkoejuhtiehtæjja *vuollásažžan, ij saemiedigkieraeriem.
Dievasčoahkkinbargoveagas lea hálddahuslaš ovddasvástádus Sámedikki parlamentáralaš doaimmas, maiddái lávdegodde- ja dievasčoahkkimiid plánemis ja čađaheamis.
Dïevestjåanghkoebarkoefaamoen lea reerije dïedte Saemiedigkien parlamentarihkeles darjoemisnie, aaj moenehtse- jïh dïevestjåanghkoej soejkesjimmesne jïh tjïrrehtimmesne.
Dievasčoahkkinbargoveagas leat golbma bargi ja danne fertejit lávdegodde- ja dievasčoahkkimiid oktavuođas oažžut veahki eará ossodagain namuhuvvon čoahkkimiid čállinbálvalusaide, jorgalanbálvalusaide jna.
Dïevestjåanghkoebarkoefaamoen leah golme barkijh jïh dannasinie tjuerieh moenehtse- jïh dïevestjåanghkojde gaskesisnie åadtjodh viehkien jeatjah goevtesinie moenesovveme tjåanghkoej tjaelemedïenesjidie, jarkoestimmiedïenesjidie jnv.
Sámedikkis leat kánturbáikkit Snoasas, Ájluovttas, Evenáššis, Olmmáivákkis, Guovdageainnus, Kárášjogas ja Unjárggas.
Saemiedigkien leah kontovresijjieh Snåasesne, Ájluoktesne, Evenesesne, Olmmáivággijjesne, Kautokeinosne, Karasjohkesne jïh Nessebyesne.
Strategiijat 2011 bušeahtas addet gova doaimmas iešguđege politihkka- ja hálddašanguovllus.
Strategijh 2011:n budsjehtesne vedtieh guvviem darjoemisnie ovmessien politihke- jïh reeremedajvesne.
Bargu áššiid politihkalaččat ovddidemiin ja čuovvolemiin, lassánan hálddašandoaimmat ja vuordámušat servodagas gáibidit kapasitehta ja alla fágalaš gelbbolašvuođa ollu surggiin.
#Barkedh<vblex><tv><imp><p1><du> aamhtesi politihkeleslaakan evtiedimmine jïh dåeriedimmine, læssanamme reeremedarjomh jïh vuartoeh siebriedahkesne krievieh kapasiteetem jïh jolle faageles maahtaldahkem jeenje suerkine.
Jagi 2011 reviderejuvvon bušeahtas lei várrejuvvon 90 560 000 ru hálddahusa dási doaibmagoluide.
Jaepien 2011 revideeresovveme budsjehtesne bïedtesovveme 90 560 000 *ru reeremh daltesen darjomemaaksojde.
31.12.2011 nammii ledje Sámedikki hálddahusas 137 jahkedoaimma.
#31.12.2011<num><arab><sg><ill><attr> nommese lin Saemiedigkien reeremen 137 jaepiedarjomh.
Tabeallas vuolábealde oidno man ollu leat bargit ja movt dat juohkásit nissonolbmuid ja almmáiolbmuid gaskka.
Tabellen vuelielisnie vååjnoe man jeenjen leah barkijh jïh guktie dah *juohkásit nyjsenæjjaj jïh almaj gaskemsh.
31.12.2009
31.12.2009
31.12.2010
31.12.2010
31.12.2011
31.12.2011
Jođih.
*Jođih.
Jahkedoaibma oktiibuot
Jaepiedarjome *oktiibuot
Jođih.
*Jođih.
Jahkedoaibma oktiibuot
Jaepiedarjome *oktiibuot
Jođih.
*Jođih.
Jahkedoaibma oktiibuot Almmáiolbmot Nissonolbmot Oktiibuot
Jaepiedarjome *oktiibuot Almah Nyjsenæjjah *Oktiibuot
Nissonproseanta 65,9
Nyjsenæjjaproseente 65,9
41,7 61,2
41,7 61,2
55,5 63,5 Almmáiproseanta 34,1
55,5 63,5 Almaproseente 34,1
58,3 38,8
58,3 38,8
44,5 36,5
44,5 36,5
Bealit Sámedikkis, bargoaddi ja bargiidorganisašuvnnat, leat ovttasráđiid ásahan Sámedikki bargiid- ja bálkápolitihka, mii earret eará guoská oktavuhtii beliid gaskka.
Bielieh Saemiedigkesne, barkoevedtije jïh barkijiorganisasjovnh, leah *ovttasráđiid tseegkeme Saemiedigkien @X> jïh baalhkapolitihkem, mij gaskem jeatjah gaskesasse dæjpa bieliej gaskemsh.
Báikkálaš bálkášiehtadallamiid bokte leat bealit buktán albmosii ja dássen bálkáerohusaid nissonolbmuid ja almmáiolbmuid gaskka, iešguđege virgejoavkkuid siskkobealde.
Voenges baalhkaraarahtallemi baaktoe bielieh buakteme byjjesasse jïh *dássen baalhkajoekehtsidie nyjsenæjjaj jïh almaj gaskemsh, ovmessien barkoedåehkiej sisnjelen.
Sámediggi lea nu gohčoduvvon “IA-bedrift” ja čuovvu daid njuolggadusaid mat leat mearriduvvon šiehtadusas čáhkkilis bargoeallima birra.
Saemiedigkie nimhtie gohtjesovveme “*IA-*bedrift” jïh dåerede dejtie njoelkedasside mah latjkosne nænnoestovveme *čáhkkilis barkoejielemen bïjre.
Bargit geain leat láhčindárbbut bargosaji ja bargguid ektui ožžot fálaldaga das.
Barkijh giej leah *láhčindárbbut barkoesijjien jïh barkoej muhteste åadtjoeh faalenassem dehtie.
Dat lokálat maid Sámediggi geavaha galget hábmejuvvot nu ahte olbmot geain lea fuotnánan doaibmanávccat váldojuvvojit vuhtii.
Dïhte *lokálat maam Saemiedigkie nuhtjie edtjieh nimhtie #hammoedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> ahte almetjh giej lea *fuotnánan darjomefaamoeh ååktesuvvieh vuehtieji.
Bargiidpolitihkalaš mihttomearrin lea dássedettolaš ahke- ja sohkabeallečoahkkádus, ja olbmuid rekrutteren geain lea minoritehta- ja álgoálbmotduogáš.
*Bargiidpolitihkalaš ulmine lea *dássedettolaš aaltere- jïh *sohkabeallečoahkkádus, jïh almetjidie dåårrehtem giejnie lea *minoritehta- jïh aalkoeåålmegeduekie/aalkoeåålmehduekie/aalkoeåålmhduekie.
Dát váldojuvvo vuhtii buot almmuhemiid ja bargiid rekrutterema oktavuođas.
Daate ååktesåvva vuehtieji gaajhkide #bæjjoehtidh<n><pl><acc> jïh barkiji dåårrehtimmiem gaskesisnie.
Áššehivvodat Sámedikkis lea lassánan jagis jahkái.
Aamhteseveahka Saemiedigkien jaepesne læssanamme jaapan.
Dasa lassin go duohtavuođas lea dokumeantalohku lassánan, de leat maid ollu áššit, maid Sámediggi meannuda viidon ja váttásmuvvan sakka maŋimuš jagiid.
Dan lissine goh rïektesisnie #tjaatsege<n><cmp_sgnom><cmp> låhkoe læssanamme, dellie aaj leah jeenje aamhtesh, mejtie Saemiedigkie gïetedalla væjranamme jïh *váttásmuvvan alme minngebe jaepiej.
Govvosat vuolábealde čájehit man ollu dokumeanttat, maid Sámediggi jahkásaččat meannuda journálavuogádaga bokte, leat lassánan ja man ollu áššit meannuduvvojit doarjjahálddašeamis.
*Govvosat vuelielisnie vuesiehtibie maam jeenje tjaatsegh, mejtie Saemiedigkie fïerhten jaepien gïetedalla *journálavuogádaga gåaskoejin, læssanamme jïh man jeenje aamhtesh dåarjoereeremisnie gïetedallesuvvieh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 212. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 212. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
40 000
40 000
Dokumeantalohku
Tjaatsegelåhkoe
33 368
33 368
32 887
32 887
35 000
35 000
29 327
29 327
27 19025 44326 421
27 19025 44326 421
32 288
32 288
30 000
30 000
22 673 19 09219 693
22 673 19 09219 693
23 830
23 830
25 000
25 000
17 95918 933
17 95918 933
20 000
20 000
15 000
15 000
10 000
10 000
5 000
5 000
Dokumeantalohku
Tjaatsegelåhkoe
TS ja DS áššiid ovdáneapmi
*TS jïh *DS aamhtesi evtiedimmie
1 400
1 400
1 278 1 198
1 278 1 198
1 200
1 200
1 126
1 126
1 0061 020
1 0061 020
1 000
1 000
Hástalusat
Haestemh
Sámediggi ásahuvvui dan dihte vai sámiide sihkkarastojuvvošii ovttadássásaš meannudeapmi.
Saemiedigkie dan åvteste tseegkesovvi vuj saemide #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> #akte<num><cmp_sggen><cmp> @→N> gïetedalleme.
Sámi giella ja kultuvrra leat leamaš álggu rájes Norggas, ja danne das leat seamma vuoigatvuohta suodjaluvvot ja ovddiduvvot go dáža kultuvra ja dárogiella.
Saemien gïele jïh kultuvren orreme aalkoen raejeste Nöörjesne, jïh dannasinie dennie årrodh seamma reakta #vaarjelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jïh #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> goh daaroen kultuvre jïh daaroengïele.
Dan 20 jagis maid Sámediggi lea doaibman, leat mii olahan ollu.
Dennie #20<num><arab><sg><ine><attr> jaepesne aaj Saemiedigkie jåhteme, årrodh mijjieh hïnneme jeenjem.
Riekteovdáneapmi lea positiivvalaččat ovdáneamen ollu surggiin.
Reaktoeevtiedimmie positijvebe/positïjvebe jeenje suerkine åvteneminie.
Sámi giella ja kultuvra leat ožžon buoret stáhtusa.
Saemien gïele jïh kultuvre buerebe staatusem åådtjeme.
Sámi mánát leat ožžon vuoigatvuođa oažžut oahpahusa sámegielas ja sámegillii.
Saemien maanah reaktam åådtjeme åadtjodh ööhpehtimmiem saemiengïeleste jïh saemiengïelese.
Dattetge leat mis ollu hástalusat.
Darhkan mijjesne jeenje haestemh.
Vuoigatvuođadilli lea buorránan, muhto go Sámedikki doaibmamunni čuovvolit dáid vuoigatvuođaid geavatlaš politihkas measta ii oppa leatge, de jotkojuvvo sámi álbmoga vealaheapmi Norggas.
Reaktantsiehkie buaranamme, mohte goh Saemiedigkiem *doaibmamunni dåeriedidh daejtie reaktide *geavatlaš politihkesne dallahmasten ij #abpe<prn><ind> leah, dellie gænnah #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> saemien aalmogen joekehtsgïetedimmie Nöörjesne.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 213. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 213. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Sámedikkis ferte leat friijavuohta bidjat eavttuid, hábmet ja hálddašit sámepolitihka Norggas.
Saemiedigkien tjuara frïjjevoete bïejedh moenemetsiehkide, hammoedidh jïh reeredh saemienpolitihkem Nöörjesne.
Ovttasdoaibmanprosedyrat Stuorradikki, ráđđehusa ja Sámedikki gaskka galget sihkkarastit ahte Sámediggi sáhttá gozihit dan rolla.
*Ovttasdoaibmanprosedyrat Stuorradiggijjen, reerenassen jïh Saemiedigkien gaskemsh edtjieh gorredidh ahte Saemiedigkie maahta geehtedh dam råållam.
Konsultašuvdnašiehtadus Sámedikki ja Ráđđehusa gaskka váikkuha dan ahte ovttasdoaibman oassebeliid gaskka lea buorre.
Konsultasjovnelatjkoe Saemiedigkien jïh Reerenassen gaskemsh dijpie dam ahte *ovttasdoaibman boelhkebieliej gaskemsh lea buerie.
Dattetge lea deaŧalaš ahte goappašat bealit dollet konsultašuvdnašiehtadusa, ja vai beliin lea oktasaš áddejupmi movt konsultašuvdnašiehtadus galgá geavahuvvot geavahusas.
Darhkan vihkele ahte gåabpegh bielieh konsultasjovnelatjkoem #steeredh<vblex><iv><indic><pres><p3><pl>, jïh vuj bieline lea ektie goerkese guktie konsultasjovnelatjkoe edtja åtnosne nuhtjesovvedh.
Sámediggái livčče erenoamáš dárbu oažžut friijavuođa bušeahta dáfus sihkkarastin dihte dan ahte Sámedikkis livčče autoritehta ja álggahanvuoigatvuohta sámepolitihkas.
Saemiedægkan lea sjïere daerpiesvoete åadtjodh frïjjevoetem budsjehten dïete gorredeminie åvteste dam ahte Saemiedigkien lea *autoritehta jïh aelkiehtimmiereakta saemienpolitihkesne.
Dán sihkkarastima dihte lea dárbu oažžut sadjái bušeahttaprosedyraid ja jahkásaš bušeahttarámmaid mat dávistit Sámedikki rollii sámepolitihkas.
Daan gorredimmien åvteste lea daerpiesvoete åadtjodh sæjjan budsjehteprosedyjride jïh jaapetje budsjehtemieride/budsjettmieride mah Saemiedigkiem svååroeh råållese saemienpolitihkesne.
Mii vásihit ahte Sámedikki oassi nationála áŋgiruššamiin ii dávis eará lasáhusaide Stáhtabušeahtas ja lasáhusaide mat čatnasit nationála ođastusaide.
Mijjieh damtebe ahte Saemiedigkiem boelhke nasjonaale eadtjaldovveminie ij jeatjah lisside svåårh Staatebudsjehtesne jïh lisside mah *čatnasit nasjonaales *ođastusaide.
Dát lea čuohcan erenoamážit sámi kultuvrii, museaođastussii ja Kulturloktemii ovdamearkka dihte.
Daate tsavtseme joekoenlaakan saemien kultuvrese, *museaođastussii jïh Kultuvrelutnjemasse vuesiehtimmien åvteste.
Sámi kulturbargu lea mielde addimin gullevašvuođa, loaktima, identitehta ja eallinkvalitehta.
Saemien kultuvrebarkoe lea mietie vedtieminie ektiedimmiem, murriedimmiem, identiteetem jïh stujmiekvaliteetem.
Dasa lassin addet dat deaŧalaš bargosajiid smávva servodagain.
Dan lissine vedtieh dah vihkeles barkoesijjide onne siebriedahkine.
Danne lea kultuvra vuoruhuvvon bajás Sámedikkis.
Dannasinie kultuvre bæjjese #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> Saemiedigkesne.
Sámediggi vuorjašuvvá dainna go ohppiidlohku geain lea sámegiella nubbingiellan ain njiedjá.
Saemiedigkie dejnie vaajva goh learohkelåhkoe giej lea saemiengïele mubpiengïeline annje luajhtede.
Oahppit geain lea sámegiella nubbin giellan eai oahpa giela doarvái bures nu ahte šattašedje doaibmi guovttegielagin, ja leat ollu hástalusat mat čatnasit sámegiela oahpahussii, mii dagaha dan ahte ollu oahppit atnet dan liigenoađđin skuvlaárgabeaivvis.
Learohkh giej lea saemiengïele mubpine gïeline eah gïelem lïerh nuekies hijvenlaakan nimhtie ahte sjidtieh funksjovnelle #gööktengïeleh<adj><ess>, jïh leah jeenje haestemh mah *čatnasit saemiengïelen ööhpehtæmman, mij dam dorje ahte jeenje learohkh dam utnieh *liigenoađđin skuvleaarkebiejjesne.
Sámediggi háliida jorgalahttit dán ovdáneami earret eará oahpahusmálliid geahčadeami bokte fágas sámegiella nubbingiellan.
Saemiedigkie sæjhta #jarkoestidh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><inf> daam evtiedimmiem gaskem jeatjah ööhpehtimmiegoeri vuejnemen baaktoe faagesne saemiengïele mubpiengïeline.
Olmmošlohku sámi guovlluin njiedjá ain.
Almetjelåhkoe saemien dajvine annje luajhtede.
Erenoamážit nuorra nissonolbmot fárrejit eret.
Joekoenlaakan noere nyjsenæjjah raejeste juhtieh.
Danne lea deaŧalaš fievrridit dakkár politihka mii geasuhišgoahtá eanet nissonolbmuid sámi guovlluide.
Dannasinie vihkele foeresjidh dagkeres politihkem mij jeenje nyjsenæjjide giesiegåata saemien dajvide.
Okta sivva manne olbmot háliidit ássat sámi ássanguovlluin, lea oktavuohta sohkii ja sámi gillii ja kultuvrii.
Akte sjïeke mïnnin almetjh sïjhtedh veasodh saemien veasomedajvine, lea gaskese slïektese jïh saemien gïelese jïh kultuvrese.
Olbmuin ferte dattetge maiddái leat juoga mainna birget.
Almetji tjuara darhkan aaj årrodh naakene mejnie bïerkenibie.
Eanet áŋgiruššan sámi ealáhusain buktá ássama giliide.
Jeenje eadtjaldovveme saemien jielieminie buakta veasomem byjjide.
Barggolašvuođa oassi vuođđoealáhusain lea njiedjan, seammás leat unnit ođđa ásaheamit ealáhusovddidandoaibmaguovllus.
*Barggolašvuođa boelhke våaromejielieminie luajhtadamme, seamma tïjjen leah unnebe orre tseegkemh jielemenevtiedimmievierhkiedajvesne.
Sámedikki ealáhuspolitihkas deattuhuvvo eanet báikegottiid ovddideapmi, ođđaháhkan, gelbbolašvuođa ovddidandoaibmabijut ja ealáhushutkan.
Saemiedigkien jielemepolitihkesne #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> jeenje sijjiegedtiej evtiedimmie, orreskååffeme, maahtaldahken evtiedimmieråajvarimmieh jïh jielemehæhtadimmie.
Sámi guovlluin ferte movttiidahttit ásahemiide.
Saepmien dajvine tjuara tseegkemidie eadtjaldehtedh.
Seammás ferte vuođđoealáhusaide sihkkarastit buriid rámmaeavttuid.
Seamma tïjjen tjuara våaromejieliemidie gorredidh buerie mieriekrïevemidie.
Sámiid eana- ja resursavuoigatvuođaid lága bokte nannen ja vuoigatvuohta ealáhusbargui mearkkaša ollu ássamii sámi guovlluin, sámi kultuvrii ja kulturovddideapmái.
Saemiej eatneme- jïh vierhtiereaktaj laaken baaktoe nænnoestimmie jïh reakta jielemeborkese krööhkeste jeenje veasoemasse saemien dajvine, saemien kultuvrese jïh kultuvreevtiedæmman.
Danne leat Sámedikkis stuorra vuordámušat viidáset bargui Sámi vuoigatvuođalávdegotti II čuovvolemiin ja Riddoguolástuslávdegotti čuovvolemiin.
Dannasinie Saemiedigkesne stoere vuartoeh vijrebe borkese Saepmien reaktanmoenehtsen IJ dåeriedimmine jïh *Riddoguolástuslávdegotti dåeriedimmine.
Sámi servodat lea rievdamin.
Saemien siebriedahke lea jorkestovveminie.
Eanet ja eanet sápmelaččat válljejit ásaiduvvat gávpogiidda ja čoahkkebáikkiide.
Jeenje jïh jeenje saemieh veeljieh orrijidh staaride jïh tjåahkesijjide.
Danne ferte Sámediggi maiddái bargat dan ala ahte šaddet oadjebas ja buorit ássan- ja eallineavttut sámiide gávpogiin, ja ovddidit daid.
Dannasinie tjuara Saemiedigkie aaj barkedh dan nelnie ahte sjidtieh jearsoes jïh buerieh veasome- jïh stujmiemoenemetsiehkieh saemide staarine, jïh evtiedieh dejtie.
Dát gáibida árjjalaš ja heivehuvvon politihka, ja gáibida buori gulahallama báikkálaš eiseválddiiguin.
Daate kreava eadtjohke jïh sjïehtelovveme politihkem, jïh kreava buerie gaskesadtemem voenges åejvieladtjigujmie.
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 23.02.12 dii. 11.00.
Aamhtesen gïetedalleme illesovvi 23.02.12 ts. 11.00.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
214. siidu 379 siiddus
214. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Vuođđogiella: Dárogiella
Våaromegïele: Daaroengïele
pseudo_tmx_data/SP-06-2012_sme2sma.tmx

File: pseudo_tmx_data/SP-06-2012_sme2sma.tmx

Ášši/Sak PFL 002/12
Aamhtese/*Sak *PFL 002/12
Ášši/Sak DC 006/12
Aamhtesen/*Sak DC 006/12
Ovttasbargošiehtadus Sámedikki ja Stáhtavuvddiid gaskka
Ektiebarkoelatjkoe Saemiedigkien jïh Staateskåaki gaskemsh
Arkiivaáššenr..
*Arkiivaáššenr..
10/618906 / 25 - 58
10/618906 / 25 - 58
Meannudeamit
Gïetedallemh
Politihkalaš dássi Beaivi Áššenr.
Politihkeles daltese Biejjie *Áššenr.
Sámediggeráđđi 17.01.12 SR 011/12 Plána- ja finánsalávdegoddi 20.–21.02.12 PFL 002/12 Sámedikki dievasčoahkkin 22.–24.02.12 DC 006/12
Saemiedigkieraerie 17.01.12 *SR 011/12 Soejkesje- jïh *finánsalávdegoddi 20.–21.02.12 *PFL 002/12:n Saemiedigkien dïevestjåanghkoen 22.–24.02.12 DC:h 006/12
Ášši meannudeapmi álggahuvvui 23.02.12 dii. 11.00
Aamhtesen gïetedalleme aelkiehtovvi 23.02.12 ts. 11.00
I Mildosat
I *Mildosat
Nr. Beaivi Geas/Geasa Namahus
#Nr<n><abbr><nom> Biejjie Giesnie/Gïese Lahtese
17.01.12 Sámediggeráđdi/Sametingsrådet Ášši/Sak 011/12 Ovttasbargoeišhtadus gaskal Sámedikki ja Statskog SF / Samarbeidsavtale mellom Sametinget og Statskog SF
17.01.12 *Sámediggeráđdi/Sametingsrådeth Aamhtesen/*Sak 011/12 *Ovttasbargoeišhtadus gaskesne Saemiedigkien jïh Statskogen SF:n/Sf:n / *Samarbeidsavtale *mellom Saemiedigkien *og Statskogen SF:n/Sf:n
20.01.12 Sámediggepresideanta Egil Olli ja Statskog SF stivrajođiheaddji Marit Arnstad / Sametgingspresiden Egil Olli og styreleder i Statskog SF Marit Arnstad
20.01.12 Saemiedigkiepresideente Egil Ollijjen jïh Statskogen SF/Sf ståvroejuhtiehtæjja Marijjh *Arnstad / *Sametgingspresiden Egil Olli *og *styreleder i. Statskogen SF/Sf Marijjh *Arnstad
Ovttasbargoeišhtadus gaskal Sámedikki ja Statskog SF/Samarbeidsavtale mellom Sametinget og Statskog SF
*Ovttasbargoeišhtadus gaskesne Saemiedigkien jïh Statskogen SF:n/Sf:n/*Samarbeidsavtale *mellom Saemiedigkien *og Statskogen SF:n/Sf:n
Sámediggi/Sametinget/Statskog SF Komeantaoassi Ovttasbargoeišhtadussii gaskal Sámedikki ja Statskog SF/ Kommentardel til Samarbeidsavtale mellom Sametinget og Statskog SF
Saemiedigkie/Saemiedigkien/Statskogen SF/Sf *Komeantaoassi *Ovttasbargoeišhtadussii gaskesne Saemiedigkien jïh Statskogen SF:n/Sf:n/ *Kommentardel *til *Samarbeidsavtale *mellom Saemiedigkien *og Statskogen SF:n/Sf:n
Sámediggi / Sametinget Ášši 21/10 Sámedikki minerálaplánaveahkki minerálaresurssaid iskkadeapmái ja doaimmaheapmái/Sak 21/10 Sametinget mineralveileder for undersøkelser og drift på mineralressurser 17.06. 2010 Sámedikkis Statskog SF:ii/ Sametinget til Statskog SF Sámedikki minerálaplánaveahkki minerálaresurssaid iskkadeapmái ja doaimmaheapmái / Sametingets mineralveileder for undersøkelser og drift på mineralressurser
Saemiedigkie / Saemiedigkien Aamhtese 21/10 Saemiedigkieh *minerálaplánaveahkki *minerálaresurssaid goerehtæmman jïh #darjome<n><der_car><adj><sg><ill>/*Sak 21/10 Saemiedigkieh *mineralveileder *for *undersøkelser *og *drift *på *mineralressurser 17.06. #2010<adj><ord><attr><attr> jaepien Saemiedigkesne Statskogen SF:se/Sf:se/ Saemiedigkien *til Statskogen SF:m/Sf:m Saemiedigkien *minerálaplánaveahkki *minerálaresurssaid goerehtæmman jïh #darjome<n><der_car><adj><sg><ill> / *Sametingets *mineralveileder *for *undersøkelser *og *drift *på *mineralressurser
II Evttohusat ja mearkkašumit
IJ Uvtelassh jïh mïerhkesjimmieh
Sámediggeráđi mearrádusárvalus:
Saemiedigkieraerien mieriedimmieaajmoe:
Sámediggi dohkkeha ovttasbargošiehtadusa gaskal Sámedikki ja Statskog SF maid sámediggepresideanta Egil Olli ja Statskog SF stivrajođiheaddji Marit Arnstad soabaiga ođđajagimánu 20. b. 2012.
Saemiedigkie ektiebarkoelatjkoem dåhkasjahta gaskesne Saemiedigkien jïh Statskogen SF:n/Sf:n maam saemiedigkiepresideente Egil Ollijjen jïh Statskogen SF:n/Sf:n ståvroejuhtiehtæjja Marijjh *Arnstad tsïengelen latjkajigan 20. b. 2012.
Plána- ja finánsalávdegotti árvalus
Soejkesje- jïh *finánsalávdegotti aajmoe
Álgu
#Álgu<np><sg><nom>
Sámediggeráđđi ja Statsskog SF leat šiehtadallan ovttasbargošiehtadusa areálahálddašanáššiid oktavuođas.
Saemiedigkieraerie jïh Statsskogen SF/Sf raarahtalleme ektiebarkoelatjkoen goelpeneståaroereeremeaamhtesi gaskesisnie.
Dát šiehtadus ovddiduvvo dál Sámediggái dohkkeheapmái.
Daate latjkoe daelie #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> Saemiedægkan jååhkesjæmman.
Evttohusat
Uvtelassh
Evttohus 1
Uvtelasse 1
Evttohus Norgga sámiid riikkasearvvis (NSR):
Uvtelasse Nöörjen saemiej rïjhkensiebresne (NSR):
Lasseevttohus ráđi evttohusa ektui:
#Lasse<np><ant><m><cmp_sgnom><cmp>uvtelasse raerien uvtelassen muhteste:
Sámediggi lea guhkit áiggi moaitán ollu Statsskoga vuođđohálddašemiid, erenoamážit daid mat mearkkašit eahpemáhcahahtti sisabahkkemiid daidda guovlluide gos sámi vuoigatvuođat eai leat vel čielgasat.
Saemiedigkie guhkebe tïjjem laajhteme jeenje Statsskogen våaromereeremidie, joekoenlaakan dejtie mah krööhkestieh *eahpemáhcahahtti *sisabahkkemiid dejtie dajvide sijjesne saemien eah reaktah annje leah tjïelkes.
Go ovttasbargošiehtadus gaskal Sámedikki ja Statsskog SF dahkkojuvvui, de deattuhii Sámediggi čuovvovačča:
Goh ektiebarkoelatjkoe gaskesne Saemiedigkien jïh Statsskogen SF:n/Sf:n dorjesovvi, dellie tjïelkestehti Saemiedigkie #minngebe<adj><sg><acc>:
Sámediggi šálloša go váilevaš ovdáneapmi Sámi vuoigatvuođalávdegotti II čuovvoleamis dahká dárbbašlažžan gávdnat gaskaboddasaš čovdosiid mat eai mearkkaš sámi vuoigatvuođaid dohkkeheami.
Saemiedigkie gaatelassja goh fååtesæjja evtiedimmie Saepmien reaktanmoenehtsen IJ dåeriedimmesne dorje #daerpies<adj><ess> gaavnedh *gaskaboddasaš *čovdosiid eah mah krööhkesth saemien reaktide jååhkesjimmiem.
Vuoigatvuođaid ja hálddašeami čielggadeami ovdáneapmi sámi guovlluid várá Romssa fylkka rájes máttás guvlui ferte vuoruhuvvot bajás sihke Sámedikki ja Ráđđehusa bealis.
Reaktaj jïh reeremen salkehtimmien evtiedimmie saemien dajvide *várá Romsan fylhken raejeste *máttás dajvese tjuara bæjjese #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> dovne Saemiedigkien jïh Reerenassen bielesne.
Dán ovttasbargošiehtadusa dahkan ii galgga man ge láhkai áddejuvvot molssaeaktun vuoigatvuođadohkkeheapmái..
Daan ektiebarkoelatjkoen ij darjome edtjh man gænnah vuakan #aerviedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p1><pl> alternatijvine reaktanjååhkesjæmman..
Sámediggi atná moaittehahttin go Statsskog čađaha daid opmodagaid arronderenvuovdimiid maid dat odne hálddaša, muhto gos vuoigatvuođadilit eai leat loahpalaččat čielggaduvvon.
Saemiedigkie åtna *moaittehahttin goh Statsskog tjïrrehte dejtie eegide *arronderenvuovdimiid mejtie dïhte daenbiejjien reerie, mohte sijjesne eah reaktantsiehkieh minngemes tjïelkh.
Ferte deattuhit ahte Sámedikkis eai leat fápmudusat konsulteret areálahálddašemiid birra ja vejolaččat mieđihit daidda, guoskevaš guovlluid vejolaš vuoigatvuođaeaiggádiid ektui.
Tjuara tjïelkestehtedh ahte Saemiedigkien eah leah stillemh *konsulteret goelpeneståaroereeremi bïjre jïh *vejolaččat dejtie nårtodh, sjyöhtehke dajvide kaanne reaktanaajhteri muhteste.
Dán oktavuođas deattuhuvvo maiddái ahte oasit dain eatnamiin maid Statsskog hálddaša, leat areálat main lea rádjerasttideaddji boazodoallu.
Daennie gaskesisnie aaj #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> ahte boelhkh dejnie eatnaminie aaj Statsskogen reerie, leah goelpeneståaroeh mejnie lea *rádjerasttideaddji båatsoe.
Go galgá árvvoštallat rievdaduvvon areálageavaheami váikkuhusaid, de galget biddjojuvvot vuođđun dat Sámedikki njuolggadusat mat gusket dasa mo galgá árvvoštallat sámi beroštusaid vuhtiiváldima rievdaduvvon meahccegeavaheami oktavuođas Finnmárkkus, dannego sámi vuoigatvuođain ii galgga leat heajut riektesuodjalus guovlluin máttabealde Finnmárkku go Finnmárkkus.
Goh edtja laejhtedh jarkestovveme goelpeneståaroepråvhkoem dïedti, dellie edtjieh bïejesovvedh våaroeminie dah Saemiedigkien njoelkedassh mah dan dijpieh guktie edtja laejhtedh saemien *beroštusaid seatadimmiem jarkestovveme miehtjiepråvhkoen gaskesisnie Finnmaarhkesne, dannasinie saemien reaktine ij edtjh årrodh geervebe reaktoevaarjelimmie dajvine *máttabealde Finnmaarhken goh Finnmaarhkesne.
Šiehtadus ii sáhte man ge láhkai gáržžidit Sámedikki vejolašvuođa vuosttaldit plánaáššiid Plána- ja huksenlága vuođul.
Ij latjkoe maehtieh maam gænnah vuakan gaertjiedibie Saemiedigkien nuepiem vuastalidh soejkesjeaamhtesidie Soejkesje- jïh tseegkemelaaken dïere.
Šiehtadus ii čilge áššejođu dakkár diliin go Sámediggi ii mieđa areálahálddašemiide.
Ij latjkoe boejhkelh *áššejođu dagkeres tsiehkine goh ij Saemiedigkie håånesken goelpeneståaroereeremidie.
Livččii buorre sihke Sámediggái ja Statsskogii ahte dakkár diliin lea oktasaš áddejupmi das mo áššit galget meannuduvvot viidáseappot.
Lea buerie dovne Saemiedægkan jïh Statsskogese ahte dagkeres tsiehkine lea ektie goerkese dennie guktie aamhtesh edtjieh vijriehkåbpoe gïetedallesovvedh.
Ii šiehtadus ii ge ášši ollislaččat muital makkár vuođđu konsultašuvnnain galgá leat siskkáldasat Sámedikkis.
Ij ij latjkoe gænnah aamhtesem ellieslaakan bïeljelh magkeres våarome konsultasjovnine edtja årrodh *siskkáldasat Saemiedigkesne.
Dasa ferte gávdnat čovdosa ovdalgo šiehtadus boahtá fápmui.
Dan tjuara gaavnedh *čovdosa aarebi latjkoe fååmese båata.
Lávdegotti ráva
Moenehtsen bïhkedimmie
Lávdegottis eai leat eanet mearkkašumit dahje evttohusat ja rávve Sámedikki mearridit čuovvovačča:
Moenehtsen eah leah jeenje mïerhkesjimmieh jallh uvtelassh jïh nihtetjæsta Saemiedigkiem nænnoestidh #minngebe<adj><sg><gen>:
Sámediggi doarju muđui Sámediggeráđi árvalusevttohusa.
Saemiedigkie dåårje voen Saemiedigkieraerien aajmoeuvtelassem.
Johttisápmelaččaidlisttu Per A. Bær evttohus:
@Johtit<ex_vblex><iv><der_nomag><n><cmp_sggen><cmp>+saemie<n><cmp_plgen><cmp>+læstoe<n><sg><gen> Per A./a. Bæren uvtelasse:
Ášši maŋiduvvo boahtte dievasčoahkkimii.
Aamhtesen *maŋiduvvo #Båetije<adj><sg><ill> dïevestjåånghkese.
Evttohus gessojuvvui ruovttoluotta.
Uvtelasse bååstede geasasovvi.
NSR áirras Aili Keskitalo evttohus:
NSR:n saadthalmetje Aili Keskitalon uvtelasse:
Jienasteapmi maŋiduvvo bearjadahkii 24.02.12.
Gïelevedteme *maŋiduvvo bearjadahkese 24.02.12.
Áigemearri ovddidit mearkkašumiid/evttohusaid maŋiduvvui bearjadahkii 24.02.12.
Tïjjemierie evtiedieh mïerhkesjimmiej/uvtelasside *maŋiduvvui bearjadahkese 24.02.12.
Mearradus:
*Mearradus:
Jienasteapmi maŋiduvvo bearjadahkii 24.02.12.
Gïelevedteme *maŋiduvvo bearjadahkese 24.02.12.
Áigemearri ovddidit mearkkašumiid/evttohusaid maŋiduvvui bearjadahkii 24.02.12 dii. 08.30
Tïjjemierie evtiedieh mïerhkesjimmiej/uvtelasside *maŋiduvvui bearjadahkese 24.02.12 ts. 08.30
Evttohus 2 Áirras Geir Tommy Pedersen, NSR/SáB, BB:a sámediggiejoavku, Árjá, Samer bosatt i Sør-Norge, Åarjel-Saemiej Gïelh evttohus:
Uvtelasse 2 Saadthalmetje Geir Tommy Pedersen, NSR/*SÁB, *BB:a. *sámediggiejoavku, *Árjá, *Samer *bosatt i. Sør-Norgen, #Åarjel<np><attr>-*Saemiej *Gïelh uvtelasse:
Ođđa lasseevttohus:
Orre lissieuvtelasse:
Sámediggi ii leat dohkkehan Statsskog SF vuoigatvuođa hálddašit eatnamiid máttabealde Finnmárkku, muhto Sámediggi diehtá ahte Stuorradiggi Stuorradikki eanetlohkomearkkašumis Innst. 153 S (20102011) Om kapitalforhøyelse og statlig lån til Statsakog SF addá ráđđehussii vejolašvuođa árvvoštallat bieđggus mihtádusaid arronderenvuovdima Nordlánddas ja Romssa fylkkas.
Ij saemiedigkie dåhkasjahteme Statsskogen SF/Sf reaktam reeredh eatnamidie *máttabealde Finnmaarhken, mohte Saemiedigkie daajra ahte Stuorradiggi Stuorradiggijjen gellientaalemïerhkesjimmesne *Innst. 153 #S<n><abbr><pl><nom> (20102011:m) *Om *kapitalforhøyelse *og *statlig *lån *til *Statsakog SF:h/Sf:h reerenassese vadta nuepiem laejhtedh barras *mihtádusaid *arronderenvuovdima Nordlaantesne jïh Romsan fylhkesne.
Sámediggi lea guhkit áiggi moaitán ollu Stáhtavuvddiid eanahálddašemiid, erenoamážit go sisabahkkemiid ii sáhte máhcahit dakkár guovlluin gos sámi vuoigatvuođat eai vel leat čielgasat.
Saemiedigkie guhkebe tïjjem laajhteme jeenje Staateskåaki eatnemereeremidie, joekoenlaakan goh *sisabahkkemiid ij maehtieh jarkahtidh dagkeres dajvine sijjesne saemien eah reaktah annje tjïelkes.
Ođđajagi 20. b. 2012 mannosaš ovttasbargošiehtadusa oktavuođas gaskal Sámedikki ja Statsskog SF deattuhii Sámediggi čuovvovačča:
Orrejaepien 20. b. 2012:n *mannosaš ektiebarkoelatjkoen gaskesisnie gaskesne Saemiedigkien jïh Statsskogen SF:n/Sf:n tjïelkestehti Saemiedigkie #minngebe<adj><sg><gen>:
Sámediggi čujuha dasa ahte ovdáneapmi vuoigatvuođaid ja hálddašeami čielggadeamis sámi guovllus máttabealde Finnmárkku ferte vuoruhuvvot hui bajás, sihke Sámedikki ja Ráđđehusa bealis.
Saemiedigkie dan tjaatseste ahte evtiedimmie reaktaj jïh reeremen salkehtimmesne saemien dajvesne *máttabealde Finnmaarhken tjuara #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> dan bæjjese, dovne Saemiedigkien jïh Reerenassen bielesne.
Sámediggi šálloša go váilevaš ovdáneapmi Sámi vuoigatvuođalávdegotti II čuovvoleamis.
Saemiedigkie gaatelassja goh fååtesæjja evtiedimmie Saepmien reaktanmoenehtsen IJ dåeriedimmesne.
Dát addá dakkár dárbbu ahte gávdnat gaskaboddasaš čovdosiid eanahálddašemiid oktavuođas, ja ođasmuvvi resurssaid geavaheami oktavuođas dain guovlluin.
Daate vadta dagkeres daerpiesvoetem ahte gaavnebe *gaskaboddasaš *čovdosiid eatnemereeremidie gaskesisnie, jïh *ođasmuvvi vierhtiej pråvhkoen gaskesisnie dejnie dajvine.
Sámediggi áiddostahttá ahte vejolaš mieđiheapmi Statsskog SF eanahálddašemiide ii sáhte áddejuvvot sámi vuoigatvuođaid čielggadeapmin.
Saemiedigkie *áiddostahttá ahte kaanne nårtome Statsskogen SF/Sf eatnemereeremidie ij maehtieh #aerviedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> saemien reaktaj salkehtimmine.
Čujuhuvvo dán oktavuođas maiddái EBD aiddostahttimiidda (EBD neahttasiiddut 03.06.2011) ahte vuovdima oktavuođas dakkár guovlluin mat gusket Sámi vuoigatvuođalávdegotti 2:ii galgá dahkkojuvvot čielggasin oastái ahte daidda vuoigatvuođaide mat das ležžet vuovdemihtádussii, ii gusto vuovdin, ja ahte Statskog ii sáhte váldit ovddasvástádusa dain vejolaš hehttehusain maid dát mielddisbuktá oastái boahtteáiggis.
Tjaatseståvva daennie gaskesisnie aaj *EBD tjïertestimmide (*EBD nehtebielieh 03.06.2011) ahte doekemen gaskesisnie dagkeres dajvine mah dijpieh Saepmien reaktanmoenehtsen 2:se edtja dorjesovvedh tjïelkesinie åestiejasse ahte dejtie reaktide mah dennie leah *vuovdemihtádussii, ij davvoeh doekijinie, jïh ahte ij Statskog maehtieh ååktedh dïedtem dejnie kaanne dåeriesmoerine mejtie daate åestiejasse mealtan buakta #båetije aejkie<n><sg><ine>.
Ferte deattuhit ahte Sámedikkis ii leat váldi dahkat šiehtadusaid mat gáržžidit dahje hilgot vuoigatvuođaeaiggádiid doaimmaid guoskevaš guovlluin.
Tjuara tjïelkestehtedh ahte Saemiedigkien ij leah stilleme darjodh latjkojde mah gaertjiedieh jallh beelhkieh reaktanaajhteri darjoemidie sjyöhtehke dajvine.
Deattuhuvvo maiddái ahte osiin dain eatnamiin maid Statsskog hálddaša, doaimmahuvvo rájiidrasttideaddji boazodoallu.
aaj #Tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> ahte boelhkine dejnie eatnaminie aaj Statsskogen reerie, dijpesåvva *rájiidrasttideaddji båatsoe.
Go guoská dan árvvoštallamii váikkuhusaid areálaid rievdaduvvon geavaheamis, de ii galgga sámi vuoigatvuođain guovlluin máttabealde Finnmárkku leat heajut riektesuodjalus go guovlluin Finnmárkkus.
Goh dæjpa dan vierhtiedæmman dïedti goelpeneståaroej jarkestovveme pråvhkosne, dellie ij edtjh saemien reaktine dajvine *máttabealde Finnmaarhken årrodh geervebe reaktoevaarjelimmie goh dajvine Finnmaarhkesne.
Šiehtadus ii sáhte man ge láhkai gáržžidit Sámedikki vejolašvuođa vuosttaldit plánaáššiid Plána- ja huksenlága vuođul.
Ij latjkoe maehtieh maam gænnah vuakan gaertjiedibie Saemiedigkien nuepiem vuastalidh soejkesjeaamhtesidie Soejkesje- jïh tseegkemelaaken dïere.
Berre čielggaduvvot mo vejolaš konsultašuvnnaid bohtosat galget dieđihuvvot Sámediggái.
Byöroe guktie #tjïelkedh<vblex><iv><der_d><vblex><der_passl><vblex><iv><inf> kaanne konsultasjovni illedahkh edtjieh Saemiedægkan #bïeljelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>.
Šiehtadus ii čilge áššejođu dakkár diliin go Sámediggi ii mieđa areálahálddašemiide.
Ij latjkoe boejhkelh *áššejođu dagkeres tsiehkine goh ij Saemiedigkie håånesken goelpeneståaroereeremidie.
Livččii buorre sihke Sámediggái ja Statsskogii ahte dakkár diliin lea oktasaš áddejupmi das mo áššit galget meannuduvvot viidáseappot.
Lea buerie dovne Saemiedægkan jïh Statsskogese ahte dagkeres tsiehkine lea ektie goerkese dennie guktie aamhtesh edtjieh vijriehkåbpoe gïetedallesovvedh.
III Jienasteapmi
I-II/II-I/III Gïelevedteme
39 áirasis ledje 37 čoahkis.
39 saadthalmetjen lin 37 *čoahkis.
Jienasteapmi dahkkojuvvui čuovvovaš vuogi mielde:
Gïelevedteme minngebe vuekien mietie dorjesovvi:
Evttohus 1 gessojuvvui ruovttoluotta.
Uvtelasse 1 bååstede geasasovvi.
Evttohus 2 - Ođđa lasseevtohus mearriduvvui 34 jienain 3 jiena vuostá.
Uvtelasse 2 - Orre *lasseevtohus nænnoestovvi 34 tjoejine 3:n tjoejen vuestie.
Plána- ja finánsalávdegotti ráva mearriduvvui 34 jienain 3 jiena vuostá.
Soejkesje- jïh *finánsalávdegotti bïhkedimmie nænnoestovvi 34 tjoejine 3:n tjoejen vuestie.
IV Beavdegirjelasáhusat
I-V/IV Buertiegærjalissieh
Dán áššis ii ovddiduvvon beavdegirjelasáhus.
Daennie aamhtesisnie ij evtedh buertiegærjalissie.
V Sáhkavuorrolistu ja replihkat
#V<n><abbr><sg><gen> Lahtestimmielæstoe jïh lahtesh
Sáhkavuorru Replihkka 1 Aili Keskitalo, áššejođiheaddji
Lahtestimmie Lahtese 1 Aili Keskitalo, aamhtesejuhtiehtæjja
2 Willy Ørnebakk Aili Keskitalo Geir Tommy Pedersen Willy Ørnebakk
2 Willy Ørnebakkem Aili Keskitalo Geir Tommy Pedersen Willy Ørnebakk
3 Geir Tommy Pedersen Ronny Wilhelmsen Ann-Mari Thomassen Willy Ørnebakk Geir Tommy Pedersen
3 Geir Tommy Pedersen Ronny Wilhelmsen Ann-Marien Thomassen Willy Ørnebakkem Geir Tommy Pedersen
4 Randi A. Skum Geir Tommy Pedersen Randi A. Skum
4 Randi A./a. Skum Geir Tommy Pedersen Randi A./a. Skum
5 Per Andersen Bæhr Geir Tommy Pedersen Per Andersen Bæhr
5 Per Andersen Bæhr Geir Tommy Pedersen Per Andersen Bæhr
6 Ragnhild Melleby Aslaksen Geir Tommy Pedersen Jørn Are Gaski Anders Somby jr. Ragnhild Melleby Aslaksen
6 Ragnhild Mellebyem Aslaksen Geir Tommy Pedersen Jørn Are Gaski Anders Somby #jr<n><abbr><nom> Ragnhild Mellebyem Aslaksen
7 Jarle Jonassen Aili Keskitalo Geir Tommy Pedersen Willy Ørnebakk Jarle Jonassen
7 Jarle Jonassen Aili Keskitalo Geir Tommy Pedersen Willy Ørnebakkem Jarle Jonassen
8 Egil Olli
8 Egil Olli
9 Willy Ørnebakk
9 Willy Ørnebakk
10 Arthur Tørfoss
10 Arthur Tørfoss
11 Toril Bakken Kåven
11 Toril Bakken Kåven
12 Geir Tommy Pedersen
12 Geir Tommy Pedersen
13 Toril Bakken Kåven
13 Toril Bakken Kåven
14 Per Andersen Bæhr Willy Ørnebakk, čoahkkinortnegii Willy Ørnebakk, čoahkkinortnegii Aili Keskitalo, čoahkkinortnegii Per Andersen Bæhr, čoahkkinortnegii Aili Keskitalo, áššejođiheaddji Jarle Jonassen, čoahkkinortnegii Willy Ørnebakk, čoahkkinortnegii
14 Per Andersen Bæhr Willy Ørnebakk, tjåanghkoeöörnegasse Willy Ørnebakk, tjåanghkoeöörnegasse Aili Keskitalo, tjåanghkoeöörnegasse Per Andersen Bæhr, tjåanghkoeöörnegasse Aili Keskitalo, aamhtesejuhtiehtæjja Jarle Jonassen, tjåanghkoeöörnegasse Willy Ørnebakk, tjåanghkoeöörnegasse
Geir Tommy Pedersen, čoahkkinortnegii
Geir Tommy Pedersen, tjåanghkoeöörnegasse
15 Aili Keskitalo, áššejođiheaddji
15 Aili Keskitalo, aamhtesejuhtiehtæjja
16 Willy Ørnebakk
16 Willy Ørnebakk
17 Per Andersen Bæhr
17 Per Andersen Bæhr
18 Alf Isaksen
18 Alf Isaksen
VI Sámedikki mearrádus
V-I/VI Saemiedigkieh mieriedimmie
Sámediggi dohkkeha ovttasbargošiehtadusa gaskal Sámedikki ja Statskog SF maid sámediggepresideanta Egil Olli ja Statskog SF stivrajođiheaddji Marit Arnstad soabaiga ođđajagimánu 20. b. 2012.
Saemiedigkie ektiebarkoelatjkoem dåhkasjahta gaskesne Saemiedigkien jïh Statskogen SF:n/Sf:n maam saemiedigkiepresideente Egil Ollijjen jïh Statskogen SF:n/Sf:n ståvroejuhtiehtæjja Marijjh *Arnstad tsïengelen latjkajigan 20. b. 2012.
Sámediggi ii leat dohkkehan Statsskog SF vuoigatvuođa hálddašit eatnamiid máttabealde Finnmárkku, muhto Sámediggi diehtá ahte Stuorradiggi Stuorradikki eanetlohkomearkkašumis Innst. 153 S (20102011) Om kapitalforhøyelse og statlig lån til Statsakog SF addá ráđđehussii vejolašvuođa árvvoštallat bieđggus mihtádusaid arronderenvuovdima Nordlánddas ja Romssa fylkkas.
Ij saemiedigkie dåhkasjahteme Statsskogen SF/Sf reaktam reeredh eatnamidie *máttabealde Finnmaarhken, mohte Saemiedigkie daajra ahte Stuorradiggi Stuorradiggijjen gellientaalemïerhkesjimmesne *Innst. 153 #S<n><abbr><pl><nom> (20102011:m) *Om *kapitalforhøyelse *og *statlig *lån *til *Statsakog SF:h/Sf:h reerenassese vadta nuepiem laejhtedh barras *mihtádusaid *arronderenvuovdima Nordlaantesne jïh Romsan fylhkesne.
Sámediggi lea guhkit áiggi moaitán ollu Stáhtavuvddiid eanahálddašemiid, erenoamážit go sisabahkkemiid ii sáhte máhcahit dakkár guovlluin gos sámi vuoigatvuođat eai vel leat čielgasat.
Saemiedigkie guhkebe tïjjem laajhteme jeenje Staateskåaki eatnemereeremidie, joekoenlaakan goh *sisabahkkemiid ij maehtieh jarkahtidh dagkeres dajvine sijjesne saemien eah reaktah annje tjïelkes.
Ođđajagi 20. b. 2012 mannosaš ovttasbargošiehtadusa oktavuođas gaskal Sámedikki ja Statsskog SF deattuhii Sámediggi čuovvovačča:
Orrejaepien 20. b. 2012:n *mannosaš ektiebarkoelatjkoen gaskesisnie gaskesne Saemiedigkien jïh Statsskogen SF:n/Sf:n tjïelkestehti Saemiedigkie #minngebe<adj><sg><gen>:
Sámediggi čujuha dasa ahte ovdáneapmi vuoigatvuođaid ja hálddašeami čielggadeamis sámi guovllus máttabealde Finnmárkku ferte vuoruhuvvot hui bajás, sihke Sámedikki ja Ráđđehusa bealis.
Saemiedigkie dan tjaatseste ahte evtiedimmie reaktaj jïh reeremen salkehtimmesne saemien dajvesne *máttabealde Finnmaarhken tjuara #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> dan bæjjese, dovne Saemiedigkien jïh Reerenassen bielesne.
Sámediggi šálloša go váilevaš ovdáneapmi Sámi vuoigatvuođalávdegotti II čuovvoleamis.
Saemiedigkie gaatelassja goh fååtesæjja evtiedimmie Saepmien reaktanmoenehtsen IJ dåeriedimmesne.
Dát addá dakkár dárbbu ahte gávdnat gaskaboddasaš čovdosiid eanahálddašemiid oktavuođas, ja ođasmuvvi resurssaid geavaheami oktavuođas dain guovlluin.
Daate vadta dagkeres daerpiesvoetem ahte gaavnebe *gaskaboddasaš *čovdosiid eatnemereeremidie gaskesisnie, jïh *ođasmuvvi vierhtiej pråvhkoen gaskesisnie dejnie dajvine.
Sámediggi áiddostahttá ahte vejolaš mieđiheapmi Statsskog SF eanahálddašemiide ii sáhte áddejuvvot sámi vuoigatvuođaid čielggadeapmin.
Saemiedigkie *áiddostahttá ahte kaanne nårtome Statsskogen SF/Sf eatnemereeremidie ij maehtieh #aerviedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> saemien reaktaj salkehtimmine.
Čujuhuvvo dán oktavuođas maiddái EBD aiddostahttimiidda (EBD neahttasiiddut 03.06.2011) ahte vuovdima oktavuođas dakkár guovlluin mat gusket Sámi vuoigatvuođalávdegotti 2:ii galgá dahkkojuvvot čielggasin oastái ahte daidda vuoigatvuođaide mat das ležžet vuovdemihtádussii, ii gusto vuovdin, ja ahte Statskog ii sáhte váldit ovddasvástádusa dain vejolaš hehttehusain maid dát mielddisbuktá oastái boahtteáiggis.
Tjaatseståvva daennie gaskesisnie aaj *EBD tjïertestimmide (*EBD nehtebielieh 03.06.2011) ahte doekemen gaskesisnie dagkeres dajvine mah dijpieh Saepmien reaktanmoenehtsen 2:se edtja dorjesovvedh tjïelkesinie åestiejasse ahte dejtie reaktide mah dennie leah *vuovdemihtádussii, ij davvoeh doekijinie, jïh ahte ij Statskog maehtieh ååktedh dïedtem dejnie kaanne dåeriesmoerine mejtie daate åestiejasse mealtan buakta #båetije aejkie<n><sg><ine>.
Ferte deattuhit ahte Sámedikkis ii leat váldi dahkat šiehtadusaid mat gáržžidit dahje hilgot vuoigatvuođaeaiggádiid doaimmaid guoskevaš guovlluin.
Tjuara tjïelkestehtedh ahte Saemiedigkien ij leah stilleme darjodh latjkojde mah gaertjiedieh jallh beelhkieh reaktanaajhteri darjoemidie sjyöhtehke dajvine.
Deattuhuvvo maiddái ahte osiin dain eatnamiin maid Statsskog hálddaša, doaimmahuvvo rájiidrasttideaddji boazodoallu.
aaj #Tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> ahte boelhkine dejnie eatnaminie aaj Statsskogen reerie, dijpesåvva *rájiidrasttideaddji båatsoe.
Go guoská dan árvvoštallamii váikkuhusaid areálaid rievdaduvvon geavaheamis, de ii galgga sámi vuoigatvuođain guovlluin máttabealde Finnmárkku leat heajut riektesuodjalus go guovlluin Finnmárkkus.
Goh dæjpa dan vierhtiedæmman dïedti goelpeneståaroej jarkestovveme pråvhkosne, dellie ij edtjh saemien reaktine dajvine *máttabealde Finnmaarhken årrodh geervebe reaktoevaarjelimmie goh dajvine Finnmaarhkesne.
Šiehtadus ii sáhte man ge láhkai gáržžidit Sámedikki vejolašvuođa vuosttaldit plánaáššiid Plána- ja huksenlága vuođul.
Ij latjkoe maehtieh maam gænnah vuakan gaertjiedibie Saemiedigkien nuepiem vuastalidh soejkesjeaamhtesidie Soejkesje- jïh tseegkemelaaken dïere.
Berre čielggaduvvot mo vejolaš konsultašuvnnaid bohtosat galget dieđihuvvot Sámediggái.
Byöroe guktie #tjïelkedh<vblex><iv><der_d><vblex><der_passl><vblex><iv><inf> kaanne konsultasjovni illedahkh edtjieh Saemiedægkan #bïeljelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>.
Šiehtadus ii čilge áššejođu dakkár diliin go Sámediggi ii mieđa areálahálddašemiide.
Ij latjkoe boejhkelh *áššejođu dagkeres tsiehkine goh ij Saemiedigkie håånesken goelpeneståaroereeremidie.
Livččii buorre sihke Sámediggái ja Statsskogii ahte dakkár diliin lea oktasaš áddejupmi das mo áššit galget meannuduvvot viidáseappot.
Lea buerie dovne Saemiedægkan jïh Statsskogese ahte dagkeres tsiehkine lea ektie goerkese dennie guktie aamhtesh edtjieh vijriehkåbpoe gïetedallesovvedh.
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 24.02.12 dii. 10.10
Aamhtesen gïetedalleme illesovvi 24.02.12 ts. 10.10
Vuođđogiella: Norsk
Våaromegïele: Norsk
pseudo_tmx_data/SP-08-2012_sme2sma.tmx

File: pseudo_tmx_data/SP-08-2012_sme2sma.tmx

Ášši/Sak EKL 001/12 Ášši/Sak DC 008/12
Aamhtesen/*Sak *EKL 001/12:n Aamhtesen/*Sak DC:n 008/12
Rievdadusat boazodoallohálddašeamis – vuođđu ja eavttut
Jorkestimmieh båatsoereeremisnie – våarome jïh moenemetsiehkieh
Arkiivaáššenr..
*Arkiivaáššenr..
11/249806 / 25 - 58
11/249806 / 25 - 58
Meannudeamit
Gïetedallemh
Politihkalaš dássi Beaivi Áššenr.
Politihkeles daltese Biejjie *Áššenr.
Sámediggeráđđi 17.01.12 SR 012/12 Ealáhus- ja kulturlávdegoddi 20.–21.02.12 EKL 001/12 Sámedikki dievasčoahkkin 22.–24.02.12 DC 008/12
Saemiedigkieraerie 17.01.12 *SR 012/12 Jieleme- jïh kultuvremoenehtse 20.–21.02.12 *EKL 001/12:n Saemiedigkien dïevestjåanghkoen 22.–24.02.12 DC:h 008/12
Ášši meannudeapmi álggahuvvui 23.02.12 dii. 18.30
Aamhtesen gïetedalleme aelkiehtovvi 23.02.12 ts. 18.30
I Mildosat
I *Mildosat
II Evttohusat ja mearkkašumit
IJ Uvtelassh jïh mïerhkesjimmieh
Sámediggeráđi mearrádusárvalus:
Saemiedigkieraerien mieriedimmieaajmoe:
Sámedikki mielas berrešii boazodoalu almmolaš hálddašeapmi buoriduvvot ja nannejuvvot.
Saemiedigkien mïelesne byöroe båatsoen byjjes reereme #bueriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jïh nænnoestovvedh.
Danne lea Sámediggi gearggus konsulteret dáid rievdadusaid birra, nu mo ráđđehus lea mearridan.
Dannasinie lea Saemiedigkie klaerie *konsulteret daaj jorkestimmiej bïjre, nimhtie guktie reerenasse nænnoestamme.
Dat hálddašanstruktuvra maid Eanandoallo- ja biebmodepartemeanta evttoha, guovlostivrraid heaittihemiin ja seammás guovlokantuvrraid sirdimiin fylkkamánnii viđa davimus fylkkain, ii sáhte čađahuvvot.
Dïhte reeremestruktuvre aaj Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente uvtede, dajveståvroej illeminie jïh seamma tïjjen dajvekontovri johtelohkine fylhkemaannan vïjhten @→N> fylhkine, ij maehtieh tjïrrehtovvedh.
Sámediggi deattuha ahte konsultašuvnnat boazodoalu almmolaš hálddašeami rievdadusaid birra sáhttet dušše čađahuvvot dan eavttu vuođul ahte iešguđet ortnegiid ja čovdosiid galgá sáhttit árvvoštallat.
Saemiedigkie tjïelkestahta ahte konsultasjovnh båatsoen byjjes reeremen jorkestimmiej bïjre maehtieh ajve tjïrrehtovvedh dan moenemetsiehkien dïere ahte #fïereguhte<prn><ind><attr> öörnegidie jïh *čovdosiid edtja maehtedh laejhtedh.
Sámediggi čujuha dasa ahte dán áššis: Lea beagginiskkadeami mandáhta ja boazodoallohálddahusa evaluerema bargojoavkku mandáhta ja čoahkádus ráhkaduvvon ja mearriduvvon almmá dan haga ahte Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta lea geahččalan boahtit ovttaoaivilii Sámedikkiin, nu mo boahtá ovdan konsultašuvdnaprosedyraid 8. čuoggás Čielggadusat/máhttovuođđu.
Saemiedigkie dan tjaatseste ahte daennie aamhtesisnie: #Såaltje<n><cmp_sgnom><cmp> goerehtimmien mandaaten jïh båatsoereeremen vuarjasjimmiem barkoedåehkien mandaaten jïh *čoahkádus dorjesovveme jïh namhtah nænnoestovveme dan namhtah ahte Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente voejhkelamme båetedh *ovttaoaivilii Saemiedigkine, nimhtie guktie fraamme båata *konsultašuvdnaprosedyraid 8. #tsiehkie<n><sem_measr_sign><sg><ela> Boejhkehtassh/maahtoevåarome.
Lea hálddašanstruktuvrra mearrideapmi dáhpáhuvvan almmá dan haga ahte lea geahččaluvvon juksat ovttamielalašvuođa konsultašuvdnaprosedyraid čuoggá 1 Ulbmilat vuođul, ja almmá dan haga ahte lea geahččaluvvon čađahit konsultašuvnnaid buori dáhtu mielde konsultašuvdnaprosedyraid čuoggá 6 Oppalaš mearrádusat vuođul.
#Reereme<n><cmp_sgnom><cmp> struktuvren nænnoestimmie namhtah sjugniehtovveme dan namhtah ahte #voejhkelidh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><prfprc> jaksedh *ovttamielalašvuođa *konsultašuvdnaprosedyraid #tsiehkie<n><sem_measr_sign><sg><acc> 1 Ulmieh dïere, jïh namhtah dan namhtah ahte #voejhkelidh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><prfprc> tjïrrehtidh konsultasjovnide buerie vajtelen mietie *konsultašuvdnaprosedyraid tsiehkien 6 *Oppalaš mieriedimmieh dïere.
Eai leat addojuvvon makkárge dieđut hálddašanstruktuvrra rievdadusaid árvvoštallama birra ovdalgo mearrádus lea dahkkojuvvon.
Eah vadtasovveme naan daajroeh reeremestruktuvren jorkestimmiej vierhtiedimmien bïjre aarebi mieriedimmie dorjesovveme.
Eaktun lea biddjojuvvon ahte dievaslaš diehtojuohkin galgá dáhpáhuvvat ášši meannudeami buot dásiin konsultašuvdnaprosedyraid čuoggá 3 Diehtojuohkin vuođul.
Moenemetsiehkine bïejesovveme ahte ellies bïevnese edtja sjugniehtovvedh aamhtesen gïetedallemen gaajhkine daltesinie *konsultašuvdnaprosedyraid tsiehkien 3:n Bïevnesen dïere.
Lea Eanandoallo- ja biebmodepartemeanta čuoččuhan ahte gažaldagat guovlokantuvrraid doaibmasirdin Boazodoallohálddahusas fylkkamánniide eai gula konsultašuvdnaprosedyraid čuoggái 2 Doaibmaguovlu, mii lea boastut.
Lea Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente bagkesamme ahte gyhtjelassh dajvekontovride darjomejohtelohken Båatsoereeremisnie fylhkemaennide eah govlh *konsultašuvdnaprosedyraid #tsiehkie<n><sem_measr_sign><sg><ill> 2 Vierhkiedajve, mij båajhtede lea.
Dat mii mearrida man birra galgá konsulterejuvvot, lea dat ahte sáhttá go doaibmabidju váikkuhit sámi beroštusaid njuolgga.
Dïhte mij nænnoste man bïjre edtja *konsulterejuvvot, lea dïhte ahte maahta goh råajvarimmie saemien dijpedh *beroštusaid rïekte.
Sámediggi gávnnaha ahte Eanandoallo- ja biebmodepartemeanta dán rádjai dán áššis ii leat vuhtii váldán daid mearrádusaid mat leat ráđđehusa mearridan konsultašuvdnaprosedyrain gaskal stáhta eiseválddiid ja Sámedikki.
Saemiedigkie guajhtsede ahte Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente daan raajan daennie aamhtesisnie ij leah vuehtieji ååkteme dejtie mieriedimmide mah reerenassem nænnoestamme *konsultašuvdnaprosedyrain gaskesne staaten åejvieladtji jïh Saemiedigkien.
Sámediggi čujuha dasa ahte departemeantta bovdehus Sámediggái nu gohčoduvvon konsultašuvdnačoahkkimiidda ođđa hálddašanstruktuvrra čađaheami birra, ii mearkkaš konsultašuvdnaprosedyraid ollašuhttima.
Saemiedigkie dan tjaatseste ahte departemeentem Saemiedægkan #bööredh<vblex><tv><der_h><vblex><imp><p3><sg> nimhtie gohtjesovveme konsultasjovnetjåanghkojde orre reeremestruktuvren tjïrrehtimmien bïjre, ij krööhkesth *konsultašuvdnaprosedyraid tjïrrehtimmiem.
Danne ii leat riekta ahte Sámediggi ii leat háliidan konsulteret departemeanttain, nu mo eanandoallo- ja biebmoministtar lea dieđihan Sámediggái.
Dannasinie reaktoe/rïektes ij ahte ij Saemiedigkie sïjhteme *konsulteret departemeentine, nimhtie guktie laanteburrie- jïh beapmoeministere Saemiedægkan bïeljelamme.
Sámediggi deattuha ahte konsultašuvdnaprosedyrat leat váilevaččat čuvvojuvvon dán rádjai dán áššis.
Saemiedigkie tjïelkestahta ahte *konsultašuvdnaprosedyrat libie *váilevaččat #dåeriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> daan raajan daennie aamhtesisnie.
Dat okto gáibida ahte Eanandoallo- ja biebmodepartemeanta gulaskuddamiid čuovvoleamis ferte láhčit dilálašvuođaid duohta konsultašuvnnaide.
Dïhte oktegh kreava ahte Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente *gulaskuddamiid dåeriedimmesne tjuara nuepide laetjedh saetnies konsultasjovnide.
Dakkár konsultašuvnnain ferte addojuvvo vejolašvuohta árvvoštallat iešguđet hálddašanortnegiid daid proseassaiguin mat dárbbašuvvojit dan oktavuođas.
Dagkeres konsultasjovnine tjuara vadtasåvva nuepie #fïereguhte<prn><ind><attr> reeremeöörnegidie laejhtedh dej prosessigujmie mah #daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> dennie gaskesisnie.
Eanandoallo- ja biebmodepartemeantta gulaskuddanevttohusas leat ollu árvvoštallamat main ii leat vuođđu dan vuođđodokumeanttas masa čujuhuvvo.
Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten *gulaskuddanevttohusas leah jeenje vierhtiedimmieh mejnie ij leah våarome dennie våarometjaatsegisnie mïsse tjaatseståvva.
Sámediggi ii sáhte doarjut dan čuoččuhusa ahte: Dálá hálddašanortnet lea sirrejuvvon, uhccán bevttolaš, ja das váilu legitimitehta servodagas muđui.
Ij saemiedigkie maehtieh dåarjodh dam *čuoččuhusa ahte: Daaletje reeremeöörnege lea *sirrejuvvon, onne *bevttolaš, jïh dennie fååtese *legitimitehta siebriedahkesne voen.
Rievdaduvvon hálddašanstruktuvra, nu mo departemeanta evttoha, váikkuhivččii hálddahuslaš dárpmi.
Jarkestovveme reeremestruktuvre, nimhtie guktie departemeente uvtede, dijpie reerije *dárpmi.
Sivvan eahpečielga earuide gaskal boazodoalu ja almmolaš hálddašeami lea dálá hálddašanstruktuvra.
Sjïekine *eahpečielga juakadimmide gaskesne båatsoen jïh byjjes reeremen lea daaletje reeremestruktuvre.
Hálddahusas leat stuorra bealátvuođahástalusat, earret eará ráŋggáštusaid geavaheami oktavuođas.
Reeremisnie leah stoere *bealátvuođahástalusat, gaskem jeatjah bysvehtsi pråvhkoen gaskesisnie.
Boazodoallu deaŧalaš servodatoassálastin ferte gullat stáhtalaš regionála hálddašeapmái.
Båatsoe vihkeles #siebriedahke<n><cmp_sgnom><cmp>#mealtan<adv><der_nomag><n> tjuara govledh staateles regionaale reeremasse.
Boazodoalu mearkkašupmi sámi kultuvrii, ja stáhta riikkaidgaskasaš geatnegasvuođat dan ektui, eaktuda nannoset stáhtalaš regionála hálddašeami.
Båatsoen mïerhkesjimmie saemien kultuvrese, jïh staaten gaskenasjonaale dïedth dan muhteste, tsïhkestahta nænnebe/nænnobe/nænnoesåbpoe staateles regionaale reeremem.
Sámediggi čuoččuha ahte jagi 2011 beagginiskkadeapmi addá buori vuođu dulkot dan láhkai ahte: Hálddahuslaš dárbmi vuosttažettiin čatnasa dan kapasitehtii ja daidda resurssaide mat boazodoallohálddahusas leat.
Saemiedigkie bagkese ahte jaepien #2011<num><sem_year><sg><nom> såaltjegoerehtimmie buerie våaromem vadta doelhkestidh dan nemhtie ahte: Reerije *dárbmi voestegh baadtehtahken dan kapasiteetese jïh dejtie vierhtide mah båatsoereeremen leah.
Dat áddejupmi ahte boazodoalu ja hálddašeami earru lea eahpečielggas, boahtá nuppi bealis Stuorradikki dáhttojuvvon politihka ahte doaibmi boazodoallit galget leat mielde stivrenorgánain, ja nuppi bealis fas Eanandoallo- ja biebmodepartemeantta doabageavaheamis mii eahpečielggasmahttá erohusa gaskal priváhtarievttálaš ja almmolašrievttálaš diliid.
Dïhte goerkese ahte båatsoen jïh reeremen juakadimmie lea *eahpečielggas, mubpede bieleste båata Stuorradiggijjen #sïjhtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> politihkem ahte funksjovnelle #bovtse<n><cmp_sgnom><cmp>#steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><pl><nom> edtjieh årrodh mietie stuvremeorgaanine, jïh mubpene bielesne viht Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten lahtesepråvhkosne mijjieh *eahpečielggasmahttá joekehtsen gaskesne *priváhtarievttálaš jïh *almmolašrievttálaš tsiehkiej.
Moaitámuš boazodoallohálddahusa váilevaš ollislašvuođajurddašeami ja legitimitehta vuostá dovddaha eará eanaberošteddjiid dárbbu hedjonahttit boazodoalu resursa- ja vuoigatvuođavuođu, ja muitala ahte dáža servodagas lea uhccán máhttu dan birra ahte boazodoallu ovddasta minoritehta- ja álgoálbmotkultuvrra.
#Laejhtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> båatsoereeremen fååtesæjja elliesvoetenussjedimmien jïh *legitimitehta vuasta damtehte jeatjah eatnemeaabparæjjaj daerpiesvoeten *hedjonahttit båatsoen vierhtie- jïh reaktanvåaromem, jïh bïeljele ahte daaroen siebriedahkesne lea onnen maahtoe dan bïjre ahte båatsoe *ovddasta *minoritehta- jïh aalkoeåålmegekultuvrem/aalkoeåålmehkultuvrem/aalkoeåålmhkultuvrem.
Stáhta geatnegasvuohta suodjalit boazodoalu sámi kultuvran bealušta sámi iešmearrideami ja iešstivrema ovdáneami áššesuorggis.
Staaten dïedte båatsoem vaarjelidh saemien kultuvrine vaarjele saemien jïjtjereeremem jïh *iešstivrema evtiedimmiem aamhtesesuerkesne.
Sámediggi gávnnaha ahte Eanandoallo- ja biebmodepartemeanta gulaskuddanevttohusainis geahččala rievdadit dan mii lea leamaš gustovaš sámepolitihkka sámelága mearrideami rájes 1987:s.
Saemiedigkie guajhtsede ahte Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente *gulaskuddanevttohusainis voejhkele jarkestidh dam mij orreme *gustovaš saemienpolitihke saemienlaaken nænnoestimmien raejeste 1987. jaepien.
Sámepolitihkalaš ulbmil lea ahte mearridanváldi dakkár áššiin mat erenoamážit gusket sámi álbmogii, galgá sirdojuvvot Sámediggái.
*Sámepolitihkalaš ulmie lea ahte nænnoestimmiereaktah dagkeres aamhtesinie mah joekoenlaakan dijpieh saemien aalmogasse, edtja Saemiedægkan #juhtedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><inf>.
Dán áššis lea Eanandoallo- ja biebmodepartemeantta áigumuš garrasit hedjonahttit sámi stivrejumi ja boazodoallofágalaš váikkuheami almmolaš boazodoallohálddašeapmái.
Daennie aamhtesisnie lea Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten aajkoe garrelaakan *hedjonahttit saemiem *stivrejumi jïh *boazodoallofágalaš dïedten byjjes båatsoereeremasse.
Boazodoallopolitihkka lea eanet go ealáhuspolitihkka dahje resursahálddašanpolitihkka.
Båatsoepolitihke jeenje goh jielemepolitihke jallh vierhtienreeremepolitihke.
Dat lea sámepolitihkka, ja danne eaktuduvvo ahte dat guorrasa dan sámepolitihkalaš ovdáneapmái mas lea leamaš stuorra ovttamielalašvuohta Stuorradikkis ja Sámedikkiin fargga 25 jagi.
Dïhte saemienpolitihke, jïh dannasinie #tsïhkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> dïhte latjkoe dan *sámepolitihkalaš evtiedæmman mesnie orreme stoere *ovttamielalašvuohta Stuorradiggijjesne jïh Saemiedigkine rætnoe 25:m jaepieh.
Sámediggi gávnnaha ahte Eanandoallo- ja biebmodepartemeanta gulaskuddanevttohusastis ii leat árvvoštallan olmmošrievttálaš geatnegasvuođaid sápmelaččaid ektui álgoálbmogin.
Saemiedigkie guajhtsede ahte Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente *gulaskuddanevttohusastis ij laajhteme *olmmošrievttálaš dïedtide saemiej muhteste aalkoeåålmeginie.
Go boahtteáiggi almmolaš boazodoallohálddašanstruktuvra mearriduvvo, de ferte bidjat olmmošrievttálaš geatnegasvuođaid vuođđu.
Goh båetijen aejkien byjjes båatsoereeremestruktuvre nænnoeståvva, dellie tjuara bïejedh *olmmošrievttálaš dïedti våarome.
Dat mearkkaša ahte: Sápmelaččaid vuoigatvuohta iešmearrideapmái ja iešstivremii ON konvenšuvnna vuođul siviila ja politihkalaš vuoigatvuođaid birra artihkkalis 1 ja ON álgoálbmotvuoigatvuođaid julggaštusa artihkkalat 3 ja 4 bealuštit dan ahte Sámediggái ferte addojuvvot mearrideaddji ja deaŧalaš rolla boazodoalu hálddašeamis.
Dïhte krööhkeste ahte: Saemiej reakta jïjtjereeremasse jïh *iešstivremii ON konvensjovnen dïere sivijle jïh politihkeles reaktaj bïjre artihkelisnie 1 jïh ONEN aalkoeåålmegereaktaj/aalkoeåålmehreaktaj/aalkoeåålmhreaktaj deklarasjovnen artihkelh 3 jïh 4 dam vaarjelieh ahte Saemiedægkan tjuara vadtasovvedh nænnoestæjja jïh vihkeles råållan båatsoen reeremisnie.
Dás čujuhuvvo maiddái ON álgoálbmogiid erenoamášdieđiheaddji 11.01.11 mannosaš raportii mas son rávve Norgga konsulteret Sámedikki mearridanválddi sirdima birra Sámediggái dakkár áššiin mat gusket sápmelaččaid árbevirolaš ealáhusaide.
Daelie aaj tjaatseståvva ONEN aalkoeåålmegi #sjïere<adj><cmp_attr><cmp> bïeljelæjja #11.01.11<num><arab><sg><ill><attr> *mannosaš reektehtsasse mesnie dïhte nihtetjæsta Nöörjen *konsulteret Saemiedigkiem nænnoestimmiereaktaj johtelohken bïjre Saemiedægkan dagkeres aamhtesinie mah dijpieh saemiej aerpiesïejhme jieliemidie.
Sápmelaččaid vuoigatvuohta mearridit iežaset vuoruhemiid dakkár áššiin mat gusket sin eallimiid ja eatnamiidda ja hálddašit min iežamet ekonomalaš, sosiála ja kultuvrralaš ovdáneami ILOkonvenšuvnna nr.
Saemiej reakta nænnoestidh jïjtjsh prijoriteradimmide dagkeres aamhtesinie mah dijpieh daj stujmiej jïh eatnamidie jïh reerieh mijjem jïjtjemh ekonomeles, sosijaale jïh kulturelle evtiedimmien *ILOkonvenšuvnna #nr<n><abbr><nom>
169 artihkkala 7 vuođul, bealušta dan ahte Sámediggái addojuvvo deaŧalaš rolla boazodoalu politihkkahábmemis ja hálddašeamis.
169 artihkelh 7:n dïere, vaarjele dam ahte Saemiedægkan vadtasåvva vihkeles råålla båatsoen politihkehammosne jïh reeremisnie.
Viidáseappot bealušta ILO artihkal 15 ahte sápmelaččaid vuoigatvuohta oassálastit boazodoalu hálddašeapmái, galgá sihkkarastojuvvot.
Vijriehkåbpoe vaarjele ILO artihkele 15 ahte saemiej reakta mealtan båatsoen reeremasse, edtja #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>.
Stáhta geatnegasvuohta sihkkarastit ávnnaslaš kulturvuđđosa ON konvenšuvnna vuođul siviila ja politihkalaš vuoigatvuođaid artihkkalis 27 mearkkaša maiddái ahte mii sápmelaččat galgat ieža beassat stivret ja hálddašit dakkár kulturvuđot sámi ealáhusa go boazodoalu.
Staaten dïedte gorredidh *ávnnaslaš *kulturvuđđosa ON konvensjovnen dïere sivijle jïh politihkeles reaktaj artihkelisnie 27 aaj krööhkeste mijjieh saemieh edtjijibie jïjtjh bïesedh stuvredh jïh reeredh dagkeres kultuvrevåaromem saemien jielemen goh båatsoem.
Dán dadjá maiddái Vuođđolága § 110a, namalassii ahte gullá stáhtii láhčit dilálašvuođaid dasa ahte sámi giella, kultuvra ja servodateallin nannejuvvo ja ovddiduvvo.
Daam aaj jeahta Maadthlaaken § 110:n, nommenlæssan ahte staatese gåvla laetjedh nuepide dan ahte saemien gïele, kultuvre jïh siebriedahkejieleme nænnoeståvva jïh #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Sámediggi mihtte ahte eanaš politihkalaš instánssat ja fágainstánssat main lea oktavuohta boazodoallohálddašemiin, ja buot orohagat mat leat ovddidan cealkámuša ja Norgga Boazosápmelaččaid Riikkasearvi, vuosttaldit garrasit Eanandoallo- ja biebmodepartemeantta gulaskuddanevttohusa.
Saemiedigkie *mihtte ahte jeenjemes politihkeles *instánssat jïh *fágainstánssat mejnie lea gaskese båatsoereereminie, jïh gaajhkh sïjth mah #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> evtiedamme jïh Nöörjen Båatsoesaemiej Rïjhkensiebrie, vuastalidh garrebe Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten *gulaskuddanevttohusa.
Sámediggi vuordá ahte dása biddjojuvvo mearrideaddji deaddu.
Saemiedigkie vuarta ahte daase bïejesåvva nænnoestæjja leavloe.
Eanandoallo- ja biebmodepartemeantta váilevaš konsultašuvnnat, ovddalgihtii mearriduvvon árvvoštallamat, ja váilevaš árvvoštallamat evttohusa gaskavuođas gustovaš sámepolitihkkii ja olmmošrievttálaš geatnegasvuođaide, dagahit ahte evttohusa ii sáhte čađahit.
Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten fååtesæjja konsultasjovnh, åvtelhbodti nænnoestovveme vierhtiedimmieh, jïh fååtesæjja vierhtiedimmieh uvtelassen *gaskavuođas *gustovaš saemienpolitihkese jïh *olmmošrievttálaš dïedtide, darjoeh ahte uvtelassem ij maehtieh tjïrrehtidh.
Jus nu, de dat mielddisbuvttášii dakkár almmolaš hálddašeami masa boazodoalus, Sámedikkis ja dalle sámi servodagas ii leat áddejupmi, jáhkku dahje luohttámuš.
Jis nimhtie, dellie dïhte mealtan buakta dagkeres byjjes reeremem mïsse båatsosne, Saemiedigkesne jïh joem saemien siebriedahken ij leah goerkese, vuesiehtimmie jallh *luohttámuš.
Dakkár hálddašeapmi dagahivččii dakkár dili mas buot guoskevaš bealit boazodoalus, sámi servodagat, stáhta eiseválddit, plánaeiseválddit ja eará ealáhusat leat vuoittahallit.
Dagkeres reereme dorje dagkeres tsiehkiem mesnie gaajhke sjyöhtehke bielieh båatsosne, saemien siebriedahkh, staaten åejvieladtjh, soejkesjeåejvieladtjh jïh jeatjah jielemh leah *vuoittahallit.
Jus departemeantta evttohus čađahuvvo, de dat dagaha ahte: Sámediggái lea váttis nammadit áirasiid Boazodoallostivrii, go dat ovddastivččii dakkár hálddašeami man Sámediggi ii doarjjo.
Jis departemeenten uvtelasse tjïrrehtåvva, dellie dïhte dorje ahte: Saemiedægkan geerve nammoehtidh saadthalmetji Båatsoestovrese, goh dah *ovddastivččii dagkeres reeremem maam ij Saemiedigkie dåarjoeh.
Sámediggi ferte árvvoštallat vuoruhit sierra ovttasbarggu boazodoaluin Sámedikki váldečađaheami oktavuođas plána- ja huksenlága vuođul.
Saemiedigkie tjuara laejhtedh prijoriteradidh sjïere ektiebarkoem båatsojne Saemiedigkien *váldečađaheami gaskesisnie soejkesje- jïh tseegkemelaaken dïere.
Sámediggi ferte, Norgga Boazosápmelaččaid Riikkasearvvi mieđihemiin, árvvoštallat nammadit lávdegotti mii galgá čielggadit boazodoallohálddašeami boahtteáiggi organiserema.
Saemiedigkie tjuara, Nöörjen Båatsoesaemiej Rïjhkensiebrien nårtoeminie, laejhtedh nammoehtidh moenehtsem mij edtja tjïelkedidh båatsoereeremen båetijen aejkien öörnemem.
Sámediggi eaktuda ahte Eanandoallo- ja biebmodepartemeanta maŋŋá iežas evttohusa gulaskuddama láhčá dilálašvuođa rivttes ja čoavddusvuđot gulaskuddamiidda almmolaš boazodoallohálddašeami boahtteáiggi hálddašanstruktuvrii.
Saemiedigkie tsïhkestahta ahte Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente mænngan jïjtjse uvtelassen *gulaskuddama laatja nuepiem rïektes jïh *čoavddusvuđot *gulaskuddamiidda byjjes båatsoereeremen båetijen aejkien reeremestruktuvrese.
Dat mearkkaša dan vejolašvuođa ahte iešguđet ortnegat árvvoštallojuvvojit ja ahte eará čovdosat válljejuvvojit go dan maid departemeanta evttoha.
Dïhte krööhkeste dam nuepiem ahte #fïereguhte<prn><ind><attr> öörnegh #laejhtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> jïh ahte jeatjeben *čovdosat veeljesuvvieh goh dan maam departemeente uvtede.
Sámediggi bidjá vuođđun ahte čuovvovaš eavttut galget čuvvojuvvot čuovvolan konsultašuvnnain: Rámmaeavttuid hábmen boazodoalu várás ja boazodoalu almmolaš hálddašeami organiseren galget čuovvut Vuođđolága § 110a ja galget leat čielgasit Norgga olmmošrievttálaš geatnegasvuođaid siskkobealde sápmelaččaid ektui álgoálbmogin.
Saemiedigkie beaja våaroeminie ahte minngebe moenemetsiehkieh edtjieh #dåeriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> dåeriedamme konsultasjovnine: Mieriekrïevemidie hammoedamme båatsoen muhteste jïh båatsoen byjjes reeremen öörnemen edtjieh Maadthlaakem dåeriedidh § 110:m jïh edtjieh årrodh tjïelkebe Nöörjen *olmmošrievttálaš dïedti sisnjelen saemiej muhteste aalkoeåålmeginie.
Dasa gullet iešmearrideapmi, iešstivren, oassálastin ja vuoruheamit iežas ovdáneamis.
Dan guvlieh jïjtjereereme, *iešstivren, mealtan jïh prijoriteradimmieh jïjtjse evtiedimmesne.
Boazodoalu almmolaš hálddašeami organiseren gullá sámepolitihkkii, ja galgá gustot gustovaš sámepolitihkalaš ulbmiliidda.
Båatsoen byjjes reeremen öörneme saemienpolitihkese gåvla, jïh edtja davvodh *gustovaš *sámepolitihkalaš ulmide.
Boazodoalu almmolaš hálddašeami organiseren galgá váikkuhit beaktilis, dárpmolaš hálddašeami mas lea viiddes luohttámuš, doarjja ja legitimitehta, erenoamážit boazodoalu ja sámi servodaga bealis.
Båatsoen byjjes reeremen öörneme edtja dijpedh *beaktilis, *dárpmolaš reeremem mesnie lea vijries *luohttámuš, dåarjoe jïh *legitimitehta, joekoenlaakan båatsoen jïh saemien siebriedahken bielesne.
Ealáhus- ja kulturlávdegotti árvalus
Jieleme- jïh kultuvremoenehtsen aajmoe
Álggahus
Aalkoe
Sámediggi meannuda dán áššis evttohusa mii guoská rievdadusaide boazodoallohálddašeamis - vuođđu ja eavttut.
Saemiedigkie gïetedalla daennie aamhtesisnie uvtelassem mij jorkestimmide dæjpa båatsoereeremisnie - våarome jïh moenemetsiehkieh.
Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta ovddida rievdadusaid hálddašanstruktuvrras, nu ahte guovllustivrrat heaittihuvvojit ja guovllukantuvrrat sirdojuvvojit fylkkamánni vuollásažžan viđa davimus fylkkas.
Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente jorkestimmide evtede reeremestruktuvresne, nimhtie ahte dajvenståvroeh illesuvvieh jïh dajvenkontovrh #juhtedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> fylhkemaennien *vuollásažžan vïjhten @→N> fylhkeste.
Sámediggi eaktuda ahte Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta maŋŋá iežas evttohusa gulaskuddama láhčá albma ja čoavddusvuđot konsultašuvnnaid boahtteáiggi hálddašanstruktuvrra birra almmolaš boazodoallohálddašeamis.
Saemiedigkie tsïhkestahta ahte Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente mænngan jïjtjse uvtelassen *gulaskuddama laatja eensi jïh *čoavddusvuđot konsultasjovnide båetijen aejkien reeremestruktuvren bïjre byjjes båatsoereeremisnie.
Dát mearkkaša dan ahte sii leat rahpasat árvvoštallat sierra lágan ortnegiid ja ahte eará čovdosat go departemeantta evttohus válljejuvvojit.
Daate dam krööhkeste dah leah *rahpasat sjïere laakesne laejhtedh öörnegidie jïh jeatjebe *čovdosat goh departemeenten uvtelasse veeljesuvvieh.
Mearkkašumit
Mïerhkesjimmieh
Lávdegotti unnitlohku, Norgga Sámiid Riikkasearvvi (NSR) lahtut Geir Tommy Pedersen, Mathis Nilsen Eira ja Randi A. Skum ja Norgga Sámiid Riikkasearvvi (NSR) /Sámeálbmotbellodaga (Sáb) lahttu Gunn-Britt Retter, Johttisámiid listta lahttu Per A. Bæhr oaivvildit ahte áigi lea láddan ollislaččat geahčadit boazodoallohálddašeami organiserema.
Moenehtsen unnebelåhkoe, Nöörjen Saemiej Rïjhkensiebrien (NSR:n) lïhtsegh Geir Tommy Pedersen, Mathis Nilsen Eira jïh Randi A./a. Skum jïh Nöörjen Saemiej Rïjhkensiebrien (NSR:n) /Saemienaalmogekrirrien (*Sáb) lïhtsege Gunn-Britt Retter, Juhtijesaemiej læstoen lïhtsege Per A./a. Bæhren jiehtieh ahte tïjje njoetseldh ellieslaakan vuejnedh båatsoereeremen öörnemem.
Dát ferte dahkkojuvvot lávga gulahallamiin ealáhusain ja Sámedikkiin, juste danne go boazodoallu lea erenoamáš sámi ealáhus.
Daate tjuara dorjesovvedh *lávga gaskesadteminie jielieminie jïh Saemiedigkine, dastegh dannasinie goh båatsoe lea sjïere saemien jieleme.
Dán geahčadeami oktavuođas lea maiddái lunddolaš árvvoštallat makkár rolla Sámedikkis galgá leat boahtteáiggi hálddašeami oktavuođas.
Daan vuejnemen gaskesisnie aaj lea iemie laejhtedh magkeres råålla Saemiedigkien edtja årrodh båetijen aejkien reeremen gaskesisnie.
Lávdegotti unnitlohku šálloša go Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta ii leat čađahan duohta konsultašuvnnaid Sámedikkiin ja NBR:in dán áššis, ja oaivvilda ahte almmá dán proseassa haga lea mearrádusvuođđu ođđasis organiseremii ja guovllustivrraid heaittiheapmái menddo váilevaš.
Moenehtsen unnebelåhkoe gaatelassja goh Laanteburrie- jïh ij beapmoedepartemeente tjïrrehtamme saetnies konsultasjovnide Saemiedigkine jïh *NBR:im daennie aamhtesisnie, jïh jeahta ahte namhtah daan prosessen namhtah lea mieriedimmievåarome orresne öörnemasse jïh dajvenståvroej illemasse ååpsen fååtesæjja.
Unnitlohku cuiggoda dan go evttohuvvo sirdit boazodoalu guovllukantuvrraid fylkkamanniid vuollái, earret eará danne go dát háddje deaŧalaš fágabirrasiid ja hehtte sámi ealáhusa ollislaš hálddašeami mii lea deaŧalaš giella- ja kulturguoddi.
Unnebelåhkoe dam åajvahtahta goh #uvtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> juhtedh båatsoem dajvenkontovri #fylhke<n><cmp_sggen><cmp>#munnie<n><nomag><pl><gen> nualan, gaskem jeatjah dannasinie goh daah *háddje vihkeles faagebyjreside jïh hööptie saemien jielemem ellies reeremem mij lea vihkeles gïele- jïh kultuvreguedtije.
Dasa lassin sáhttá leat várra ahte massit divrras boazodoallofágalaš gelbbolašvuođa.
Dan lissine maahta kaanne årrodh ahte biestebe dovre *boazodoallofágalaš maahtaldahkem.
Lávdegotti unnitlohku cuiggoda guovllustivrraid heaittiheami danne go ii oro árvvoštallojuvvon movt boazodoalu ovddastus guovlulaččat ja báikkálaččat galgá gozihuvvot iešmearridanperspektiivvas, ja movt guovllustivrraid doaibma oktavuohtalađasin boazodoalu ja hálddašeami gaskka galgá gozihuvvot.
Moenehtsen unnebelåhkoe åajvahtahta dajvenståvroej illemem dannasinie goh ij årroeh guktie #laejhtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> båatsoen *ovddastus regionaalelaakan jïh byjreskisnie edtja jïjtjereeremeperspektijvesne geehtesovvedh, jïh guktie dajvenståvroej darjome *oktavuohtalađasin båatsoen jïh reeremen gaskemsh edtja geehtesovvedh.
Unnitlogu oaivila mielde "árjjalaš" áššemeannudeapmi ii sáhte leat losit ágga demokratiija ektui ja boazosámi máhtu ektui hálddašanoktavuođas.
Unnebelåhkoen aarvoen mietie "eadtjohke" ij aamhtesegïetedalleme maehtieh årrodh leevlebe *ágga demokratijen muhteste jïh båatsoesaemien maahtoen muhteste reeremegaskesisnie.
Lávdegotti unnitlohku vuorjašuvvá maiddái boazodoalloorohagaid ja siiddaid kapasitehta geažil čuovvolit plána- ja areálaáššiid, ja oaivvilda ahte evttohuvvon ortnet ii sáhte váldojuvvot atnui almmá ahte dát kapasitehta nannejuvvo ja ahte sihkkarastojuvvo boazosámi mielde váikkuheapmi mearrádusproseassain guovlulaš ja báikkálaš dási áššiin.
Moenehtsen unnebelåhkoe aaj vaajva båatsoesïjti jïh sïjti kapasiteeten dïete dåeriedidh soejkesje- jïh goelpeneståaroeaamhtesidie, jïh jeahta ahte #uvtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> ij öörnege maehtieh otnese ååktesovvedh namhtah ahte daate kapasiteete nænnoeståvva jïh ahte båatsoesaemien mietie #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> dïedte mieriedimmieprosessine regionaale jïh voenges daltesen aamhtesinie.
Dasa gullá maiddái dat ahte boazodoalus mielde váikkuheami bokte hálddašeamis guovlulaš dásis ferte leat vuostálastinváldi.
Nehkelh aaj gåvla dïhte ahte båatsosne mietie dïedten baaktoe reeremisnie regionaale daltesisnie tjuara årrodh gïrremestilleme.
Lávdegotti unnitlohku lea fuolastuvvan go vuostálastinváldi mii guovllustivrrain lea leamaš jagi 1978 rájes lea jurddašuvvon sirdojuvvot Fylkkamánni vuollásažžan, earret eará danne go fylkkamánnis leat ollu rollat areálaáššiin.
Moenehtsen unnebelåhkoe lea *fuolastuvvan goh gïrremestilleme mij dajvenståvroej orreme jaepien #1978<num><sem_year><sg><nom> raejeste #ussjedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> #juhtedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><inf> Fylhkemaennieh *vuollásažžan, gaskem jeatjah dannasinie goh fylhkemaennien leah jeenje råållah goelpeneståaroeaamhtesinie.
Lávdegotti unnitlogu oaivila mielde ferte álggahit ođđa proseassa man bokte čilget boahtteáiggi organiserema ja Sámedikki rolla, mas NBR ja Sámediggi leat mielde álggu rájes.
Moenehtsen unnebelåhkoen aarvoen mietie tjuara orre prosessem aelkiehtidh man baaktoe boejhkelidh båetijen aejkien öörnemem jïh Saemiedigkien råållam, mesnie *NBR jïh Saemiedigkie årrodh mietie aalkoen raejeste.
Vuorddedettiin dán čilgehusa, sáhtášii bidjat gaskaboddosaš čovdosiid nu guhká go dain váldojuvvojit vuhtii namuhuvvon bealit nugo ollislaš hálddašeapmi, sámi iešmearrideapmi ja boazodoalu kapasitehta areálaáššiin.
Vuertieminie daam tjïelkestimmiem, maahta bïejedh #annjebodts<adj><sg><nom> *čovdosiid nimhtie guhkiem goh dejnie ååktesovvih vuehtieji moenesovveme bielieh goh ellies reereme, saemien jïjtjereereme jïh båatsoen kapasiteeten goelpeneståaroeaamhtesinie.
Nordkalottfolket lahttu, Toril Bakken Kåven ovddidii čuovvovaš mearkkašumi: Ođđa boazodoalloláhka bođii fápmui 2007:s, ja das leat ollu gaskaoamit boazodoalu hálddašeapmái.
Nordkalottfolketen lïhtsege, Toril Bakken Kåven minngebe mïerhkesjimmiem evtiedi: Orre båatsoelaake fååmese bööti 2007. jaepien, jïh dehtie leah jeenje tsavtshvierhtieh båatsoen reeremasse.
Earret eará leat addojuvvon nannoseappo sankšuvdnavejolašvuođat lága bokte, go mii ovdal lei.
Gaskem jeatjah vadtasovveme nænnebem/nænnobem/nænnoesåbpoem *sankšuvdnavejolašvuođat laaken baaktoe, goh mij aarebi lij.
Berre dohkkehuvvot ahte manná áigi heivehit ođđa lága ealáhusa várás.
Byöroe #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> ahte mænna tïjje sjïehtehtidh orre laakem jielemen muhteste.
Boazolohku muhtun orohagain Finnmárkkus lea guhká leamaš badjin, ja gullo dávjá ahte láhka rihkkojuvvo alimus lobálaš boazologu ektui, guohtonrájit eai doahttaluvvo, guohtonáigemearrádusat jna rihkkojuvvojit.
Bovtselåhkoe #Muvhte<prn><ind><pl><loc> #sïjte<n><pl><loc> Finnmaarhkesne guhkiem bijjene orreme, jïh daamhtah govlesåvva ahte laake meadtasåvva jollemes *lobálaš bovtselåhkoen muhteste, eah gåatomeraejieh ussjedh, #gåatome<n><sem_act><cmp_sgnom><cmp>#tïjje<n><cmp_sgnom><cmp>mieriedimmieh jnv. meadtasuvvieh.
Ođđa boazodoallolága bokte regulerejuvvo boazolohku juohke ovttaskas orohagas, ja dál eai leat šat ollu mat eai leat mearridan boazologu.
Orre båatsoelaaken baaktoe reguleeresåvva bovtselåhkoe #fïerhte<prn><ind><attr> oktegs sïjtesne, jïh daelie eah vielie leah jeenje eah mah nænnoestamme bovtselåhkoem.
Guovllustivrrat leat stáhta gaskaoamit boazodoalu hálddašeamis.
Dajvenståvroeh leah staaten tsavtshvierhtieh båatsoen reeremisnie.
Guovllustivrrain lea deaŧalaš doaibma.
Dajvenståvroej lea vihkeles darjome.
Dan bokte go guovllustivrrain leat olbmot geain lea boazodoallofágalaš duogáš ja olbmot muđui servodagas, lea vejolašvuohta oažžut luohttámuša ja legitimitehta sihke boazodoalus, sámi servodagas oppalaččat ja ii-sámi servodagas.
Dan baaktoe goh dajvenståvrojne leah almetjh giej lea *boazodoallofágalaš duekie jïh almetjh voen siebriedahkesne, lea nuepie åadtjodh *luohttámuša jïh *legitimitehta dovne båatsosne, saemien siebriedahkesne ellieslaakan jïh ij-saemien siebriedahkesne.
Rámiidit go Eanadoallodepartemeanta geahččala čovdosiid mat sáhttet beavttálmahttit boazodoalu ja -hálddašeami eanet ja ahte lea sávaldat váikkuhit dan ahte hálddašeamis livččii nana legitimitehta sihke ealáhusas ja servodagas muđui.
*Rámiidit goh Laanteburriedepartemeente voejhkele *čovdosiid mah maehtieh *beavttálmahttit båatsoen jïh -reeremen jeenje jïh ahte lea sjaavnjoe dijpedh dam ahte reeremisnie lea nænnoes *legitimitehta dovne jieliemisnie jïh siebriedahkesne voen.
Muhto dahkat rievdadusaid ná árrat maŋŋá go boazodoalloláhka lea boahtán fápmui, orru mu mielas unnán jurddašuvvon.
Mohte darjobe jorkestimmide naemhtie aarehken mænngan goh båatsoelaake fååmese båateme, orre mov mïeleste ånnetji #ussjedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Dan sadjái sáhtášii ohcat eará doaibmabijuid maid bokte eanet beavttálmahttit boazodoallolága fápmui boahtima, ja boazodoalu hálddašeami Norggas.
Dan sijjeste maahta jeatjah råajvarimmide ohtsedh mej baaktoe jeenje *beavttálmahttit båatsoelaaken fååmese båetemen, jïh båatsoen reeremem Nöörjesne.
Molssaektosaš čovdosat hástalusaide boazodoalus livčče:
*Molssaektosaš *čovdosat haestiemidie båatsosne lea:
1. Guovllustivrrat bisuhuvvojit nugo odne 3-5 jagi áigodagas viidáseappot.
1. Dajvenståvroeh #tjöödtjestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> goh daenbiejjien 3-5:m jaepieh boelhkesne vijriehkåbpoe.
Dát attášii guovllustivrraide áiggi heivehit ođđa boazologuid ja čoavdit eará hástalusaid mat leat ealáhusas.
Daate dajvenståvrojde vadta tïjjen sjïehtehtidh orre bovtselåhkojde jïh tjuevtedh jeatjah haestiemidie mah jieliemisnie.
2. Evalueren čađahuvvo 3-5 jagi sisa, geahčadan dihte maid eanet sáhtášii buoridit, vejolaš ođđasis organiseren čájeha ahte dáláš organiseren ii doaimma dohkálaččat.
2. vuarjasjimmie tjïrrehtåvva 3-5:n jaepien sïjse, vuejnieminie åvteste maam jeenje maahta bueriedidh, kaanne orresne öörneme vuesehte ahte *dáláš ij öörneme hijvenlaakan juhtieh.
Evalueremis berrejit leat mielde sihke boazodoalu ja eará luondduealáhusaid (eanadoallu, meahcceealáhusat jna) ovddasteaddjit lassin Eanadoallo- ja biebmodepartementii ja Sámediggái.
Vuarjasjimmesne byöroeh årrodh mietie dovne båatsoen jïh jeatjah eatnemenjielemi (laanteburrie, miehtjiejielemh jnv.) saadthalmetjh lissine Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeentese jïh Saemiedægkan.
3. Boazodoallohálddašeapmi bidjá guovddážii dan a) ahte leat ulbmillaš, johtilis ja čielga sankšuvnnat jos ealáhus ii čuovo rámmaeavttuid ja gáibádusaid mat leat mearriduvvon, ja b) sihkkarastá dohkálaš diehtojuohkima sihke boazodollui ja servodahkii muđui.
3. Båatsoereereme jarngese beaja dam #a<n><abbr><sg><acc>) ahte årrodh *ulbmillaš, *johtilis jïh tjïelke *sankšuvnnat jis ij jieleme dåeredh mieriekrïevemidie jïh krïevenasside mah nænnoestovveme, jïh b.) gorrede *dohkálaš bïevnesem dovne båatsose jïh siebriedahkese voen.
Buori diehtojuohkima sihkkarastin lea vealtameahttun deaŧalaš jos galggaš lihkostuvvat das ahte ođđa boazodoalloláhka doahttaluvvo, ja sihkkarastit luohttámuša dasa ahte proseassat dáhpáhuvvet buori vuogi mielde.
Buerien bïevnesen gorredimmie lea @→A> vihkele jis edtja dennie lahkaskidh ahte orre båatsoelaake #ussjedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>, jïh gorredibie *luohttámuša dan ahte prosessh buerie vuekien mietie sjugniehtuvvieh.
Dát sáhttá maiddái váikkuhit buoret legitimitehta sihke boazodoalus ja servodagas muđui.
Daate maahta aaj dijpedh buerebe *legitimitehta dovne båatsosne jïh siebriedahkesne voen.
4. Ásahuvvo sorjjasmeahttun bearráigeahččanorgána mii galgá bearráigeahččat ahte boazodoallu ja hálddašeapmi doaimmahuvvo daid rámmaeavttuide dávistettiin mat leat mearriduvvon.
4. Tseegkesåvva *sorjjasmeahttun vuartasjimmieorgaanem mij edtja vuartasjidh ahte båatsoe jïh reereme dijpesåvva daj mieriekrïevemidie svååreminie mah nænnoestovveme.
Bearráigeahččanorgána berre sáhttit bearráigeahččat buot beliid boazodoalus; dárkkistit boazolohkamiid, lohkat dan oktavuođas jos jahkásaččat dieđihuvvojit spiehkastagat, čuovvut guohtonáigemearrádusaid ja guohtonrájiid, boraspirevahágiid jna.
Vuartasjimmieorgaane byöroe maehtedh vuartasjidh gaajhkide bielide båatsosne; vaaksjodh bovtselohkemidie, jiehtebe dennie gaskesisnie jis fïerhten jaepien #bïeljelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> *spiehkastagat, dåeriedidh gåatometïjjemieriedimmide jïh gåatomeraejide, juvregoerpide jnv.
Ealáhusas leat ollugat juo guhkit áiggi bivdán sorjjasmeahttun bearráigeahččanorgána.
Jieliemisnie leah jïjnjh joe guhkebe tïjjem maadteme *sorjjasmeahttun vuartasjimmieorgaanem.
Dát sáhttá váikkuhit dan ahte eambbogat ožžot luohttámuša vuogádahkii eanet jáhkehahttivuođa boazodoalus.
Daate maahta dam dijpedh ahte *eambbogat åadtjoeh *luohttámuša systeemese jeenje *jáhkehahttivuođa båatsoste.
Evttohusat
Uvtelassh
Evttohus Bargiidbellodaga sámediggejoavkkus (Bb) Knut Store, Inga-Lill Sundset, Heidi Persdatter Greiner Haaker, Margit Eli Anti Oskal ja Inger Jørstad, Norgga Sámiid Riikkasearvvis (NSR) Geir Tommy Pedersen, Mathis Nilsen Eira ja Randi A. Skum, Norgga Sámiid Riikkasearvvi/Sámeálbmotbellodaga (Sáb) lahtus GunnBritt Retter, Árjas Olaf Eliassen ja Johttisámiid listtas (JSL) Per A. Bæhr
Uvtelasse #Bargiidbellodat<np><sg><gen> saemiedigkiedåehkesne (*Bb) Knut Store, Inga-Lill Sundset, Heidi Persdatter Greiner Haaker, Margit Eli Anti Oskal jïh Inger Jørstad, Nöörjen Saemiej Rïjhkensiebresne (NSR:m) Geir Tommy Pedersen, Mathis Nilsen Eira jïh Randi A./a. Skum, Nöörjen Saemiej Rïjhkensiebrien/Saemienaalmogekrirrien (*Sáb) lïhtsegisnie *GunnBritt Retter, Árjesne Olaf Eliassen jïh Juhtijesaemiej læstosne (*JSL) Per A./a. Bæhr
Evttohus 1
Uvtelasse 1
Čuokkis 1: Goalmmát cealkka sirdojuvvo ođđa maŋimuš cealkkan čuoggá guokte vuolde ja rievdaduvvo leat ná: Danne ii leat vejolaš čađahit Eanadoallo- ja biebmodepartemeantta evttohusa ahte heaittihit guovllustivrraid ja seammás sirdit guovllustivrraid fylkkamánni vuollásažžan viđa davimus fylkkas dan hámis go dat dál leat.
#Tsiehkie<n><sem_measr_sign><sg><nom> 1: Gåalmede raajese #juhtedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> orre minngebe raajesinie tsiehkien gööktem nuelesne jïh jarkeståvva naemhtie årrodh: Dannasinie gåaredh ij tjïrrehtidh Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten uvtelassem ahte illedh dajvenståvrojde jïh seamma tïjjen juhtedh dajvenståvroej fylhkemaenniem *vuollásažžan vïjhten @→N> fylhkeste dehtie haamoste goh dah daelie leah.
Čuokkis 6, vuosttaš teakstaoassi: Ođđa nubbi cealkka: Sámediggi ii sáhte earret eará guorrasit čuoččuhusaide ahte: Viđát ja guđat kuvlačuokkis sihkkojuvvojit.
#Tsiehkie<n><sem_measr_sign><sg><nom> 6, voestes teeksteboelhke: Orre mubpie raajese: Ij saemiedigkie maehtieh gaskem jeatjah latjkedh *čuoččuhusaide ahte: Vïjhtede jïh govhth *kuvlačuokkis #gajhkedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl>.
Čuokkis 7: Nubbi kuvlačuokkis sihkkojuvvo.
#Tsiehkie<n><sem_measr_sign><sg><nom> 7: Mubpie *kuvlačuokkis #gajhkedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Čuokkis 9: Vuosttaš kuvlačuokkis rievdaduvvo leat ná: Sápmelaččaid vuoigatvuohta iešmearrideapmái ja iešstivremii ON konvenšuvnna vuođul siviila ja politihkalaš vuoigatvuođaid birra artihkkalis 1 ja ON álgoálbmotvuoigatvuođaid julggaštusa artihkkalat 3 ja 4 biddjojuvvojit vuođđun.
#Tsiehkie<n><sem_measr_sign><sg><nom> 9: Voestes *kuvlačuokkis jarkeståvva naemhtie årrodh: Saemiej reakta jïjtjereeremasse jïh *iešstivremii ON konvensjovnen dïere sivijle jïh politihkeles reaktaj bïjre artihkelisnie 1 jïh ONEN aalkoeåålmegereaktaj/aalkoeåålmehreaktaj/aalkoeåålmhreaktaj deklarasjovnen artihkelh 3 jïh 4 bïejesuvvieh våaroeminie.
Nubbi kuvlačuokkis rievdaduvvo leat ná: Sápmelaččaid vuoigatvuohta mearridit iežaset vuoruhemiid dakkár áššiin mat gusket sin eallimii ja eatnamiidda ja hálddašit min iežamet ekonomalaš, sosiála ja kultuvrralaš ovdáneami ILO konvenšuvnna 169 artihkkala 7 vuođul.
Mubpie *kuvlačuokkis jarkeståvva naemhtie årrodh: Saemiej reakta nænnoestidh jïjtjsh prijoriteradimmide dagkeres aamhtesinie mah dijpieh daj ståjman jïh eatnamidie jïh reerieh mijjem jïjtjemh ekonomeles, sosijaale jïh kulturelle evtiedimmiem ILO konvensjovnen 169 artihkelh 7:n dïere.
Artihkkalis 7.3 čuožžu ahte: "Ráđđehusat berrejit sihkkarastit, ahte jurddašuvvon ovddidandoaimmaid vejolaš sosiála, vuoiŋŋalaš, kultuvrralaš ja birasváikkuhusat dutkojuvvojit veahkkálagaid ja ovttasráđiid dáiguin álbmogiiguin álo go dasa lea dárbu.
Artihkelisnie 7.3 tjåådtje ahte: "Reerenassh byöroeh gorredidh, ahte #ussjedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> evtiedimmiedarjomi kaanne sosijaales, *vuoiŋŋalaš, kulturelles jïh byjresedïedth goerehtovvieh *veahkkálagaid jïh *ovttasráđiid daajgujmie aalmogigujmie iktesth goh dan lea daerpiesvoete.
Dáid dutkamiid bohtosat galget leat deháleamos vuođđun go mearriduvvo daid doaimmaid ollašuhttima hárrái."
Daaj dotkemi illedahkh edtjieh årrodh vihkielommes våaroeminie goh nænnoeståvva daj darjomi tjïrrehtimmien gaavhtan."
Goalmmát kuvlačuokkis rievdaduvvo leat ná: Stáhtas lea geatnegasvuohta sihkkarastit ávnnaslaš kulturvuđđosa ON konvenšuvnna vuođul siviila ja politihkalaš vuoigatvuođaid artihkkala 27 mielde.
Gåalmede *kuvlačuokkis jarkeståvva naemhtie årrodh: Staaten lea dïedte gorredidh *ávnnaslaš *kulturvuđđosa ON konvensjovnen dïere sivijle jïh politihkeles reaktaj artihkelen 27:n mietie.
Stáhtas lea maiddái geatnegasvuohta láhčit diliid nu ahte sámi giela, kultuvrra ja servodateallima sáhttá sihkkarastit ja ovddidit, geahča Vuođđolága § 110a.
Staaten aaj lea dïedte laetjedh tsiehkide nimhtie ahte saemien gïelen, kultuvren jïh siebriedahkejielemen maahta gorredidh jïh evtiedidh, gïehtjedh Maadthlaaken § 110:m.
Čuokkis 11: Goalmmát kuvlačuokkis rievdaduvvo leat ná: Sámediggi ferte, Norgga Boazosápmelaččaid Riikaservviin ja Eanadoallo- ja biebmodepartemeanttain ovttasráđiid nammadit lávdegotti mii galgá čielggadit boazodoallohálddašeami boahtteáiggi organiserema.
#Tsiehkie<n><sem_measr_sign><sg><nom> 11: Gåalmede *kuvlačuokkis jarkeståvva naemhtie årrodh: Saemiedigkie tjuara, Nöörjen Båatsoesaemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebrine jïh Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeentine *ovttasráđiid nammoehtidh moenehtsem mij edtja tjïelkedidh båatsoereeremen båetijen aejkien öörnemem.
Čuokkis 13: Nubbi kuvlačuokkis rievdaduvvo leat ná: Boazodoalu almmolaš hálddašeami organiseren gullá sámepolitihkkii.
#Tsiehkie<n><sem_measr_sign><sg><nom> 13: Mubpie *kuvlačuokkis jarkeståvva naemhtie årrodh: Båatsoen byjjes reeremen öörneme saemienpolitihkese gåvla.
Danne lea deaŧalaš ahte mii čuovvut gustovaš boazodoallopolitihkalaš mihttomeriid juksan dihte ollislaš sámepolitihka.
Dannasinie vihkele mijjieh dåeriedibie *gustovaš *boazodoallopolitihkalaš ulmide jakseminie åvteste ellies saemienpolitihkem.
Evttohus Ovddádusbellodagas Selmer Johansen bokte
Uvtelasse #Ovddádusbellodat<np><sg><ine> Selmer Johansenen baaktoe
Evttohus 2
Uvtelasse 2
Sámediggeráđi mearrádusárvalusa sihkkojuvvo ja sadjái biddjojuvvo dát:
Saemiedigkieraerien mieriedimmieaajmoen #gajhkedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> jïh sæjjan bïejesåvva daate:
Sámediggi oaivvilda ahte boazodoalu hálddašeapmi galgá leat stáhta vuollásaš boazodoalu hálddašeapmi.
Saemiedigkie jeahta ahte båatsoen reereme edtja årrodh staaten *vuollásaš båatsoen reereme.
Sámediggi oaivvilda ahte boazodoalu bearráigeahččan- ja váiddaorgána berre leat Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta.
Saemiedigkie jeahta ahte båatsoen vuartasjimmie- jïh klååkemeorgaane byöroe årrodh Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente.
Evttohus - Nordkalottfolket (NKF) Toril Bakken Kåven
Uvtelasse - Nordkalottfolket (*NKF) Toril Bakken Kåven
Evttohus 3
Uvtelasse 3
Sámediggeráđi mearrádusárvalusa sihkkojuvvo ja sadjái biddjojuvvo dát:
Saemiedigkieraerien mieriedimmieaajmoen #gajhkedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> jïh sæjjan bïejesåvva daate:
Šállošit go Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta ii leat konsulteren dán áššis ovdagihtii, ja rahpan vejolašvuođa árvvoštallat molssaektosaš čovdosiid.
Gaatelassjebe goh Laanteburrie- jïh ij beapmoedepartemeente leah *konsulteren daennie aamhtesisnie åvtelhbodti, jïh geehpehtimmien nuepiem laejhtedh *molssaektosaš *čovdosiid.
Buoret proseassa oktavuođas livčče várra šaddan viidát áddejupmi nubbi nuppi oainnuide, ja dieinna lágiin livčče šaddan buoret legitimitehta evttohuvvon rievdadusaide, beroškeahttá das makkár rievdadusat dal bohtet.
Buerebe prosessen gaskesisnie kaanne sjïdteme vijrebe goerkese #sinsitniem<prn><res><attr> #sinsitniem<prn><res><sg><ine><attr> vuajnojde, jïh duejnie vuekine sjïdteme buerebe *legitimitehta #uvtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> jorkestimmide, saaht dennie magkeres jorkestimmieh hågkh båetieh.
Danne lea váttis doarjut boazodoallohálddašeami ođđa organiserema.
Dannasinie geerve dåarjodh båatsoereeremen orre öörnemem.
Sámediggi konstatere ahte boazodoallu ja boazodoallohálddašeamis leat ollu hástalusat, earret eará menddo alla boazologu geažil muhtun orohagain, guohtonnjuolggadusaid, guohtonrájiid doahttaleamis, lassin hástalusaide mat leat sihke bealátkeahtesvuođa, luohttámuša ja integritehta ektui.
Saemiedigkie *konstatere ahte båatsoe jïh båatsoereeremisnie leah jeenje haestemh, gaskem jeatjah ååpsen jolle bovtselåhkoen dïete muvhtine sïjtine, #gåatome<n><sem_act><cmp_sgnom><cmp>njoelkedassi, gåatomeraejiej ussjedimmesne, lissine haestiemidie mah leah dovne *bealátkeahtesvuođa, *luohttámuša jïh *integritehta moenemetseahkan.
Dasa lassin bohtet vel hástalusat mat gusket buvttaovddideapmái ja bohccobierggu vuovdaleapmái.
Dan lissine annje båetieh haestemh mah dorjeseevtiedæmman jïh bovtsenbearkoen dijpieh *vuovdaleapmái.
Guovlluidstivrraid heaittiheami bokte ii soaitte rievdat dilli mii lea.
Dajviståvroej illemen baaktoe ij sååjhth jorkestovvedh tsiehkie mij lea.
Jagi 2007 boazodoalloláhka lea doaibman menddo oanehis áiggi ahte buot váikkuhangaskaoamit ja sankšuvdnavejolašvuođat lága ektui livčče dohkálaččat heivehuvvon ja geavahuvvon geavatlaš hálddašeamis.
Jaepien 2007 båatsoelaake jåhteme ååpsen åenehks tïjjem ahte gaajhkh dïedtetsavtshvierhtieh jïh *sankšuvdnavejolašvuođat laaken muhteste hijvenlaakan leah sjïehtelovveme jïh nuhtjesovveme *geavatlaš reeremisnie.
Seammás go boazodoalloláhka ja guovllustivrrat berrejit doaibmat guhkit áigodaga, ferte biddjojuvvot sorjjasmeahttun bearráigeahččanorgána mii sáhttá bearráigeahččat dan ahte boazodoallu doaimmahuvvo dávistettiin daid rámmaeavttuide mat leat mearriduvvon.
Seamma tïjjen goh båatsoelaake jïh dajvenståvroeh byöroeh juhtedh guhkieslaakan boelhken, tjuara bïejesovvedh *sorjjasmeahttun vuartasjimmieorgaanem mij maahta dam vuartasjidh ahte båatsoe svååreminie dijpesåvva dejtie mieriekrïevemidie mah nænnoestovveme.
Lávdegotti ráva
Moenehtsen bïhkedimmie
Lávdegottis eai leat eanet mearkkašumit dahje evttohusa ja rávve Sámedikki mearridit čuovvovaččat:
Moenehtsen eah leah jeenje mïerhkesjimmieh jallh uvtelassem jïh nihtetjæsta Saemiedigkiem nænnoestidh minngebelaakan:
Muđui doarju Sámediggi Sámediggeráđi mearrádusárvalusa.
Voen dåårje Saemiedigkie Saemiedigkieraerien mieriedimmieaajmoem.
III Jienasteapmi
I-II/II-I/III Gïelevedteme
39 áirasis ledje 36 čoahkis.
39 saadthalmetjen lin 36 *čoahkis.
Jienasteapmi dahkkojuvvui čuovvovaš vuogi mielde:
Gïelevedteme minngebe vuekien mietie dorjesovvi:
Evttohus 3 hilgojuvvui 35 jienain.
Uvtelasse 3 beelhkesovvi #35<num><arab><sg><ine><attr> tjoejine.
1 jienasti beali.
1 *jienasti bieliem.
Evttohus 2 hilgojuvvui 33 jienain.
Uvtelasse 2 beelhkesovvi #33<num><arab><sg><ine><attr> tjoejine.
3 jienastedje beali.
3 bieliem gïelem vedtin.
Evttohus 1 mearriduvvui 32 jienain 4 jiena vuostá.
Uvtelasse 1 nænnoestovvi 32 tjoejine 4:n tjoejen vuestie.
Ealáhus- ja kulturlávdegotti ráva mearriduvvui 32 jienain 4 jiena vuostá.
Jieleme- jïh kultuvremoenehtsen bïhkedimmie nænnoestovvi 32 tjoejine 4:n tjoejen vuestie.
IV Beavdegirjelasáhusat
I-V/IV Buertiegærjalissieh
Dán áššis ii ovddiduvvon beavdegirjelasáhus.
Daennie aamhtesisnie ij evtedh buertiegærjalissie.
V Sáhkavuorrolistu ja replihkat
#V<n><abbr><sg><gen> Lahtestimmielæstoe jïh lahtesh
Sáhkavuorru Replihkka 1 Per Andersen Bæhr, áššejođiheaddji 2 Selmer Johansen Mariann Wollmann Magga Geir Tommy Pedersen, čoahkkinortnegii 3 Randi A. Skum 4 Inga-Lill Sundset 5 Aili Keskitalo 6 Mathis Nilsen Eira Alf Isaksen 7 Marit Kirsten Anti Gaup Anders Somby jr.
Lahtestimmie Lahtese 1 Per Andersen Bæhr, aamhtesejuhtiehtæjja 2 Selmer Johansen Mariann Wollmann Magga Geir Tommy Pedersen, tjåanghkoeöörnegasse 3 Randi A./a. Skum 4 Inga-Lill Sundset 5 Aili Keskitalo 6 Mathis Nilsen Eira Alf Isaksen 7 Marit Kirsten Anti Gaup Anders Somby #jr<n><abbr><nom>
Olaf Eliassen Trond Are Anti Marit Kirsten Anti Gaup 8 Mariann Wollmann Magga Aili Keskitalo Anders Somby jr.
Olaf Eliassen Trond Are Anti Marit Kirsten Anti Gaup 8 Mariann Wollmann Magga Aili Keskitalo Anders Somby #jr<n><abbr><nom>
Mariann Wollmann Magga 9 Per Andersen Bæhr Marit Kirsten Anti Gaup 10 Toril Bakken Kåven Mariann Wollmann Magga Anders Somby jr.
Mariann Wollmann Magga 9 Per Andersen Bæhr Marit Kirsten Anti Gaup 10 Toril Bakken Kåven Mariann Wollmann Magga Anders Somby #jr<n><abbr><nom>
Toril Bakken Kåven 11 Anne-Marit Eira 12 Olaf Eliassen Marit Kirsten Anti Gaup Anders Somby jr.
Toril Bakken Kåven 11 Anne-Marih Eira 12 Olaf Eliassen Marit Kirsten Anti Gaup Anders Somby #jr<n><abbr><nom>
Olaf Eliassen 13 Ellinor Marita Jåma Per Andersen Bæhr, áššejođiheaddji
Olaf Eliassen 13 Ellinor Marita Jåma Per Andersen Bæhr, aamhtesejuhtiehtæjja
VI Sámedikki mearrádus
V-I/VI Saemiedigkieh mieriedimmie
Sámedikki mielas berrešii boazodoalu almmolaš hálddašeapmi buoriduvvot ja nannejuvvot.
Saemiedigkien mïelesne byöroe båatsoen byjjes reereme #bueriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jïh nænnoestovvedh.
Danne lea Sámediggi gearggus konsulteret dáid rievdadusaid birra, nu mo ráđđehus lea mearridan.
Dannasinie lea Saemiedigkie klaerie *konsulteret daaj jorkestimmiej bïjre, nimhtie guktie reerenasse nænnoestamme.
Sámediggi deattuha ahte konsultašuvnnat boazodoalu almmolaš hálddašeami rievdadusaid birra sáhttet dušše čađahuvvot dan eavttu vuođul ahte iešguđet ortnegiid ja čovdosiid galgá sáhttit árvvoštallat.
Saemiedigkie tjïelkestahta ahte konsultasjovnh båatsoen byjjes reeremen jorkestimmiej bïjre maehtieh ajve tjïrrehtovvedh dan moenemetsiehkien dïere ahte #fïereguhte<prn><ind><attr> öörnegidie jïh *čovdosiid edtja maehtedh laejhtedh.
Danne ii leat vejolaš čađahit Eanadoallo- ja biebmodepartemeantta evttohusa ahte heaittihit guovllustivrraid ja seammás sirdit guovllustivrraid fylkkamánni vuollásažžan viđa davimus fylkkas dan hámis go dat dál leat.
Dannasinie gåaredh ij tjïrrehtidh Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten uvtelassem ahte illedh dajvenståvrojde jïh seamma tïjjen juhtedh dajvenståvroej fylhkemaenniem *vuollásažžan vïjhten @→N> fylhkeste dehtie haamoste goh dah daelie leah.
Sámediggi čujuha dasa ahte dán áššis: Lea beagginiskkadeami mandáhta ja boazodoallohálddahusa evaluerema bargojoavkku mandáhta ja čoahkádus ráhkaduvvon ja mearriduvvon almmá dan haga ahte Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta lea geahččalan boahtit ovttaoaivilii Sámedikkiin, nu mo boahtá ovdan konsultašuvdnaprosedyraid 8. čuoggás Čielggadusat/máhttovuođđu.
Saemiedigkie dan tjaatseste ahte daennie aamhtesisnie: #Såaltje<n><cmp_sgnom><cmp> goerehtimmien mandaaten jïh båatsoereeremen vuarjasjimmiem barkoedåehkien mandaaten jïh *čoahkádus dorjesovveme jïh namhtah nænnoestovveme dan namhtah ahte Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente voejhkelamme båetedh *ovttaoaivilii Saemiedigkine, nimhtie guktie fraamme båata *konsultašuvdnaprosedyraid 8. #tsiehkie<n><sem_measr_sign><sg><ela> Boejhkehtassh/maahtoevåarome.
Lea hálddašanstruktuvrra mearrideapmi dáhpáhuvvan almmá dan haga ahte lea geahččaluvvon juksat ovttamielalašvuođa konsultašuvdnaprosedyraid čuoggá 1 Ulbmilat vuođul, ja almmá dan haga ahte lea geahččaluvvon čađahit konsultašuvnnaid buori dáhtu mielde konsultašuvdnaprosedyraid čuoggá 6 Oppalaš mearrádusat vuođul.
#Reereme<n><cmp_sgnom><cmp> struktuvren nænnoestimmie namhtah sjugniehtovveme dan namhtah ahte #voejhkelidh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><prfprc> jaksedh *ovttamielalašvuođa *konsultašuvdnaprosedyraid #tsiehkie<n><sem_measr_sign><sg><acc> 1 Ulmieh dïere, jïh namhtah dan namhtah ahte #voejhkelidh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><prfprc> tjïrrehtidh konsultasjovnide buerie vajtelen mietie *konsultašuvdnaprosedyraid tsiehkien 6 *Oppalaš mieriedimmieh dïere.
Eai leat addojuvvon makkárge dieđut hálddašanstruktuvrra rievdadusaid árvvoštallama birra ovdalgo mearrádus lea dahkkojuvvon.
Eah vadtasovveme naan daajroeh reeremestruktuvren jorkestimmiej vierhtiedimmien bïjre aarebi mieriedimmie dorjesovveme.
Eaktun lea biddjojuvvon ahte dievaslaš diehtojuohkin galgá dáhpáhuvvat ášši meannudeami buot dásiin konsultašuvdnaprosedyraid čuoggá 3 Diehtojuohkin vuođul.
Moenemetsiehkine bïejesovveme ahte ellies bïevnese edtja sjugniehtovvedh aamhtesen gïetedallemen gaajhkine daltesinie *konsultašuvdnaprosedyraid tsiehkien 3:n Bïevnesen dïere.
Lea Eanandoallo- ja biebmodepartemeanta čuoččuhan ahte gažaldagat guovlokantuvrraid doaibmasirdin Boazodoallohálddahusas fylkkamánniide eai gula konsultašuvdnaprosedyraid čuoggái 2 Doaibmaguovlu, mii lea boastut.
Lea Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente bagkesamme ahte gyhtjelassh dajvekontovride darjomejohtelohken Båatsoereeremisnie fylhkemaennide eah govlh *konsultašuvdnaprosedyraid #tsiehkie<n><sem_measr_sign><sg><ill> 2 Vierhkiedajve, mij båajhtede lea.
Dat mii mearrida man birra galgá konsulterejuvvot, lea dat ahte sáhttá go doaibmabidju váikkuhit sámi beroštusaid njuolgga.
Dïhte mij nænnoste man bïjre edtja *konsulterejuvvot, lea dïhte ahte maahta goh råajvarimmie saemien dijpedh *beroštusaid rïekte.
Sámediggi gávnnaha ahte Eanandoallo- ja biebmodepartemeanta dán rádjai dán áššis ii leat vuhtii váldán daid mearrádusaid mat leat ráđđehusa mearridan konsultašuvdnaprosedyrain gaskal stáhta eiseválddiid ja Sámedikki.
Saemiedigkie guajhtsede ahte Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente daan raajan daennie aamhtesisnie ij leah vuehtieji ååkteme dejtie mieriedimmide mah reerenassem nænnoestamme *konsultašuvdnaprosedyrain gaskesne staaten åejvieladtji jïh Saemiedigkien.
Sámediggi čujuha dasa ahte departemeantta bovdehus Sámediggái nu gohčoduvvon konsultašuvdnačoahkkimiidda ođđa hálddašanstruktuvrra čađaheami birra, ii mearkkaš konsultašuvdnaprosedyraid ollašuhttima.
Saemiedigkie dan tjaatseste ahte departemeentem Saemiedægkan #bööredh<vblex><tv><der_h><vblex><imp><p3><sg> nimhtie gohtjesovveme konsultasjovnetjåanghkojde orre reeremestruktuvren tjïrrehtimmien bïjre, ij krööhkesth *konsultašuvdnaprosedyraid tjïrrehtimmiem.
Danne ii leat riekta ahte Sámediggi ii leat háliidan konsulteret departemeanttain, nu mo eanandoallo- ja biebmoministtar lea dieđihan Sámediggái.
Dannasinie reaktoe/rïektes ij ahte ij Saemiedigkie sïjhteme *konsulteret departemeentine, nimhtie guktie laanteburrie- jïh beapmoeministere Saemiedægkan bïeljelamme.
Sámediggi deattuha ahte konsultašuvdnaprosedyrat leat váilevaččat čuvvojuvvon dán rádjai dán áššis.
Saemiedigkie tjïelkestahta ahte *konsultašuvdnaprosedyrat libie *váilevaččat #dåeriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> daan raajan daennie aamhtesisnie.
Dat okto gáibida ahte Eanandoallo- ja biebmodepartemeanta gulaskuddamiid čuovvoleamis ferte láhčit dilálašvuođaid duohta konsultašuvnnaide.
Dïhte oktegh kreava ahte Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente *gulaskuddamiid dåeriedimmesne tjuara nuepide laetjedh saetnies konsultasjovnide.
Dakkár konsultašuvnnain ferte addojuvvo vejolašvuohta árvvoštallat iešguđet hálddašanortnegiid daid proseassaiguin mat dárbbašuvvojit dan oktavuođas.
Dagkeres konsultasjovnine tjuara vadtasåvva nuepie #fïereguhte<prn><ind><attr> reeremeöörnegidie laejhtedh dej prosessigujmie mah #daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> dennie gaskesisnie.
Eanandoallo- ja biebmodepartemeantta gulaskuddanevttohusas leat ollu árvvoštallamat main ii leat vuođđu dan vuođđodokumeanttas masa čujuhuvvo.
Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten *gulaskuddanevttohusas leah jeenje vierhtiedimmieh mejnie ij leah våarome dennie våarometjaatsegisnie mïsse tjaatseståvva.
Sámediggi ii sáhte earret eará guorrasit čuoččuhusaide ahte: Dálá hálddašanortnet lea sirrejuvvon, uhccán bevttolaš, ja das váilu legitimitehta servodagas muđui.
Ij saemiedigkie maehtieh gaskem jeatjah latjkedh *čuoččuhusaide ahte: Daaletje reeremeöörnege lea *sirrejuvvon, onne *bevttolaš, jïh dennie fååtese *legitimitehta siebriedahkesne voen.
Rievdaduvvon hálddašanstruktuvra, nu mo departemeanta evttoha, váikkuhivččii hálddahuslaš dárpmi.
Jarkestovveme reeremestruktuvre, nimhtie guktie departemeente uvtede, dijpie reerije *dárpmi.
Sivvan eahpečielga earuide gaskal boazodoalu ja almmolaš hálddašeami lea dálá hálddašanstruktuvra.
Sjïekine *eahpečielga juakadimmide gaskesne båatsoen jïh byjjes reeremen lea daaletje reeremestruktuvre.
Hálddahusas leat stuorra bealátvuođahástalusat, earret eará ráŋggáštusaid geavaheami oktavuođas.
Reeremisnie leah stoere *bealátvuođahástalusat, gaskem jeatjah bysvehtsi pråvhkoen gaskesisnie.
Sámediggi čuoččuha ahte jagi 2011 beagginiskkadeapmi addá buori vuođu dulkot dan láhkai ahte: Hálddahuslaš dárbmi vuosttažettiin čatnasa dan kapasitehtii ja daidda resurssaide mat boazodoallohálddahusas leat.
Saemiedigkie bagkese ahte jaepien #2011<num><sem_year><sg><nom> såaltjegoerehtimmie buerie våaromem vadta doelhkestidh dan nemhtie ahte: Reerije *dárbmi voestegh baadtehtahken dan kapasiteetese jïh dejtie vierhtide mah båatsoereeremen leah.
Moaitámuš boazodoallohálddahusa váilevaš ollislašvuođajurddašeami ja legitimitehta vuostá dovddaha eará eanaberošteddjiid dárbbu hedjonahttit boazodoalu resursa- ja vuoigatvuođavuođu, ja muitala ahte dáža servodagas lea uhccán máhttu dan birra ahte boazodoallu ovddasta minoritehta- ja álgoálbmotkultuvrra.
#Laejhtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> båatsoereeremen fååtesæjja elliesvoetenussjedimmien jïh *legitimitehta vuasta damtehte jeatjah eatnemeaabparæjjaj daerpiesvoeten *hedjonahttit båatsoen vierhtie- jïh reaktanvåaromem, jïh bïeljele ahte daaroen siebriedahkesne lea onnen maahtoe dan bïjre ahte båatsoe *ovddasta *minoritehta- jïh aalkoeåålmegekultuvrem/aalkoeåålmehkultuvrem/aalkoeåålmhkultuvrem.
Stáhta geatnegasvuohta suodjalit boazodoalu sámi kultuvran bealušta sámi iešmearrideami ja iešstivrema ovdáneami áššesuorggis.
Staaten dïedte båatsoem vaarjelidh saemien kultuvrine vaarjele saemien jïjtjereeremem jïh *iešstivrema evtiedimmiem aamhtesesuerkesne.
Sámediggi gávnnaha ahte Eanandoallo- ja biebmodepartemeanta gulaskuddanevttohusainis geahččala rievdadit dan mii lea leamaš gustovaš sámepolitihkka sámelága mearrideami rájes 1987:s.
Saemiedigkie guajhtsede ahte Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente *gulaskuddanevttohusainis voejhkele jarkestidh dam mij orreme *gustovaš saemienpolitihke saemienlaaken nænnoestimmien raejeste 1987. jaepien.
Sámepolitihkalaš ulbmil lea ahte mearridanváldi dakkár áššiin mat erenoamážit gusket sámi álbmogii, galgá sirdojuvvot Sámediggái.
*Sámepolitihkalaš ulmie lea ahte nænnoestimmiereaktah dagkeres aamhtesinie mah joekoenlaakan dijpieh saemien aalmogasse, edtja Saemiedægkan #juhtedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><inf>.
Dán áššis lea Eanandoallo- ja biebmodepartemeantta áigumuš garrasit hedjonahttit sámi stivrejumi ja boazodoallofágalaš váikkuheami almmolaš boazodoallohálddašeapmái.
Daennie aamhtesisnie lea Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten aajkoe garrelaakan *hedjonahttit saemiem *stivrejumi jïh *boazodoallofágalaš dïedten byjjes båatsoereeremasse.
Boazodoallopolitihkka lea eanet go ealáhuspolitihkka dahje resursahálddašanpolitihkka.
Båatsoepolitihke jeenje goh jielemepolitihke jallh vierhtienreeremepolitihke.
Dat lea sámepolitihkka, ja danne eaktuduvvo ahte dat guorrasa dan sámepolitihkalaš ovdáneapmái mas lea leamaš stuorra ovttamielalašvuohta Stuorradikkis ja Sámedikkiin fargga 25 jagi.
Dïhte saemienpolitihke, jïh dannasinie #tsïhkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> dïhte latjkoe dan *sámepolitihkalaš evtiedæmman mesnie orreme stoere *ovttamielalašvuohta Stuorradiggijjesne jïh Saemiedigkine rætnoe 25:m jaepieh.
Sámediggi gávnnaha ahte Eanandoallo- ja biebmodepartemeanta gulaskuddanevttohusastis ii leat árvvoštallan olmmošrievttálaš geatnegasvuođaid sápmelaččaid ektui álgoálbmogin.
Saemiedigkie guajhtsede ahte Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente *gulaskuddanevttohusastis ij laajhteme *olmmošrievttálaš dïedtide saemiej muhteste aalkoeåålmeginie.
Go boahtteáiggi almmolaš boazodoallohálddašanstruktuvra mearriduvvo, de ferte bidjat olmmošrievttálaš geatnegasvuođaid vuođđu.
Goh båetijen aejkien byjjes båatsoereeremestruktuvre nænnoeståvva, dellie tjuara bïejedh *olmmošrievttálaš dïedti våarome.
Dat mearkkaša ahte:
Dïhte krööhkeste ahte:
Sápmelaččaid vuoigatvuohta iešmearrideapmái ja iešstivremii ON konvenšuvnna vuođul siviila ja politihkalaš vuoigatvuođaid birra artihkkalis 1 ja ON álgoálbmotvuoigatvuođaid julggaštusa artihkkalat 3 ja 4 biddjojuvvojit vuođđun.
Saemiej reakta jïjtjereeremasse jïh *iešstivremii ON konvensjovnen dïere sivijle jïh politihkeles reaktaj bïjre artihkelisnie 1 jïh ONEN aalkoeåålmegereaktaj/aalkoeåålmehreaktaj/aalkoeåålmhreaktaj deklarasjovnen artihkelh 3 jïh 4 bïejesuvvieh våaroeminie.
Sápmelaččaid vuoigatvuohta mearridit iežaset vuoruhemiid dakkár áššiin mat gusket sin eallimii ja eatnamiidda ja hálddašit min iežamet ekonomalaš, sosiála ja kultuvrralaš ovdáneami ILO konvenšuvnna 169 artihkkala 7 vuođul.
Saemiej reakta nænnoestidh jïjtjsh prijoriteradimmide dagkeres aamhtesinie mah dijpieh daj ståjman jïh eatnamidie jïh reerieh mijjem jïjtjemh ekonomeles, sosijaale jïh kulturelle evtiedimmiem ILO konvensjovnen 169 artihkelh 7:n dïere.
Artihkkalis 7.3 čuožžu ahte: "Ráđđehusat berrejit sihkkarastit, ahte jurddašuvvon ovddidandoaimmaid vejolaš sosiála, vuoiŋŋalaš, kultuvrralaš ja birasváikkuhusat dutkojuvvojit veahkkálagaid ja ovttasráđiid dáiguin álbmogiiguin álo go dasa lea dárbu.
Artihkelisnie 7.3 tjåådtje ahte: "Reerenassh byöroeh gorredidh, ahte #ussjedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> evtiedimmiedarjomi kaanne sosijaales, *vuoiŋŋalaš, kulturelles jïh byjresedïedth goerehtovvieh *veahkkálagaid jïh *ovttasráđiid daajgujmie aalmogigujmie iktesth goh dan lea daerpiesvoete.
Dáid dutkamiid bohtosat galget leat deháleamos vuođđun go mearriduvvo daid doaimmaid ollašuhttima hárrái."
Daaj dotkemi illedahkh edtjieh årrodh vihkielommes våaroeminie goh nænnoeståvva daj darjomi tjïrrehtimmien gaavhtan."
Stáhtas lea geatnegasvuohta sihkkarastit ávnnaslaš kulturvuđđosa ON konvenšuvnna vuođul siviila ja politihkalaš vuoigatvuođaid artihkkala 27 mielde.
Staaten lea dïedte gorredidh *ávnnaslaš *kulturvuđđosa ON konvensjovnen dïere sivijle jïh politihkeles reaktaj artihkelen 27:n mietie.
Stáhtas lea maiddái geatnegasvuohta láhčit diliid nu ahte sámi giela, kultuvrra ja servodateallima sáhttá sihkkarastit ja ovddidit, geahča Vuođđolága § 110a.
Staaten aaj lea dïedte laetjedh tsiehkide nimhtie ahte saemien gïelen, kultuvren jïh siebriedahkejielemen maahta gorredidh jïh evtiedidh, gïehtjedh Maadthlaaken § 110:m.
Sámediggi mihtte ahte eanaš politihkalaš instánssat ja fágainstánssat main lea oktavuohta boazodoallohálddašemiin, ja buot orohagat mat leat ovddidan cealkámuša ja Norgga Boazosápmelaččaid Riikkasearvi, vuosttaldit garrasit Eanandoallo- ja biebmodepartemeantta gulaskuddanevttohusa.
Saemiedigkie *mihtte ahte jeenjemes politihkeles *instánssat jïh *fágainstánssat mejnie lea gaskese båatsoereereminie, jïh gaajhkh sïjth mah #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> evtiedamme jïh Nöörjen Båatsoesaemiej Rïjhkensiebrie, vuastalidh garrebe Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten *gulaskuddanevttohusa.
Sámediggi vuordá ahte dása biddjojuvvo mearrideaddji deaddu.
Saemiedigkie vuarta ahte daase bïejesåvva nænnoestæjja leavloe.
Eanandoallo- ja biebmodepartemeantta váilevaš konsultašuvnnat, ovddalgihtii mearriduvvon árvvoštallamat, ja váilevaš árvvoštallamat evttohusa gaskavuođas gustovaš sámepolitihkkii ja olmmošrievttálaš geatnegasvuođaide, dagahit ahte evttohusa ii sáhte čađahit.
Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten fååtesæjja konsultasjovnh, åvtelhbodti nænnoestovveme vierhtiedimmieh, jïh fååtesæjja vierhtiedimmieh uvtelassen *gaskavuođas *gustovaš saemienpolitihkese jïh *olmmošrievttálaš dïedtide, darjoeh ahte uvtelassem ij maehtieh tjïrrehtidh.
Jus nu, de dat mielddisbuvttášii dakkár almmolaš hálddašeami masa boazodoalus, Sámedikkis ja dalle sámi servodagas ii leat áddejupmi, jáhkku dahje luohttámuš.
Jis nimhtie, dellie dïhte mealtan buakta dagkeres byjjes reeremem mïsse båatsosne, Saemiedigkesne jïh joem saemien siebriedahken ij leah goerkese, vuesiehtimmie jallh *luohttámuš.
Dakkár hálddašeapmi dagahivččii dakkár dili mas buot guoskevaš bealit boazodoalus, sámi servodagat, stáhta eiseválddit, plánaeiseválddit ja eará ealáhusat leat vuoittahallit.
Dagkeres reereme dorje dagkeres tsiehkiem mesnie gaajhke sjyöhtehke bielieh båatsosne, saemien siebriedahkh, staaten åejvieladtjh, soejkesjeåejvieladtjh jïh jeatjah jielemh leah *vuoittahallit.
Jus departemeantta evttohus čađahuvvo, de dat dagaha ahte: Sámediggái lea váttis nammadit áirasiid Boazodoallostivrii, go dat ovddastivččii dakkár hálddašeami man Sámediggi ii doarjjo.
Jis departemeenten uvtelasse tjïrrehtåvva, dellie dïhte dorje ahte: Saemiedægkan geerve nammoehtidh saadthalmetji Båatsoestovrese, goh dah *ovddastivččii dagkeres reeremem maam ij Saemiedigkie dåarjoeh.
Sámediggi ferte árvvoštallat vuoruhit sierra ovttasbarggu boazodoaluin Sámedikki váldečađaheami oktavuođas plána- ja huksenlága vuođul.
Saemiedigkie tjuara laejhtedh prijoriteradidh sjïere ektiebarkoem båatsojne Saemiedigkien *váldečađaheami gaskesisnie soejkesje- jïh tseegkemelaaken dïere.
Sámediggi ferte, Norgga Boazosápmelaččaid Riikaservviin ja Eanadoallo- ja biebmodepartemeanttain ovttasráđiid nammadit lávdegotti mii galgá čielggadit boazodoallohálddašeami boahtteáiggi organiserema.
Saemiedigkie tjuara, Nöörjen Båatsoesaemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebrine jïh Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeentine *ovttasráđiid nammoehtidh moenehtsem mij edtja tjïelkedidh båatsoereeremen båetijen aejkien öörnemem.
Sámediggi eaktuda ahte Eanandoallo- ja biebmodepartemeanta maŋŋá iežas evttohusa gulaskuddama láhčá dilálašvuođa rivttes ja čoavddusvuđot gulaskuddamiidda almmolaš boazodoallohálddašeami boahtteáiggi hálddašanstruktuvrii.
Saemiedigkie tsïhkestahta ahte Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente mænngan jïjtjse uvtelassen *gulaskuddama laatja nuepiem rïektes jïh *čoavddusvuđot *gulaskuddamiidda byjjes båatsoereeremen båetijen aejkien reeremestruktuvrese.
Dat mearkkaša dan vejolašvuođa ahte iešguđet ortnegat árvvoštallojuvvojit ja ahte eará čovdosat válljejuvvojit go dan maid departemeanta evttoha.
Dïhte krööhkeste dam nuepiem ahte #fïereguhte<prn><ind><attr> öörnegh #laejhtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> jïh ahte jeatjeben *čovdosat veeljesuvvieh goh dan maam departemeente uvtede.
Sámediggi bidjá vuođđun ahte čuovvovaš eavttut galget čuvvojuvvot čuovvolan konsultašuvnnain: Rámmaeavttuid hábmen boazodoalu várás ja boazodoalu almmolaš hálddašeami organiseren galget čuovvut Vuođđolága § 110a ja galget leat čielgasit Norgga olmmošrievttálaš geatnegasvuođaid siskkobealde sápmelaččaid ektui álgoálbmogin.
Saemiedigkie beaja våaroeminie ahte minngebe moenemetsiehkieh edtjieh #dåeriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> dåeriedamme konsultasjovnine: Mieriekrïevemidie hammoedamme båatsoen muhteste jïh båatsoen byjjes reeremen öörnemen edtjieh Maadthlaakem dåeriedidh § 110:m jïh edtjieh årrodh tjïelkebe Nöörjen *olmmošrievttálaš dïedti sisnjelen saemiej muhteste aalkoeåålmeginie.
Dasa gullet iešmearrideapmi, iešstivren, oassálastin ja vuoruheamit iežas ovdáneamis.
Dan guvlieh jïjtjereereme, *iešstivren, mealtan jïh prijoriteradimmieh jïjtjse evtiedimmesne.
Boazodoalu almmolaš hálddašeami organiseren gullá sámepolitihkkii.
Båatsoen byjjes reeremen öörneme saemienpolitihkese gåvla.
Danne lea deaŧalaš ahte mii čuovvut gustovaš boazodoallopolitihkalaš mihttomeriid juksan dihte ollislaš sámepolitihka.
Dannasinie vihkele mijjieh dåeriedibie *gustovaš *boazodoallopolitihkalaš ulmide jakseminie åvteste ellies saemienpolitihkem.
Boazodoalu almmolaš hálddašeami organiseren galgá váikkuhit beaktilis, dárpmolaš hálddašeami mas lea viiddes luohttámuš, doarjja ja legitimitehta, erenoamážit boazodoalu ja sámi servodaga bealis.
Båatsoen byjjes reeremen öörneme edtja dijpedh *beaktilis, *dárpmolaš reeremem mesnie lea vijries *luohttámuš, dåarjoe jïh *legitimitehta, joekoenlaakan båatsoen jïh saemien siebriedahken bielesne.
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 23.02.12 dii. 19.50.
Aamhtesen gïetedalleme illesovvi 23.02.12 ts. 19.50.
Vuođđogiella:Dárogiella
Våaromegïele:Daaroengïele
pseudo_tmx_data/SP-09-2012_sme2sma.tmx

File: pseudo_tmx_data/SP-09-2012_sme2sma.tmx

Ášši/Sak PFL 003/12 Ášši/Sak DC 009/12
Aamhtesen/*Sak *PFL 003/12:n Aamhtesen/*Sak DC:n 009/12
Sámedikki lávdegodde- ja dievasčoahkkimat 2012 - čoahkkinplána
Saemiedigkien moenehtse- jïh dïevestjåanghkoeh 2012 - tjåanghkoesoejkesjh
Arkiivaáššenr.. 12/27906 / 25 - 58
*Arkiivaáššenr.. 12/27906 / 25 - 58
Meannudeamit
Gïetedallemh
Politihkalaš dássi Beaivi Áššenr. Dievasčoahkkinjođihangoddi 01.02.12 DCJ 001/12 Plána- ja finánsalávdegoddi 20.–21.02.12 PFL 003/12 Sámedikki dievasčoahkkin 22.–24.02.12 DC 009/12
Politihkeles daltese Biejjie *Áššenr. Dïevestjåanghkoejuhtiehtimmiemoenehtse 01.02.12 *DCJ 001/12 Soejkesje- jïh *finánsalávdegoddi 20.–21.02.12 *PFL 003/12:n Saemiedigkien dïevestjåanghkoen 22.–24.02.12 DC:h 009/12
Ášši meannudeapmi álggahuvvui 23.02.12 dii. 19.50
Aamhtesen gïetedalleme aelkiehtovvi 23.02.12 ts. 19.50
I Mildosat
I *Mildosat
Nr. Beaivi Geas/Geasa Namahus
#Nr<n><abbr><nom> Biejjie Giesnie/Gïese Lahtese
01.02.12 Plenumsledelsen Ášši/Sak DCJ 001/12 Sámedikki lávdegodde- ja dievasčoahkkimat 2012 – čoahkkinplána/Møteplan for Sametingets komité- og plenumsmøter 2012
01.02.12 *Plenumsledelsen Aamhtesh/*Sak *DCJ 001/12 Saemiedigkieh moenehtse- jïh dïevestjåanghkoeh 2012 – tjåanghkoesoejkesjh/*Møteplan *for *Sametingets *komité- *og *plenumsmøter 2012
II Evttohusat ja mearkkašumit
IJ Uvtelassh jïh mïerhkesjimmieh
Dievasčoahkkinjođihangotti mearrádusárvalus
Dïevestjåanghkoejuhtiehtimmiemoenehtsen mieriedimmieaajmoe
Sámediggi mearrida čuovvovaš čoahkkinplána jahkái 2012:
Saemiedigkie nænnoste minngebe tjåanghkoesoejkesjem jaapan #2012<num><sem_year><sg><nom>:
Sámedikki lávdegodde- ja dievasčoahkkimat vuosttas jahkebeali 2012:
Saemiedigkien moenehtse- jïh dïevestjåanghkoeh voestes bieliejaepien 2012:
vahkku 8: guovvamánu 20.–24. b. vahkku 23: geassemánu 4.–8. b.
våhkoe 8: goevth 20.–24. b. våhkoe 23: ruffieh 4.–8. b.
Sámedikki lávdegodde- ja dievasčoahkkimat nuppi jahkebeali 2012:
Saemiedigkien moenehtse- jïh dïevestjåanghkoeh mubpien bieliejaepien 2012:
vahku 39: čakčamánu 24.–28. b. vahku 48: skábmamánu 26. b. – 30. b.
våhkoen 39: skïeredh 24.–28. b. våhkoen 48: rahkah 26. b. – 30. b.
Plána- ja finánsalávdegotti árvalus
Soejkesje- jïh *finánsalávdegotti aajmoe
Álgu
#Álgu<np><sg><nom>
Dán ášši duogáš lea ahte Sámediggi meannudettiin 2012 bušeahta lea mearridan ahte galget leat 4 dievasčoahkkima 2012:s, seammás go ovddežis mearriduvvon čoahkkinplánii leat biddjojuvvon 5 čoahkkima 2012:s.
Daan aamhtesen duekie lea ahte Saemiedigkie gïetedalleminie 2012:n budsjehten nænnoestamme ahte edtjieh leah 4 dïevestjåanghkoeh 2012. jaepien, seamma tïjjen goh #ovtetje<adj><sg><ine> nænnoestovveme tjåanghkoesoejkesjasse bïejesovveme 5 tjåanghkoeh 2012. jaepien.
Evttohusat
Uvtelassh
Evttohus 1
Uvtelasse 1
Bargiidbellodaga sámediggejoavkku (Bb), Norgga sámiid riikasearvvi (NSR), Árja ja Sámit Mátta-Norggas:
#Bargiidbellodat<np><sg><gen> saemiedigkiedåehkien (*Bb), Nöörjen saemiej rïjhkesiebrien (NSR), Árja jïh Saemieh *Mátta-Nöörjesne:
Boahtá dievasčoahkkinjođihangotti evttohusa sadjái:
Båata dïevestjåanghkoejuhtiehtimmiemoenehtsen uvtelassen sijjeste:
Sámediggi doalaha dan čoahkkinplána mii lea juo mearriduvvon 2012 várás.
Saemiedigkie utnehte dam tjåanghkoesoejkesjem mij joe nænnoestovveme 2012:n muhteste.
III Jienasteapmi
I-II/II-I/III Gïelevedteme
39 áirasis ledje 35 čoahkis.
39 saadthalmetjen lin 35 *čoahkis.
Jienasteapmi dahkkojuvvui čuovvovaš vuogi mielde:
Gïelevedteme minngebe vuekien mietie dorjesovvi:
Evttohus 1 mearriduvvui 33 jienain 2 jiena vuostá.
Uvtelasse 1 nænnoestovvi 33 tjoejine 2:n tjoejen vuestie.
IV Beavdegirjelasáhusat
I-V/IV Buertiegærjalissieh
Dán áššis ii ovddiduvvon beavdegirjelasáhus.
Daennie aamhtesisnie ij evtedh buertiegærjalissie.
V Sáhkavuorrolistu ja replihkat
#V<n><abbr><sg><gen> Lahtestimmielæstoe jïh lahtesh
Sáhkavuorru Replihkka 1 Ronny Wilhelmsen, áššejođiheaddji
Lahtestimmie Lahtese 1 Ronny Wilhelmsen, aamhtesejuhtiehtæjja
2 Aili Keskitalo Willy Ørnebakk
2 Aili Keskitalo Willy Ørnebakk
3 Anders Somby jr.
3 Anders Somby #jr<n><abbr><nom>
4 Rolf Johansen Willy Ørnebakk Ronny Wilhelmsen, áššejođiheaddji Rolf Johansen, čoahkkinortnegii
4 Rolf Johansen Willy Ørnebakkem Ronny Wilhelmsen, aamhtesejuhtiehtæjja Rolf Johansen, tjåanghkoeöörnegasse
VI Sámedikki mearrádus
V-I/VI Saemiedigkieh mieriedimmie
Sámediggi doalaha dan čoahkkinplána mii lea juo mearriduvvon 2012 várás.
Saemiedigkie utnehte dam tjåanghkoesoejkesjem mij joe nænnoestovveme 2012:n muhteste.
Sámedikki lávdegodde- ja dievasčoahkkimat vuosttas jahkebeali 2012:
Saemiedigkien moenehtse- jïh dïevestjåanghkoeh voestes bieliejaepien 2012:
Sámedikki lávdegodde- ja dievasčoahkkimat nuppi jahkebeali 2012:
Saemiedigkien moenehtse- jïh dïevestjåanghkoeh mubpien bieliejaepien 2012:
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 23.02.12 dii. 20.05.
Aamhtesen gïetedalleme illesovvi 23.02.12 ts. 20.05.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
349. siidu 379 siiddus
349. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
pseudo_tmx_data/SP-10-2012_sme2sma.tmx

File: pseudo_tmx_data/SP-10-2012_sme2sma.tmx

Ášši/Sak PFL 004/12 Ášši/Sak DC 010/12
Aamhtesen/*Sak *PFL 004/12:n Aamhtesen/*Sak DC:n 010/12
Sámedikki lávdegodde- ja dievasčoahkkimat 2013 - čoahkkinplána
Saemiedigkien moenehtse- jïh dïevestjåanghkoeh 2013 - tjåanghkoesoejkesjh
Arkiivaáššenr. 12/27906 / 25 - 58
*Arkiivaáššenr. 12/27906 / 25 - 58
Meannudeamit
Gïetedallemh
Politihkalaš dássi Beaivi Áššenr.
Politihkeles daltese Biejjie *Áššenr.
Dievasčoahkkinjođihangoddi 01.02.12 DCJ 002/12 Plána- ja finánsalávdegoddi 20.–21.02.12 PFL 004/12 Sámedikki dievasčoahkkin 22.–24.02.12 DC 010/12
Dïevestjåanghkoejuhtiehtimmiemoenehtse 01.02.12 *DCJ 002/12 Soejkesje- jïh *finánsalávdegoddi 20.–21.02.12 *PFL 004/12:n Saemiedigkien dïevestjåanghkoen 22.–24.02.12 DC:h 010/12
Ášši meannudeapmi álggahuvvui 23.02.12 dii. 20.05
Aamhtesen gïetedalleme aelkiehtovvi 23.02.12 ts. 20.05
I Mildosat
I *Mildosat
Nr.
#Nr<n><abbr><nom>
Beaivi Geas/Geasa Namahus
Biejjie Giesnie/Gïese Lahtese
Kaleandar 2013
*Kaleandar 2013
II Evttohusat ja mearkkašumit
IJ Uvtelassh jïh mïerhkesjimmieh
Dievasčoahkkinjođihangotti mearrádusárvalus
Dïevestjåanghkoejuhtiehtimmiemoenehtsen mieriedimmieaajmoe
Sámedikki lávdegodde- ja dievasčoahkkimat vuosttas jahkebeali 2013:
Saemiedigkien moenehtse- jïh dïevestjåanghkoeh voestes bieliejaepien 2013:
Vahkku 9: guovvamánu 25 b. – njukčamánu 01. b.
Våhkoe 9: goevth 25 b. – njoktjen 01. b.
Vahkku 17: cuoŋománu 22. b.–26. b.
Våhkoe 17: voerhtjh 22. b.–26. b.
Vahkku 23: geassemánu 3. b. – 7. b.
Våhkoe 23: ruffieh 3. b. – 7. b.
Sámedikki lávdegodde- ja dievasčoahkkimat nuppi jahkebeali 2013:
Saemiedigkien moenehtse- jïh dïevestjåanghkoeh mubpien bieliejaepien 2013:
Ođđa Sámedikki rahpan.
Orre Saemiedigkien geehpehtimmie.
Dáhton golggotmánus ii leat vuos mearriduvvon.
Daatoe golkesne ij voestegh nænnoestovveme.
Vahkku 49: juovlamánu 02. b. – 06. b.
Våhkoe 49: goevh 02. b. – 06. b.
Plána- ja finánsalávdegotti árvalus
Soejkesje- jïh *finánsalávdegotti aajmoe
Álgu
#Álgu<np><sg><nom>
Čoahkkinplána lea dat dokumeanta mii stivre goas Sámediggi galgá čađahit iežas čoahkkimii 2013:s.
Tjåanghkoesoejkesje lea dïhte tjaatsege mij gåessie stuvrie Saemiedigkie edtja tjïrrehtidh jïjtjse tjåånghkese 2013. jaepien.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 350. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 350. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Evttohusat
Uvtelassh
Evttohus 1
Uvtelasse 1
Bargiidbellodaga sámediggejoavkku (Bb), Norgga sámiid riikasearvvi (NSR), Ovddádusbellodaga Sámit Mátta-Norggas evttohus:
#Bargiidbellodat<np><sg><gen> saemiedigkiedåehkien (*Bb), Nöörjen saemiej rïjhkesiebrien (NSR), #Ovddádusbellodat<np><sg><gen> Saemieh *Mátta-Nöörjesne uvtelasse:
Čoahkkinplána dárogielveršuvnnas čuožžu: vahku 17: geassemánu 3.-7. b., mii lea boastut ja rievdaduvvo ná: vahku 23: geassemánu 3.-7. b.
Tjåanghkoesoejkesje *dárogielveršuvnnas tjåådtje: våhkoen 17: ruffieh 3.-7. b., mij båajhtede lea jïh naemhtie jarkeståvva: våhkoen 23: ruffieh 3.-7. b.
Lávdegotti ráva
Moenehtsen bïhkedimmie
Lávdegottis eai leat eanet mearkkašumit dahje evttohusat ja rávve Sámedikki mearridit čuovvovačča:
Moenehtsen eah leah jeenje mïerhkesjimmieh jallh uvtelassh jïh nihtetjæsta Saemiedigkiem nænnoestidh #minngebe<adj><sg><gen>:
Sámediggi doarju muđui dievasčoahkkinjođihangotti árvalusevttohusa.
Saemiedigkie dåårje voen dïevestjåanghkoejuhtiehtimmiemoenehtsen aajmoeuvtelassem.
III Jienasteapmi
I-II/II-I/III Gïelevedteme
39 áirasis ledje 34 čoahkis.
39 saadthalmetjen lin 34 *čoahkis.
Jienasteapmi dahkkojuvvui čuovvovaš vuogi mielde:
Gïelevedteme minngebe vuekien mietie dorjesovvi:
Evttohus 1 mearriduvvui 32 jienain 2 jiena vuostá.
Uvtelasse 1 nænnoestovvi 32 tjoejine 2:n tjoejen vuestie.
Lávdegotti ráva mearriduvvui ovttajienalaččat.
Moenehtsen bïhkedimmie nænnoestovvi *ovttajienalaččat.
IV Beavdegirjelasáhusat
I-V/IV Buertiegærjalissieh
Dán áššis ii ovddiduvvon beavdegirjelasáhus.
Daennie aamhtesisnie ij evtedh buertiegærjalissie.
V Sáhkavuorrolistu ja replihkat
#V<n><abbr><sg><gen> Lahtestimmielæstoe jïh lahtesh
Sáhkavuorru Replihkka 1 Ronny Wilhelmsen, áššejođiheaddji 2 Geir Tommy Pedersen Willy Ørnebakk 3 Anders Somby jr.
Lahtestimmie Lahtese 1 Ronny Wilhelmsen, aamhtesejuhtiehtæjja 2 Geir Tommy Pedersen Willy Ørnebakk 3 Anders Somby #jr<n><abbr><nom>
VI Sámedikki mearrádus
V-I/VI Saemiedigkieh mieriedimmie
Sámedikki lávdegodde- ja dievasčoahkkimat vuosttas jahkebeali 2013:
Saemiedigkien moenehtse- jïh dïevestjåanghkoeh voestes bieliejaepien 2013:
Vahkku 9: guovvamánu 25. b. – njukčamánu 01. b.
Våhkoe 9: goevth 25. b. – njoktjen 01. b.
Vahkku 17: cuoŋománu 22. b.–26. b. Vahkku 23: geassemánu 3. b. – 7. b.
Våhkoe 17: voerhtjh 22. b.–26. b. Våhkoe 23:n: ruffieh 3. b. – 7. b.
Sámedikki lávdegodde- ja dievasčoahkkimat nuppi jahkebeali 2013:
Saemiedigkien moenehtse- jïh dïevestjåanghkoeh mubpien bieliejaepien 2013:
Ođđa Sámedikki rahpan.
Orre Saemiedigkien geehpehtimmie.
Dáhton golggotmánus ii leat vuos mearriduvvon.
Daatoe golkesne ij voestegh nænnoestovveme.
Vahkku 49: juovlamánu 02. b. – 06. b.
Våhkoe 49: goevh 02. b. – 06. b.
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 23.02.12 dii. 20.10.
Aamhtesen gïetedalleme illesovvi 23.02.12 ts. 20.10.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
351. siidu 379 siiddus
351. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Vuođđogiella: Dárogiella
Våaromegïele: Daaroengïele
pseudo_tmx_data/SP-11-2012_sme2sma.tmx

File: pseudo_tmx_data/SP-11-2012_sme2sma.tmx

Ášši/Sak EKL 002/12 Ášši/Sak DC 011/12
Aamhtesen/*Sak *EKL 002/12:n Aamhtesen/*Sak DC:n 011/12
Cealkámuš 2012 eanadoallošiehtadallamiidda
#Jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> #2012<num><arab><sg><ill><attr> laanteburrieraarahtallemidie
Arkiivaáššenr. 11/542306 / 25 - 58
*Arkiivaáššenr. 11/542306:n / 25 - 58
Meannudeamit
Gïetedallemh
Politihkalaš dássi Beaivi Áššenr.
Politihkeles daltese Biejjie *Áššenr.
Sámediggeráđđi 17.01.12 SR 007/12 Ealáhus- ja kulturlávdegoddi 20.–21.02.12 EKL 002/12 Sámedikki dievasčoahkkin 22.–24.02.12 DC 011/12
Saemiedigkieraerie 17.01.12 *SR 007/12 Jieleme- jïh kultuvremoenehtse 20.–21.02.12 *EKL 002/12:n Saemiedigkien dïevestjåanghkoen 22.–24.02.12 DC:h 011/12
Ášši meannudeapmi álggahuvvui 24.02.12 dii. 08.55
Aamhtesen gïetedalleme aelkiehtovvi 24.02.12 ts. 08.55
I Mildosat
I *Mildosat
Nr. Beaivi Geas/Geasa Namahus
#Nr<n><abbr><nom> Biejjie Giesnie/Gïese Lahtese
17.01.12 Sámediggeráđi/Sametingsrådet Ášši/Sak 007/12 - Cealkámuš 2012 eanadoallošiehtadallamiidda/Innspill til jordbruksforhandlingene 2012 16.12.11 Troms bondelag Innspill til jordbruksforhandlingene 2012 09.01.12 Sametinget Rapportering om Sametingets tilskudd til jordbruk i
17.01.12 Saemiedigkieraerieh/Sametingsrådeten Aamhtesen/*Sak 007/12 - #Jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> #2012<num><arab><sg><ill><attr> laanteburrieraarahtallemidie/*Innspill *til *jordbruksforhandlingene 2012 16.12.11:n #Troms<np><top><pl><nom> *bondelag *Innspill *til *jordbruksforhandlingene 2012 09.01.12:n Saemiedigkien *Rapportering *om *Sametingets *tilskudd *til *jordbruk #i<n><abbr><nom>
10.11.12 Deanu gielda Landbrukspolitisk uttalelse fra Tana kommunestyre 06.12.11 Jon-Harald Nedrum Landbruk 24.11.11 Lyngen bondelag Lyngen bondelag ber om at Sametinget støtter denne uttalelsen
10.11.12 #Deatnu<np><top><pl><nom> tjïelte *Landbrukspolitisk *uttalelse *fra Tana *kommunestyre 06.12.11:n #Jon<np><ant><m><cmp_sgnom><cmp><guio>Haralden *Nedrum Landbruken 24.11.11:n Lyngenen *bondelag Lyngenen *bondelag *ber *om *at Saemiedigkie *støtter *denne *uttalelsen
II Evttohusat ja mearkkašumit
IJ Uvtelassh jïh mïerhkesjimmieh
Sámediggeráđi mearrádusárvalus:
Saemiedigkieraerien mieriedimmieaajmoe:
Eanadoallu sámi guovlluin lea leamaš deaŧalaš vuođđoávdnasiidbuvttadeaddjin, barggolašvuhtii ja vuođđun ássamii sámi guovlluin.
Laanteburrie saemien dajvine orreme vihkele maadthhammoejdarjoejinie, *barggolašvuhtii jïh våaroeminie veasoemasse saemien dajvine.
Eanadoalus lea ain dát rolla, muhto dat rolla lea geahnohuvvamin.
Laanteburresne annje lea daate råålla, mohte dïhte råålla lea *geahnohuvvamin.
Eanadoallu lea deaŧalaš maiddái sámi giela ja kulturárbevieruid gaskkusteapmái.
Laanteburrie vihkele aaj saemien gïelen jïh kultuvretradisjovni deanahtæmman.
Sámedikki mielas lea mávssolaš ahte eanadoalus leat buorit rámmaeavttut doibmii ja ovddideapmái.
Saemiedigkien mïelesne vyörtege ahte laanteburresne leah buerie mieriekrïevemh darjoemasse jïh evtiedæmman.
Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta ovddidii stuorradiggedieđáhusa ođđa eanadoallo- ja biebmopolitihka birra 2011:s.
Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente stoerredigkiebïevnesem evtiedi orre laanteburrie- jïh beapmoepolitihken bïjre 2011. jaepien.
Dieđáhusa bajimuš ulbmilin lea borramušgálvosihkarvuohta, eanadoallu galgá leat miehtá riikka, eanet árvoháhkan ja ceavzilis eanadoallu.
Bïevnesen bijjemes ulmine lea #beapmoe<n><cmp_sggen><cmp>#eeke<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoete, laanteburrie edtja årrodh abpe rïjhken, jeenje aarvoeskååffemen jïh *ceavzilis laanteburrie.
Eanadoalus lea maŋimuš jagiin leamaš hárehis ovdáneapmi sámi guovlluin.
Laanteburresne minngebe jaepine orreme *hárehis evtiedimmie saemien dajvine.
Finnmárkku fylkkas lea doaluid lohku njiedjan čielgasit jagi 2004 rájes 2011 rádjai, 438 eanadoallofitnodagas leat báhcán 352.
Finnmaarhken fylhken arrangemeenten låhkoe tjïelkebe jaepien luajhtadamme 2004 raejeste 2011:n raajan, #438<num><arab><sg><ine><attr> laanteburriesïeltesne baatseme 352.
Njiedjan lea badjel 20 %.
Luajhtadamme lea bijjelen 20:n %.
Romssas leat vel eanet geahppánan doalut 2004:s ledje 1462 doalu ja 2010:s vel 1083 doalu, njiedjan 26 %.
Romsesne annje leah jeenje nåhkeme arrangemeente 2004. jaepien lin 1462:n *doalu jïh 2010. jaepien annje 1083:n *doalu, luajhtadamme 26 %.
Máŋgga gielddas lea eanadoallu nu vátnon ahte áibbas moadde doalu leat vel báhcán.
Gelline tjïelten lea laanteburrie nimhtie *vátnon ahte aejvie #måedtie<prn><ind><attr> *doalu annje baatseme.
Nubbi eará bealli lea dat go persovnnalaš doallit leat boarásmuvvan.
Mubpie jeatjah bielie lea dïhte goh persovneles #steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><pl><nom> leah *boarásmuvvan.
Finnmárkkus ledje 18 % dolliin badjel 60 jagi 2004:s ja juo 25 % 2011:s.
Finnmaarhkesne lin 18 % #steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><pl><ine> aatsolen 60:m jaepieh 2004. jaepien jïh joe 25 % 2011. jaepien.
Romssas lea ovdáneapmi seammalágan – gos seamma logut leat 18 % 2004:s ja 26 % 2011:s.
Romsesne lea evtiedimmie aktelaaketje – sijjesne seamma låhkoeh leah 18 % 2004. jaepien jïh 26 % 2011. jaepien.
Barggolašvuođa doalaheapmi lea okta daid stuorámus hástalusain sámi guovlluin.
*Barggolašvuođa utniehtimmie lea akte dej stoeremes haestieminie saemien dajvine.
Sámediggi lea iskan ealáhusovdáneami 22 dihto sámi gielddain.
Saemiedigkie jielemeevtiedimmiem goerehtamme 22:m såemies saemieh tjïeltine.
Dát čájeha ahte barggolašvuohta guolásteamis ja eanadoalus lea njiedjan 200:n jagiin 2009 ja 2010.
Daate vuesehte ahte *barggolašvuohta göölemisnie jïh laanteburresne luajhtadamme #200<num><arab><sg><ess> jaepine #2009<num><sem_year><sg><nom> jïh 2010.
Dát njiedjan lea 8,6 %.
Daate luajhtadimmie lea 8,6 %.
Ássanrievdan čájeha negatiiva tendeanssa sámi guovlluin.
Veasomejorkestovveme vuesehte *negatiiva *tendeanssa saemien dajvine.
Doallologu njiedjan lea liigeeanet balddihahtti dan sivas go eanadoallobirrasat sámi guovlluin leat juo unnit go buohtastahttá eanadoaluin riikadásis.
*Doallologu luajhtadamme lea *liigeeanet #beltedh<vblex><tv><der_h><vblex><der_caus><vblex><tv><prsprc> dennie sjïekesne goh laanteburriebyjresh saemien dajvine joe leah onne goh laanteburrine mohtede rïjhkedaltesem.
Eanadoalu vel eanet goarráneapmi hástala danne sámi ealáhuseallima ja áitá ealáhusa mávssolaš kultur- ja giellaarenan.
Laanteburriem annje jeenje ovmurriedimmie dannasinie haasta saemien jielemestujmiem jïh aajhta jielemem vyörtegs kultuvre- jïh gïelesijjine.
Geahppáneapmi čuohcá negatiivvalaččat maiddái borramušbuvttadeapmái, meieriijaide, njuovahagaide, nállašuhttin rusttegiidda ja gávpeealáhussii sámi ássanguovlluin.
Nåhkeme tsavtsa *negatiivvalaččat aaj beapmoedarjoemasse, meierijide, *njuovahagaide, *nállašuhttin bægkojde jïh bovrejieliemasse saemien veasomedajvine.
Ealli gilit dáhkidit buoremusat sámi kultuvrii ja gillii sihkkaris boahtteáiggi.
Jieleden byjjh bööremeslaakan tjirkieh saemien kultuvrese jïh gïelese vihties båetijen aejkien.
Dáláš doallostruktuvrra sihkkarastin ja barggolašvuođa bisuheapmi ealáhusas ja gánnáhahttivuođa buorideapmi leat vealtameahttun deaŧalaččat ealli giliid bisuheapmái.
*Dáláš *doallostruktuvrra gorredimmien jïh *barggolašvuođa tjöödtjestehteme jieliemisnie jïh *gánnáhahttivuođa bueriedimmie leah @→A> vihkelh dyjrem/dyrem byjji tjöödtjestehtiemasse.
Danne lea Sámediggái deaŧalaš gievrudahttit sámi eanadoalu doaibmavuođu.
Dannasinie Saemiedægkan lea vihkeles *gievrudahttit saemien laanteburrien darjomevåaromen.
Sámedikki guhkes áiggi mihttomearrin lea nannet barggolašvuođa ja buvttadeami ealáhusas.
Saemiedigkien guhkies tïjjem ulmine lea nænnoestidh *barggolašvuođa jïh darjomem jieliemisnie.
Okta váikkuhangaskaoapmi mii Sámedikkis lea, lea doarjja investeremiidda ja sierra doaibmabijuide – golahus maŋimuš jagiin lea rievddadan 4 ja 5 miljon ruvnnu gaskka eanadoalu ulbmiliidda.
Akte dïedtetsavtshvierhtie mij Saemiedigkien lea, lea dåarjoe *investeremiidda jïh sjïere råajvarimmide – #gaatodh<vblex><iv><der_h><vblex><tv><imp><p3><sg> minngebe jaepine #jorkestovvedh<vblex><der_d><vblex><prfprc> 4:n jïh 5:n millijovne kråvnan gaskemsh laanteburrien ulmide.
Doarjagat leat eanaš juolluduvvon investeren-, ovddidan- ja ovttasbargodoaibmabijuide eanadoalus.
Dåarjoeh leah jeenjemes laeviehtovveme *investeren-, evtiedimmie- jïh ektiebarkoeråajvarimmide laanteburresne.
Eanadoallodieđáhusas lea erenoamáš áŋgiruššansuorgin árktalaš eanadoallu.
Laanteburriebïevnesisnie lea sjïere barkoesuerkine arktihken laanteburrie.
Árktalaš eanadoalu buktagiin lea stuorra potensiála sihke dasa mii guoská kvalitehtii ja árktalašguovlluid mearkagálvun.
Arktihken laanteburrien dorjesinie lea stoere potensiaale dovne dan mij kvaliteetese dæjpa jïh arktihkendajvi væhtaeekine.
Dáid doahpagiid ferte heivehit boahttevaš eanadoallošiehtadusaide – ferte láhččit diliid nu ahte sáhttá čalmmustahttit ja vuovdalit árktalaš eanadoalu.
Daejtie lahtesidie tjuara sjïehtehtidh båetije laanteburrielatjkojde – tjuara laetjijh tsiehkide nimhtie ahte maahta tjelmiestehtedh jïh *vuovdalit arktihken laanteburriem.
Dálkkádat dagaha ahte mis lea oaneheabbo šaddoáigodat, ja dasto eana mii ii šaddat johtilit, dagaha ahte mii dárbbašit stuorra areálaid ja leat alla doaibmagolut.
*Dálkkádat dorje ahte mijjen lea åeniehkåbpoe sjædtoeboelhke, jïh dehtie minngede eatneme ij mij sjïdtehth juhtielidh, dorje mijjieh daarpesjibie stoere goelpeneståarojde jïh leah jolle darjomemaaksoeh.
Gaskamearálaš doallosturrodat lea 270 mihtu Finnmárkkus, 227 mihtu Romssas ja 219 mihtu muđui riikkas.
*Gaskamearálaš *doallosturrodat lea 270 vuepsiem Finnmaarhkesne, 227 vuepsiem Romsesne jïh 219 vuepsieh voen rïjhkesne.
Areála sturrodat addá boasttu gova go galgá čájehit eanadoallobuvttadeami viidodaga.
Goelpeneståaroen ståaroe vadta *boasttu guvviem goh edtja vuesiehtidh laanteburriedarjomen goelpeneståaroem.
Areáladárbu juohke ealli nammii lea eambbo go duppal geardde stuorát davvin go daid buoremus eanadoalloguovlluin riikkas.
Goelpeneståaroedaerpiesvoete #fïerhte<prn><ind><attr> dyjre/dyre nommese jeenje goh *duppal aejkien stoerebe noerhtene goh dej bööremes laanteburriedajvine rïjhkesne.
Dat go lea okta láddjen geasis davvi guovlluin mielddisbuktá ahte areáladárbu gártá leat duppal geardde stuorát dáin guovlluin.
Dah goh lea akte *láddjen giesesne noerhte dajvine mealtan buakta ahte goelpeneståaroedaerpiesvoete *gártá årrodh *duppal aejkien stoerebe daejnie dajvine.
Dát maiddái dagaha stuorát investeremiid juohke ealli nammii go buohtastahttá máttit guovlluin riikkas.
Daate aaj dorje stoerebe *investeremiid #fïerhte<prn><ind><attr> dyjrem/dyrem nommese goh mohtede *máttit dajvine rïjhkesne.
Dasto lea árktalaš dálkkádat givrodahkan danne go dakkár oktavuođas ii dárbbaš geavahit cirgguhanávdnasiid šattuide, ja dan geažil oažžut kvalitehta, buhtis ja sihkkaris biebmu.
Dehtie minngede #arktihken<adj><sg><nom> *dálkkádat faamojne dannasinie goh dagkeres gaskesisnie ij daarpesjh nuhtjedh *cirgguhanávdnasiid sjædtojde, jïh dan dïete åadtjodh kvaliteetem, raejnies jïh vihties beapmoe.
Nubbi positiivalaš bealli lea ahte hárve lea váttisvuohta gávnnat areálaid muhkkiide davvin dan sivas go davvin lea stuorát areálat juohke ealli nammii go máddelis.
#Mubpie<prn><ind><attr> positijve/positïjve bielie lea ahte vaenie lea dåeriesmoere goelpeneståarojde gaavnh *muhkkiide noerhtene dennie sjïekesne goh noerhtene lea stoerebe goelpeneståaroeh #fïerhte<prn><ind><attr> dyjre/dyre nommese goh *máddelis.
Dálkkádatrievdamat buktet stuorámus váikkuhusaid árktalaš ja vuolleárktalaš guovlluin.
*Dálkkádatrievdamat bööktih stoeremes dïedtide arktihken jïh *vuolleárktalaš dajvine.
Mii leat juo vásihan guhkkit šaddosesoŋŋa.
Mijjieh joe damteme *guhkkit *šaddosesoŋŋa.
Váikkuhusaid lea váttis einnostit, muhto guhkit sesoŋŋa buktá vejolašvuođaid gilvit ođđa šattuid.
Dïedti geerve nåajtodh, mohte guhkieslaakan *sesoŋŋa buakta nuepide seejedh orre sjædtojde.
Dasto sáhttet dálkkádatrievdamat buktit hástalusaid ođđa dávddaid, vahátboatkadivrriid ja amas šattuid ihtimii ektui.
Dehtie minngede meehtih *dálkkádatrievdamat buektedh haestiemidie orre fiejliej, *vahátboatkadivrriid jïh ammes sjædtoej *ihtimii moenemetseahkan.
Eanadoalu mearkkašupmi sámi kultuvrra bisuheapmái ja ovddideapmái ollu sámi guovlluin, ja go ealáhusas lea fuones ovdáneapmi, mearkkaša ahte ferte álggahit máŋga doaibmabiju maiguin erenoamážit nannet eanadoalu vejolašvuođaid ja vuođu sámi guovlluin.
Laanteburrien mïerhkesjimmie saemien kultuvren tjöödtjestehtiemasse jïh evtiedæmman jeenje saemien dajvine, jïh goh jieliemisnie lea geerve evtiedimmie, krööhkeste ahte tjuara gelliem aelkiehtidh råajvarimmieh mejgujmie joekoenlaakan nænnosth laanteburrien nuepide jïh våaromem saemien dajvine.
Danne árvvoštallat ahte dát cealkámuš doaibmabijuid ektui eanadoallošiehtadallamiin lea hui deaŧalaš sámi servodahkii, sihke servodat- ja ealáhuspolitihkalaččat.
Dannasinie laejhtebe ahte daate #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> råajvarimmiej muhteste laanteburrieraarahtalleminie lea dan vihkeles saemien siebriedahkese, dovne siebriedahke- jïh *ealáhuspolitihkalaččat.
Sámediggi háliida oažžut vejolašvuođa váikkuhit eanadoalu rámmaeavttuid sihkkarastima, ja dieinna lágiin váikkuhit ealli sámi birrasiid ja giliid bisuheami.
Saemiedigkie sæjhta nuepiem åadtjodh dijpedh laanteburrien mieriekrïevemi gorredimmiem, jïh duejnie vuekine dijpebe dyjrem/dyrem saemien byjresidie jïh byjji tjöödtjestehtemem.
Sámediggi čujuha Soria Moria julggaštussii gos earret eará čuožžu ahte:
Saemiedigkie Soria Moriam tjaatseste deklarasjovnese sijjesne gaskem jeatjah tjåådtje ahte:
”Regjeringen ønsker å bidra til gode rammevilkår både for tradisjonelle næringer og moderne arbeidsplasser knyttet til kultur og teknologi i samiske bosettingsområder.” (Ráđđehus háliida addit buriid rámmaeavttuid sihke árbevirolaš ealáhusaide ja ođđaáigásaš bargosajiide kultuvrra ja teknologiija oktavuođas sámi ássanguovlluin.)
”Regjeringenen *ønsker *å *bidra *til *gode *rammevilkår *både *for *tradisjonelle *næringer *og *moderne *arbeidsplasser *knyttet *til *kultur *og teknologije i. *samiske *bosettingsområder.” (Reerenasse sæjhta buerie mieriekrïevemidie vedtedh dovne aerpiesïejhme jieliemidie jïh daaletje barkoesijjide kultuvren jïh teknologijen gaskesisnie saemien veasomedajvine.)
Dasto čuožžu ahte:
Dehtie minngede tjåådtje ahte:
”Regjeringen vil sikre et landbruk med en variert bruksstruktur over hele landet gjennom en klar distriktsprofil, og videreføre styrking av det grasbaserte husdyrholdet” (Ráđđehus áigu sihkkarastit dakkár eanadoalu mas lea máŋggalágan doallostruktuvra miehtá riikka čielga distriktaprofiila bokte, ja viidáseappot nannet suoidnevuđot oapmedoalu.)
”Regjeringenen *vil *sikre *et *landbruk *med e.n. *variert *bruksstruktur *over *hele *landet *gjennom e.n. *klar *distriktsprofil, *og *videreføre *styrking *av dïhte *grasbaserte *husdyrholdet” (Reerenasse sæjhta gorredidh dagkeres laanteburriem mesnie #gelliesåarts<adj><sg><nom> *doallostruktuvra abpe rïjhken tjïelke *distriktaprofiila gåaskoejin, jïh vijriehkåbpoe suejnievåaromem nænnosth *oapmedoalu.)
Sámediggi ovddida čuovvovaš cealkámuša eanadoallošiehtadallamiidda 2012:
Saemiedigkie evtede minngebe #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> laanteburrieraarahtallemidie 2012:n:
1. Gánnáhahttivuohta
1. *Gánnáhahttivuohta
Eanadoalu leahkimii ja ovddideapmái lea áibbas deaŧalaš eaktu ahte eanadoalus lea buorre gánnáhahttivuohta ja ahte dat nagoda gilvalit eará ámmáhiid ektui.
Laanteburriem *leahkimii jïh evtiedæmman lea aejvie vihkeles moenemetsiehkie ahte laanteburresne buerie *gánnáhahttivuohta jïh dïhte gaegnede gaahtjedidh jeatjah funksjovni muhteste.
Nu ii leat dál ja dat vuhtto ealáhusas go ohpihii heaittihuvvojit doalut ja rekrutteren ealáhussii váilu.
Nimhtie ij daelie leah jïh dïhte jieliemisnie #vuehtedh<vblex><tv><der_passs><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> goh *ohpihii illesuvvieh arrangemeente jïh dåårrehtimmie jieliemasse fååtesæjja.
Jos ovttasge galggaš leat beroštupmi bargat boandan eará ámmáhiid sajis, de ferte dat leat ekonomalaččat miellagiddevaš.
Jis ektesne aaj edtja ïedtje barkedh båantine jeatjah funksjovnide sijjesne, dellie aaj tjuara dïhte årrodh ekonomeleslaakan murrede.
Šállošahtti lea go dienaserohusat eanadoalu ja eará joavkkuid gaskka servodagas leat menddo stuorrát.
*Šállošahtti lea goh dïenestejoekehtsh laanteburrien jïh jeatjah dåehkiej gaskemsh siebriedahkesne leah ååpsen stoere.
2012 eanadoallošiehtadusas ferte hui sakka loktet dietnasa dan dássái ahte boanddas lea dakkár dienasvuođđu mii dávista bargohivvodahkii.
2012:n laanteburrielatjkosne tjuara dan alme dïenestem lutnjedh dan daltesasse ahte båantan lea dagkeres dïenestevåarome mij barkoeveahkese svååroe.
Ferte unnidit dan stuorra dienaserohusa mii lea eanadoalu ja eará joavkkuid gaskka.
Tjuara unniedidh dam stoere dïenestejoekehtsem mij lea laanteburrien jïh jeatjah dåehkiej gaskemsh.
Dienasvuođu ferte nannet nu ahte lea vejolaš bissut dušše boandaámmáhis ja oažžut das dohkálaš dietnasa.
Dïenestevåaromem tjuara nimhtie nænnoestidh ahte gåarede årrodh ajve båantafunksjovnesne jïh åadtjodh dennie *dohkálaš dïenestem.
Dát geasuhivččii nuorra olbmuid ealáhussii ja livčče mearkkašahtti deaŧalaš nuoraid rekrutteremii boandan.
Daate geasa noere almetji jieliemasse jïh lea *mearkkašahtti vihkele noeri dåårrehtæmman båantine.
Eanadoallodieđáhusas lea jurdda vuoruhit roavvafuođarvuđot buvttadusa.
Laanteburriebïevnesisnie lea åssjalommes prijoriteradidh *roavvafuođarvuđot *buvttadusa.
Dákkár politihkka dávistivčče dan ovdáneapmái maid Sámediggi sávvá.
Dagkeres politihke dam svååroeh evtiedæmman maam Saemiedigkie vaajtele.
Mielkebuvttadus ja sávzadoallu dat guddet sámi guovlluid eanadoalu.
*Mielkebuvttadus jïh *sávzadoallu dah guedtieh saemien dajvi laanteburriem.
Sávzadoallu geavaha meahci divdna ja dasa ferte sihkkarastojuvvot positiivvalaš ekonomalaš ovdáneapmi 2012:s.
*Sávzadoallu nuhtjie miehtjiem *divdna jïh dan tjuara #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> positijve/positïjve ekonomeles evtiedimmie 2012. jaepien.
Buvttadandoarjagis lea mearrideaddji váikkuhus gánnáhahttivuhtii.
Darjomedåarjosne lea nænnoestæjja dïedte *gánnáhahttivuhtii.
Vaikko vel Romssas ja Finnmárkkus leat stuorát máksomearit go muđui riikkas, de heaittihuvvojit eanet ja eanet doalut.
Jalhts annje Romsesne jïh Finnmaarhkesne leah stoerebe maaksoemierieh goh voen rïjhkesne, dellie illesuvvieh jeenje jïh jeenje arrangemeente.
Buorre gánnáhahttivuohta dagašii eanadoalus eanet geasuheaddji ealáhusa.
Buerie *gánnáhahttivuohta dorje laanteburriem jeenje giesije jielemem.
Juo dán eanadoallošiehtadusas ferte doarjjamáksomeriid areálaide, mielkái ja birgui bajidit Romssas ja Finnmárkkus.
Joe daennie laanteburrielatjkosne tjuara dåarjoemaaksoemieriej goelpeneståarojde, mealhkan jïh byörkese Romsesne jïh Finnmaarhkesne bijjiedibie.
Buvttadanlasáhusaid fertešii ain juo muddet haddegoarkŋuma ektui eanadoalus.
Darjomelisside tjuara annje joe staeriedidh *haddegoarkŋuma moenemetseahkan laanteburresne.
Eanadoallodieđáhusas oidno ahte departemeanta áigu geahčadit buvttadandoarjagiid distriktaprofiila.
Laanteburriebïevnesisnie vååjnoe ahte departemeente sæjhta darjomedåarjojde vuejnedh *distriktaprofiila.
Sámediggi rehkenastá beassat leat mielde dán barggus.
Saemiedigkie ryöknoe bïesedh årrodh mietie daennie barkosne.
Spiinnebiergobuvttadusa geahppáneapmi Romssas lea suorggahahtti.
*Spiinnebiergobuvttadusa nåhkeme Romsesne lea *suorggahahtti.
Jagi 2000 rájes jahkái 2010 njidje ealihanspiinnit 870 rájes 578 rádjai fylkkas – njiedjan lei 33 %.
Jaepien 2000 raejeste jaapan #2010<num><sem_year><sg><nom> luajhtadin #jieledh<vblex><iv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>snurkh 870:n raejeste 578:n raajan fylhkesne – luajhtadimmie lij 33 %.
Doaluid lohku unnui beliin 25 dollui jagis 2010.
Arrangemeenten låhkoe *unnui bieline 25 jaepesne #steeredh<vblex><iv><der_passs><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> 2010.
Buvttadanbiras lea unnon dan geažil go eai leat šat nu ollu buvttadeaddjit.
Darjomebyjrese lea *unnon dan dïete goh eah vielie leah nimhtie jeenje darjojh.
Spiinnebierggu buvttadeami geahppáneapmi sáhttá maiddái buktit váttisvuođaid njuovahagaide ja viidáset nállašuhttimii Málatvuomi njuovahagas.
Snurkenbearkoen darjomen nåhkeme maahta aaj dåeriesmoeride buektedh *njuovahagaide jïh vijrebe *nállašuhttimii Málatvuopmijjen *njuovahagas.
Spiinnebierggu buvttadeami sáhtášii nannet jos lasihivččii distriktadoarjaga spiinnebirgui.
Snurkenbearkoen darjomem maahta nænnoestidh jis lissehte *distriktadoarjaga snurkenbyörkese.
Buoret ekonomiija sihkkarastášii dasto buvttadusa boahtteáiggis Málatvuomi njuovahagas.
Buerebe ekonomijen *sihkkarastášii dehtie minngede *buvttadusa #båetije aejkie<n><sg><ine> Málatvuopmijjem *njuovahagas.
2. Investeremat
2. *Investeremat
Investerengoluid lassáneapmi eanadoalus ja stuorát doaluid huksen mearkkaša ahte investerendoarjja ortnegiid ferte rievdadit.
*Investerengoluid læssanimmie laanteburresne jïh stoerebe arrangemeenten tseegkeme krööhkeste ahte *investerendoarjja öörnegidie tjuara jarkestidh.
Dát guoská dávjá erenoamážit nuorra álggaheddjiide geat eai nagot čohkket iežas kapitála.
Daate daamhtah dæjpa joekoenlaakan noere aelkiehtæjjide eah gïeh gaegnedh seeptjedh jïjtjemse *kapitála.
Doarjjameari nuoraide ferte loktet nu ahte dat lea 10 % eanet sámi guovlluin otnáža ektui.
Dåarjoemierien noeride tjuara nimhtie lutnjedh dïhte lea 10 % jeenje saemieh dajvine *otnáža moenemetseahkan.
Eanadoalus lea ovdalis áiggiid leamaš vejolašvuohta eanadoalu foandasajušteapmái mii galggai geavahuvvot boahtteáiggi hukseninvesteremiidda.
Laanteburresne lea *ovdalis tïjji orreme nuepie laanteburriem *foandasajušteapmái mij edtji båetijen aejkien nuhtjesovvedh *hukseninvesteremiidda.
Dát ferte fas ođđasis váldojuvvot atnui.
Daate tjuara viht orresne otnese ååktesovvedh.
Foandasajušteapmi attášii vejolašvuođa plánet boahtteáiggi investeremiid buoret vuogi mielde.
*Foandasajušteapmi vadta nuepiem soejkesjidh båetijen aejkien *investeremiid buerebe vuekien mietie.
Dasto attašii dat einnostanvejolašvuođa vearroplánemis.
Dehtie minngede *attašii dah nåajtomenuepien skaehtiesoejkesjimmesne.
Muđuid ferte eanadoalu investerenortnegiid bisuhit vai boanddaide sihkkarastojuvvo einnostanvejolašvuohta.
Voen tjuara laanteburriem *investerenortnegiid tjöödtjestehtedh vuj båantide #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> nåajtomenuepie.
Huksendoaimmat rievddadit jagis jahkái.
Tseegkemedarjomh jaepesne #jorkestovvedh<vblex><der_d><vblex><indic><pres><p3><pl> jaapan.
Jos sámi guovlluin galggašedje leat áiggi mielde huksejuvvon visttit, de ferte addojuvvo vejolašvuohta oažžut investerendoarjaga maiddái doaibmavistti bajásdoallamii.
Jis saemien dajvine edtjieh årrodh tïjjen mietie bigkesovveme gåetieh, dellie tjuara vadtasåvva nuepie åadtjodh *investerendoarjaga aaj darjomegåetiem *bajásdoallamii.
Dát geasuhivččii nuoraid eanet váldit badjelasaset doalu.
Daate geasa noeride jeenje ååktedh bijjeli *doalu.
Dilli lea odne nu ahte ollu doalut heaittihuvvojit danne go daid fertešii divodit ja go doalut leat boaresáigásaččat.
Tsiehkie daenbiejjien lea nimhtie ahte jeenje arrangemeente dannasinie illesuvvieh goh dejtie tjuara #staeriedidh<vblex><tv><der_d><vblex><inf> jïh goh arrangemeente leah *boaresáigásaččat.
3. Álggahanbáhkat nuoraide
3. Aelkiehtimmieaeskieh noeride
Njealjádasoassi Romssa ja Finnmárkku boanddain leat badjel 60 jagi.
*Njealjádasoassi Romsan jïh Finnmaarhken båantine aatsolen leah 60:n jaepien.
Danne lea stuorra dárbu ođđa rekrutteremii eanadollui, jos doaluid lohku ii galggaš ollu geahppánit.
Dannasinie lea stoere daerpiesvoete orre dåårrehtæmman laantebårran, jis arrangemeenten ij låhkoe edtjh jeenje nåhkedh.
Mihttomearrin ferte leat oažžut gaskamearálaš agi bodnelii, muhto eaktun dasa lea ahte gánnáhahttivuohta eanadoalus loktejuvvo.
Ulmine tjuara årrodh åadtjodh *gaskamearálaš aalterem *bodnelii, mohte moenemetsiehkine dan lea ahte *gánnáhahttivuohta laanteburresne lutnjesåvva.
Ealáhussii rekrutteren gáibida dasto buriid gelbbolašvuođa- ja oahppofálaldagaid.
Jieliemasse dåårrehtimmie dehtie minngede kreava bueride @X> jïh ööhpehtimmiefaalenasside.
Movttiidahttin dihte nuoraid álgit eanadoaluin ferte álggahit ekonomalaš doaibmabijuid, sihkkarastin dihte rekrutterema.
Eadtjaldehtieminie åvteste noeride aelkedh laanteburrine tjuara ekonomeles råajvarimmide aelkiehtidh, gorredeminie åvteste dåårrehtimmiem.
Ferte ásahuvvot mielkeearreortnet nuorra álggaheddjiide geat áigot álgit bargat doaluin.
Tjuara tseegkesovvedh mielhkiemierieöörnege noere aelkiehtæjjide gïeh sijhtieh aelkedh arrangemeentesne barkedh.
Sii fertejit dávjá oastit buvttadanareálaid, šibihiid, reaidduid ja visttiid.
Dah tjuerieh daamhtah darjomegoelpeneståarojde åestedh, kreekide, dïrregidie jïh gåetide.
Muhtumat válljejit oastit eanadoalloopmodagaid.
Muvhth veeljieh åestedh laanteburrie-eegide.
Go sii dasa lassin fertejit oastit mielkeeari stáhta haddái (3,50 ru lihttera nammii) dahje priváhta márkanis, de lea váttis nuoraide birget ekonomalaččat.
Goh dah dan lissine tjuerieh mielhkiemieriem åestedh staaten åasese (3,50:m *ru lijhterh nommese) jallh privaate sjeltesne, dellie lea geerve noeride bïerkenidh ekonomeleslaakan.
Rekrutterema sihkkarastima dihte ferte ásahit oiddoleappo ortnegiid nuoraide geat háliidit álgit eanadoaluin bargat – nuvttá mielkeeriid daidda nuoraide sámi guovlluin, geat leat vuollel 35 jagi ja háliidit álgit bargat doaluin dahje viiddidit dan.
Dåårrehtimmien gorredimmien åvteste tjuara tseegkedh *oiddoleappo öörnegidie noeride gïeh sijhtieh aelkedh laanteburrine barkedh – namhtah mielhkiemieride dejtie noeride saemien dajvine, gïeh leah *vuollel 35 jaepieh jïh sijhtieh aelkedh arrangemeentesne barkedh jallh vijriedidh dam.
4. Mielkeearit
4. Mielhkiemierieh
Sihkkarastin dihte máŋggalágan doallostruktuvrra, de ferte daid unnimus dolliid vuoruhit mielkeeriid lasiheami oktavuođas.
Gorredeminie åvteste #gelliesåarts<adj><sg><nom> *doallostruktuvrra, dellie tjuara dejtie unnemes #steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><pl><acc> prijoriteradidh mielhkiemieriej lissien gaskesisnie.
Mielkeeari lasiheapmi buoridivččii dáid doaluid ekonomalaš vuođu.
Mielhkiemierien lissie buerede daaj arrangemeenten ekonomeles våaromem.
Dat lea mielde sihkkarastimin eanadoalu sámi guovlluin.
Dïhte lea mietie gorredeminie laanteburriem saemien dajvine.
5. Geasehandoarjja
5. *Geasehandoarjja
Mielkebuvttadandoaluid logu unnun lea buktán digaštallama ekonomalaš vuođu birra njuovahagaid ja meieriijaid bisuheami oktavuođas.
Mielhkiedarjomearrangemeenten låhkoen *unnun buakteme digkiedimmien ekonomeles våaromen bïjre *njuovahagaid jïh meieriji tjöödtjestehtemen gaskesisnie.
Unnit hivvodat ovttaskas eanadoallobuvttadeaddjis buvttiha stuorát geasehan- ja buvttadangoluid ovttadaga nammii.
Vaenebe veahka oktegs laanteburriedarjoejisnie stoerebe giesien buektehte- jïh darjomemaaksojde ektievoeten nommese.
Viidáset nállašuhttinfitnodagat, mat dávjá leat ovttasdoaibmafitnodagat, leat maiddái sorjavaččat gánnáhahttivuođain doaibmamis.
Vijrebe *nállašuhttinfitnodagat, mah daamhtah leah *ovttasdoaibmafitnodagat, aaj leah *sorjavaččat *gánnáhahttivuođain juhtiemisnie.
Dáid goarideapmi leat dán rádjai dagahan doallái stuorát geasehangoluid.
Daejtie *goarideapmi libie daan raajan #steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><sg><ill> dorjeme stoerebe *geasehangoluid.
Njuovahagaid heaittiheapmi buvttiha guhkit geasehangaskkaid ja nie divrudahttá geasehangoluid.
*Njuovahagaid illeme guhkieslaakan buektehte *geasehangaskkaid jïh naemhtie *divrudahttá *geasehangoluid.
Doallologu njiedjan dagaha maiddái ahte šaddá guhkit gaska doaluid gaskka ja dan geažil lassánit maiddái geasehangolut.
*Doallologu luajhtadimmie aaj dorje ahte sjædta guhkebe dajve arrangemeenten gaskemsh jïh dan dïete aaj læssanidh *geasehangolut.
Dán ferte máksit movt nu.
Daam tjuara guktie maeksedh nimhtie.
Dienasovdáneapmi biergovuovdimis ii leat čuvvon geasehangoluid ovdáneami njuovahahkii.
Dïenesteevtiedimmie bearkoedoekemisnie ij dåeriedamme *geasehangoluid evtiedimmiem *njuovahahkii.
Dan geažil lea dárbu oažžut stuorát doarjaga geaseheami ovddas.
Dan dïete lea daerpiesvoete åadtjodh stoerebe dåarjoem #giesie<n><der_car><adj><sg><gen> åvteste.
Seamma guoská maiddái dahkkofuođđariid ja fápmofuođđariid geasehangoluide, go fápmofuođar dárbu lea lassánan mealgat dađi mielde go gusat leat eanet bahčigoahtán mielkki.
Seamma aaj dæjpa *dahkkofuođđariid jïh *fápmofuođđariid *geasehangoluide, goh *fápmofuođar daerpiesvoete læssanamme *mealgat *dađi mietie goh govsh leah jeenje *bahčigoahtán mielhkien.
Geasehandoarjaga rievdadeapmi galggašii dássidahttit buvttadeaddji hatti sorjjakeahttá geasehangaskkain.
*Geasehandoarjaga jorkestimmie edtja *dássidahttit darjoje åasan *sorjjakeahttá *geasehangaskkain.
6. Boraspiriid geahpedeapmi buoridan dihte sávzadoalu ekonomiija
6. juvri måjkoedimmie bueredeminie åvteste *sávzadoalu ekonomije
Sávzadoallu ealáhussan gáibida ollu areálaid man oktavuođas meahci geavaheapmi lea leamaš vealtameahttun deaŧalaš ekonomalaš bohtosii.
*Sávzadoallu jielieminie kreava jeenje goelpeneståarojde man gaskesisnie miehtjien pråvhkoe orreme @→N> vihkeles ekonomeles illedahkese.
Váidudeaddji doaibmabijut maid boraspirehálddašeapmi lea bidjan johtui unnidan dihtii vahágiid maid ráfáidahtton boraspiret leat dagahan, leat dagahan dan ahte sávzadoallit earret eará leat ferten geahpedit meahci geavaheami ja bidjat sávzzaid gittiide.
*Váidudeaddji råajvarimmieh aaj juvrereereme bïejeme *johtui unnedeminie åvteste goerpide mejtie *ráfáidahtton juvrh dorjeme, årrodh dorjeme dam ahte #sïrve<n><cmp_sgnom><cmp>#steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><pl><nom> gaskem jeatjah tjoereme måjkoedidh miehtjien pråvhkoem jïh bïejedh sïrvide ïentjide.
Eanet gittiid geavaheapmi ollu oktavuođain bajida goluid go ferte eanet gilvit ja bargat eatnamiin ja áidut.
Jeenje ïentji pråvhkoe jeenje gaskesinie bijjede maaksojde goh tjuara jeenje seejedh jïh eatnaminie barkedh jïh *áidut.
Dán lágan geavaheapmi sáhttá maiddái buktit stuorát parasihtta- ja infekšuvdnavára (ollu sávzzat ovtta sajis).
Daennie laakesne pråvhkoe maahta aaj buektedh stoerebe *parasihtta- jïh *infekšuvdnavára (jeenje sïrvh aktene sijjesne).
Váidudeaddji doaibmabijut divrudit sávzadoalu ja hehttejit dolliid geavaheamis meahci nu ollu go vejolaš.
*Váidudeaddji råajvarimmieh *divrudit *sávzadoalu jïh hööptieh #steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><pl><acc> nuhtjeminie miehtjiem nimhtie jeenjem goh gåarede.
Vaikko sávzalohku maid boraspiret leat goddán 2011:s leage unnon, de hehtte alla boraspirelohku sávzadoalu positiivvalaš ovdáneami.
Jalhts sïrvelåhkoe aaj juvrh 2011. jaepien båvveme lea *unnon, dellie aaj hööptie jolle juvrelåhkoe *sávzadoalu positijve/positïjve evtiedimmiem.
Eanadoalus lea dárbu geahččat guhkes áiggi badjel ja oažžut einnostanvejolašvuođa doarjjaortnegiid ektui maiguin sihkkarastit ahte omiid sáhttá luoitit meahccái guohtut.
Laanteburresne lea daerpiesvoete gïehtjedidh guhkies tïjjen bijjelen jïh åadtjodh nåajtomenuepiem dåarjoeöörnegi muhteste mejgujmie gorredibie ahte eegide maahta meahtjan biestedh gåatodh.
Boraspirepolitihkka váikkuha njuolga sávzadoalu ekonomalaš bohtosa.
Juvrepolitihke dijpie rïekte *sávzadoalu ekonomeles illedahken.
Boraspiresoabahus mearkkaša ahte riikkas galget leat sihke guohtoneallit ja boraspiret.
*Boraspiresoabahus krööhkeste ahte rïjhkesne edtjieh leah dovne gåatomedyjrh/gåatomedyrh jïh juvrh.
Sámedikki oainnu mielde ii sáhte dáid mihttomeriid oppage bidjat oktii.
Saemiedigkien vuajnoen mietie ij maehtieh daejtie ulmide #abpe<prn><ind> bïejedh ikth gænnah.
7. Riidoeastadeaddji doaibmabijut
7. #Ræjtoe<n><sem_act><cmp_sgnom><cmp> jeerije råajvarimmieh
Boazoáiddiid huksen lea lossat ekonomalaččat, muhto dat lea investeren máŋgga jahkái ovddasguvlui.
Gaertiej tseegkeme leevles ekonomeleslaakan, mohte dïhte lea *investeren gellien jaapan *ovddasguvlui.
Áiddiid huksemiin sáhttá eanadoallu maŋit áiggis seastit iežas liigebarggus, seammás go šattut sihkkarastojuvvojit.
Haakanidie tseegkeminie maahta laanteburrie *maŋit tïjjesne njoetedh jïjtjemse *liigebarggus, seamma tïjjen goh sjædtoeh #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl>.
Sámedikki mielas lea dárbbašlaš ahte stáhta eiseválddit vuoruhit barggu riidoeastadeaddji doaibmabijuiguin buoridan dihte áddejumi nuppi ealáhussii ja oktii ordnen dihte sierra geavaheaddjiberoštumiid.
Saemiedigkien mïelesne daerpies ahte staaten åejvieladtjh barkoem prijoriteradieh #ræjtoe<n><sem_act><cmp_sgnom><cmp> jeerije råajvarimmiejgujmie bueredeminie åvteste goerkesen #mubpie<prn><ind><sg><ill><attr> jieliemasse jïh aktese veesmeminie åvteste sjïere #vaasedh<vblex><der_h><vblex><tv><der_nomag><n><cmp_sgnom><cmp>ïedtjide.
Diehtojuohkin earáid ealáhusaid birra lea deaŧalaš oassi riidoeastadeaddji doaibmabijuin.
Bïevnese jeatjebi jielemi bïjre lea vihkeles boelhke #ræjtoe<n><sem_act><cmp_sgnom><cmp> jeerije råajvarimmine.
Dát lea deaŧalaš vai sáhttá eastadit riidduid lassáneamis.
Daate vihkele vuj maahta ræjtojde jeeredh læsseneminie.
Dat psykososiála deaddu sáhttá guhkkit áiggi badjel dagahit vahágiid guoskevaš beliide.
Dïhte *psykososiála leavloe maahta *guhkkit tïjjen bijjelen darjodh goerpide sjyöhtehke bielide.
Sámediggi evttoha ahte ásahuvvošedje gulahallanarenat maid ulbmilin lea lonuhallat oainnuid ja čilget nubbi nubbái doaibmadili birra.
Saemiedigkie uvtede ahte tseegkesuvvieh gaskesadtemesijjieh mej ulmine lea #låtnodh<vblex><tv><der_alla><vblex><inf> vuajnojde jïh boejhkelidh #sinsitniem<prn><res><attr> sinsætnan darjometsiehkien bïjre.
Dán lágan arena sáhtášii leat positiivvalaš doaibmabidju mainna eastadit riidduid šaddamis ja sáhtášii leat álkit gávdnat konstruktiivvalaš čovdosiid.
Daennie laakesne sijjien maahta årrodh positijve/positïjve råajvarimmie mejnie jeerieh ræjtojde sjïdtemisnie jïh maahta aelhkieslaakan årrodh gaavnedh *konstruktiivvalaš *čovdosiid.
Dáinna lágiin sáhtášii buoridit olmmošgaskavuođaid beliid gaskka.
Daejnie vuekine maahta bueriedidh *olmmošgaskavuođaid bieliej gaskemsh.
Dál lea unnán máhttu biologalaš dili birra guovlluin gos sávzzat ja bohccot guhtot fárrolaga.
Daelie lea ånnetji maahtoe *biologalaš tsiehkien bïjre dajvine sijjesne sïrvh jïh bovtsh gåatoeh *fárrolaga.
Danne háliida ge Sámediggi eanet máhttu ja dutkama guohtonminstariid birra biotohpa geavaheami ektui.
Dannasinie sæjhta aaj Saemiedigkie jeenje maahtoe jïh dotkemen gåatomegoeri bïjre *biotohpa pråvhkoen muhteste.
Dárbu lea maiddái oažžut eanet máhttu dávddaid njoammumis elliid gaskka mat guhtot meahcis.
Daerpiesvoete aaj lea åadtjodh jeenje maahtoe fiejlide goegkerdimmesne dyjri/dyri gaskemsh mah miehtjesne gåatoeh.
Muhtun oktavuođain sáhttá leat áigeguovdil áidut sisa stuorát guovlluid.
Muvhtine gaskesinie maahta årrodh #daaletje<adj><sg><gen> *áidut sïjse stoerebe dajvi.
Dás sáhttá leat sáhka dakkár areálain main lea juo lunddolaš rádji eatnamis, huksehusain jna.
Daelie maahta årrodh håaleme dagkeres goelpeneståarojne mejnie joe lea iemie raejie eatnamisnie, bægkojne jnv.
Berrešii leat vejolašvuohta juolludit doarjaga maiddái dán lágan riidoeastadeaddji doaibmabijuide.
Byöroe årrodh nuepie laeviehtidh dåarjoem aaj daennie laakesne #ræjtoe<n><sem_act><cmp_sgnom><cmp> jeerije råajvarimmide.
Dát eaktuda soabalašvuođa beliid gaskka.
Daate tsïhkestahta *soabalašvuođa bieliej gaskemsh.
8. Gittiid guorban dálvet ja šaddovahágat
8. ïentji *guorban daelvege jïh sjædtoegoerph
Eanadoalus leat guokte ortnega vahágiid várás maid dálkkádat dagaha – dálvevahágiin lea oktavuohta beliide mat dáhpáhuvvet dálveáigodagas ja šaddováttisvuohta giđđat.
Laanteburresne leah göökte öörnegh goerpi muhteste maam *dálkkádat dorje – daelviegoerpine lea gaskese bielide mah daelvieboelhkesne sjugniehtuvvieh jïh sjædtoedåeriesmoere gïjrege.
Eanadoallu lea árktalaš man oktavuođas sáhttet šaddat vahágat sihke dálvit ja šaddováttisvuohta šaddoáigodagas, ovtta ja seamma jagis nugo dáhpáhuvai Romssas 2010:s.
Laanteburrie #arktihken<adj><sg><nom> man gaskesisnie maehtieh sjïdtedh goerph dovne daelvege jïh sjædtoedåeriesmoere sjædtoeboelhkesne, akten jïh seamma jaepesne goh Romsesne sjugniehtovvi 2010. jaepien.
Gieddevahátbuhtadanortnegat eai leat heivehuvvon Romsii ja Finnmárkui.
*Gieddevahátbuhtadanortnegat eah Romsese jïh Finnmaarhkese sjïehtelovveme.
Eatnašat sáhttet láddjet eanet go oktii jagis dálkkádaga geažil.
*Eatnašat meehtih *láddjet jeenje goh ikth jaepesne *dálkkádaga dïete.
Dáin guovlluin lea dasto eanadoalus ollu láigoeana, eanabihtát leat bieđgguid ja bihtáid gaskka lea dávjá guhkes gaska.
Daejnie dajvine dehtie minngede lea laanteburresne jeenje *láigoeana, eatnemeleaksoeh bårrode leah jïh leaksoej gaskemsh daamhtah lea guhkies dajve.
Dán lágan vahágat buktet stuorra hástalusaid dalle go gittiid ferte ođđasis fas gilvit.
Daennie laakesne goerph stoere haestiemidie buektieh joem goh ïentjide tjuara orresne viht seejedh.
Buhtadusortnegat dálvevahágiid ovddas bohtet fápmui easkka dalle go vahágat leat eanet go 20 % areálain ja go dat leat divvojuvvon.
Refusjovneöörnegh daelviegoerpi åvteste fååmese båetieh ieskien joem goh goerph jeenje goh 20 % goelpeneståarojne jïh goh dah #staeriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Máksomearri lea seamma miehtá riikka.
Maaksoemierie lea seamma abpe rïjhken.
Buhtadan dihte dan stuorra areáladárbbu ja dálkkádat diliid, de ferte Romssas ja Finnmárkkus unnidit iežas oasi 10 prosentii dálvevahágiid ovddas.
*Buhtadan deejrin dam stoere goelpeneståaroedaerpiesvoetem jïh *dálkkádat tsiehkide, dellie tjuara Romsesne jïh Finnmaarhkesne unniedidh jïjtjse boelhkem 10 proseentese daelviegoerpi åvteste.
Šaddovahágiin lea iežas oassi 30 %.
Sjædtoegoerpine lea jïjtjse boelhke 30 %.
Nugo dálvevahágiid ovddas gittiin lea seamma proseantamearri miehtá riikka.
Goh daelviegoerpi åvteste ïentjine lea seamma proseentemierie abpe rïjhken.
Dát lea eahpeoiddolaš sámi guovlluid eanadollui.
Daate lea *eahpeoiddolaš saemien dajvi laantebårran.
Earret hástalusaid geažil mat leat namahuvvon bajábealde, de ii sáhte eanadoalli davvin rehkenastit gilvit eatnama vahátjagi ja seamma jagi oažžut šattu oppanassii ge.
Bielelen haestemi dïete mah libie #nomme<n><der_huvva><vblex><iv><imp><p1><sg> bijjelen, dellie ij maehtieh laanteburriem noerhtene ryöknedh seejedh eatnemem goerpejaepien jïh seamma jaepien åadtjodh sjædtoem *oppanassii aaj.
Molssaeaktun lea juogo njuovvat omiid dahje oastit dálvebiebmu.
Alternatijvine joe lea gahtjehtidh eegide jallh åestedh daelviebeapmoe.
Iežas oasi dálvevahágiin sámi guovlluin fertešii unnidit beliin 15 prosentii.
Jïjtjse boelhkem daelviegoerpine saemien dajvine tjuara bieline unniedidh #15<num><arab><sg><ill><attr> proseentese.
9. Sámedikki doarjjaortnegat ealáhusovddideapmái
9. Saemiedigkien dåarjoeöörnegh jielemeevtiedæmman
Sámedikki doaibma siskkilda daid guovlluid riikkas gos sámit ásset.
Saemiedigkien darjome *siskkilda daj dajvi rïjhkesne sijjesne saemieh veasoeh.
Oassi Sámedikki cealkámušain eanadoallošiehtadallamiid oktavuođas leat vuhtii váldojuvvon maŋimuš jagiin, muhto dat leat ráddjejuvvon guoskat Finnmárkku fylkii.
Boelhke Saemiedigkien #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><ine> laanteburrieraarahtallemi gaskesisnie årrodh vuehtieji minngebe jaepine ååktesovveme, mohte dah geehtestovveme dïjpedh Finnmaarhken fylhkese.
Sihke areálarájiid rievdadeamis doarjaga ektui ja eanet mielkeearit leat boahtán ávkin sámi álbmogii, muhto ii buohkaide.
Dovne goelpeneståaroeraejiej jorkestimmesne dåarjoen muhteste jïh jeenje mielhkiemierieh båateme nåhtojne saemien aalmogasse, mohte ij gaajhkesidie.
Leat ollu guovllut olggobealde Finnmárkku gos ásset sámit geat barget eanadoaluin – dat guoská erenoamážit Romsii ja davit osiide Norlánddas.
Leah jeenje dajvh ålkolen Finnmaarhken sijjesne veasoeh saemieh gïeh laanteburrine berkieh – dïhte dæjpa joekoenlaakan Romsese jïh @→N> boelhkide #Norlánda<np><top><sg><ine>.
Ekonomalaš doaibmabijut mat biddjojuvvojit johtui sámi guovlluin galget guoskat stuorát guovlluide go dušše Finnmárkui.
Ekonomeles råajvarimmieh mah bïejesuvvieh *johtui saemien dajvine edtjieh stoerebe dajvide dïjpedh goh ajve Finnmaarhkese.
Eanadoallo- ja biebmodepartemeantta juolludus Sámedikki ealáhusovddidandoarjjaortnegii lea 2,0 miljon ruvnnu.
Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten #laeviehtidh<vblex><tv><imp><p3><sg> Saemiedigkien jielemenevtiedimmiedåarjoeöörnegese lea 2,0 millijovne kråvnah.
Ruđat eai leat loktejuvvon máŋgga jahkái.
Eah beetnegh lutnjesovveme gellien jaapan.
Golut visttiide ja eará doaibmabijuide eanadoalus leat lassánan jagis jahkái.
Maaksoeh gåetide jïh jeatjah råajvarimmide laanteburresne jaepesne læssanamme jaapan.
Sámediggi lea maiddái viiddidan ortnega doaibmaguovllu seamma áigodagas.
Saemiedigkie aaj vijriedamme öörnegem vierhkiedajven seamma boelhkesne.
Eanadoalu geahppáneapmi sámi guovlluin dagaha dasto dárbbašlažžan rahpat movttiidahttin doaibmabijuid ruhtadeami várás sihkkarastin dihte rekrutterema eanadollui ja sihkkarastin dihte eanadoalu dáin guovlluin.
Laanteburriem nåhkeme saemien dajvine dehtie minngede dorje #daerpies<adj><ess> geehpehtidh eadtjaldehtemen råajvarimmiej beetnehdåarjoen muhteste gorredeminie åvteste dåårrehtimmien laantebårran jïh gorredeminie åvteste laanteburrien daejnie dajvine.
Ruđaid ferte lasihit nu ahte dat leat 4,0 miljon ruvnnu.
Beetnegidie tjuara nimhtie lissiehtidh dah leah 4,0 millijovne kråvnah.
Ealáhus- ja kulturlávdegotti árvalus
Jieleme- jïh kultuvremoenehtsen aajmoe
Álggahus
Aalkoe
Sámedikki dievasčoahkkin láve jahkásaččat buktit cealkámuša eanadoallošiehtadallamiidda.
Saemiedigkien dïevestjåanghkoe provhkoe fïerhten jaepien #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> buektedh laanteburrieraarahtallemidie.
Sámediggi oaidná ahte eanadoalus leat ovddabealde stuorra hástalusat boahtteáiggis ja dat gusket erenoamážit eanadoallostruktuvrii maid ollugat leat gohčodišgoahtán árktalaš guovlun.
Saemiedigkie vuajna ahte laanteburresne åvtelisnie leah stoere haestemh #båetije aejkie<n><sg><ine> jïh dah dijpieh joekoenlaakan laanteburriestruktuvrese maam jïjnjh gåhtjoegåateme arktihken dajvine.
Sámediggi lea maiddái bidjan merkii ahte ráđđehus lea ovddidan Stuorradiggái bajimuš dási dieđáhusa eanadoallo- ja biebmopolitihka birra.
Saemiedigkie aaj væhtese bïejeme ahte reerenasse Stuorradiggijjese/Stuorradæggan evtiedamme bijjemes daltesen bïevnesen laanteburrie- jïh beapmoepolitihken bïjre.
Evttohus
Uvtelasse
Evttohus Bargiidbellodaga sámediggejoavkkus Knut Store, Inga-Lill Sundset, Heidi Persdatter Greiner Haaker, Margit Eli Anti Oskal ja Inger Jørstad, Norgga Sámiid Riikkasearvvi (NSR) lahtuin Geir Tommy Pedersen, Mathis Nilsen Eira ja Randi A. Skum ja Norgga Sámiid Riikkasearvvi (NSR) /Sámeálbmotbellodaga (Sáb) lahtus Gunn-Britt Retter, Árja lahtus Olaf Eliassen, Johttisámiid listta lahtus Per A.
Uvtelasse #Bargiidbellodat<np><sg><gen> saemiedigkiedåehkesne Knut Store, Inga-Lill Sundset, Heidi Persdatter Greiner Haaker, Margit Eli Anti Oskal jïh Inger Jørstad, Nöörjen Saemiej Rïjhkensiebrien (NSR) lïhtseginie Geir Tommy Pedersen, Mathis Nilsen Eira jïh Randi A./a. Skum jïh Nöörjen Saemiej Rïjhkensiebrien (NSR) /Saemienaalmogekrirrien (*Sáb) lïhtsegisnie Gunn-Britt Retter, Árjan lïhtsegisnie Olaf Eliassen, Juhtijesaemiej læstoen lïhtsegisnie Peren #A<n><abbr><nom>
Bæhr ja Nordkalottfolket (NKF) lahtus Toril Bakken Kåven
Bæhr jïh Nordkalottfolketen (*NKF) lïhtsegisnie Toril Bakken Kåven
Evttohus 1
Uvtelasse 1
Vuosttaš cealkaga sadjái vuosttaš teakstaoasis:
Voestes raajesen sijjeste voestes teeksteboelhkesne:
Eanadoallu lea leamaš ja lea ain deaŧalaš vuođđun šibitfuođđariid ja borramušgálvvuid buvttadeapmái, barggaheaddjin, kulturguoddin ja ássama vuođđun sámi guovlluin.
Laanteburrie orreme jïh annje lea vihkeles våaroeminie *šibitfuođđariid jïh beapmoe-eeki darjoemasse, fassehtæjjine, kultuvreguedtiejinie jïh veasomen våaroeminie saemien dajvine.
Nubbi teakstaoassi sihkkojuvvo .
Mubpie teeksteboelhke #gajhkedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> .
Goalmmát teakstaoasi sadjái biddjojuvvo čuovvovaš: Eanadoalus lea maŋimuš jagiin leamaš hárehis ovdáneapmi sámi guovlluin.
Gåalmede teeksteboelhken sijjeste bïejesåvva minngebe: Laanteburresne minngebe jaepine orreme *hárehis evtiedimmie saemien dajvine.
Finnmárkku fylkkas lea doaluid lohku njiedjan čielgasit jagi 2004 rájes 2011 rádjai, 438 eanadoallofitnodagas leat báhcán 352.
Finnmaarhken fylhken arrangemeenten låhkoe tjïelkebe jaepien luajhtadamme 2004 raejeste 2011:n raajan, #438<num><arab><sg><ine><attr> laanteburriesïeltesne baatseme 352.
Njiedjan lea badjel 20 %.
Luajhtadamme lea bijjelen 20:n %.
Romssas leat vel eanet geahppánan doalut 2004:s ledje 1462 doalu ja 2010:s vel 1083 doalu, njiedjan 26 %.
Romsesne annje leah jeenje nåhkeme arrangemeente 2004. jaepien lin 1462:n *doalu jïh 2010. jaepien annje 1083:n *doalu, luajhtadamme 26 %.
Doallologu njiedjan ii leat buorre erenoamážit danne go eanadoallobirrasat sámi guovlluin leat unnit go buohtastahttá daid eanadoaluin riikadásis ja ollu gielddain sámi guovlluin lea eanadoallu nu unnon ahte eai leat báhcán šat nu galle buvttadeaddji.
*Doallologu ij luajhtadimmie buerie joekoenlaakan dannasinie goh laanteburriebyjresh saemien dajvine onne goh mohtede dej laanteburrine rïjhkedaltesisnie jïh jeenje tjïeltine saemien dajvine lea laanteburrie nimhtie *unnon ahte eah vielie baatseme nimhtie gellie darjoje.
Doaluid geahppáneapmi buktá fuones váikkuhusaid biebmobuvttadeapmái, meieriijáide, njuovahagaide, nállašuhttinrusttegiidda ja gávppiide sámi ássanguovlluin.
Arrangemeenten nåhkeme geerve dïedtide buakta beapmoedarjoemasse, meierijide, *njuovahagaide, *nállašuhttinrusttegiidda jïh bovride saemien veasomedajvine.
Eanadoalu ain eanet unnun hástala danne sámi ealáhuseallima ja áitá ealáhusa deaŧalaš kultur- ja giellaarenan.
Laanteburriem annje jeenje *unnun dannasinie haasta saemien jielemestujmiem jïh aajhta jielemem vihkeles kultuvre- jïh gïelesijjine.
Nubbin maŋimuš cealkka goalmmát teakstaoasis sihkkojuvvo ja biddjojuvvo čuovvovaš teakstaoassin ja rievdaduvvo leat ná:
Mubpine minngebe raajese gåalmede teeksteboelhkesne #gajhkedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> jïh bïejesåvva minngebe teeksteboelhkine jïh jarkeståvva naemhtie årrodh:
Nubbi eará bealli lea dat go persovnnalaš doallit leat boarásmuvvan.
Mubpie jeatjah bielie lea dïhte goh persovneles #steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><pl><nom> leah *boarásmuvvan.
Finnmárkkus ledje 18 % dolliin badjel 60 jagi 2004:s ja juo 25 % 2011:s.
Finnmaarhkesne lin 18 % #steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><pl><ine> aatsolen 60:m jaepieh 2004. jaepien jïh joe 25 % 2011. jaepien.
Romssas lea ovdáneapmi seammalágan - gos seamma logut leat 18 % 2004:s ja 26 % 2011:s.
Romsesne lea evtiedimmie aktelaaketje - sijjesne seamma låhkoeh leah 18 % 2004. jaepien jïh 26 % 2011. jaepien.
Viđát teakstaoassi sihkkojuvvo.
Vïjhtede teeksteboelhke #gajhkedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Čihččet teakstaoasi, vuosttaš cealkka rievdaduvvo leat ná: Ollugat geavahit doahpaga árktalaš eanadoallu ja Sámediggi háliida erenoamážit áŋgiruššat árktalaš eanadoaluin.
Tjïjhtjede teeksteboelhken, voestes raajese jarkeståvva naemhtie årrodh: Jïjnjh lahtesem nuhtjieh arktihken laanteburrie jïh Saemiedigkie sæjhta joekoenlaakan arktihken laanteburrine eadtjaldovvedh.
Vuosttaš cealkka goalmmát teakstaoasi čuoggá 1 vuolde, Gánnáhahttivuohta, rievdaduvvo leat ná: Sámediggi oaivvilda ahte roavvafuođarvuđot buvttadus galgá vuoruhuvvot erenoamážit davvi guovlluin.
Voestes raajese gåalmede teeksteboelhken tsiehkien 1 nuelesne, *Gánnáhahttivuohta, jarkeståvva naemhtie årrodh: Saemiedigkie jeahta ahte *roavvafuođarvuđot #darjodh<vblex><tv><imp><p3><sg> edtja #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> joekoenlaakan noerhte dajvine.
Nubbi cealkka goalmmát teakstaoasi čuoggá 1 vuolde Gánnáhahttivuohta sihkkojuvvo.
Mubpie raajese gåalmede teeksteboelhken tsiehkien 1 nuelesne *Gánnáhahttivuohta #gajhkedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Maŋimuš cealkka goalmmát teakstaoasi čuoggá 1 vuolde Gánnáhahttivuohta sihkkojuvvo.
Minngebe raajese gåalmede teeksteboelhken tsiehkien 1 nuelesne *Gánnáhahttivuohta #gajhkedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Njealját teakstaoassi rievdaduvvo leat ná: Dalle go departemeanta áigu geahčadit buvttadandoarjagiid distriktaprofiila, rehkenastá Sámediggi beassat leat mielde dán barggus.
Nealjede teeksteboelhke jarkeståvva naemhtie årrodh: Joem goh departemeente sæjhta darjomedåarjojde vuejnedh *distriktaprofiila, ryöknoe Saemiedigkie bïesedh årrodh mietie daennie barkosne.
Njealját čuoggá bajilčála rievdaduvvo leat dát:
Nealjede #tsiehkie<n><sem_measr_sign><sg><gen> bijjiebaakoe jarkeståvva årrodh daate:
4. Mielkebuvttadeapmi
4. Mielhkiedarjome
Ođđa nubbi teakstaoassi čuoggá 4 vuollái:
Orre mubpie teeksteboelhke tsiehkien #4<num><arab><sg><ill><attr> voelijasse:
Gáicaealáhus lea leamaš ja lea viidát nuppástuhttojuvvomin gáicadikšuma ektui Norggas, ja mihttomearrin lea oažžut eret muhtun dávddaid mat bohtet gáiccaide.
#Gáica<np><cmp_sgnom><cmp>jieleme orreme jïh vijrebe jarkoestehtieminie gaajhtsegïetedallemen muhteste Nöörjesne, jïh ulmine lea raejeste åadtjodh muvhtide fiejlide mah gaajhtside båetieh.
Sámediggi lea erenoamážit fuolas dan geažil go doalut heaittihuvvojit dikšunprošeavtta geažil ja deattuha ahte álggahuvvojit ođđa doaibmabijut eanadoallošiehtadallamiid oktavuođas maiguin sihkkarastojuvvo ain ceavzilis gáicaealáhus.
Saemiedigkie lea joekoenlaakan hoksesne dan dïete goh arrangemeente gïetedallemeprosjeekten dïete illesuvvieh jïh tjïelkestahta ahte aelkiehtovvieh orre råajvarimmieh laanteburrieraarahtallemi gaskesisnie mejgujmie annje #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> *ceavzilis gaajhtsejieleme.
Viđát čuoggá vuolde rievdaduvvo nubbin maŋimuš cealkka ja dat galgá leat ná:
Vïjhtede #tsiehkie<n><sem_measr_sign><sg><gen> nuelesne jarkeståvva mubpine minngebe raajese jïh dïhte edtja naemhtie årrodh:
Dat seamma guoská maiddái gieddegilvagiid ja šibitjáffuid geasehangoluide, go dárbu šibitjáffuide lea lassánan mealgat dađi mielde go mielkebuvttadeaddji gusat ealli nammii leat eanet bahčigoahtán.
Dah seamma aaj dæjpa *gieddegilvagiid jïh kreekejaavvojde *geasehangoluide, goh daerpiesvoete kreekejaavvojde læssanamme *mealgat *dađi mietie goh #mielhkie<n><sem_food><cmp_sgnom><cmp> darjoje govsh dyjre/dyre nommese jeenje *bahčigoahtán.
Ođđa guđát čuokkis: Buolvvas bulvii leat sámit ávkkástallan mehciin; lotnolagaid sierra ealáhusaid gaskka, nugo eanadoalu, meahcceealáhusaid ja mearrabivddu gaskka.
Orre govhtede #tsiehkie<n><sem_measr_sign><sg><nom>: Boelvesne boelvese leah saemieh nåhtadamme miehtjine; *lotnolagaid sjïere jielemi gaskemsh, goh laanteburrien, miehtjiejielemi jïh mearoevæjroen gaskemsh.
Áinnas lea leamaš váldodienas eanadoalus, muhto vižže dietnasa maiddái eará ealáhusain.
*Áinnas orreme åejviedïeneste laanteburresne, mohte veedtjin dïenestem aaj jeatjah jielieminie.
Dat leat leamaš sáivaguollebivdu, murjjiid ja urtasiid čoaggin, meahccedoallu ja eará.
Dah orreme *sáivaguollebivdu, muerjiej jïh *urtasiid bihkeme, *meahccedoallu jïh jeatjebe.
Meahcceealáhus lei ovdal nanus miehtá riikka, muhto várra nannoseamos davvin, gos ollu olbmot barge meahcceealáhusaiguin almmá ahte livčče čadnojuvvon eanadollui muđui.
Miehtjiejieleme aarebi lij nænnoes abpe rïjhken, mohte vaahra nænnemes/nænnoesommes/nænnomes noerhtene, sijjesne jeenje almetjh miehtjiejielemigujmie barkin namhtah ahte laantebårran #gårredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> voen.
Dálkkádaga ja guhkes gaskkaid geažil fertejedje olbmot lonuhallat ávkkástallama, ja sierra lasseealáhusaid bokte ožžo oktiibuot doarvái dietnasa birgejupmái jahkeáigodagain.
*Dálkkádaga jïh guhkies dajvi dïete tjoerin almetjh nåhtadimmiem #låtnodh<vblex><tv><der_alla><vblex><inf>, jïh sjïere lissiejielemi baaktoe åadtjoejin *oktiibuot nuekies dïenestem bïerkenæmman jaepieboelhkijste.
Meahcceealáhusat, sihke eanadoalu oalgeealáhussan ja iešheanalis ealáhussan leat ain deaŧalaš sámi kulturguoddit davvi guovlluin, muhto rahčet stuorra hástalusaiguin.
Miehtjiejielemh, dovne laanteburrien åelkiejielieminie jïh *iešheanalis jielieminie annje leah vihkeles saemien kultuvreguedtijh noerhte dajvine, mohte stoere haestemigujmie daamkoeh.
Sámi eanadoalu nannema oktavuođas ferte bidjat guovddážii maiddái meahcceealáhusaid; dát sáhttet addit deaŧalaš ja gánnáhahtti lasseealáhusa.
Saemien laanteburrien nænnoestimmien gaskesisnie tjuara jarngese bïejedh aaj miehtjiejielemi; daah maehtieh vedtedh vihkeles jïh *gánnáhahtti lissiejielemem.
Erenoamážit berre bidjat guovddážii ovddidanbarggu sáivaguollebivddu, murjjiid ja urtasiid čoaggima siskkobealde.
Joekoenlaakan byöroe jarngese bïejedh evtiedimmiebarkoen *sáivaguollebivddu, muerjiej jïh *urtasiid bihkemen sisnjelen.
Guđát čuokkis rievdá čihččet čuokkisin.
Govhtede #tsiehkie<n><sem_measr_sign><sg><nom> jorkeståvva tjïjhtjede tsiehkine.
Nubbi teakstaoassi Sámediggeráđi mearrádusárvalusa guđát čuoggás sihkkojuvvo ja sadjái biddjojuvvo dát:
Mubpie teeksteboelhke Saemiedigkieraerien mieriedimmieaajmoen govhtede #tsiehkie<n><sem_measr_sign><sg><ine> #gajhkedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> jïh sæjjan bïejesåvva daate:
Sámediggi lea bidjan merkii ahte boraspiriid goddán sávzalohku lea unnon 2011:s, ja fuomášuhttá ahte sivvan dasa sáhttá leat go sávzadoalut leat geahppánan guovlluin gos leat ollu boraspiret.
Saemiedigkie væhtese bïejeme ahte juvri båvveme sïrvelåhkoe lea *unnon 2011. jaepien, jïh vuaptastahta ahte sjïekine dan maahta årrodh goh sïrvearrangemeente dajvine nåhkeme sijjesne leah jeenje juvrh.
Alla boraspirelohku hehtte positiivvalaš ovdáneami sávzadoalus ja guohtonguovllut eai galggašii mannat boraspiriide doaluid heaittihemiid geažil.
Jolle juvrelåhkoe positijve/positïjve evtiedimmiem hööptie *sávzadoalus jïh eah gåatomedajvh edtja juvride mïnnedh arrangemeenten illemi dïete.
Eanadoallu dárbbaša guhkes áiggi ja einnostahtti doarjjaortnegiid maiguin sihkkarastojuvvo dat ahte oamit sáhttet guohtut meahcit.
Laanteburrie guhkies tïjjem daarpesje jïh #nåajtodh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><prsprc> dåarjoeöörnegide mejgujmie #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> dïhte ahte eegh maehtieh gåatodh miehtjieh.
Boraspirepolitihkka váikkuha njuolga sávzadoaluid ekonomalaš bohtosii.
Juvrepolitihke dijpie rïekte sïrvearrangemeenten ekonomeles illedahkese.
Boraspiresoabahusain oaivvilduvvo ahte galget leat sihke guohtoneallit ja boraspiret meahcis.
*Boraspiresoabahusain jeahtasåvva ahte edtjieh leah dovne gåatomedyjrh/gåatomedyrh jïh juvrh miehtjesne.
Sámedikki oaivila mielde buktá dát mihttomearri váttisvuođaid muhtun guohtonguovlluide.
Saemiedigkien aarvoen mietie buakta daate ulmie dåeriesmoeride muvhtide gåatomedajvide.
Čihččet čuokkis rievdá gávccát čuoggán.
Tjïjhtjede #tsiehkie<n><sem_measr_sign><sg><nom> jorkeståvva gaaktsede tsiehkie.
Teakstaosiid ráidu čihččet čuoggás Sámediggeráđi mearrádusárvalusas rievdaduvvo ja dat šaddá ná:
Teeksteboelhki *ráidu tjïjhtjede #tsiehkie<n><sem_measr_sign><sg><ine> Saemiedigkieraerien mieriedimmieaajmosne jarkeståvva jïh dïhte naemhtie sjædta:
Sámediggi evttoha ahte ásahuvvošedje gulahallanarenat maid ulbmilin lea lonuhallat oainnuid ja čilget nubbi nubbái doaibmadili birra.
Saemiedigkie uvtede ahte tseegkesuvvieh gaskesadtemesijjieh mej ulmine lea #låtnodh<vblex><tv><der_alla><vblex><inf> vuajnojde jïh boejhkelidh #sinsitniem<prn><res><attr> sinsætnan darjometsiehkien bïjre.
Dán lágan arena sáhtášii leat positiivvalaš doaibmabidju mainna eastadit riidduid šaddamis ja sáhtášii lea álkit gávdnat konstruktiivvalaš čovdosiid.
Daennie laakesne sijjien maahta årrodh positijve/positïjve råajvarimmie mejnie jeerieh ræjtojde sjïdtemisnie jïh aelhkebe maahta gaavnedh *konstruktiivvalaš *čovdosiid.
Dáinna lágiin sáhtášii buoridit olmmošgaskavuođaid beliid gaskka.
Daejnie vuekine maahta bueriedidh *olmmošgaskavuođaid bieliej gaskemsh.
Sámedikki mielas lea dárbbašlaš ahte stáhta eiseválddit vuoruhit barggu riidoeastadeaddji doaibmabijuiguin buoridan dihte áddejumi nuppi ealáhussii ja oktii ordnen dihte sierra geavaheaddjiberoštumiid.
Saemiedigkien mïelesne daerpies ahte staaten åejvieladtjh barkoem prijoriteradieh #ræjtoe<n><sem_act><cmp_sgnom><cmp> jeerije råajvarimmiejgujmie bueredeminie åvteste goerkesen #mubpie<prn><ind><sg><ill><attr> jieliemasse jïh aktese veesmeminie åvteste sjïere #vaasedh<vblex><der_h><vblex><tv><der_nomag><n><cmp_sgnom><cmp>ïedtjide.
Diehtojuohkin earáid ealáhusaid birra lea deaŧalaš oassi riidoeastadeaddji doaibmabijuin.
Bïevnese jeatjebi jielemi bïjre lea vihkeles boelhke #ræjtoe<n><sem_act><cmp_sgnom><cmp> jeerije råajvarimmine.
Dát lea deaŧalaš vai sáhttá eastadit riidduid lassáneamis.
Daate vihkele vuj maahta ræjtojde jeeredh læsseneminie.
Dat psykososiála deaddu sáhttá guhkkit áiggi badjel dagahit vahágiid guoskevaš beliide.
Dïhte *psykososiála leavloe maahta *guhkkit tïjjen bijjelen darjodh goerpide sjyöhtehke bielide.
Boazoáiddiid huksen lea lossat ekonomalaččat, muhto dat lea investeren máŋgga jahkái ovddasguvlui.
Gaertiej tseegkeme leevles ekonomeleslaakan, mohte dïhte lea *investeren gellien jaapan *ovddasguvlui.
Áiddiid huksemiin sáhttá eanadoallu maŋit áiggis seastit iežas liigebarggus, seammás go njuovvaneallit sihkkarastojuvvojit.
Haakanidie tseegkeminie maahta laanteburrie *maŋit tïjjesne njoetedh jïjtjemse *liigebarggus, seamma tïjjen goh gahtjehtimmiedyjrh/gahtjehtimmiedyrh #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl>.
Muhtun oktavuođain sáhttá leat áigeguovdil áidut sisa stuorát guovlluid.
Muvhtine gaskesinie maahta årrodh #daaletje<adj><sg><gen> *áidut sïjse stoerebe dajvi.
Dás sáhttá leat sáhka dakkár areálain main lea juo lunddolaš rádji eatnamis, huksehusain jna.
Daelie maahta årrodh håaleme dagkeres goelpeneståarojne mejnie joe lea iemie raejie eatnamisnie, bægkojne jnv.
Berrešii leat vejolašvuohta juolludit doarjaga maiddái dán lágan riidoeastadeaddji doaibmabijuide.
Byöroe årrodh nuepie laeviehtidh dåarjoem aaj daennie laakesne #ræjtoe<n><sem_act><cmp_sgnom><cmp> jeerije råajvarimmide.
Dát eaktuda soabalašvuođa beliid gaskka.
Daate tsïhkestahta *soabalašvuođa bieliej gaskemsh.
Dál lea unnán máhttu biologalaš dili birra guovlluin gos sávzzat ja bohccot guhtot fárrolaga.
Daelie lea ånnetji maahtoe *biologalaš tsiehkien bïjre dajvine sijjesne sïrvh jïh bovtsh gåatoeh *fárrolaga.
Danne háliida ge Sámediggi eanet máhttu ja dutkama guohtonminstariid birra biotohpa geavaheami ektui.
Dannasinie sæjhta aaj Saemiedigkie jeenje maahtoe jïh dotkemen gåatomegoeri bïjre *biotohpa pråvhkoen muhteste.
Dárbu lea maiddái oažžut eanet máhttu dávddaid njoammumis elliid gaskka mat guhtot meahcis.
Daerpiesvoete aaj lea åadtjodh jeenje maahtoe fiejlide goegkerdimmesne dyjri/dyri gaskemsh mah miehtjesne gåatoeh.
Čuokkis 8 rievdaduvvo leat čuokkis 9.
#Tsiehkie<n><sem_measr_sign><sg><nom> 8 jarkeståvva årrodh #tsiehkie<n><sem_measr_sign><sg><nom> 9.
Čuokkis 9 rievdaduvvo leat čuokkis 10.
#Tsiehkie<n><sem_measr_sign><sg><nom> 9 jarkeståvva årrodh #tsiehkie<n><sem_measr_sign><sg><nom> 10.
Vuosttaš teakstaoassi Sámediggeráđi mearrádusárvalusa ovccát čuoggás rievdaduvvo leat ná:
Voestes teeksteboelhke Saemiedigkieraerien mieriedimmieaajmoen åktsede #tsiehkie<n><sem_measr_sign><sg><ine> jarkeståvva naemhtie årrodh:
Sámedikki doaibma siskkilda daid guovlluid riikkas gos sámit ásset.
Saemiedigkien darjome *siskkilda daj dajvi rïjhkesne sijjesne saemieh veasoeh.
Oassi Sámedikki cealkámušain eanadoallošiehtadallamiid oktavuođas leat vuhtii váldojuvvon maŋimuš jagiin, muhto dat leat geográfalaččat ráddjejuvvon.
Boelhke Saemiedigkien #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><ine> laanteburrieraarahtallemi gaskesisnie årrodh vuehtieji minngebe jaepine ååktesovveme, mohte dah leah geograafeleslaakan geehtestovveme.
Sihke areálarájiid rievdadeamis doarjaga ektui ja eanet mielkeearit leat boahtán ávkin sámi álbmogii, muhto ii buohkaide.
Dovne goelpeneståaroeraejiej jorkestimmesne dåarjoen muhteste jïh jeenje mielhkiemierieh båateme nåhtojne saemien aalmogasse, mohte ij gaajhkesidie.
Leat ollu guovllut olggobealde gos ásset sámit geat barget eanadoaluin erenoamážit Romssas ja davit osiin Norlánddas.
Leah jeenje dajvh bæjngolen sijjesne veasoeh saemieh gïeh laanteburrine berkieh joekoenlaakan Romsesne jïh @→N> boelhkine #Norlánda<np><top><sg><ine>.
Ekonomalaš doaibmabijut mat biddjojuvvojit johtui sámi guovlluin galget guoskat stuorát geográfalaš guovlluide.
Ekonomeles råajvarimmieh mah bïejesuvvieh *johtui saemien dajvine edtjieh dïjpedh stoerebe geograafeles dajvide.
Nubbi teakstaoassi Sámediggeráđi mearrádusárvalusa ovccát čuoggás rievdaduvvo leat ná:
Mubpie teeksteboelhke Saemiedigkieraerien mieriedimmieaajmoen åktsede #tsiehkie<n><sem_measr_sign><sg><ine> jarkeståvva naemhtie årrodh:
Eanadoallo- ja biebmodepartemeantta juolludus Sámedikki ealáhusovddidandoarjjaortnegii lei 2,0 miljon ruvnnu 2001:s.
Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten #laeviehtidh<vblex><tv><imp><p3><sg> Saemiedigkien jielemenevtiedimmiedåarjoeöörnegese lij 2,0 millijovne kråvnah 2001:sne.
Ruđat eai leat heivehuvvon máŋgga jahkái.
Eah beetnegh sjïehtelovveme gellien jaapan.
Ođđa goalmmát teakstaoassi: Sámediggi lea oaidnán ahte Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta lea ovddidan stuorradiggedieđáhusa eanadoallo- ja biebmopolitihka birra, stuorradiggedieđáhus 9, man namma lea "velkommen til bords" (2011-2012).
Orre gåalmede teeksteboelhke: Saemiedigkie vuajneme ahte Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente stoerredigkiebïevnesem evtiedamme laanteburrie- jïh beapmoepolitihken bïjre, stoerredigkiebïevnese 9, man nomme lea "*velkommen *til *bords" (2011-2012).
Dieđáhusas leat bajimuš mihttomearit nugo earret eará borramušgálvosihkarvuohta, eanadoallu miehtá riikka, buoret árvoháhkan ja ceavzilis eanadoallu.
Bïevnesisnie leah bijjemes ulmieh goh gaskem jeatjah #beapmoe<n><cmp_sggen><cmp>#eeke<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoete, laanteburrie abpe rïjhken, buerebe aarvoeskååffemen jïh *ceavzilis laanteburrie.
Dieđáhusa Stuorradikkis meannudeapmi lea vuođđun eanadoallopolitihkkii ovddasguvlui ja Sámediggi háliida leat deaŧalaš eavttuid biddji sihkkarastin ja nannen dihtii eanadoalu rámmaeavttuid sámi guovlluin.
Bïevnesem Stuorradiggijjesne gïetedalleme lea våaroeminie laanteburriepolitihkese *ovddasguvlui jïh Saemiedigkie vihkele sæjhta moenemetsiehkiej bïejije gorredæjjine jïh nænnoestimmien åvteste laanteburrien mieriekrïevemidie saemien dajvine.
Evttohus Norgga Sámiid Riikasearvvis Geir Tommy Pedersen, Mathis Nilsen Eira og Randi A. Skum, Norgga Sámiid Riikasearvvis (NSR) /Sámeálbmotbellodagas (Sáb) Gunn-Britt Retter ja Árjas Olaf Eliassen
Uvtelasse Nöörjen Saemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebresne Geir Tommy Pedersen, Mathis Nilsen Eira *og Randi A./a. Skum, Nöörjen Saemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebresne (NSR) /Saemienaalmogekrirresne (*Sáb) Gunn-Britt Retter jïh Árjesne Olaf Eliassen
Evttohus 2
Uvtelasse 2
Ođđa maŋimuš teakstaoassi:
Orre minngebe teeksteboelhke:
Sámediggi lea oaidnán ahte Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta lea ovddidan stuorradiggedieđáhusa eanadoallo- ja biebmopolitihka birra, stuorradiggedieđáhus 9, man namma lea "velkommen til bords" (2011-2012).
Saemiedigkie vuajneme ahte Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente stoerredigkiebïevnesem evtiedamme laanteburrie- jïh beapmoepolitihken bïjre, stoerredigkiebïevnese 9, man nomme lea "*velkommen *til *bords" (2011-2012).
Sámedikki mielas lea lunddolaš ahte dán stuorradiggedieđáhusa meannudeami oktavuođas nannejuvvo Sámedikki rolla eanadoallopolitihkas.
Saemiedigkien mïelesne iemie ahte daan stoerredigkiebïevnesen gïetedallemen gaskesisnie nænnoeståvva Saemiedigkien råålla laanteburriepolitihkesne.
Sámediggi ferte oažžut viidábuš rollaid sierra sámi fágasurggiid siskkobealde, ja vuordá ahte eanadoalu várás ovddiduvvo konsultašuvdnašiehtadus.
Saemiedigkie tjuara #vijries<adj><comp><der_dimin><adj><attr> råållide åadtjodh sjïere saemien faagegievliej sisnjelen, jïh vuarta ahte laanteburrien muhteste #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> konsultasjovnelatjkoe.
Sámediggi háliida oažžut vejolašvuođa váikkuhit dan ahte eanadoalu rámmaeavttut sihkkarastojuvvojit ja nannejuvvojit, ja dieinna lágiin čuovvolit geatnegasvuođaid ealáhusa guovdu, earret eará ovddasvástádusa mii Sámedikkis lea ealli sámi giliid ektui.
Saemiedigkie sæjhta nuepiem åadtjodh dijpedh dam ahte laanteburrien mieriekrïevemh #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> jïh nænnoestuvvieh, jïh duejnie vuekine dåeriedidh dïedtide jielemen gaskoeh, gaskem jeatjah dïedtem mij Saemiedigkien lea dyjre/dyre saemien byjji muhteste.
Sámediggi gáibida ahte eanadoallošiehtadusa šiehtadallaninstituhtta ođasmahttojuvvo nu ahte dat dávista álbmotrievttálaš ovddideapmái.
Saemiedigkie kreava ahte laanteburrielatjkoen raarahtallemeinstituhte nimhtie orreståvva dïhte svååroe *álbmotrievttálaš evtiedæmman.
Sámediggi berre oažžut buot dieđuid ja berre searvat buot dásiin mearrádusproseassain, ja galgá sáhttit addit ovdagihtii miehtama doaibmabidjoevttohusaide ja ekonomalaš rámmaide ja ahte sin oainnut ja árvvoštallamat bohtet ovdan das maid eará departemeanttat lohket ja proposišuvnnas Stuorradiggái.
Saemiedigkie byöroe gaajhkide daajrojde åadtjodh jïh byöroe meatan gaajhkijste daltesijstie mieriedimmieprosessijste, jïh edtja maehtedh åvtelhbodti vedtedh *miehtama råajvarimmieuvtelasside jïh ekonomeles mieride jïh ahte daj vuajnoeh jïh vierhtiedimmieh fraamme båetieh dehtie maam jeatjah departemeenth jiehtieh jïh proposisjovnesne Stuorradiggijjese/Stuorradæggan.
Dát mearkkaša dan ahte Sámediggi ja Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta galget soahpat bargovugiid go guoská sierra proseassaide mat loahpalaččat buvttihit eanadoallošiehtadusa.
Daate dam krööhkeste ahte Saemiedigkie jïh Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente edtjieh barkoevuekide latjkedh goh sjïere prosesside dæjpa mah minngiemassh buektiehtieh laanteburrielatjkoem.
Dasto bivdá Sámediggi ahte maiddái eanadoallošiehtadusa šiehtadallaninstituhtta árvvoštallojuvvo, maiddái beliid gaskasaš šiehtadallamiin Sámedikki, Norgga Boanddaidsearvvi, Norgga Boanddaid ja Smávvadálolaččaid searvvi ja stáhta gaskka.
Dehtie minngede maadta Saemiedigkie ahte aaj laanteburrielatjkoen raarahtallemeinstituhte #laejhtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>, aaj bieliej gasngesadtje raarahtalleminie Saemiedigkien, Nöörjen Båantajsiebrien, Nöörjen Båantaj jïh *Smávvadálolaččaid siebrien jïh staaten gaskemsh.
Nugo struktuvra dál lea earret eará eanadoallošiehtadallamiin, de ii dávis dat Sámedikki oainnu mielde álbmotrievttálaš geatnegasvuođaide mat Norggas leat sámiid guovdu go dat lea álgoálbmot.
Goh struktuvre daelie gaskem jeatjah lea laanteburrieraarahtalleminie, dellie ij svåårh dah Saemiedigkien vuajnoen mietie *álbmotrievttálaš dïedtide mah Nöörjesne leah saemiej gaskoeh goh dïhte aalkoeåålmege/aalkoeåålmeh.
Evttohus Norgga Sámiid Riikasearvvis Geir Tommy Pedersen, Mathis Nilsen Eira og Randi A.
Uvtelasse Nöörjen Saemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebresne Geir Tommy Pedersen, Mathis Nilsen Eira *og Randijjen #A<n><abbr><nom>
Skum, Norgga Sámiid Riikasearvvis (NSR) /Sámeálbmotbellodagas (Sáb) Gunn-Britt Retter, Ovddádusbellodagas Selmer Johansen, Johttisámiid listtas Per A. Bæhr ja Nordkalottfolket (NKF) lahtus Toril Bakken Kåven
Skum, Nöörjen Saemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebresne (NSR) /Saemienaalmogekrirresne (*Sáb) Gunn-Britt Retter, #Ovddádusbellodat<np><sg><ine> Selmer Johansen, Juhtijesaemiej læstosne Per A./a. Bæhr jïh Nordkalottfolketen (*NKF) lïhtsegisnie Toril Bakken Kåven
Evttohus 3
Uvtelasse 3
Sámediggi áigu meannudit Eanadoallo- ja biebmodepartemeantta ovddidan stuorradiggedieđáhusa eanadoallo- ja biebmopolitihka birra, stuorradiggedieđáhus 9, man namma lea "velkommen til bords" (2011-2012), boahtte dievasčoahkkimis.
Saemiedigkie sæjhta gïetedalledh Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeentem evtedem stoerredigkiebïevnesen laanteburrie- jïh beapmoepolitihken bïjre, stoerredigkiebïevnese 9, man nomme lea "*velkommen *til *bords" (2011-2012), #båetije<adj><sg><ine><attr> dïevestjåanghkosne.
Evttohus Ovddádusbellodagas Selmer Johansen bokte
Uvtelasse #Ovddádusbellodat<np><sg><ine> Selmer Johansenen baaktoe
Evttohus 4
Uvtelasse 4
Sámediggeráđi mearrádusárvalus sihkkojuvvo ja sadjái biddjojuvvo čuovvovaš:
Saemiedigkieraerien mieriedimmieaajmoe #gajhkedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> jïh sæjjan bïejesåvva #minngebe<adj><sg><nom>:
Eanadoallošiehtadallanortnet lea doaibman 1950 logu rájes .
Laanteburrieraarahtallemeöörnege jåhteme 1950:n låhkoen raejeste .
Eanadoallošiehtadusas regulerejuvvo earret eará gortni, mielkki, maniid ja spiinne- ja lábbábierggu haddi buvttadandoarjaga juohku geográfalaččat boanddaid dienas ja dasto buvttadanmihttu
Laanteburrielatjkosne gaskem jeatjah reguleeresåvva gernien, mielhkien, munniej jïh @X> jïh laampenbearkoen åasa darjomedåarjoen *juohku geograafeleslaakan båantaj dïeneste jïh dehtie minngede darjomevuepsie
Juovlamánu 2. b. 2011 ovddiduvvui ođđa stuorradiggedieđáhus eanadoalu várás.
Goeven 2. b. 2011 #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> orre stoerredigkiebïevnese laanteburrien muhteste.
Dan rájes lei gollan logi jagi dan rájes go ovddit eanadoallopolitihkalaš dieđáhus lei meannuduvvon.
Dan raejeste gååteme luhkien jaepien dan raejeste goh #ovtetje<adj><comp><attr> *eanadoallopolitihkalaš bïevnese gïetedallesovveme.
Dán áigodagas leat leamaš stuorra rievdadusat Norgga eanadoalus.
Daennie boelhkesne orreme stoere jorkestimmieh Nöörjen laanteburresne.
Juohke jagi heaittihuvvojit lagabui 1 000 doalu (measta 2-3 doalu beaivvis), ja badjel 36 000 doalu leat gurrosat.
#Fïerhte<prn><ind><attr> jaepien lïhkebe illesuvvieh 1 000 *doalu (dallahmasten #2-3<num><arab><sg><ine><attr> *doalu biejjesne), jïh bijjelen 36 000:n *doalu gåaroes.
Veaháš badjelaš 44 000 doalu ohce buvttadandoarjaga 2011:s; nu ahte leat birrasii 53 000 bargi vuođđobuvttadusas.
Ånnetji *badjelaš 44 000 *doalu ohtsin darjomedåarjoem 2011. jaepien; nimhtie ahte byjresasse leah 53 000 barkijh *vuođđobuvttadusas.
Dattetge lea nu ahte váile 13-14 proseantta dáin duođai barget eanadoaluin olles áiggi, badjel 2/3 viežžá váldodietnasa olggobealde ealáhusa.
Darhkan nimhtie lea ahte *váile 13-14:m proseenth daejnie darhkan laanteburrine berkieh dïeve tïjjem, aatsolen 2/3 veedtjie åejviedïenesten bæjngolen jielemen.
Dát addá dakkár gova ahte mii buvttadit borramuša Norggas lotnolasbargun.
Daate vadta dagkeres guvviem mijjieh darjobe beapmoem Nöörjesne *lotnolasbargun.
Maŋimuš áiggiin lea leamaš áigeguovdil oktavuohta márkana stivrejeddjiide Tine, Nortura ja Norske Felleskjøp go mis lea leamaš stuorra dárbu duhtadit jearaldagaid riikka siste vuođđoborramušgálvvuid ektui nugo šibitbiergu, spiinnebiergu, sávzzabiergu, mielki ja vuodja, ja ii heive vajálduhttit gortni borramuša várás ja fuođđarbuvttadusa.
Minngebe tïjjine orreme #daaletje<adj><sg><gen> gaskese sjeltien stuvrijidie Tine, Nortura jïh Norske *Felleskjøp goh mijjen orreme stoere daerpiesvoete *duhtadit gyhtjelasside rïjhken sisnie våaromebeapmoe-eeki muhteste goh kreekebearkoe, snurkenbearkoe, sïrvenbearkoe, mielhkie jïh voeje, jïh ij sååjhth soelkedidh gerniem beapmoen muhteste jïh *fuođđarbuvttadusa.
Mis odne lea dakkár vuogádat mii sihkkarastá iežamet atnui váile 41-44 proseantta vuođđoborramušgálvvuin Norgga eanadoalus.
Mijjen daenbiejjien lea dagkeres systeeme mij jïjtjemem gorrede otnese *váile 41-44:m proseenth våaromebeapmoe-eekine Nöörjen laanteburresne.
Ja seammás fievrridit mii badjel 17 miljárdda ruvnnu jahkásaččat eanadollui.
Jïh seamma tïjjen foeresjieh mijjieh aatsolen 17:m *miljárdda kråvnah fïerhten jaepien laantebårran.
Sullii 61 proseantta boandda jahkedietnasis boahtá almmolaš ruhtadeamis.
Medtie 61:n proseenten båantan jaepiedïenestisnie byjjes beetnehdåarjoste båata.
Dasto vuovdit mii eará vuođđoealáhusain; namalassii guolástusas ja mearrageavahusas lagabui 55 miljárdda ruvnnu ovddas jahkásaččat, mii dahká birrasii 38 miljovnna guollebiebmu olbmo nammii juohke beaivvi.
Dehtie minngede doekebe mijjieh jeatjah våaromejielieminie; nommenlæssan *guolástusas jïh mearoeåtnosne lïhkebe 55:n *miljárdda kråvnan åvteste fïerhten jaepien, mij byjresasse dorje 38:n millijovnen gueliebeapmoe almetjen nommese #fïerhte<prn><ind><attr> biejjien.
Dát ii lohkkojuvvo mielde iežas atnui geavahussii, muhto Sámedikki oaivila mielde lea guolli maid borramuš.
Ij daate jiehtieh mietie jïjtjse otnese otnese, mohte Saemiedigkien aarvoen mietie lea guelie aaj beapmoe.
Gitta jagi 2005 rádjai lei maiddái guolástusain hui moalkás regulerenvuogádat nugo eanadoalus lea, muhto ođđaregulerema maŋŋá lea ealáhus ieš oaidnán vejolašvuođaidis gánnáhahttivuođa árvvoštallamiid bokte ja geahččala oppa áiggi hutkat ođđa ja viiddidit buvttadusa.
Öövre jaepien #2005<num><sem_year><sg><nom> raajan aaj lij *guolástusain dan *moalkás reguleeremesysteeme goh laanteburresne lea, mohte orrereguleeremen mænngan jieleme jïjtje vuajneme nuepide *gánnáhahttivuođa vierhtiedimmiej baaktoe jïh #abpe<prn><ind> tïjjem voejhkele gaavnehtidh orre jïh vijriedidh *buvttadusa.
Dál mis lea gávpesuođđan Ruŧŧii lagabui 11 miljárdda ru ovddas jahkásaččat Statistihkalaš Guovddáš doaimmahaga dieđuid mielde, mas sullii bealli sáhttet leat borramušgálvvut.
Daelie mijjen lea *gávpesuođđan Sveerjese lïhkebe 11 *miljárdda *ru åvteste fïerhten jaepien Statistihkeles jarnge #juhtedh<vblex><iv><vabess> daajroej mietie, mesnie medtie bielie maehtieh årrodh beapmoe-eekh.
Dát čuohcá erenoamážit eanadoallo- ja ealáhusávnnasbuvttadeapmái Østlánddas.
Daate tsavtsa joekoenlaakan laanteburrie- jïh jielemenmaterijelledarjoemasse #Østlánda<np><top><sg><ine>.
Sámediggi oaivvilda ahte dáláš eanadoallopolitihkka lea eanet go láddan rievdadusaide ja áigu nu ollu go lea vejolaš bidjat guovddážii láhčima ahte sii geat háliidit bargat eanadoalus olles áiggi galget oažžut buoremus rámmaeavttuid vai nagodit dan.
Saemiedigkie jeahta ahte *dáláš laanteburriepolitihke jeenje goh njoetseme jorkestimmide jïh sæjhta nimhtie jeenjem goh gåarede bïejedh jarngese *láhčima dah gïeh sijhtieh laanteburresne barkedh dïeve tïjjem edtjieh bööremes mieriekrïevemidie åadtjodh vuj gaegniedidh dam.
Sámedikki oaivila mielde lea deaŧaleamos láhčit diliid nu ahte eanadoalus lea gánnáhahttivuohta ja baicce duvdilit dobbelii distriktapolitihkalaš beroštumiid sihkkarastin dihte ássama birrasiin.
Saemiedigkien aarvoen mietie vihkielommes laetjedh tsiehkide nimhtie ahte laanteburresne lea *gánnáhahttivuohta jïh buerebh #nehkiehtidh<vblex><tv><der_l><vblex><indic><pres><p1><pl> *dobbelii *distriktapolitihkalaš ïedtjide gorredeminie åvteste veasomen byjresinie.
Sámediggi oaivvilda ahte go galgat juksat dáid mihttomeriid de ferte ođđasis reguleret eanadoalu sihkkarastin dihte ealáhusbargiide duohta ja juridihkalaš stivrejumi iežaset opmodaga badjel ja váldit eret buvttaduscakkiid nugo dáláš earremeari geažil.
Saemiedigkie jeahta ahte goh edtjijibie jaksedh daejtie ulmide dellie tjuara orresne reguleeredh laanteburriem gorredeminie åvteste jielemebarkijidie #saetnies<adj><sg><nom> jïh juridihkeles *stivrejumi jïjtjsh eegen bijjelen jïh raejeste ååktedh *buvttaduscakkiid goh *dáláš mieriemierien dïete.
Jos mis Norggas galgá sáhttit leat gánnáhahtti eanadoallu ja mii sáhttá gilvalit min lagamus ránnjáriikkaiguin, de ferte eanadoallopolitihka rievdadit hui ollu ja dan ferte dahkat dál.
Jis mijjesne Nöörjesne edtja maehtedh årrodh *gánnáhahtti laanteburrie jïh mij maahta gaahtjedidh mijjen *lagamus graannarïjhkigujmie, dellie tjuara laanteburriepolitihkem jarkestidh dan jeenje jïh dam tjuara daelie darjodh.
Ollu buoret lea go mii ieža álggahit dán proseassa dan sadjái go midjiide earát muitalit movt mii galgat dahkat, go oaidnit ovdáneami EO:s ja go jurddašit WTO šiehtadallamiid.
Jeenje buerebe lea goh mijjieh jïjtjh aelkiehtibie daam prosessem dan sijjeste goh mijjese jeatjebh guktie bïeljelieh mijjieh edtjijibie darjodh, goh vuejnebe evtiedimmiem *EO:#s<n><abbr><sg><acc> jïh goh ussjedibie *WTO raarahtallemidie.
Dán vuođul ovddida Sámediggi čuovvovaš cealkámuša 2012 eanadoallošiehtadallamiidda:
Daan dïere evtede Saemiedigkie minngebe #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> #2012<num><arab><sg><ill><attr> laanteburrieraarahtallemidie:
Eanadoallošiehtadusa áigodat muddejuvvo čuovvut kaleanddarjagi, ja ahte šiehtadallamat bohtet sisa oassin bušeahttaproseassas.
Laanteburrielatjkoen boelhke #staeriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> dåeriedidh *kaleanddarjagi, jïh ahte raarahtallemh sïjse båetieh boelhkine budsjehteprosesseste/budsjettprosesseste.
Buoret rámmaeavttut boanddaide geat háliidit áŋgiruššat iešheanalis ealáhusdoallin olles áiggi Evttohit dárbbašlaš láhkarievdadusaid nu ahte ássan- ja doaibmageatnegasvuođa ja eanadoalloopmodaga hadderegulerema sáhttá heaittihit.
Buerebe mieriekrïevemh båantide gïeh sijhtieh eadtjaldovvedh *iešheanalis #jieleme<n><cmp_sgnom><cmp>#steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><ess> dïeve tïjjem Uvtedidh daerpies laakejorkestimmide nimhtie ahte veasome- jïh darjomedïedtem jïh laanteburrie-eegen åasareguleeremem maahta illedh.
Rievdadit eanalága mearrádusaid juohkingildosa.
Jarkestibie eatnemelaaken mieriedimmide *juohkingildosa.
Viiddidit vejolašvuođa válljet friija organisašuvdnavugiid eanadoalu siskkobealde (eanadoallu ja meahccedoallu) doaimma ektui.
Vijriedibie nuepiem veeljedh *friija organisasjovnevuekiej laanteburrien sisnjelen (laanteburrie jïh *meahccedoallu) darjomen muhteste.
Rievdadit buvttadandoarjaga mii lea šibihiid várás dáláš ceahkkálastojuvvon dásis nu ahte buvttadandoarjja šaddá seamma stuoris ealli nammii.
Jarkestibie darjomedåarjoem mij kreeki muhteste lea *dáláš *ceahkkálastojuvvon daltesisnie nimhtie ahte darjomedåarjoe sjædta seamma stoere dyjre/dyre nommese.
Rievdadit ovttasdoaimma njuolggadusaid, nu ahte šattašii stuorát dávggasvuohta ja ahte livččii buoret vejolašvuohta oažžut máŋggabealat ja juohkelágan doallostruktuvrra.
Jarkestibie *ovttasdoaimma njoelkedasside, nimhtie ahte sjædta stoerebe *dávggasvuohta jïh ahte lea buerebe nuepie åadtjodh #gelliesåarts<adj><sg><acc> jïh *juohkelágan *doallostruktuvrra.
Heaittihit geográfalaš ráddjemiid ja oasseváldilogu ovttasdoibmii searvama oktavuođas.
Illebe geograafeles geehtestimmide jïh #mealtan<adv><cmp_sgnom><cmp>låhkoem *ovttasdoibmii meatan gaskesisnie.
Heaittihit bajimuš earredási buvttadusas Addit lobi doallat čájáhusvuovdimiid ja guossohit galledemiid oktavuođas buvttadanlokálain dahje daid oktavuođas.
Illieh bijjemes mieriedaltesem *buvttadusas Addijjh luhpiem #steeredh<vblex><iv><inf> *čájáhusvuovdimiid jïh gåassoehtidh goevlelimmide gaskesisnie *buvttadanlokálain jallh daj gaskesisnie.
Váikkuhit dan ahte bargu dihtomárkan- ja erenoamášbuktagiid ovddidemiin eanadoalus ja dasto daid vuovdalemiin, beavttálmahttojuvvo.
Dijpebe dam ahte barkoe #såemies<prn><ind><cmp_attr><cmp>sjeltie- jïh sjïeredorjesi evtiedimmine laanteburresne jïh dehtie minngede daj *vuovdalemiin, *beavttálmahttojuvvo.
Eanet áŋgiruššat bio-energiijain eanadoalu siskkobealde.
Jeenje eadtjaldovvebe *bio-energijine laanteburrien sisnjelen.
Lávdegotti ráva
Moenehtsen bïhkedimmie
Lávdegottis eai leat eanet mearkkašumit dahje evttohusat ja rávve Sámedikki mearridit čuovvovaččat:
Moenehtsen eah leah jeenje mïerhkesjimmieh jallh uvtelassh jïh nihtetjæsta Saemiedigkiem nænnoestidh minngebelaakan:
Muđui doarju Sámediggi Sámediggeráđi mearrádusárvalusa.
Voen dåårje Saemiedigkie Saemiedigkieraerien mieriedimmieaajmoem.
Mearkašumit Norgga Sámiid Riikasearvvi (NSR) ja Sámeálbmotbellodat (Sáb) ovddidit čuovvovaš mearkkašumi:
Mïerhkesjimmieh Nöörjen Saemiej Rïjhkesiebrien (NSR:m) jïh Saemienaalmogekrirrie (*Sáb) evtiedieh minngebe mïerhkesjimmiem:
Sámediggi lea oaidnán ahte Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta lea ovddidan stuorradiggedieđáhusa eanadoallo- ja biebmopolitihka birra, stuorradiggedieđáhus 9, man namma lea "velkommen til bords" (2011-2012).
Saemiedigkie vuajneme ahte Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente stoerredigkiebïevnesem evtiedamme laanteburrie- jïh beapmoepolitihken bïjre, stoerredigkiebïevnese 9, man nomme lea "*velkommen *til *bords" (2011-2012).
Sámedikki mielas lea lunddolaš ahte dán stuorradiggedieđáhusa meannudeami oktavuođas nannejuvvo Sámedikki rolla eanadoallopolitihkas.
Saemiedigkien mïelesne iemie ahte daan stoerredigkiebïevnesen gïetedallemen gaskesisnie nænnoeståvva Saemiedigkien råålla laanteburriepolitihkesne.
Sámediggi gáibida ahte eanadoallošiehtadusa šiehtadallaninstituhtta ođasmahttojuvvo nu ahte dat dávista álbmotrievttálaš ovddideapmái.
Saemiedigkie kreava ahte laanteburrielatjkoen raarahtallemeinstituhte nimhtie orreståvva dïhte svååroe *álbmotrievttálaš evtiedæmman.
Sámediggi berre oažžut buot dieđuid ja berre searvat buot dásiin mearrádusproseassain, ja galgá sáhttit addit ovdagihtii miehtama doaibmabidjoevttohusaide ja ekonomalaš rámmaide ja ahte sin oainnut ja árvvoštallamat bohtet ovdan das maid eará departemeanttat lohket ja proposišuvnnas Stuorradiggái.
Saemiedigkie byöroe gaajhkide daajrojde åadtjodh jïh byöroe meatan gaajhkijste daltesijstie mieriedimmieprosessijste, jïh edtja maehtedh åvtelhbodti vedtedh *miehtama råajvarimmieuvtelasside jïh ekonomeles mieride jïh ahte daj vuajnoeh jïh vierhtiedimmieh fraamme båetieh dehtie maam jeatjah departemeenth jiehtieh jïh proposisjovnesne Stuorradiggijjese/Stuorradæggan.
Dát mearkkaša dan ahte Sámediggi ja Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta galget soahpat bargovugiid go guoská sierra proseassaide mat loahpalaččat buvttihit eanadoallošiehtadusa.
Daate dam krööhkeste ahte Saemiedigkie jïh Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente edtjieh barkoevuekide latjkedh goh sjïere prosesside dæjpa mah minngiemassh buektiehtieh laanteburrielatjkoem.
Dasto bivdá Sámediggi ahte maiddái eanadoallošiehtadusa šiehtadallaninstituhtta árvvoštallojuvvo, maiddái beliid gaskasaš šiehtadallamiin Sámedikki, Norgga Boanddaidsearvvi, Norgga Boanddaid ja Smávvadálolaččaid searvvi ja stáhta gaskka.
Dehtie minngede maadta Saemiedigkie ahte aaj laanteburrielatjkoen raarahtallemeinstituhte #laejhtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>, aaj bieliej gasngesadtje raarahtalleminie Saemiedigkien, Nöörjen Båantajsiebrien, Nöörjen Båantaj jïh *Smávvadálolaččaid siebrien jïh staaten gaskemsh.
Evttohus 5, áirras Geir Tommy Pedersen, NSR:a sámediggejoavku.
Uvtelasse 5:m, saadthalmetje Geir Tommy Pedersen, NSR:m saemiedigkiedåehkie.
Buktán sisa maŋŋil áigemearri ja dohkkejuvvon dievasčoahkkimis.
Buakteme sïjse mænngan tïjjemierie jïh #dajpedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><prfprc> dïevestjåanghkosne.
Ođđa teakstaoassi čuoggá 4 vuollái maŋŋil vuosttaš teakstaoasi
Orre teeksteboelhke tsiehkien #4<num><arab><sg><ill><attr> voelijasse mænngan voestes teeksteboelhken
Villasávzadoallu lea maŋimuš jagiid lassánan garrasit, ja muhtun guovlluin leat bidjan ollu barggu viidáseappot nállašuhttimii ja buvttaovddideapmái mas vuolggasadjin leat villasávzzat/olgosávzzat.
*Villasávzadoallu minngebe jaepiej læssanamme garrelaakan, jïh muvhtine dajvine bïejeme jeenje barkoem vijriehkåbpoe *nállašuhttimii jïh dorjeseevtiedæmman mesnie feelemesijjine årrodh *villasávzzat/*olgosávzzat.
Ollugiidda lea dát mearkkašan dan ahte váldit atnui fas daid sávzanáliid mat “lunddolaččat” gullet dihto guvlui.
Jïjnjide lea daate dam krööhkestamme ahte otnese ååktedh viht dejtie sïrvemaadtojde mah “iemielaakan” såemies dajvese guvlieh.
Dát sávzanálli orru bures birgemin ja heivemin davviguovlluide.
Daate sïrvemaadtoe orre hijvenlaakan bïerkeneminie jïh noerhtedajvide sååjhteminie.
Seammás go dát nálli buorebut birge guohtumin go dábálaš sávzzat, de lea dain gal unnit deaddu ealli nammii.
Seamma tïjjen goh daate maadtoe buerebelaakan bïerkene gåatoeminie goh sïejhme sïrvh, dellie dejnie hågkh unnebe leavloe dyjre/dyre nommese.
Guohtonelliid heiveheapmi lea deaŧalaš boahtteáiggi eanadoalus, ja berre álggahit doaibmabijuid maid bokte ovddidit villasávzzaid duohta ja gánnáhahtti molssaeaktun doppe gosa dát sávzanálli orru heivemin erenoamáš bures.
Gåatomedyjri/Gåatomedyri sjïehtedimmie vihkele båetijen aejkien laanteburresne, jïh byöroe råajvarimmide aelkiehtidh mej baaktoe evtiedibie *villasávzzaid saetnies jïh *gánnáhahtti alternatijvine debpene gosse daate sïrvemaadtoe orre sååjhteminie sjïeren hijvenlaakan.
III Jienasteapmi
I-II/II-I/III Gïelevedteme
39 áirasis ledje 37 čoahkis.
39 saadthalmetjen lin 37 *čoahkis.
Jienasteapmi dahkkojuvvui čuovvovaš vuogi mielde:
Gïelevedteme minngebe vuekien mietie dorjesovvi:
Evttohus 5 mearriduvvui ovttajienalaččat.
Uvtelasse 5 nænnoestovvi *ovttajienalaččat.
Evttohus 4 hilgojuvvui 34 jienain.
Uvtelasse 4 beelhkesovvi #34<num><arab><sg><ine><attr> tjoejine.
3 jienastedje beali.
3 bieliem gïelem vedtin.
Evttohus 1 mearriduvvui 34 jienain 3 jiena vuostá.
Uvtelasse 1 nænnoestovvi 34 tjoejine 3:n tjoejen vuestie.
Evttohus 2 mearriduvvui 34 jienain 3 jiena vuostá.
Uvtelasse 2 nænnoestovvi 34 tjoejine 3:n tjoejen vuestie.
Oasit evttohusas rievdaduvvo mearkkaášupmin.
Boelhkh uvtelassesne jarkeståvva *mearkkaášupmin.
Evttohus 3 mearriduvvui ovttajienalaččat.
Uvtelasse 3 nænnoestovvi *ovttajienalaččat.
Čuovvovaš cealkka sihkkojuvvo evttohusas: “boahtte dievasčoahkkimis” .
Minngebe raajese uvtelassesne #gajhkedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>: “#båetije<adj><sg><ine><attr> dïevestjåanghkosne” .
Ealáhus- ja kulturlávdegotti ráva mearriduvvui 34 jienain 3 jiena vuostá.
Jieleme- jïh kultuvremoenehtsen bïhkedimmie nænnoestovvi 34 tjoejine 3:n tjoejen vuestie.
IV Beavdegirjelasáhusat
I-V/IV Buertiegærjalissieh
Dán áššis ii ovddiduvvon beavdegirjelasáhus.
Daennie aamhtesisnie ij evtedh buertiegærjalissie.
V Sáhkavuorrolistu ja replihkat
#V<n><abbr><sg><gen> Lahtestimmielæstoe jïh lahtesh
Sáhkavuorru Replihkka 1 Geir Tommy Pedersen, áššejođiheaddji Olaf Eliassen
Lahtestimmie Lahtese 1 Geir Tommy Pedersen, aamhtesejuhtiehtæjja Olaf Eliassen
Willy Ørnebakk, čoahkkinortnegii Geir Tommy Pedersen 2 Selmer Johansen Olaf Eliassen Geir Tommy Pedersen Willy Ørnebakk 3 Geir Tommy Pedersen 4 Heidi Persdatter Greiner Haaker 5 Per Andersen Bæhr 6 Gunn-Britt Retter 7 Willy Ørnebakk Geir Tommy Pedersen Olaf Eliassen Alf Isaksen 8 Mathis Nilsen Eira 9 Olaf Eliassen 10 Marianne Balto Olaf Eliassen Alf Isaksen Geir Tommy Pedersen Marianne Balto 11 Geir Tommy Pedersen Willy Ørnebakk Geir Tommy Pedersen 12 Per Andersen Bæhr 13 Anne-Marit Eira Geir Tommy Pedersen, áššejođiheaddji
Willy Ørnebakk, tjåanghkoeöörnegasse Geir Tommy Pedersen 2 Selmer Johansen Olaf Eliassen Geir Tommy Pedersen Willy Ørnebakk 3 Geir Tommy Pedersen 4 Heidi Persdatter Greiner Haaker 5 Per Andersen Bæhr 6 Gunn-Britt Retter 7 Willy Ørnebakkem Geir Tommy Pedersen Olaf Eliassen Alf Isaksen 8 Mathis Nilsen Eira 9 Olaf Eliassen 10 Marianne Balto Olaf Eliassen Alf Isaksen Geir Tommy Pedersen Marianne Balto 11 Geir Tommy Pedersen Willy Ørnebakkem Geir Tommy Pedersen 12 Per Andersen Bæhr 13 Anne-Marih Eira Geir Tommy Pedersen, aamhtesejuhtiehtæjja
VI Sámedikki mearrádus
V-I/VI Saemiedigkieh mieriedimmie
Eanadoallu lea leamaš ja lea ain deaŧalaš vuođđun šibitfuođđariid ja borramušgálvvuid buvttadeapmái, barggaheaddjin, kulturguoddin ja ássama vuođđun sámi guovlluin.
Laanteburrie orreme jïh annje lea vihkeles våaroeminie *šibitfuođđariid jïh beapmoe-eeki darjoemasse, fassehtæjjine, kultuvreguedtiejinie jïh veasomen våaroeminie saemien dajvine.
Eanadoalus lea ain dát rolla, muhto dat rolla lea geahnohuvvamin.
Laanteburresne annje lea daate råålla, mohte dïhte råålla lea *geahnohuvvamin.
Eanadoallu lea deaŧalaš maiddái sámi giela ja kulturárbevieruid gaskkusteapmái.
Laanteburrie vihkele aaj saemien gïelen jïh kultuvretradisjovni deanahtæmman.
Sámedikki mielas lea mávssolaš ahte eanadoalus leat buorit rámmaeavttut doibmii ja ovddideapmái.
Saemiedigkien mïelesne vyörtege ahte laanteburresne leah buerie mieriekrïevemh darjoemasse jïh evtiedæmman.
Eanadoalus lea maŋimuš jagiin leamaš hárehis ovdáneapmi sámi guovlluin.
Laanteburresne minngebe jaepine orreme *hárehis evtiedimmie saemien dajvine.
Finnmárkku fylkkas lea doaluid lohku njiedjan čielgasit jagi 2004 rájes 2011 rádjai, 438 eanadoallofitnodagas leat báhcán 352.
Finnmaarhken fylhken arrangemeenten låhkoe tjïelkebe jaepien luajhtadamme 2004 raejeste 2011:n raajan, #438<num><arab><sg><ine><attr> laanteburriesïeltesne baatseme 352.
Njiedjan lea badjel 20 %.
Luajhtadamme lea bijjelen 20:n %.
Romssas leat vel eanet geahppánan doalut 2004:s ledje 1462 doalu ja 2010:s vel 1083 doalu, njiedjan 26 %.
Romsesne annje leah jeenje nåhkeme arrangemeente 2004. jaepien lin 1462:n *doalu jïh 2010. jaepien annje 1083:n *doalu, luajhtadamme 26 %.
Doallologu njiedjan ii leat buorre erenoamážit danne go eanadoallobirrasat sámi guovlluin leat unnit go buohtastahttá daid eanadoaluin riikadásis ja ollu gielddain sámi guovlluin lea eanadoallu nu unnon ahte eai leat báhcán šat nu galle buvttadeaddji.
*Doallologu ij luajhtadimmie buerie joekoenlaakan dannasinie goh laanteburriebyjresh saemien dajvine onne goh mohtede dej laanteburrine rïjhkedaltesisnie jïh jeenje tjïeltine saemien dajvine lea laanteburrie nimhtie *unnon ahte eah vielie baatseme nimhtie gellie darjoje.
Doaluid geahppáneapmi buktá fuones váikkuhusaid biebmobuvttadeapmái, meieriijáide, njuovahagaide, nállašuhttinrusttegiidda ja gávppiide sámi ássanguovlluin.
Arrangemeenten nåhkeme geerve dïedtide buakta beapmoedarjoemasse, meierijide, *njuovahagaide, *nállašuhttinrusttegiidda jïh bovride saemien veasomedajvine.
Eanadoalu ain eanet unnun hástala danne sámi ealáhuseallima ja áitá ealáhusa deaŧalaš kultur- ja giellaarenan.
Laanteburriem annje jeenje *unnun dannasinie haasta saemien jielemestujmiem jïh aajhta jielemem vihkeles kultuvre- jïh gïelesijjine.
Nubbi eará bealli lea dat go persovnnalaš doallit leat boarásmuvvan.
Mubpie jeatjah bielie lea dïhte goh persovneles #steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><pl><nom> leah *boarásmuvvan.
Finnmárkkus ledje 18 % dolliin badjel 60 jagi 2004:s ja juo 25 % 2011:s.
Finnmaarhkesne lin 18 % #steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><pl><ine> aatsolen 60:m jaepieh 2004. jaepien jïh joe 25 % 2011. jaepien.
Romssas lea ovdáneapmi seammalágan - gos seamma logut leat 18 % 2004:s ja 26 % 2011:s.
Romsesne lea evtiedimmie aktelaaketje - sijjesne seamma låhkoeh leah 18 % 2004. jaepien jïh 26 % 2011. jaepien.
Barggolašvuođa doalaheapmi lea okta daid stuorámus hástalusain sámi guovlluin.
*Barggolašvuođa utniehtimmie lea akte dej stoeremes haestieminie saemien dajvine.
Sámediggi lea iskan ealáhusovdáneami 22 dihto sámi gielddain.
Saemiedigkie jielemeevtiedimmiem goerehtamme 22:m såemies saemieh tjïeltine.
Dát čájeha ahte barggolašvuohta guolásteamis ja eanadoalus lea njiedjan 200:n jagiin 2009 ja 2010.
Daate vuesehte ahte *barggolašvuohta göölemisnie jïh laanteburresne luajhtadamme #200<num><arab><sg><ess> jaepine #2009<num><sem_year><sg><nom> jïh 2010.
Ássanrievdan čájeha negatiiva tendeanssa sámi guovlluin.
Veasomejorkestovveme vuesehte *negatiiva *tendeanssa saemien dajvine.
Ealli gilit dáhkidit buoremusat sámi kultuvrii ja gillii sihkkaris boahtteáiggi.
Jieleden byjjh bööremeslaakan tjirkieh saemien kultuvrese jïh gïelese vihties båetijen aejkien.
Dáláš doallostruktuvrra sihkkarastin ja barggolašvuođa bisuheapmi ealáhusas ja gánnáhahttivuođa buorideapmi leat vealtameahttun deaŧalaččat ealli giliid bisuheapmái.
*Dáláš *doallostruktuvrra gorredimmien jïh *barggolašvuođa tjöödtjestehteme jieliemisnie jïh *gánnáhahttivuođa bueriedimmie leah @→A> vihkelh dyjrem/dyrem byjji tjöödtjestehtiemasse.
Danne lea Sámediggái deaŧalaš gievrudahttit sámi eanadoalu doaibmavuođu.
Dannasinie Saemiedægkan lea vihkeles *gievrudahttit saemien laanteburrien darjomevåaromen.
Sámedikki guhkes áiggi mihttomearrin lea nannet barggolašvuođa ja buvttadeami ealáhusas.
Saemiedigkien guhkies tïjjem ulmine lea nænnoestidh *barggolašvuođa jïh darjomem jieliemisnie.
Okta váikkuhangaskaoapmi mii Sámedikkis lea, lea doarjja investeremiidda ja sierra doaibmabijuide – golahus maŋimuš jagiin lea rievddadan 4 ja 5 miljon ruvnnu gaskka eanadoalu ulbmiliidda.
Akte dïedtetsavtshvierhtie mij Saemiedigkien lea, lea dåarjoe *investeremiidda jïh sjïere råajvarimmide – #gaatodh<vblex><iv><der_h><vblex><tv><imp><p3><sg> minngebe jaepine #jorkestovvedh<vblex><der_d><vblex><prfprc> 4:n jïh 5:n millijovne kråvnan gaskemsh laanteburrien ulmide.
Doarjagat leat eanaš juolluduvvon investeren-, ovddidan- ja ovttasbargodoaibmabijuide eanadoalus.
Dåarjoeh leah jeenjemes laeviehtovveme *investeren-, evtiedimmie- jïh ektiebarkoeråajvarimmide laanteburresne.
Ollugat geavahit doahpaga árktalaš eanadoallu ja Sámediggi háliida erenoamážit áŋgiruššat árktalaš eanadoaluin.
Jïjnjh lahtesem nuhtjieh arktihken laanteburrie jïh Saemiedigkie sæjhta joekoenlaakan arktihken laanteburrine eadtjaldovvedh.
Árktalaš eanadoalu buktagiin lea stuorra potensiála sihke dasa mii guoská kvalitehtii ja árktalašguovlluid mearkagálvun.
Arktihken laanteburrien dorjesinie lea stoere potensiaale dovne dan mij kvaliteetese dæjpa jïh arktihkendajvi væhtaeekine.
Dáid doahpagiid ferte heivehit boahttevaš eanadoallošiehtadusaide – ferte láhččit diliid nu ahte sáhttá čalmmustahttit ja vuovdalit árktalaš eanadoalu.
Daejtie lahtesidie tjuara sjïehtehtidh båetije laanteburrielatjkojde – tjuara laetjijh tsiehkide nimhtie ahte maahta tjelmiestehtedh jïh *vuovdalit arktihken laanteburriem.
Dálkkádat dagaha ahte mis lea oaneheabbo šaddoáigodat, ja dasto eana mii ii šaddat johtilit, dagaha ahte mii dárbbašit stuorra areálaid ja leat alla doaibmagolut.
*Dálkkádat dorje ahte mijjen lea åeniehkåbpoe sjædtoeboelhke, jïh dehtie minngede eatneme ij mij sjïdtehth juhtielidh, dorje mijjieh daarpesjibie stoere goelpeneståarojde jïh leah jolle darjomemaaksoeh.
Gaskamearálaš doallosturrodat lea 270 mihtu Finnmárkkus, 227 mihtu Romssas ja 219 mihtu muđui riikkas.
*Gaskamearálaš *doallosturrodat lea 270 vuepsiem Finnmaarhkesne, 227 vuepsiem Romsesne jïh 219 vuepsieh voen rïjhkesne.
Areála sturrodat addá boasttu gova go galgá čájehit eanadoallobuvttadeami viidodaga.
Goelpeneståaroen ståaroe vadta *boasttu guvviem goh edtja vuesiehtidh laanteburriedarjomen goelpeneståaroem.
Areáladárbu juohke ealli nammii lea eambbo go duppal geardde stuorát davvin go daid buoremus eanadoalloguovlluin riikkas.
Goelpeneståaroedaerpiesvoete #fïerhte<prn><ind><attr> dyjre/dyre nommese jeenje goh *duppal aejkien stoerebe noerhtene goh dej bööremes laanteburriedajvine rïjhkesne.
Dat go lea okta láddjen geasis davvi guovlluin mielddisbuktá ahte areáladárbu gártá leat duppal geardde stuorát dáin guovlluin.
Dah goh lea akte *láddjen giesesne noerhte dajvine mealtan buakta ahte goelpeneståaroedaerpiesvoete *gártá årrodh *duppal aejkien stoerebe daejnie dajvine.
Dát maiddái dagaha stuorát investeremiid juohke ealli nammii go buohtastahttá máttit guovlluin riikkas.
Daate aaj dorje stoerebe *investeremiid #fïerhte<prn><ind><attr> dyjrem/dyrem nommese goh mohtede *máttit dajvine rïjhkesne.
Dasto lea árktalaš dálkkádat givrodahkan danne go dakkár oktavuođas ii dárbbaš geavahit cirgguhanávdnasiid šattuide, ja dan geažil oažžut kvalitehta, buhtis ja sihkkaris biebmu.
Dehtie minngede #arktihken<adj><sg><nom> *dálkkádat faamojne dannasinie goh dagkeres gaskesisnie ij daarpesjh nuhtjedh *cirgguhanávdnasiid sjædtojde, jïh dan dïete åadtjodh kvaliteetem, raejnies jïh vihties beapmoe.
Nubbi positiivalaš bealli lea ahte hárve lea váttisvuohta gávnnat areálaid muhkkiide davvin dan sivas go davvin lea stuorát areálat juohke ealli nammii go máddelis.
#Mubpie<prn><ind><attr> positijve/positïjve bielie lea ahte vaenie lea dåeriesmoere goelpeneståarojde gaavnh *muhkkiide noerhtene dennie sjïekesne goh noerhtene lea stoerebe goelpeneståaroeh #fïerhte<prn><ind><attr> dyjre/dyre nommese goh *máddelis.
Dálkkádatrievdamat buktet stuorámus váikkuhusaid árktalaš ja vuolleárktalaš guovlluin.
*Dálkkádatrievdamat bööktih stoeremes dïedtide arktihken jïh *vuolleárktalaš dajvine.
Mii leat juo vásihan guhkkit šaddosesoŋŋa.
Mijjieh joe damteme *guhkkit *šaddosesoŋŋa.
Váikkuhusaid lea váttis einnostit, muhto guhkit sesoŋŋa buktá vejolašvuođaid gilvit ođđa šattuid.
Dïedti geerve nåajtodh, mohte guhkieslaakan *sesoŋŋa buakta nuepide seejedh orre sjædtojde.
Dasto sáhttet dálkkádatrievdamat buktit hástalusaid ođđa dávddaid, vahátboatkadivrriid ja amas šattuid ihtimii ektui.
Dehtie minngede meehtih *dálkkádatrievdamat buektedh haestiemidie orre fiejliej, *vahátboatkadivrriid jïh ammes sjædtoej *ihtimii moenemetseahkan.
Eanadoalu mearkkašupmi sámi kultuvrra bisuheapmái ja ovddideapmái ollu sámi guovlluin, ja go ealáhusas lea fuones ovdáneapmi, mearkkaša ahte ferte álggahit máŋga doaibmabiju maiguin erenoamážit nannet eanadoalu vejolašvuođaid ja vuođu sámi guovlluin.
Laanteburrien mïerhkesjimmie saemien kultuvren tjöödtjestehtiemasse jïh evtiedæmman jeenje saemien dajvine, jïh goh jieliemisnie lea geerve evtiedimmie, krööhkeste ahte tjuara gelliem aelkiehtidh råajvarimmieh mejgujmie joekoenlaakan nænnosth laanteburrien nuepide jïh våaromem saemien dajvine.
Danne árvvoštallat ahte dát cealkámuš doaibmabijuid ektui eanadoallošiehtadallamiin lea hui deaŧalaš sámi servodahkii, sihke servodat- ja ealáhuspolitihkalaččat.
Dannasinie laejhtebe ahte daate #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> råajvarimmiej muhteste laanteburrieraarahtalleminie lea dan vihkeles saemien siebriedahkese, dovne siebriedahke- jïh *ealáhuspolitihkalaččat.
Sámediggi háliida oažžut vejolašvuođa váikkuhit eanadoalu rámmaeavttuid sihkkarastima, ja dieinna lágiin váikkuhit ealli sámi birrasiid ja giliid bisuheami.
Saemiedigkie sæjhta nuepiem åadtjodh dijpedh laanteburrien mieriekrïevemi gorredimmiem, jïh duejnie vuekine dijpebe dyjrem/dyrem saemien byjresidie jïh byjji tjöödtjestehtemem.
Sámediggi čujuha Soria Moria julggaštussii gos earret eará čuožžu ahte:
Saemiedigkie Soria Moriam tjaatseste deklarasjovnese sijjesne gaskem jeatjah tjåådtje ahte:
”Regjeringen ønsker å bidra til gode rammevilkår både for tradisjonelle næringer og moderne arbeidsplasser knyttet til kultur og teknologi i samiske bosettingsområder.” (Ráđđehus háliida addit buriid rámmaeavttuid sihke árbevirolaš ealáhusaide ja ođđaáigásaš bargosajiide kultuvrra ja teknologiija oktavuođas sámi ássanguovlluin.)
”Regjeringenen *ønsker *å *bidra *til *gode *rammevilkår *både *for *tradisjonelle *næringer *og *moderne *arbeidsplasser *knyttet *til *kultur *og teknologije i. *samiske *bosettingsområder.” (Reerenasse sæjhta buerie mieriekrïevemidie vedtedh dovne aerpiesïejhme jieliemidie jïh daaletje barkoesijjide kultuvren jïh teknologijen gaskesisnie saemien veasomedajvine.)
Dasto čuožžu ahte:
Dehtie minngede tjåådtje ahte:
”Regjeringen vil sikre et landbruk med en variert bruksstruktur over hele landet gjennom en klar distriktsprofil, og videreføre styrking av det grasbaserte husdyrholdet” (Ráđđehus áigu sihkkarastit dakkár eanadoalu mas lea máŋggalágan doallostruktuvra miehtá riikka čielga distriktaprofiila bokte, ja viidáseappot nannet suoidnevuđot oapmedoalu.)
”Regjeringenen *vil *sikre *et *landbruk *med e.n. *variert *bruksstruktur *over *hele *landet *gjennom e.n. *klar *distriktsprofil, *og *videreføre *styrking *av dïhte *grasbaserte *husdyrholdet” (Reerenasse sæjhta gorredidh dagkeres laanteburriem mesnie #gelliesåarts<adj><sg><nom> *doallostruktuvra abpe rïjhken tjïelke *distriktaprofiila gåaskoejin, jïh vijriehkåbpoe suejnievåaromem nænnosth *oapmedoalu.)
Sámediggi ovddida čuovvovaš cealkámuša eanadoallošiehtadallamiidda 2012:
Saemiedigkie evtede minngebe #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> laanteburrieraarahtallemidie 2012:n:
1. Gánnáhahttivuohta
1. *Gánnáhahttivuohta
Eanadoalu leahkimii ja ovddideapmái lea áibbas deaŧalaš eaktu ahte eanadoalus lea buorre gánnáhahttivuohta ja ahte dat nagoda gilvalit eará ámmáhiid ektui.
Laanteburriem *leahkimii jïh evtiedæmman lea aejvie vihkeles moenemetsiehkie ahte laanteburresne buerie *gánnáhahttivuohta jïh dïhte gaegnede gaahtjedidh jeatjah funksjovni muhteste.
Nu ii leat dál ja dat vuhtto ealáhusas go ohpihii heaittihuvvojit doalut ja rekrutteren ealáhussii váilu.
Nimhtie ij daelie leah jïh dïhte jieliemisnie #vuehtedh<vblex><tv><der_passs><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> goh *ohpihii illesuvvieh arrangemeente jïh dåårrehtimmie jieliemasse fååtesæjja.
Jos ovttasge galggaš leat beroštupmi bargat boandan eará ámmáhiid sajis, de ferte dat leat ekonomalaččat miellagiddevaš.
Jis ektesne aaj edtja ïedtje barkedh båantine jeatjah funksjovnide sijjesne, dellie aaj tjuara dïhte årrodh ekonomeleslaakan murrede.
Šállošahtti lea go dienaserohusat eanadoalu ja eará joavkkuid gaskka servodagas leat menddo stuorrát.
*Šállošahtti lea goh dïenestejoekehtsh laanteburrien jïh jeatjah dåehkiej gaskemsh siebriedahkesne leah ååpsen stoere.
2012 eanadoallošiehtadusas ferte hui sakka loktet dietnasa dan dássái ahte boanddas lea dakkár dienasvuođđu mii dávista bargohivvodahkii.
2012:n laanteburrielatjkosne tjuara dan alme dïenestem lutnjedh dan daltesasse ahte båantan lea dagkeres dïenestevåarome mij barkoeveahkese svååroe.
Ferte unnidit dan stuorra dienaserohusa mii lea eanadoalu ja eará joavkkuid gaskka.
Tjuara unniedidh dam stoere dïenestejoekehtsem mij lea laanteburrien jïh jeatjah dåehkiej gaskemsh.
Dienasvuođu ferte nannet nu ahte lea vejolaš bissut dušše boandaámmáhis ja oažžut das dohkálaš dietnasa.
Dïenestevåaromem tjuara nimhtie nænnoestidh ahte gåarede årrodh ajve båantafunksjovnesne jïh åadtjodh dennie *dohkálaš dïenestem.
Dát geasuhivččii nuorra olbmuid ealáhussii ja livčče mearkkašahtti deaŧalaš nuoraid rekrutteremii boandan.
Daate geasa noere almetji jieliemasse jïh lea *mearkkašahtti vihkele noeri dåårrehtæmman båantine.
Sámediggi oaivvilda ahte roavvafuođarvuđot buvttadus galgá vuoruhuvvot erenoamážit davvi guovlluin.
Saemiedigkie jeahta ahte *roavvafuođarvuđot #darjodh<vblex><tv><imp><p3><sg> edtja #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> joekoenlaakan noerhte dajvine.
Mielkebuvttadus ja sávzadoallu dat guddet sámi guovlluid eanadoalu.
*Mielkebuvttadus jïh *sávzadoallu dah guedtieh saemien dajvi laanteburriem.
Sávzadoallu geavaha meahci divdna ja dasa ferte sihkkarastojuvvot positiivvalaš ekonomalaš ovdáneapmi 2012:s.
*Sávzadoallu nuhtjie miehtjiem *divdna jïh dan tjuara #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> positijve/positïjve ekonomeles evtiedimmie 2012. jaepien.
Buvttadandoarjagis lea mearrideaddji váikkuhus gánnáhahttivuhtii.
Darjomedåarjosne lea nænnoestæjja dïedte *gánnáhahttivuhtii.
Vaikko vel Romssas ja Finnmárkkus leat stuorát máksomearit go muđui riikkas, de heaittihuvvojit eanet ja eanet doalut.
Jalhts annje Romsesne jïh Finnmaarhkesne leah stoerebe maaksoemierieh goh voen rïjhkesne, dellie illesuvvieh jeenje jïh jeenje arrangemeente.
Buorre gánnáhahttivuohta dagašii eanadoalus eanet geasuheaddji ealáhusa.
Buerie *gánnáhahttivuohta dorje laanteburriem jeenje giesije jielemem.
Juo dán eanadoallošiehtadusas ferte doarjjamáksomeriid areálaide, mielkái ja birgui bajidit Romssas ja Finnmárkkus.
Joe daennie laanteburrielatjkosne tjuara dåarjoemaaksoemieriej goelpeneståarojde, mealhkan jïh byörkese Romsesne jïh Finnmaarhkesne bijjiedibie.
Dalle go departemeanta áigu geahčadit buvttadandoarjagiid distriktaprofiila, rehkenastá Sámediggi beassat leat mielde dán barggus.
Joem goh departemeente sæjhta darjomedåarjojde vuejnedh *distriktaprofiila, ryöknoe Saemiedigkie bïesedh årrodh mietie daennie barkosne.
Spiinnebiergobuvttadusa geahppáneapmi Romssas lea suorggahahtti.
*Spiinnebiergobuvttadusa nåhkeme Romsesne lea *suorggahahtti.
Jagi 2000 rájes jahkái 2010 njidje ealihanspiinnit 870 rájes 578 rádjai fylkkas – njiedjan lei 33 %.
Jaepien 2000 raejeste jaapan #2010<num><sem_year><sg><nom> luajhtadin #jieledh<vblex><iv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>snurkh 870:n raejeste 578:n raajan fylhkesne – luajhtadimmie lij 33 %.
Doaluid lohku unnui beliin 25 dollui jagis 2010.
Arrangemeenten låhkoe *unnui bieline 25 jaepesne #steeredh<vblex><iv><der_passs><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> 2010.
Buvttadanbiras lea unnon dan geažil go eai leat šat nu ollu buvttadeaddjit.
Darjomebyjrese lea *unnon dan dïete goh eah vielie leah nimhtie jeenje darjojh.
Spiinnebierggu buvttadeami geahppáneapmi sáhttá maiddái buktit váttisvuođaid njuovahagaide ja viidáset nállašuhttimii Málatvuomi njuovahagas.
Snurkenbearkoen darjomen nåhkeme maahta aaj dåeriesmoeride buektedh *njuovahagaide jïh vijrebe *nállašuhttimii Málatvuopmijjen *njuovahagas.
Spiinnebierggu buvttadeami sáhtášii nannet jos lasihivččii distriktadoarjaga spiinnebirgui.
Snurkenbearkoen darjomem maahta nænnoestidh jis lissehte *distriktadoarjaga snurkenbyörkese.
Buoret ekonomiija sihkkarastášii dasto buvttadusa boahtteáiggis Málatvuomi njuovahagas.
Buerebe ekonomijen *sihkkarastášii dehtie minngede *buvttadusa #båetije aejkie<n><sg><ine> Málatvuopmijjem *njuovahagas.
2. Investeremat
2. *Investeremat
Investerengoluid lassáneapmi eanadoalus ja stuorát doaluid huksen mearkkaša ahte investerendoarjja ortnegiid ferte rievdadit.
*Investerengoluid læssanimmie laanteburresne jïh stoerebe arrangemeenten tseegkeme krööhkeste ahte *investerendoarjja öörnegidie tjuara jarkestidh.
Dát guoská dávjá erenoamážit nuorra álggaheddjiide geat eai nagot čohkket iežas kapitála.
Daate daamhtah dæjpa joekoenlaakan noere aelkiehtæjjide eah gïeh gaegnedh seeptjedh jïjtjemse *kapitála.
Doarjjameari nuoraide ferte loktet nu ahte dat lea 10 % eanet sámi guovlluin otnáža ektui.
Dåarjoemierien noeride tjuara nimhtie lutnjedh dïhte lea 10 % jeenje saemieh dajvine *otnáža moenemetseahkan.
Eanadoalus lea ovdalis áiggiid leamaš vejolašvuohta eanadoalu foandasajušteapmái mii galggai geavahuvvot boahtteáiggi hukseninvesteremiidda.
Laanteburresne lea *ovdalis tïjji orreme nuepie laanteburriem *foandasajušteapmái mij edtji båetijen aejkien nuhtjesovvedh *hukseninvesteremiidda.
Dát ferte fas ođđasis váldojuvvot atnui.
Daate tjuara viht orresne otnese ååktesovvedh.
Foandasajušteapmi attášii vejolašvuođa plánet boahtteáiggi investeremiid buoret vuogi mielde.
*Foandasajušteapmi vadta nuepiem soejkesjidh båetijen aejkien *investeremiid buerebe vuekien mietie.
Dasto attašii dat einnostanvejolašvuođa vearroplánemis.
Dehtie minngede *attašii dah nåajtomenuepien skaehtiesoejkesjimmesne.
Muđuid ferte eanadoalu investerenortnegiid bisuhit vai boanddaide sihkkarastojuvvo einnostanvejolašvuohta.
Voen tjuara laanteburriem *investerenortnegiid tjöödtjestehtedh vuj båantide #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> nåajtomenuepie.
Huksendoaimmat rievddadit jagis jahkái.
Tseegkemedarjomh jaepesne #jorkestovvedh<vblex><der_d><vblex><indic><pres><p3><pl> jaapan.
Jos sámi guovlluin galggašedje leat áiggi mielde huksejuvvon visttit, de ferte addojuvvo vejolašvuohta oažžut investerendoarjaga maiddái doaibmavistti bajásdoallamii.
Jis saemien dajvine edtjieh årrodh tïjjen mietie bigkesovveme gåetieh, dellie tjuara vadtasåvva nuepie åadtjodh *investerendoarjaga aaj darjomegåetiem *bajásdoallamii.
Dát geasuhivččii nuoraid eanet váldit badjelasaset doalu.
Daate geasa noeride jeenje ååktedh bijjeli *doalu.
Dilli lea odne nu ahte ollu doalut heaittihuvvojit danne go daid fertešii divodit ja go doalut leat boaresáigásaččat.
Tsiehkie daenbiejjien lea nimhtie ahte jeenje arrangemeente dannasinie illesuvvieh goh dejtie tjuara #staeriedidh<vblex><tv><der_d><vblex><inf> jïh goh arrangemeente leah *boaresáigásaččat.
3. Álggahanbáhkat nuoraide
3. Aelkiehtimmieaeskieh noeride
Njealjádasoassi Romssa ja Finnmárkku boanddain leat badjel 60 jagi.
*Njealjádasoassi Romsan jïh Finnmaarhken båantine aatsolen leah 60:n jaepien.
Danne lea stuorra dárbu ođđa rekrutteremii eanadollui, jos doaluid lohku ii galggaš ollu geahppánit.
Dannasinie lea stoere daerpiesvoete orre dåårrehtæmman laantebårran, jis arrangemeenten ij låhkoe edtjh jeenje nåhkedh.
Mihttomearrin ferte leat oažžut gaskamearálaš agi bodnelii, muhto eaktun dasa lea ahte gánnáhahttivuohta eanadoalus loktejuvvo.
Ulmine tjuara årrodh åadtjodh *gaskamearálaš aalterem *bodnelii, mohte moenemetsiehkine dan lea ahte *gánnáhahttivuohta laanteburresne lutnjesåvva.
Ealáhussii rekrutteren gáibida dasto buriid gelbbolašvuođa- ja oahppofálaldagaid.
Jieliemasse dåårrehtimmie dehtie minngede kreava bueride @X> jïh ööhpehtimmiefaalenasside.
Movttiidahttin dihte nuoraid álgit eanadoaluin ferte álggahit ekonomalaš doaibmabijuid, sihkkarastin dihte rekrutterema.
Eadtjaldehtieminie åvteste noeride aelkedh laanteburrine tjuara ekonomeles råajvarimmide aelkiehtidh, gorredeminie åvteste dåårrehtimmiem.
Ferte ásahuvvot mielkeearreortnet nuorra álggaheddjiide geat áigot álgit bargat doaluin.
Tjuara tseegkesovvedh mielhkiemierieöörnege noere aelkiehtæjjide gïeh sijhtieh aelkedh arrangemeentesne barkedh.
Sii fertejit dávjá oastit buvttadanareálaid, šibihiid, reaidduid ja visttiid.
Dah tjuerieh daamhtah darjomegoelpeneståarojde åestedh, kreekide, dïrregidie jïh gåetide.
Muhtumat válljejit oastit eanadoalloopmodagaid.
Muvhth veeljieh åestedh laanteburrie-eegide.
Go sii dasa lassin fertejit oastit mielkeeari stáhta haddái (3,50 ru lihttera nammii) dahje priváhta márkanis, de lea váttis nuoraide birget ekonomalaččat.
Goh dah dan lissine tjuerieh mielhkiemieriem åestedh staaten åasese (3,50:m *ru lijhterh nommese) jallh privaate sjeltesne, dellie lea geerve noeride bïerkenidh ekonomeleslaakan.
Rekrutterema sihkkarastima dihte ferte ásahit oiddoleappo ortnegiid nuoraide geat háliidit álgit eanadoaluin bargat – nuvttá mielkeeriid daidda nuoraide sámi guovlluin, geat leat vuollel 35 jagi ja háliidit álgit bargat doaluin dahje viiddidit dan.
Dåårrehtimmien gorredimmien åvteste tjuara tseegkedh *oiddoleappo öörnegidie noeride gïeh sijhtieh aelkedh laanteburrine barkedh – namhtah mielhkiemieride dejtie noeride saemien dajvine, gïeh leah *vuollel 35 jaepieh jïh sijhtieh aelkedh arrangemeentesne barkedh jallh vijriedidh dam.
4. Mielkebuvttadeapmi
4. Mielhkiedarjome
Sihkkarastin dihte máŋggalágan doallostruktuvrra, de ferte daid unnimus dolliid vuoruhit mielkeeriid lasiheami oktavuođas.
Gorredeminie åvteste #gelliesåarts<adj><sg><nom> *doallostruktuvrra, dellie tjuara dejtie unnemes #steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><pl><acc> prijoriteradidh mielhkiemieriej lissien gaskesisnie.
Mielkeeari lasiheapmi buoridivččii dáid doaluid ekonomalaš vuođu.
Mielhkiemierien lissie buerede daaj arrangemeenten ekonomeles våaromem.
Dat lea mielde sihkkarastimin eanadoalu sámi guovlluin.
Dïhte lea mietie gorredeminie laanteburriem saemien dajvine.
Gáicaealáhus lea leamaš ja lea viidát nuppástuhttojuvvomin gáicadikšuma ektui Norggas, ja mihttomearrin lea oažžut eret muhtun dávddaid mat bohtet gáiccaide.
#Gáica<np><cmp_sgnom><cmp>jieleme orreme jïh vijrebe jarkoestehtieminie gaajhtsegïetedallemen muhteste Nöörjesne, jïh ulmine lea raejeste åadtjodh muvhtide fiejlide mah gaajhtside båetieh.
Sámediggi lea erenoamážit fuolas dan geažil go doalut heaittihuvvojit dikšunprošeavtta geažil ja deattuha ahte álggahuvvojit ođđa doaibmabijut eanadoallošiehtadallamiid oktavuođas maiguin sihkkarastojuvvo ain ceavzilis gáicaealáhus.
Saemiedigkie lea joekoenlaakan hoksesne dan dïete goh arrangemeente gïetedallemeprosjeekten dïete illesuvvieh jïh tjïelkestahta ahte aelkiehtovvieh orre råajvarimmieh laanteburrieraarahtallemi gaskesisnie mejgujmie annje #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> *ceavzilis gaajhtsejieleme.
Villasávzadoallu lea maŋimuš jagiid lassánan garrasit, ja muhtun guovlluin leat bidjan ollu barggu viidáseappot nállašuhttimii ja buvttaovddideapmái mas vuolggasadjin leat villasávzzat/olgosávzzat.
*Villasávzadoallu minngebe jaepiej læssanamme garrelaakan, jïh muvhtine dajvine bïejeme jeenje barkoem vijriehkåbpoe *nállašuhttimii jïh dorjeseevtiedæmman mesnie feelemesijjine årrodh *villasávzzat/*olgosávzzat.
Ollugiidda lea dát mearkkašan dan ahte váldit atnui fas daid sávzanáliid mat “lunddolaččat” gullet dihto guvlui.
Jïjnjide lea daate dam krööhkestamme ahte otnese ååktedh viht dejtie sïrvemaadtojde mah “iemielaakan” såemies dajvese guvlieh.
Dát sávzanálli orru bures birgemin ja heivemin davviguovlluide.
Daate sïrvemaadtoe orre hijvenlaakan bïerkeneminie jïh noerhtedajvide sååjhteminie.
Seammás go dát nálli buorebut birge guohtumin go dábálaš sávzzat, de lea dain gal unnit deaddu ealli nammii.
Seamma tïjjen goh daate maadtoe buerebelaakan bïerkene gåatoeminie goh sïejhme sïrvh, dellie dejnie hågkh unnebe leavloe dyjre/dyre nommese.
Guohtonelliid heiveheapmi lea deaŧalaš boahtteáiggi eanadoalus, ja berre álggahit doaibmabijuid maid bokte ovddidit villasávzzaid duohta ja gánnáhahtti molssaeaktun doppe gosa dát sávzanálli orru heivemin erenoamáš bures.
Gåatomedyjri/Gåatomedyri sjïehtedimmie vihkele båetijen aejkien laanteburresne, jïh byöroe råajvarimmide aelkiehtidh mej baaktoe evtiedibie *villasávzzaid saetnies jïh *gánnáhahtti alternatijvine debpene gosse daate sïrvemaadtoe orre sååjhteminie sjïeren hijvenlaakan.
5. Geasehandoarjja
5. *Geasehandoarjja
Mielkebuvttadandoaluid logu unnun lea buktán digaštallama ekonomalaš vuođu birra njuovahagaid ja meieriijaid bisuheami oktavuođas.
Mielhkiedarjomearrangemeenten låhkoen *unnun buakteme digkiedimmien ekonomeles våaromen bïjre *njuovahagaid jïh meieriji tjöödtjestehtemen gaskesisnie.
Unnit hivvodat ovttaskas eanadoallobuvttadeaddjis buvttiha stuorát geasehan- ja buvttadangoluid ovttadaga nammii.
Vaenebe veahka oktegs laanteburriedarjoejisnie stoerebe giesien buektehte- jïh darjomemaaksojde ektievoeten nommese.
Viidáset nállašuhttinfitnodagat, mat dávjá leat ovttasdoaibmafitnodagat, leat maiddái sorjavaččat gánnáhahttivuođain doaibmamis.
Vijrebe *nállašuhttinfitnodagat, mah daamhtah leah *ovttasdoaibmafitnodagat, aaj leah *sorjavaččat *gánnáhahttivuođain juhtiemisnie.
Dáid goarideapmi leat dán rádjai dagahan doallái stuorát geasehangoluid.
Daejtie *goarideapmi libie daan raajan #steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><sg><ill> dorjeme stoerebe *geasehangoluid.
Njuovahagaid heaittiheapmi buvttiha guhkit geasehangaskkaid ja nie divrudahttá geasehangoluid.
*Njuovahagaid illeme guhkieslaakan buektehte *geasehangaskkaid jïh naemhtie *divrudahttá *geasehangoluid.
Doallologu njiedjan dagaha maiddái ahte šaddá guhkit gaska doaluid gaskka ja dan geažil lassánit maiddái geasehangolut.
*Doallologu luajhtadimmie aaj dorje ahte sjædta guhkebe dajve arrangemeenten gaskemsh jïh dan dïete aaj læssanidh *geasehangolut.
Dán ferte máksit movt nu.
Daam tjuara guktie maeksedh nimhtie.
Dienasovdáneapmi biergovuovdimis ii leat čuvvon geasehangoluid ovdáneami njuovahahkii.
Dïenesteevtiedimmie bearkoedoekemisnie ij dåeriedamme *geasehangoluid evtiedimmiem *njuovahahkii.
Dan geažil lea dárbu oažžut stuorát doarjaga geaseheami ovddas.
Dan dïete lea daerpiesvoete åadtjodh stoerebe dåarjoem #giesie<n><der_car><adj><sg><gen> åvteste.
Dat seamma guoská maiddái gieddegilvagiid ja šibitjáffuid geasehangoluide, go dárbu šibitjáffuide lea lassánan mealgat dađi mielde go mielkebuvttadeaddji gusat ealli nammii leat eanet bahčigoahtán.
Dah seamma aaj dæjpa *gieddegilvagiid jïh kreekejaavvojde *geasehangoluide, goh daerpiesvoete kreekejaavvojde læssanamme *mealgat *dađi mietie goh #mielhkie<n><sem_food><cmp_sgnom><cmp> darjoje govsh dyjre/dyre nommese jeenje *bahčigoahtán.
Geasehandoarjaga rievdadeapmi galggašii dássidahttit buvttadeaddji hatti sorjjakeahttá geasehangaskkain.
*Geasehandoarjaga jorkestimmie edtja *dássidahttit darjoje åasan *sorjjakeahttá *geasehangaskkain.
6.
6.
Buolvvas bulvii leat sámit ávkkástallan mehciin; lotnolagaid sierra ealáhusaid gaskka, nugo eanadoalu, meahcceealáhusaid ja mearrabivddu gaskka.
Boelvesne boelvese leah saemieh nåhtadamme miehtjine; *lotnolagaid sjïere jielemi gaskemsh, goh laanteburrien, miehtjiejielemi jïh mearoevæjroen gaskemsh.
Áinnas lea leamaš váldodienas eanadoalus, muhto vižže dietnasa maiddái eará ealáhusain.
*Áinnas orreme åejviedïeneste laanteburresne, mohte veedtjin dïenestem aaj jeatjah jielieminie.
Dat leat leamaš sáivaguollebivdu, murjjiid ja urtasiid čoaggin, meahccedoallu ja eará.
Dah orreme *sáivaguollebivdu, muerjiej jïh *urtasiid bihkeme, *meahccedoallu jïh jeatjebe.
Meahcceealáhus lei ovdal nanus miehtá riikka, muhto várra nannoseamos davvin, gos ollu olbmot barge meahcceealáhusaiguin almmá ahte livčče čadnojuvvon eanadollui muđui.
Miehtjiejieleme aarebi lij nænnoes abpe rïjhken, mohte vaahra nænnemes/nænnoesommes/nænnomes noerhtene, sijjesne jeenje almetjh miehtjiejielemigujmie barkin namhtah ahte laantebårran #gårredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> voen.
Dálkkádaga ja guhkes gaskkaid geažil fertejedje olbmot lonuhallat ávkkástallama, ja sierra lasseealáhusaid bokte ožžo oktiibuot doarvái dietnasa birgejupmái jahkeáigodagain.
*Dálkkádaga jïh guhkies dajvi dïete tjoerin almetjh nåhtadimmiem #låtnodh<vblex><tv><der_alla><vblex><inf>, jïh sjïere lissiejielemi baaktoe åadtjoejin *oktiibuot nuekies dïenestem bïerkenæmman jaepieboelhkijste.
Meahcceealáhusat, sihke eanadoalu oalgeealáhussan ja iešheanalis ealáhussan leat ain deaŧalaš sámi kulturguoddit davvi guovlluin, muhto rahčet stuorra hástalusaiguin.
Miehtjiejielemh, dovne laanteburrien åelkiejielieminie jïh *iešheanalis jielieminie annje leah vihkeles saemien kultuvreguedtijh noerhte dajvine, mohte stoere haestemigujmie daamkoeh.
Sámi eanadoalu nannema oktavuođas ferte bidjat guovddážii maiddái meahcceealáhusaid; dát sáhttet addit deaŧalaš ja gánnáhahtti lasseealáhusa.
Saemien laanteburrien nænnoestimmien gaskesisnie tjuara jarngese bïejedh aaj miehtjiejielemi; daah maehtieh vedtedh vihkeles jïh *gánnáhahtti lissiejielemem.
Erenoamážit berre bidjat guovddážii ovddidanbarggu sáivaguollebivddu, murjjiid ja urtasiid čoaggima siskkobealde.
Joekoenlaakan byöroe jarngese bïejedh evtiedimmiebarkoen *sáivaguollebivddu, muerjiej jïh *urtasiid bihkemen sisnjelen.
7. Boraspiriid geahpedeapmi buoridan dihte sávzadoalu ekonomiija
7. juvri måjkoedimmie bueredeminie åvteste *sávzadoalu ekonomije
Sávzadoallu ealáhussan gáibida ollu areálaid man oktavuođas meahci geavaheapmi lea leamaš vealtameahttun deaŧalaš ekonomalaš bohtosii.
*Sávzadoallu jielieminie kreava jeenje goelpeneståarojde man gaskesisnie miehtjien pråvhkoe orreme @→N> vihkeles ekonomeles illedahkese.
Váidudeaddji doaibmabijut maid boraspirehálddašeapmi lea bidjan johtui unnidan dihtii vahágiid maid ráfáidahtton boraspiret leat dagahan, leat dagahan dan ahte sávzadoallit earret eará leat ferten geahpedit meahci geavaheami ja bidjat sávzzaid gittiide.
*Váidudeaddji råajvarimmieh aaj juvrereereme bïejeme *johtui unnedeminie åvteste goerpide mejtie *ráfáidahtton juvrh dorjeme, årrodh dorjeme dam ahte #sïrve<n><cmp_sgnom><cmp>#steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><pl><nom> gaskem jeatjah tjoereme måjkoedidh miehtjien pråvhkoem jïh bïejedh sïrvide ïentjide.
Eanet gittiid geavaheapmi ollu oktavuođain bajida goluid go ferte eanet gilvit ja bargat eatnamiin ja áidut.
Jeenje ïentji pråvhkoe jeenje gaskesinie bijjede maaksojde goh tjuara jeenje seejedh jïh eatnaminie barkedh jïh *áidut.
Dán lágan geavaheapmi sáhttá maiddái buktit stuorát parasihtta- ja infekšuvdnavára (ollu sávzzat ovtta sajis).
Daennie laakesne pråvhkoe maahta aaj buektedh stoerebe *parasihtta- jïh *infekšuvdnavára (jeenje sïrvh aktene sijjesne).
Váidudeaddji doaibmabijut divrudit sávzadoalu ja hehttejit dolliid geavaheamis meahci nu ollu go vejolaš.
*Váidudeaddji råajvarimmieh *divrudit *sávzadoalu jïh hööptieh #steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><pl><acc> nuhtjeminie miehtjiem nimhtie jeenjem goh gåarede.
Sámediggi lea bidjan merkii ahte boraspiriid goddán sávzalohku lea unnon 2011:s, ja fuomášuhttá ahte sivvan dasa sáhttá leat go sávzadoalut leat geahppánan guovlluin gos leat ollu boraspiret.
Saemiedigkie væhtese bïejeme ahte juvri båvveme sïrvelåhkoe lea *unnon 2011. jaepien, jïh vuaptastahta ahte sjïekine dan maahta årrodh goh sïrvearrangemeente dajvine nåhkeme sijjesne leah jeenje juvrh.
Alla boraspirelohku hehtte positiivvalaš ovdáneami sávzadoalus ja guohtonguovllut eai galggašii mannat boraspiriide doaluid heaittihemiid geažil.
Jolle juvrelåhkoe positijve/positïjve evtiedimmiem hööptie *sávzadoalus jïh eah gåatomedajvh edtja juvride mïnnedh arrangemeenten illemi dïete.
Eanadoallu dárbbaša guhkes áiggi ja einnostahtti doarjjaortnegiid maiguin sihkkarastojuvvo dat ahte oamit sáhttet guohtut meahcit.
Laanteburrie guhkies tïjjem daarpesje jïh #nåajtodh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><prsprc> dåarjoeöörnegide mejgujmie #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> dïhte ahte eegh maehtieh gåatodh miehtjieh.
Boraspirepolitihkka váikkuha njuolga sávzadoaluid ekonomalaš bohtosii.
Juvrepolitihke dijpie rïekte sïrvearrangemeenten ekonomeles illedahkese.
Boraspiresoabahusain oaivvilduvvo ahte galget leat sihke guohtoneallit ja boraspiret meahcis.
*Boraspiresoabahusain jeahtasåvva ahte edtjieh leah dovne gåatomedyjrh/gåatomedyrh jïh juvrh miehtjesne.
Sámedikki oaivila mielde buktá dát mihttomearri váttisvuođaid muhtun guohtonguovlluide.
Saemiedigkien aarvoen mietie buakta daate ulmie dåeriesmoeride muvhtide gåatomedajvide.
8. Riidoeastadeaddji doaibmabijut
8. #Ræjtoe<n><sem_act><cmp_sgnom><cmp> jeerije råajvarimmieh
Sámediggi evttoha ahte ásahuvvošedje gulahallanarenat maid ulbmilin lea lonuhallat oainnuid ja čilget nubbi nubbái doaibmadili birra.
Saemiedigkie uvtede ahte tseegkesuvvieh gaskesadtemesijjieh mej ulmine lea #låtnodh<vblex><tv><der_alla><vblex><inf> vuajnojde jïh boejhkelidh #sinsitniem<prn><res><attr> sinsætnan darjometsiehkien bïjre.
Dán lágan arena sáhtášii leat positiivvalaš doaibmabidju mainna eastadit riidduid šaddamis ja sáhtášii lea álkit gávdnat konstruktiivvalaš čovdosiid.
Daennie laakesne sijjien maahta årrodh positijve/positïjve råajvarimmie mejnie jeerieh ræjtojde sjïdtemisnie jïh aelhkebe maahta gaavnedh *konstruktiivvalaš *čovdosiid.
Dáinna lágiin sáhtášii buoridit olmmošgaskavuođaid beliid gaskka.
Daejnie vuekine maahta bueriedidh *olmmošgaskavuođaid bieliej gaskemsh.
Sámedikki mielas lea dárbbašlaš ahte stáhta eiseválddit vuoruhit barggu riidoeastadeaddji doaibmabijuiguin buoridan dihte áddejumi nuppi ealáhussii ja oktii ordnen dihte sierra geavaheaddjiberoštumiid.
Saemiedigkien mïelesne daerpies ahte staaten åejvieladtjh barkoem prijoriteradieh #ræjtoe<n><sem_act><cmp_sgnom><cmp> jeerije råajvarimmiejgujmie bueredeminie åvteste goerkesen #mubpie<prn><ind><sg><ill><attr> jieliemasse jïh aktese veesmeminie åvteste sjïere #vaasedh<vblex><der_h><vblex><tv><der_nomag><n><cmp_sgnom><cmp>ïedtjide.
Diehtojuohkin earáid ealáhusaid birra lea deaŧalaš oassi riidoeastadeaddji doaibmabijuin.
Bïevnese jeatjebi jielemi bïjre lea vihkeles boelhke #ræjtoe<n><sem_act><cmp_sgnom><cmp> jeerije råajvarimmine.
Dát lea deaŧalaš vai sáhttá eastadit riidduid lassáneamis.
Daate vihkele vuj maahta ræjtojde jeeredh læsseneminie.
Dat psykososiála deaddu sáhttá guhkkit áiggi badjel dagahit vahágiid guoskevaš beliide.
Dïhte *psykososiála leavloe maahta *guhkkit tïjjen bijjelen darjodh goerpide sjyöhtehke bielide.
Boazoáiddiid huksen lea lossat ekonomalaččat, muhto dat lea investeren máŋgga jahkái ovddasguvlui.
Gaertiej tseegkeme leevles ekonomeleslaakan, mohte dïhte lea *investeren gellien jaapan *ovddasguvlui.
Áiddiid huksemiin sáhttá eanadoallu maŋit áiggis seastit iežas liigebarggus, seammás go njuovvaneallit sihkkarastojuvvojit.
Haakanidie tseegkeminie maahta laanteburrie *maŋit tïjjesne njoetedh jïjtjemse *liigebarggus, seamma tïjjen goh gahtjehtimmiedyjrh/gahtjehtimmiedyrh #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl>.
Muhtun oktavuođain sáhttá leat áigeguovdil áidut sisa stuorát guovlluid.
Muvhtine gaskesinie maahta årrodh #daaletje<adj><sg><gen> *áidut sïjse stoerebe dajvi.
Dás sáhttá leat sáhka dakkár areálain main lea juo lunddolaš rádji eatnamis, huksehusain jna.
Daelie maahta årrodh håaleme dagkeres goelpeneståarojne mejnie joe lea iemie raejie eatnamisnie, bægkojne jnv.
Berrešii leat vejolašvuohta juolludit doarjaga maiddái dán lágan riidoeastadeaddji doaibmabijuide.
Byöroe årrodh nuepie laeviehtidh dåarjoem aaj daennie laakesne #ræjtoe<n><sem_act><cmp_sgnom><cmp> jeerije råajvarimmide.
Dát eaktuda soabalašvuođa beliid gaskka.
Daate tsïhkestahta *soabalašvuođa bieliej gaskemsh.
Dál lea unnán máhttu biologalaš dili birra guovlluin gos sávzzat ja bohccot guhtot fárrolaga.
Daelie lea ånnetji maahtoe *biologalaš tsiehkien bïjre dajvine sijjesne sïrvh jïh bovtsh gåatoeh *fárrolaga.
Danne háliida ge Sámediggi eanet máhttu ja dutkama guohtonminstariid birra biotohpa geavaheami ektui.
Dannasinie sæjhta aaj Saemiedigkie jeenje maahtoe jïh dotkemen gåatomegoeri bïjre *biotohpa pråvhkoen muhteste.
Dárbu lea maiddái oažžut eanet máhttu dávddaid njoammumis elliid gaskka mat guhtot meahcis.
Daerpiesvoete aaj lea åadtjodh jeenje maahtoe fiejlide goegkerdimmesne dyjri/dyri gaskemsh mah miehtjesne gåatoeh.
9. Gittiid guorban dálvet ja šaddovahágat
9. ïentji *guorban daelvege jïh sjædtoegoerph
Eanadoalus leat guokte ortnega vahágiid várás maid dálkkádat dagaha – dálvevahágiin lea oktavuohta beliide mat dáhpáhuvvet dálveáigodagas ja šaddováttisvuohta giđđat.
Laanteburresne leah göökte öörnegh goerpi muhteste maam *dálkkádat dorje – daelviegoerpine lea gaskese bielide mah daelvieboelhkesne sjugniehtuvvieh jïh sjædtoedåeriesmoere gïjrege.
Eanadoallu lea árktalaš man oktavuođas sáhttet šaddat vahágat sihke dálvit ja šaddováttisvuohta šaddoáigodagas, ovtta ja seamma jagis nugo dáhpáhuvai Romssas 2010:s.
Laanteburrie #arktihken<adj><sg><nom> man gaskesisnie maehtieh sjïdtedh goerph dovne daelvege jïh sjædtoedåeriesmoere sjædtoeboelhkesne, akten jïh seamma jaepesne goh Romsesne sjugniehtovvi 2010. jaepien.
Gieddevahátbuhtadanortnegat eai leat heivehuvvon Romsii ja Finnmárkui.
*Gieddevahátbuhtadanortnegat eah Romsese jïh Finnmaarhkese sjïehtelovveme.
Eatnašat sáhttet láddjet eanet go oktii jagis dálkkádaga geažil.
*Eatnašat meehtih *láddjet jeenje goh ikth jaepesne *dálkkádaga dïete.
Dáin guovlluin lea dasto eanadoalus ollu láigoeana, eanabihtát leat bieđgguid ja bihtáid gaskka lea dávjá guhkes gaska.
Daejnie dajvine dehtie minngede lea laanteburresne jeenje *láigoeana, eatnemeleaksoeh bårrode leah jïh leaksoej gaskemsh daamhtah lea guhkies dajve.
Dán lágan vahágat buktet stuorra hástalusaid dalle go gittiid ferte ođđasis fas gilvit.
Daennie laakesne goerph stoere haestiemidie buektieh joem goh ïentjide tjuara orresne viht seejedh.
Buhtadusortnegat dálvevahágiid ovddas bohtet fápmui easkka dalle go vahágat leat eanet go 20 % areálain ja go dat leat divvojuvvon.
Refusjovneöörnegh daelviegoerpi åvteste fååmese båetieh ieskien joem goh goerph jeenje goh 20 % goelpeneståarojne jïh goh dah #staeriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Máksomearri lea seamma miehtá riikka.
Maaksoemierie lea seamma abpe rïjhken.
Buhtadan dihte dan stuorra areáladárbbu ja dálkkádat diliid, de ferte Romssas ja Finnmárkkus unnidit iežas oasi 10 prosentii dálvevahágiid ovddas.
*Buhtadan deejrin dam stoere goelpeneståaroedaerpiesvoetem jïh *dálkkádat tsiehkide, dellie tjuara Romsesne jïh Finnmaarhkesne unniedidh jïjtjse boelhkem 10 proseentese daelviegoerpi åvteste.
Šaddovahágiin lea iežas oassi 30 %.
Sjædtoegoerpine lea jïjtjse boelhke 30 %.
Nugo dálvevahágiid ovddas gittiin lea seamma proseantamearri miehtá riikka.
Goh daelviegoerpi åvteste ïentjine lea seamma proseentemierie abpe rïjhken.
Dát lea eahpeoiddolaš sámi guovlluid eanadollui.
Daate lea *eahpeoiddolaš saemien dajvi laantebårran.
Earret hástalusaid geažil mat leat namahuvvon bajábealde, de ii sáhte eanadoalli davvin rehkenastit gilvit eatnama vahátjagi ja seamma jagi oažžut šattu oppanassii ge.
Bielelen haestemi dïete mah libie #nomme<n><der_huvva><vblex><iv><imp><p1><sg> bijjelen, dellie ij maehtieh laanteburriem noerhtene ryöknedh seejedh eatnemem goerpejaepien jïh seamma jaepien åadtjodh sjædtoem *oppanassii aaj.
Molssaeaktun lea juogo njuovvat omiid dahje oastit dálvebiebmu.
Alternatijvine joe lea gahtjehtidh eegide jallh åestedh daelviebeapmoe.
Iežas oasi dálvevahágiin sámi guovlluin fertešii unnidit beliin 15 prosentii.
Jïjtjse boelhkem daelviegoerpine saemien dajvine tjuara bieline unniedidh #15<num><arab><sg><ill><attr> proseentese.
10. Sámedikki doarjjaortnegat ealáhusovddideapmái
10. Saemiedigkien dåarjoeöörnegh jielemeevtiedæmman
Sámedikki doaibma siskkilda daid guovlluid riikkas gos sámit ásset.
Saemiedigkien darjome *siskkilda daj dajvi rïjhkesne sijjesne saemieh veasoeh.
Oassi Sámedikki cealkámušain eanadoallošiehtadallamiid oktavuođas leat vuhtii váldojuvvon maŋimuš jagiin, muhto dat leat geográfalaččat ráddjejuvvon.
Boelhke Saemiedigkien #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><ine> laanteburrieraarahtallemi gaskesisnie årrodh vuehtieji minngebe jaepine ååktesovveme, mohte dah leah geograafeleslaakan geehtestovveme.
Sihke areálarájiid rievdadeamis doarjaga ektui ja eanet mielkeearit leat boahtán ávkin sámi álbmogii, muhto ii buohkaide.
Dovne goelpeneståaroeraejiej jorkestimmesne dåarjoen muhteste jïh jeenje mielhkiemierieh båateme nåhtojne saemien aalmogasse, mohte ij gaajhkesidie.
Leat ollu guovllut olggobealde gos ásset sámit geat barget eanadoaluin erenoamážit Romssas ja davit osiin Norlánddas.
Leah jeenje dajvh bæjngolen sijjesne veasoeh saemieh gïeh laanteburrine berkieh joekoenlaakan Romsesne jïh @→N> boelhkine #Norlánda<np><top><sg><ine>.
Ekonomalaš doaibmabijut mat biddjojuvvojit johtui sámi guovlluin galget guoskat stuorát geográfalaš guovlluide.
Ekonomeles råajvarimmieh mah bïejesuvvieh *johtui saemien dajvine edtjieh dïjpedh stoerebe geograafeles dajvide.
Eanadoallo- ja biebmodepartemeantta juolludus Sámedikki ealáhusovddidandoarjjaortnegii lei 2,0 miljon ruvnnu 2001:s.
Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten #laeviehtidh<vblex><tv><imp><p3><sg> Saemiedigkien jielemenevtiedimmiedåarjoeöörnegese lij 2,0 millijovne kråvnah 2001:sne.
Ruđat eai leat heivehuvvon máŋgga jahkái.
Eah beetnegh sjïehtelovveme gellien jaapan.
Sámediggi lea oaidnán ahte Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta lea ovddidan stuorradiggedieđáhusa eanadoallo- ja biebmopolitihka birra, stuorradiggedieđáhus 9, man namma lea "velkommen til bords" (2011-2012).
Saemiedigkie vuajneme ahte Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente stoerredigkiebïevnesem evtiedamme laanteburrie- jïh beapmoepolitihken bïjre, stoerredigkiebïevnese 9, man nomme lea "*velkommen *til *bords" (2011-2012).
Dieđáhusas leat bajimuš mihttomearit nugo earret eará borramušgálvosihkarvuohta, eanadoallu miehtá riikka, buoret árvoháhkan ja ceavzilis eanadoallu.
Bïevnesisnie leah bijjemes ulmieh goh gaskem jeatjah #beapmoe<n><cmp_sggen><cmp>#eeke<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoete, laanteburrie abpe rïjhken, buerebe aarvoeskååffemen jïh *ceavzilis laanteburrie.
Dieđáhusa Stuorradikkis meannudeapmi lea vuođđun eanadoallopolitihkkii ovddasguvlui ja Sámediggi háliida leat deaŧalaš eavttuid biddji sihkkarastin ja nannen dihtii eanadoalu rámmaeavttuid sámi guovlluin.
Bïevnesem Stuorradiggijjesne gïetedalleme lea våaroeminie laanteburriepolitihkese *ovddasguvlui jïh Saemiedigkie vihkele sæjhta moenemetsiehkiej bïejije gorredæjjine jïh nænnoestimmien åvteste laanteburrien mieriekrïevemidie saemien dajvine.
Sámedikki mielas lea lunddolaš ahte dán stuorradiggedieđáhusa meannudeami oktavuođas nannejuvvo Sámedikki rolla eanadoallopolitihkas.
Saemiedigkien mïelesne iemie ahte daan stoerredigkiebïevnesen gïetedallemen gaskesisnie nænnoeståvva Saemiedigkien råålla laanteburriepolitihkesne.
Sámediggi ferte oažžut viidábuš rollaid sierra sámi fágasurggiid siskkobealde, ja vuordá ahte eanadoalu várás ovddiduvvo konsultašuvdnašiehtadus.
Saemiedigkie tjuara #vijries<adj><comp><der_dimin><adj><attr> råållide åadtjodh sjïere saemien faagegievliej sisnjelen, jïh vuarta ahte laanteburrien muhteste #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> konsultasjovnelatjkoe.
Sámediggi háliida oažžut vejolašvuođa váikkuhit dan ahte eanadoalu rámmaeavttut sihkkarastojuvvojit ja nannejuvvojit, ja dieinna lágiin čuovvolit geatnegasvuođaid ealáhusa guovdu, earret eará ovddasvástádusa mii Sámedikkis lea ealli sámi giliid ektui.
Saemiedigkie sæjhta nuepiem åadtjodh dijpedh dam ahte laanteburrien mieriekrïevemh #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> jïh nænnoestuvvieh, jïh duejnie vuekine dåeriedidh dïedtide jielemen gaskoeh, gaskem jeatjah dïedtem mij Saemiedigkien lea dyjre/dyre saemien byjji muhteste.
Nugo struktuvra dál lea earret eará eanadoallošiehtadallamiin, de ii dávis dat Sámedikki oainnu mielde álbmotrievttálaš geatnegasvuođaide mat Norggas leat sámiid guovdu go dat lea álgoálbmot.
Goh struktuvre daelie gaskem jeatjah lea laanteburrieraarahtalleminie, dellie ij svåårh dah Saemiedigkien vuajnoen mietie *álbmotrievttálaš dïedtide mah Nöörjesne leah saemiej gaskoeh goh dïhte aalkoeåålmege/aalkoeåålmeh.
Sámediggi áigu meannudit Eanadoallo- ja biebmodepartemeantta ovddidan stuorradiggedieđáhusa eanadoallo- ja biebmopolitihka birra, stuorradiggedieđáhus 9, man namma lea "velkommen til bords" (2011-2012).
Saemiedigkie sæjhta gïetedalledh Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeentem evtedem stoerredigkiebïevnesen laanteburrie- jïh beapmoepolitihken bïjre, stoerredigkiebïevnese 9, man nomme lea "*velkommen *til *bords" (2011-2012).
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 24.02.12 dii. 09.55.
Aamhtesen gïetedalleme illesovvi 24.02.12 ts. 09.55.
Vuođđogiella: Dárogiella
Våaromegïele: Daaroengïele
pseudo_tmx_data/SP-12-2012_sme2sma.tmx

File: pseudo_tmx_data/SP-12-2012_sme2sma.tmx

Ášši/Sak BFOL 002/12 Ášši/Sak DC 012/12
Aamhtesen/*Sak *BFOL 002/12:n Aamhtesen/*Sak DC:n 012/12
Gárrenmirkodikšu ja gárrenmirkogeavaheami easttadeapmi
*Gárrenmirkodikšu jïh *gárrenmirkogeavaheami *easttadeapmi
Arkiivaáššenr..
*Arkiivaáššenr..
12/15606 / 25 - 58
12/15606 / 25 - 58
Meannudeamit
Gïetedallemh
Politihkalaš dássi Beaivi Áššenr.
Politihkeles daltese Biejjie *Áššenr.
Sámediggeráđđi 17.01.12 SR 013/12 Bajásšaddan-, fuolahus- ja oahppolávdegoddi 20.–21.02.12 BFOL 002/12 Sámedikki dievasčoahkkin 22.–24.02.12 DC 012/12
Saemiedigkieraerie 17.01.12 *SR 013/12 Byjjenimmie-, hokse- jïh studijemoenehtse 20.–21.02.12 *BFOL 002/12:n Saemiedigkien dïevestjåanghkoen 22.–24.02.12 DC:h 012/12
Ášši meannudeapmi álggahuvvui 24.02.12 dii. 10.35
Aamhtesen gïetedalleme aelkiehtovvi 24.02.12 ts. 10.35
I Mildosat
I *Mildosat
Nr.
#Nr<n><abbr><nom>
Beaivi Geas/Geasa Namahus
Biejjie Giesnie/Gïese Lahtese
17.01.12 Sámediggeráđdi/Sametingsrådet Ášši/Sak 013/12 Gárrenmirkodikšu ja
17.01.12 *Sámediggeráđdi/Sametingsrådeth Aamhtesen/*Sak 013/12 *Gárrenmirkodikšu jïh
gárrenmirkogeavaheami easttadeapmi / Rusbehandling og forebygging av rusmisbruk
*gárrenmirkogeavaheami *easttadeapmi / *Rusbehandling *og *forebygging *av *rusmisbruk
II Evttohusat ja mearkkašumit
IJ Uvtelassh jïh mïerhkesjimmieh
Sámediggeráđi mearrádusárvalus:
Saemiedigkieraerien mieriedimmieaajmoe:
Easttadeapmi, dikšu ja maŋit áiggi dikšu (ettervern) leat golbma guovddáš fáttá mat leat hui dehálaččat go galgá hábmet ollislaš gárrenmirkodivššu.
*Easttadeapmi, skïemtjesåjhteren jïh *maŋit tïjjen skïemtjesåjhteren (*ettervern) leah golme voernges aamhtesh mah leah dan vihkele goh edtja hammoedidh ellies *gárrenmirkodivššu.
Mii diehtit dál ahte gárrenmirkováttisvuođaid čoavdin lea čadnon kultuvrii, ja sáhttá leat iešguđetládje iešguđetlágan kultuvrrain.
Mijjieh daelie daejrebe ahte *gárrenmirkováttisvuođaid tjuevteme kultuvrese #gårredidh<vblex><tv><der_passs><vblex><iv><prfprc>, jïh maahta årrodh *iešguđetládje ovmessie kultuvrine.
Gárrenmirkkot ja gárrenmirkkuid geavaheapmi leat fáttát maid birra ii ságastallojuvvo sámi servodagas ja sáhttá dan dihte váttis olahit vehkiin.
*Gárrenmirkkot jïh *gárrenmirkkuid pråvhkoe leah aamhtesh mej bïjre ij soptsestallh saemien siebriedahkesne jïh maahta dan åvteste geerve viehkine hïnnedh.
Dákkár jávohisvuohta sáhttá maid dahkat ahte váttisvuođat besset stuorrut ovdal go olbmot ožžot veahki.
Dagkere *jávohisvuohta maahta aaj darjodh ahte dåeriesmoerh biesieh *stuorrut aarebi goh almetjh viehkiem åadtjoeh.
Sámedikki mielas lea dehálaš deattuhit gárrenmirkkuid boasttogeavaheami eastadeami maiddái vai dát jávohisvuohta botkejuvvo.
Saemiedigkien mïelesne vihkele tjïelkestehtedh *gárrenmirkkuid *boasttogeavaheami jeeremem aaj vuj daate *jávohisvuohta böörhkesåvva.
Otná dikšunvugiid lahkonanvuogit leat nu apmasat ahte sáhttet baldit ollu sámi pasieanttaid.
*Otná gïetedallemevuekiej geatskanimmievuekieh leah nimhtie ammes ahte maehtieh beltedh jeenje saemien skïemtjijidie.
Sámedikki mielas lea dehálaš geahččat movt sáhttá earáládje bargat vai olaha sápmelaččaid geain leat gárrenmirkováttisvuođat.
Saemiedigkien mïelesne vihkele gïehtjedidh guktie maahta jeatjahlaakan barkedh vuj hænna saemide giejnie leah *gárrenmirkováttisvuođat.
Sámi pasieanttain lea riekti oažžut ovttadássásaš gárrenmirkodivššu mas sámegiella ja sámi kultuvra lea divššu vuođđun.
Saemien skïemtjiji lea reaktoe åadtjodh #akte<num><cmp_sggen><cmp>#daltese<n><der_sasj><adj><sg><nom> *gárrenmirkodivššu mesnie saemiengïele jïh saemien kultuvre lea såjhtoen våaroeminie.
Mii diehtit ahte odne rievddada gelbbolašvuohta.
Mijjieh daejrebe ahte daenbiejjien #jorkestovvedh<vblex><der_d><vblex><indic><pres><p3><sg> maahtaldahke.
Sámedikki mielas ferte gárrenmirkofálaldagas sámi pasieanttaide leat našunála perspektiiva vai oažžu buori gárrenmirkodikšo-fálaldaga sámi pasieanttaide olles riikkas.
Saemiedigkien mïelesne tjuara *gárrenmirkofálaldagas saemien skïemtjijidie årrodh nasjonaale perspektijve vuj åådtje bueriem *gárrenmirkodikšo-faalenassen saemien skïemtjijidie dïeve rïjhkeste.
Psyhkalaš buozanvuohta ja gárrenmirkoboasttugeavaheapmi leat dávjá olbmuin oktanis.
*Psyhkalaš fiejlie jïh *gárrenmirkoboasttugeavaheapmi daamhtah leah almetjinie seammasïenten.
Go hukse sámegiel ja kulturgelbbolašvuođa gárrenmirkodivššus, de oaivvilda Sámediggi ahte gelbbolašvuohta mii juo lea huksejuvvon psyhkalaš dearvvašvuođabálvalusas sáhttá leat mávssolaš gárrenmirkodikšui.
Goh bigkie saemiengïeleh jïh kultuvremaahtaldahkem *gárrenmirkodivššus, dellie jeahta Saemiedigkie ahte maahtaldahke mij joe bigkesovveme *psyhkalaš healsoendïenesjisnie vyörtege maahta *gárrenmirkodikšui.
Guovddáš eiseválddit fertejit bidjat resurssaid vai sáhttá hukset gárrenmirkodivššu mas lea gelbbolašvuohta sámegielas ja sámi kultuvrras.
Voernges åejvieladtjh tjuerieh vierhtide bïejedh vuj maahta bigkedh *gárrenmirkodivššu mesnie lea maahtaldahke saemiengïelesne jïh saemien kultuvresne.
Sámediggi vuordá ahte juolluduvvojit ruđat dutkamii ja ovdánahttimii.
Saemiedigkie vuarta ahte laeviehtovvieh beetnegh dotkemasse jïh evtiedæmman.
Lea dárbbašlaš háhkat bargiid geain lea gelbbolašvuohta sámegielas ja sámi kultuvrras vai sámi pasieanttat ožžot buori gárrenmirkodivššu, ja ahte gelbbolašvuohta sámegielas ja sámi kultuvrras bargiin buot dásiin veahkkeásahusain nannejuvvo.
Lea daerpies skååffedh barkijidie giej lea maahtaldahke saemiengïelesne jïh saemien kultuvresne vuj saemien skïemtjijh åadtjoeh bueriem *gárrenmirkodivššu, jïh ahte maahtaldahke saemiengïeleste jïh saemien kultuvreste barkijijstie gaajhkijste daltesijstie viehkieinstitusjovnijste nænnoeståvva.
Buori erenoamášdivššu ávki sáhttá áibbas jávkat jus pasieanttat eai oaččo buori maŋit áiggi divššu (ettervern) go bohtet ruoktot.
Buerien sjïeresåjhtoen nåhtoe maahta aejvie daajkedh jis eah skïemtjijh åadtjoeh bueriem *maŋit tïjjen såjhtoem (*ettervern) goh gåatan båetieh.
Buorre gárrenmirkodikšu sámi pasieanttaide sisttisdoallá maid buori maŋit áiggi divššu (ettervern) mas lea gelbbolašvuohta sámegielas ja sámi kultuvrras.
Buerie *gárrenmirkodikšu saemien skïemtjijidie aaj åtna bueriem *maŋit tïjjen såjhtoem (*ettervern) mesnie lea maahtaldahke saemiengïelesne jïh saemien kultuvresne.
Bajásšaddan-, fuolahus- ja oahppolávdegotti árvalus:
Byjjenimmie-, hokse- jïh studijemoenehtsen aajmoe:
Álgu
#Álgu<np><sg><nom>
Ráđđehus galgá 2012:s ovddidit dieđáhusa gárrenávnnaspolitihka birra.
Reerenasse edtja 2012. jaepien evtiedidh bïevnesem *gárrenávnnaspolitihka bïjre.
Stuorradiggedieđáhusas galget vásihusat dáláš ceahkkálastinplánain čoahkkáigessojuvvot, Stoltenberg-lávdegotti raportta čuovvoluvvot ja čujuhuvvot makkár váldohástalusat ja strategiijat galggašedje leat boahtteáiggi gárrenávnnaspolitihka várás.
Stoerredigkiebïevnesisnie edtjieh dååjrehtsh *dáláš *ceahkkálastinplánain *čoahkkáigessojuvvot, Stoltenberg-moenehtsen reektehtsen #dåeriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jïh tjaatsestovvedh magkeres åejviehaestemh jïh strategijh edtjieh båetijen aejkien årrodh *gárrenávnnaspolitihka muhteste.
Sámediggi áigu buktit cealkámuša dan dieđáhussii.
Saemiedigkie sæjhta #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> buektedh dan bïevnesasse.
Mearkkašumit
Mïerhkesjimmieh
Mearkkašupmi Norgga Sámiid Riikkasearvis, Silje Karine Muotka, Kirsti Guvsám, Miriam Paulsen, Bargiidbellodaga sámediggejoavkkus, Geir Johnsen, Mariann Wollmann Magga, Jørn Are Gaski ja Marit Kirsten A.
Mïerhkesjimmie Nöörjen Saemiej #Rïjhke<n><cmp_sggen><cmp>#meatan<adv><der_nomag><n>, Silje Karine Muotka, Kirsti Guvsám, Miriam Paulsen, #Bargiidbellodat<np><sg><gen> saemiedigkiedåehkesne, Geir Johnsen, Mariann Wollmann Magga, Jørn Are Gaski jïh Marit Kirstine #A<n><abbr><nom>
Gaup, Árjjas, Odd Iver Sara, Åarjel-Saemiej Gielhas, Leif Aksel Renfjell, Johttisápmelaččaid listus, Anders Somby jr.
Gaup, Árjesne, Odd Iver Sara, #Åarjel<np><attr>-*Saemiej *Gielhas, Leif Aksel Renfjell, Juhtijesaemiej *listus, Anders Sombyn #jr<n><abbr><nom>
Gárihuhttinávnnasgeavaheapmi ja erenoamážit gárrenávdnasiid boasttogeavaheapmi lea unnán dokumenterejuvvon sámi servodagas.
@Gárri<ex_n><der_huhtti><ex_vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>+materijelle<n><cmp_sgnom><cmp>+pråvhkoe<n><sg><nom> jïh joekoenlaakan *gárrenávdnasiid *boasttogeavaheapmi ånnetji vihtiestovveme saemien siebriedahkesne.
Logut mat gávdnojit leat logut mat bohtet ovdan SAMINORiskkadeamis mii čađahuvvui 2003-04, ja Ung i Nord-iskkadeamis mii čađahuvvui 1994/95 ja 1997/98.
Låhkoeh mah gååvnesieh leah låhkoeh mah fraamme båetieh #SAMINOR<np><cmp_sgnom><cmp>goerehtimmeste mij tjïrrehtovvi 2003-04:n, jïh Ungen i. Nord-goerehtimmesne mij tjïrrehtovvi 1994:n/95:n jïh 1997:n/98.
Goappašat iskkadeamit čájehit ahte sámiid gaskkas lea alkoholageavaheapmi unnit go dáččaid gaskkas.
Gåabpegh goerehtimmieh vuesiehtieh ahte saemiej gaskesne lea *alkoholageavaheapmi unnebe goh daaroej gaskesne.
SAMINOR-iskkadeapmi čájeha ahte oassi sámiin geat eai oaba jugage alkohola sihke sámi nissoniid ja dievdduid gaskkas lei veaháš stuorat go earáid gaskas.
SAMINOR-goerehtimmie vuesehte ahte boelhke saemiej eah gïeh *oaba jovkh *alkohola dovne gænnah saemien nyjsenæjjaj jïh almaj gaskesne lij ånnetji gænnah stoerebe goh jeatjebi gasngesem.
Oassi sis geat adde dieđuid ahte juhke eambbo go guktii vahkkus lei unnit sámiid gaskkas go eará joavkkuid gaskkas.
Boelhke dejnie gïeh daajrojde vedtin ahte juekiejin jeenjem goh göökth våhkosne unnebe saemiej gaskesne lij goh jeatjah dåehkiej gaskesne.
Iskosa minsttar čájeha ahte alkoholajuhkan lei čielgasit unnit sámi nissoniid gaskkas go sámi dievdduid gaskkas.
Pryövenassen goere vuesehte ahte *alkoholajuhkan lij tjïelkebe unnebe saemien nyjsenæjjaj gaskesne goh saemien almaj gaskesne.
Stuorimus oassi sis geat eai oaba jugage alkohola ledje vuorrasit olbmot.
Stoeremes boelhke daj eah gïeh *oaba jovkh *alkohola lin båarasåbpoe almetjh.
Ung i Nord iskkadeapmi čájeha ahte sámi nuorat dego joavkun ledje unnit seahkanan alkoholajuhkamii go eará davvinorgga nuorat.
Ungen i. Norden goerehtimmie vuesehte ahte saemien noerebe dellie dåehkine lin onnh *seahkanan *alkoholajuhkamii goh jeatjebe *davvinorgga noerebe.
Orru nu ahte Læstadianisma su garra njuolggadusaiguin alkoholageavaheapmái lea váikkuhan dasa ahte sámiin maiddái odne lea unnit alkoholageavaheapmi go dáččain.
nimhtie Orre ahte *Læstadianisma dan garre njoelkedassigujmie *alkoholageavaheapmái dan dijpeme ahte saemine aaj daenbiejjien vaenebe lea *alkoholageavaheapmi goh daarojne.
Duhpáha bargguheapmes eai leat stuorra erohusat sámiid ja dáččaid gaskka.
Dågkan *bargguheapmes eah leah stoere joekehtsh saemiej jïh daaroej gaskemsh.
Go guoská dievdoolbmuide, de dievdoolbmot siseatnamis borgguhit veaháš eambbo go sii geat eai leat sápmelaččat.
Goh almide dæjpa, dellie almah *siseatnamis soevestehtieh ånnetji jeenjem goh dah eah gïeh leah saemieh.
Čájehuvvo ahte sámi nuorat álget borgguhit nuorabun go dáčča nuorat.
Vuesiehtåvva ahte saemiem noerh aelkieh soevestehtedh noerebinie goh daaroe noerebe.
Go guoská narkotihkkii, de leat dušše 4% sámi nuorain geahččalan narkotihkka, dan ektui go 11% davvinorgga nuora.
Goh dæjpa *narkotihkkii, dellie ajve 4:m% saemiem noerine voejhkelamme *narkotihkka, dan muhteste goh 11% *davvinorgga noerem.
Dieid loguid čájeha Ung i Nord-iskadeapmii mii čađahuvvui 1994-1995 ja 1997/98.
Duejtie låhkojde vuesehte Ung i. Nord-goerehtæmman mij 1994-1995:n tjïrrehtovvi jïh 1997:n/98.
Diesa ferte lasihuvvot ahte narkotihkkaduogušteapmi lea lassánan hui olu dien rájes, ja nu leat maid narkotihkkavearredagu váidagat lassánan.
Doese tjuara lissiehtovvedh ahte *narkotihkkaduogušteapmi læssanamme dan jïjnje doen raejeste, jïh nimhtie aaj *narkotihkkavearredagu klååkemh læssanamme.
Dan dihte lea dehálaš ođasmahttit dieđuid narkotihkkaboasttogeavaheami birra sámiid gaskas.
Dan åvteste vihkele orrestidh daajrojde *narkotihkkaboasttogeavaheami bïjre saemiej gasngesem.
Go guoská sámi álbmogii de eai gávdno odne dieđut lobihis dálkkasgeavaheami ja gárihuhttima birra.
Goh dæjpa saemien aalmogasse dellie eah daenbiejjien gååvnesh daajroeh ovluhpehts daalhkesepråvhkoen jïh #lihtie<n><der_huhtti><vblex><tv><der_nomact><n><sg><gen> bïjre.
Dát leat goappašagat boares iskkadeamit, ja mii dárbbašit ođasmahttojuvvon máhtu gárrenávnnasgeavaheami ja –boasttugeavaheami birra sámi servodagas.
Daah leah *goappašagat båeries goerehtimmieh, jïh mijjieh daarpesjibie orrestovveme maahtoem *gárrenávnnasgeavaheami jïh –*boasttugeavaheami bïjre saemien siebriedahkesne.
Mii dárbbašit sihke máhtu gárrenávdnasiid lávdama, geavaheami ja boasttugeavaheami birra, ja mii dárbbašit máhtu riskafáktoriid birra boasttugeavaheamis.
Mijjieh daarpesjibie dovne maahtoem *gárrenávdnasiid *lávdama, pråvhkoen jïh *boasttugeavaheami bïjre, jïh mijjieh maahtoem daarpesjibie *riskafáktoriid bïjre *boasttugeavaheamis.
Eará álgoálbmotguovlluin mii diehtit ahte álgoálbmogiin lea stuorát riska gárrenmirkkuid boasttugeavaheapmái go earáin.
Jeatjah aalkoeåålmegedajvine/aalkoeåålmehdajvine/aalkoeåålmhdajvine mijjieh daejrebe ahte aalkoeåålmegi stoerebe *riska *gárrenmirkkuid *boasttugeavaheapmái goh jeatjabinie.
Iskkadeapmái Ung i Nord ledje stuorra lullisámi guovllut báhcán go dat válddii mielde dušše Finnmárkku, Romssa fylkka ja Nordlándda.
Goerehtæmman Ungen i. Norden lin stoere åarjelsaemien dajvh baatseme goh dïhte mietie ååkti ajve Finnmaarhken, Romsan fylhken jïh Nordlaantem.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 372. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 372. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Dasa lassin orrot gávpogiin ollu sápmelaččat geaid birra mis váilot dieđut.
Dan lissine staarine årroeh jeenje saemieh giej bïjre mijjesne fååtesieh daajroeh.
Romssa universitehta sámi dearvvašvuođadutkama guovddáš bargá dál SAMINOR 2:in mii lea dearvvašvuođa- ja eallindilleiskkadeapmi.
Romsan universiteeten saemien healsoendotkemem jarnge daelie barka SAMINOR 2:ine mij lea @X> jïh stujmietsiehkiegoerehtimmie.
Iskkademiid ulbmil lea háhkat eanet máhtu Davvi-Norgga ja Trøndelága fylkkaid álbmoga dearvvašvuođa, dávddaid ja eallindiliid birra.
Goerehtimmiej ulmie lea skååffedh jeenje maahtoem Noerhte-Nöörjen jïh Tröndelaagen fylhki aalmogen healsoen, fiejliej jïh stujmietsiehkiej bïjre.
Dat kárte sihke riskafáktoriid ja iešguđet dávddaid gávdnosiid, ja psykihkalaš dearvvašvuođa ja gárrema.
Dïhte goerehtalla dovne *riskafáktoriid jïh #fïereguhte<prn><ind><attr> fiejliej vueptide, jïh *psykihkalaš healsoem jïh *gárrema.
Sámedikki mielas dat lea illudahtti.
Saemiedigkien mïelesne dïhte #aavoedidh<vblex><iv><der_caus><vblex><tv><der_nomag><n><sg><nom>.
Danne ávžžuha Sámediggi sámi álbmoga searat dáid iskkademiide.
Dannasinie haasta Saemiedigkie saemien aalmogen *searat daaj goerehtimmide.
Sámediggi lea maid addán doarjaga Romssa universitehta ovdaprošektii mii galgá davviriikkalaš vuođul dutkat sámi nuoraid dearvvašvuođa, eallindiliid ja hálddašeami: NUORRA/UNGT: Fra ung til voksen: helse i et utviklingsperspektiv (nuorravuođas rávesolmmožin: dearvvašvuohta ovdánanperspektiivvas).
Saemiedigkie aaj vadteme dåarjoem Romsan universiteetem *ovdaprošektii mij edtja noerhtelaanti dïere goerehtidh saemien noeri healsoem, stujmietsiehkide jïh reeremem: NOERE/*UNGT: *Fra u.*ng *til *voksen: *helse i. *et *utviklingsperspektiv (noerebaelesne geervealmetjinie: healsoe evtiedimmieperspektijvesne).
Dát iskkadeapmi galgá maid geahčadit gárrenmirkkogeavaheami.
Daate goerehtimmie edtja aaj vuejnedh *gárrenmirkkogeavaheami.
Eastadeapmi, dikšun ja fuolaheapmi maŋŋá dikšuma leat golbma hui deaŧalaš fáttá go ollislaš gárrenpolitihkka galgá hábmejuvvot.
Jeereme, gïetedalleme jïh ealjohke mænngan gïetedallemen leah golme dan vihkeles aamhtesem goh ellies *gárrenpolitihkka edtja #hammoedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>.
Mii diehtit dál juo ahte gárrenčuolbmačilgehusa gieđahallan sáhttá leat kulturvuđot, ja sáhttá ovdanbuktojuvvot iešguđet láhkai dađi mielde guđe kultuvrii mii gullat.
Mijjieh daelie daejrebe joe ahte *gárrenčuolbmačilgehusa gïetedalleme maahta kultuvrevåaromem årrodh, jïh maahta åvtese buaktasovvedh #fïereguhte<prn><ind><attr> nemhtie *dađi mietie #guhte<prn><rel><sg><ill><attr> kultuvrese mijjieh govlebe.
Dakkár fáttát go gárren ja gárremii gullevaš áššit leat tabu-áššit sámi servodagas, ja danne sáhttá šaddat váttis lihkostuvvat.
Dagkeres aamhtesh goh *gárren jïh *gárremii *gullevaš aamhtesh leah *tabu-aamhtesh saemien siebriedahkesne, jïh dannasinie maahta sjïdtedh geerve lahkaskidh.
Dasa lassin lea lahkonanvuohki dain dikšohámiin mat dál fállojuvvojit, nu vierrásat ollu sámi buhcciide, ahte dat sáhttet surgehit.
Dan lissine lea geatskanimmievuekie dejnie såjhtoehaamojne mah daelie faalesuvvieh, nimhtie #ammes<adj><comp><attr> jeenje saemien skïemtjijidie, dah maehtieh *surgehit.
Sámedikki mielas lea deaŧalaš čalmmustahttit dan mo sáhttá eará láhkai bargat vai juvssašii daid sápmelaččaid geain lea gárrenváttisvuohta.
Saemiedigkien mïelesne vihkele tjelmiestehtedh dam guktie maahta jeatjah vuakan barkedh vuj jaksa dejtie saemide giejnie lea *gárrenváttisvuohta.
Sámediggi oaivvilda ahte mii dárbbašit buorebut čalmmustahttit kvalitehta dan dikšofálaldagas mii addojuvvo sámi gárrenávnnasgeavaheddjiide.
Saemiedigkie jeahta mijjieh buerebelaakan daarpesjibie tjelmiestehtedh kvaliteetem dennie såjhtoefaalenassesne mij saemien vadtasåvva *gárrenávnnasgeavaheddjiide.
Dan oktavuođas čujuha Sámediggi iežas meannudeapmái áššis 43/11 kvalitehta ja buhcciidsihkarvuođa birra sámi buhcciid várás, mas čujuhuvvo dasa ahte buhcciid giella ja kultuvra ferte leat mielde indikáhtorin go galgá mihtidit kvalitehta ja buhcciidsihkarvuođa.
Dennie gaskesisnie tjaatseste Saemiedigkie jïjtjse gïetedallemasse aamhtesisnie 43:n/11:m kvaliteeten jïh #dasmoes<adj><cmp_plgen><cmp>vihtiesvoeten bïjre saemien skïemtjiji muhteste, mesnie dan tjaatseståvva ahte skïemtjiji gïele jïh kultuvre tjuara årrodh mietie *indikáhtorin goh edtja kvaliteetem jïh #dasmoes<adj><cmp_plgen><cmp>vihtiesvoetem mööledh.
Gárrenfuolahusas mas hálešteamit gaskal buohcci ja divššára lea deaŧalaš oassi dikšunvuogis, dat lea erenoamáš deaŧalaš.
*Gárrenfuolahusas mesnie håalomh gaskesne #dasmoes<adj><sg><gen> jïh *divššára lea vihkele boelhke gïetedallemevuekesne, dïhte lea sjïere vihkele.
Alla fágalaš gelbbolašvuohta lea deaŧalaš eaktun buot dearvvašvuođa- ja sosiálafágalaš bargui.
Jolle faageles maahtaldahke lea vihkele moenemetsiehkine gaajhke @X> jïh *sosiálafágalaš borkese.
Mii oaidnit ahte ain lea stuorra dárbu máhtolašvuhtii sámi giela ja kultuvrra birra, ja máŋggakultuvrralaš áddejupmái dearvvašvuođa- ja sosiálafágalaš bargiid gaskkas buot dásiin.
Mijjieh vuejnebe ahte annje lea stoere daerpiesvoete *máhtolašvuhtii saemien gïelen jïh kultuvren bïjre, jïh *máŋggakultuvrralaš goerkesasse @X> jïh *sosiálafágalaš barkiji gaskesne gaajhkine daltesinie.
Finnmárkkuklinihkka – Finnmárkku dearvvašvuohta lea álggahan guovttejagáš prošeavtta man ulbmil lea registreret stáhtusa dan gárrendivššus mii fállojuvvo sámi buhcciide dál, ja čielggadit dárbbu iešguđet spesialiserejuvvon dikšodoaibmabijuide mat konkrehta sáhttet nannet fálaldaga sámi álbmogii.
#Finnmárkkuklinihkka<np><top><sg><nom> – Finnmaarhken healsoe aelkiehtamme *guovttejagáš prosjeektem man ulmie lea registreeredh staatusem dam *gárrendivššus mij faalesåvva saemien skïemtjijidie daelie, jïh tjïelkedieh daerpiesvoetem #fïereguhte<prn><ind><attr> *spesialiserejuvvon såjhtoeråajvarimmide mah konkreetem maehtieh nænnoestidh faalenassen saemien aalmogasse.
Dán iskkadeami gaskaboddasaš logut čájehit ahte uhca oasáš dain lágidemiin gárrendikšoklinihkkii lea sámi gielddain.
Daan goerehtimmien *gaskaboddasaš låhkoeh vuesiehtieh ahte onne boelhketje dejnie öörnedehtieminie *gárrendikšoklinihkkii lea saemien tjïeltine.
Dušše 12 % sis geat ohcet veahki sámi gielddain, ohcet sisa lágideami, ja badjel 40 % sis geat ohcet veahki sámi gielddain, ohcet poliklinihkalaš čuovvoleami.
Ajve 12 % dejnie gïeh viehkiem uhtsieh saemien tjïeltine, sïjse öörnedehtemen uhtsieh, jïh aatsolen 40 % dejnie gïeh viehkiem uhtsieh saemien tjïeltine, uhtsieh *poliklinihkalaš dåeriedimmiem.
Dat sáhttá mearkkašit ahte sámi buohccit háliidit eará lágan fálaldaga go dáža buohccit.
Dïhte maahta krööhkestidh ahte saemien skïemtjijh sijhtieh jeatjah dagkeres faalenassem goh daaroen skïemtjijh.
Dan ferte veahkkebálvalus váldit vuhtii go sii áigot veahkehit sámi buhcciid.
Dam tjuara viehkiedïenesje ååktedh vuehtieji goh dah sijhtieh viehkiehtidh saemien skïemtjijidie.
Gielddat mat leat mielde dán iskkadeamis, raporterejit maiddái ahte eai leat galle sápmelačča geat ohcet veahki gárrenváttisvuođaid geažil.
Tjïelth mah mietie leah daennie goerehtimmesne, *raporterejit aaj ahte eah gellie saemiem leah gïeh viehkien uhtsieh *gárrenváttisvuođaid dïete.
Okta sivain sáhttá leat ahte leat uhccán sápmelaččat geain leat gárrenváttisvuođat.
Akte sjïekine maahta årrodh ahte leah onnen saemieh giej leah *gárrenváttisvuođat.
Dattetge oaivvilda Sámediggi ahte lea beroštahtti geahčadit mii dasa sáhttá leat sivvan.
Darhkan jeahta Saemiedigkie ahte lea #aabparidh<vblex><iv><der_caus><vblex><tv><der_nomag><n><sg><nom> vuejnebe mijjieh dan maahta årrodh sjïekine.
Sámediggi oaivvilda ahte dutkan lea deaŧalaš ja oaidná ahte dárbbašuvvo dakkár kárten sámi guovlluin olggobealde Finnmárkku.
Saemiedigkie jeahta ahte dotkeme vihkele jïh vuajna ahte #daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> dagkeres goerehtalleme saemien dajvine ålkolen Finnmaarhken.
Davvi Dearvvašvuohta kártii 2011:s spesialistadearvvašvuođabálvalusaid geavaheami sámegiela hálddašanguovllu gielddain.
Noerhte Healsoe goerehtalli 2011. jaepien *spesialistadearvvašvuođabálvalusaid pråvhkoem saemiengïelen reeremedajven tjïeltine.
Dan kártema vuođul orru leamen nu ahte sámi gárrenávnnasgeavaheaddjit leat boarráset go ohcet veahki.
Dan goerehtallemen dïere vååjnoe nimhtie ahte saemien *gárrenávnnasgeavaheaddjit båarasåbpoe goh uhtsieh viehkiem.
Dat lea fuolastahtti go sivvan dasa ii dárbbaš leat dat ahte sámi gárrenávnnasgeavaheaddjit vurdet guhkit ovdalgo ohcet veahki.
Dïhte lea *fuolastahtti goh sjïekine dan ij daerpiesvoete leah dïhte ahte saemien *gárrenávnnasgeavaheaddjit guhkieslaakan vuertieh aarebi uhtsieh viehkiem.
Lea duođaštuvvon ahte sápmelaččaid gaskkas lea heahpat hállat gárrenváttisvuođaid birra, ja fáddá lea tabu-ášši sápmelaččaid gaskkas.
#Jååhkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> ahte saemiej gaskesne lea skaamoe håaledh *gárrenváttisvuođaid bïjre, jïh aamhtese lea *tabu-aamhtese saemiej gaskesne.
Ovdamearkka dihtii lea juhkanvuohki dakkár fáddá mas hárve lea sáhka sámi servodagas.
Vuesiehtimmien åvteste lea jovkemevuekie dagkeres aamhtese mesnie vaenie lea håaleme saemien siebriedahkesne.
Sis lea dat vásihus ahte sámi gárrenávnnasgeavaheaddjit dávjá leat oassin servodagas, ja sii vásihit hárve olggušteami.
Daj lea dïhte dååjrehts ahte saemien *gárrenávnnasgeavaheaddjit daamhtah årrodh boelhkine siebriedahken, jïh dah vaenie demtieh *olggušteami.
Muhto seammás fertet mii dovddastit ahte go lea gárrenváttisvuohta, ii ge oktage birrasis jearat eallinvuogi birra ja juhkanvuohki lea váttisvuohtan, de oažžu váttisvuohta bistit.
Mohte seamma tïjjen tjoerebe mijjieh boejhkesjidh ahte goh lea *gárrenváttisvuohta, ij aaj #akte<num><attr> byjresisnie jielemevuekien bïjre gihtjh jïh jovkemevuekie lea dåeriesmoerine, dellie gænnah åådtje dåeriesmoere ryöhkedh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 373. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 373. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Go gárrenávnnasgeavaheapmi lea dakkár ášši man birra ii galgga eisege hállat, de ferte hállagoahtit dan birra.
Goh *gárrenávnnasgeavaheapmi lea dagkeres aamhtese man bïjre ij edtjh *eisege håaledh, dellie tjuara håalegåetedh dan bïjre.
Dušše dainna lágiin sáhttá juksat rievdadusa mii guhkit áiggi vuollái sáhttá mielddisbuktit eanet rabasvuođa váttisvuođa birra, ja fas dagahit ahte eanebut ohcet veahki.
Ajve dejnie vuekine maahta jorkestimmiem jaksedh mij guhkebe tïjjen nualan maahta mealtan buektedh jeenje *rabasvuođa dåeriesmoeren bïjre, jïh viht darjobe ahte jeenjh uhtsieh viehkiem.
Eastadeapmi Borgguheapmi buktá dearvvašvuođa váttuid ja ii sosiála váttisvuođaid.
Jeereme Soevestehteme buakta healsoen skaaride jïh ij sosijaale dåeriesmoeride.
Borgguheamis lea oktavuohta ollu dávddaide, nugo ovdamearkka dihte váibmodávddaide ja borasdávddaide.
Soevestehtiemisnie lea gaskese jeenje fiejlide, goh vuesiehtimmien åvteste vaajmoefiejlide jïh *borasdávddaide.
Duhpát lea dat gárrenávnnas mii suoláda eanemusat dearvvaš eallinjagiid.
Dågka lea dïhte *gárrenávnnas mij sualede *eanemusat vervies stujmiejaepiej.
Vaikko ovdal lea gávnnahuvvon ahte sámi álbmogis lea unnit váibmodávddat, de lea dárbu áigeguovdilastit loguid dán suorggis, ja dasto lea dárbu geahčadit dan ođđa áiggi eallindábiid ektui go maiddái sámit lihkadit unnán.
Jalhts aarebi #guajhtsadidh<vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc> ahte saemien aalmogen lea unnebe vaajmoefiejlieh, dellie lea daerpiesvoete *áigeguovdilastit låhkoej daennie suerkesne, jïh dehtie minngede lea daerpiesvoete dam vuejnieh orre tïjjen stujmievuekiej muhteste goh aaj saemieh ånnetji #tjuedtjielidh<vblex><iv><der_d><vblex><indic><pres><p3><pl>.
Mii diehtit ahte sámi nuorat álget árat borgguhit go dáčča nuorat.
Mijjieh daejrebe ahte saemiem noerh aelkieh aarehlaakan soevestehtedh goh daaroe noerebe.
Mii diehtit maiddái ahte sámi albmát siseatnamis borgguhit eanet go ii sámi albmát.
Mijjieh aaj daejrebe ahte saemien almah *siseatnamis soevestehtieh jeenje goh ij saemien almah.
Dát mearkkaša dan ahte eastadanbarggu ferte heivehit jos das galgá leat beaktu.
Daate dam krööhkeste ahte jeeremebarkoem tjuara sjïehtehtidh jis dennie edtja årrodh *beaktu.
Mii diehtit ovdamearkka dihte ahte Sis-Finnmárkkus leat ollu albmát geat barget vuođđoealáhusas.
Mijjieh vuesiehtimmien åvteste daejrebe ahte Sis-Finnmárkusne leah jeenje almah gïeh våaromejieliemisnie berkieh.
Sidjiide sáhttá leat eahpelunddolaš ja geavatlaččat váttis searvat dábálaš borgguhan heaitinkursii.
Dejtie maahta årrodh *eahpelunddolaš jïh åtnosne geerve meatan sïejhme soevestahtam galhkemekursese.
Dákko ferte láhčit nu ahte eastadeapmi heivehuvvo sin gillii ja eallindábiide.
*Dákko tjuara nimhtie laetjedh ahte jeereme sjïehtelåvva daj gïelese jïh stujmievuekide.
Mii diehtit ahte iskkadeapmi ruoŧa bealde boazodolliid gaskkas čájeha ahte sis geain leat šlundivuođa váttut lea stuorát várra geavahišgoahtit boastut alkohola.
Mijjieh daejrebe ahte goerehtimmie *ruoŧa bieleste #bovtse<n><cmp_sgnom><cmp>#steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><pl><gen> gaskesne vuesehte ahte daj giej leah #hujnies<adj><der_vuota><n><sg><gen> skaarah stoerebe kaanne nuhtjegåetedh båajhtede *alkohola.
Sámediggi lea ollu gerddiid váldán ovdan dili mii lea árbevirolaš sámi ealáhusbargiin.
Saemiedigkie jeenje aejkiej fraamme ååkteme tsiehkiem mij lea aerpiesïejhme saemien jielemebarkijinie.
Sii ellet garra deattu vuolde servodaga beales olggobealde.
Dah garre leavloen nuelesne jielieh siebriedahken bielesne bæjngolen.
Dát bealit váikkuhit dolliid fysalaš ja psykalaš dearvvašvuhtii.
Daah bielieh dijpieh #steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><pl><gen> *fysalaš jïh *psykalaš hyölsese.
Boazodoallit vásihit ahte sii leat oppa áiggi huššadili, go leat fuolas sin ja ealáhusa boahtteáiggis.
#Bovtse<n><cmp_sgnom><cmp>#steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><pl><nom> demtieh dah #abpe<prn><ind> tïjjem leah *huššadili, goh hoksesne daj jïh jielemen #båetije aejkie<n><sg><ine>.
Sii vásihit noađđin dan go fertejit bealuštit ealáhusa vuoigadahttojuvvoma.
Dah demtieh maajsojne dam goh tjuerieh jielemem vaarjelidh *vuoigadahttojuvvoma.
SANAG doalai seminára skábmamánus 2010, mas boazodolliid psykalaš dearvvašvuohta lei okta fáttáid gaskkas.
*SANAG #steeredh<vblex><iv><indic><pret><p3><sg> seminaarem rahkesne 2010:n, mesnie #bovtse<n><cmp_sgnom><cmp>#steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><pl><gen> *psykalaš healsoe lij akte aamhtesi gaskesne.
Semináras bukte dutkit, divššárat ja boazodoallit čielga signálaid.
Seminaaresne bööktin dotkijh, *divššárat jïh #bovtse<n><cmp_sgnom><cmp>#steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><pl><nom> tjïelke *signálaid.
Boazodolliin leat mearkkašahtti dearvvašvuođa váttut.
#Bovtse<n><cmp_sgnom><cmp>#steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><pl><ine> leah *mearkkašahtti healsoen skaarah.
Dáid leat dagahan ollu bealit main ollislaččat lea stuorra váikkuhus dearvvašvuhtii.
Daejtie dorjeme jeenje bielieh mejnie ellieslaakan lea stoere dïedte hyölsese.
Danne áigu Sámediggi fas čujuhit dan dárbbu mii dán joavkkus lea oažžut liigefuomášumi go guoská dearvvašvuođa váttuid eastadeapmái.
Dannasinie sæjhta Saemiedigkie viht tjaatsestidh dam daerpiesvoetem mij daennie dåehkien lea åadtjodh *liigefuomášumi goh dæjpa healsoen skaaraj jeeremasse.
Sámediggi háliida ahte čađahuvvojit kampánjat oassin gárrenávnnaseastadeaddji doaibmabijuin sámi servodagas.
Saemiedigkie sæjhta ahte tjïrrehtovvieh *kampánjat boelhkine *gárrenávnnaseastadeaddji råajvarimmine saemien siebriedahkesne.
Deaŧalaš lea ahte dat njuolga leat ráhkaduvvon sámi álbmogii buot ahkejoavkkuid várás, ja leat kultuvrii heivehuvvon ja leat sámegillii.
Vihkele lea dah rïekte årrodh dorjesovveme saemien aalmogasse gaajhki aalteredåehkiej muhteste, jïh kultuvrese sjïehtelovveme jïh saemiengïelese leah.
Sámediggi deattasta ahte lea deaŧalaš fállat eastadeaddji doaibmabijuid árrat eallimis, ja háliida ahte čađahuvvojit kampánjat mat njuolga leat ráhkaduvvon vuođđo- ja joatkkaskuvllaid nuoraid várás.
Saemiedigkie *deattasta ahte vihkele faaledh jeerije råajvarimmiej aarehken stujmesne, jïh sæjhta ahte tjïrrehtovvieh *kampánjat mah rïekte årrodh dorjesovveme våarome- jïh jåarhkeskuvli noeri muhteste.
Dasto leat buorit aktivitehtafálaldagat nuoraide báikegottiin deaŧalaš oassin gárrenávnnaseastadanbarggus.
Dehtie minngede leah buerieh *aktivitehtafálaldagat noeride sijjiegedtine vihkeles boelhkine *gárrenávnnaseastadanbarggus.
Dikšu Sámi pasieanttain lea vuoigatvuohta oažžut ovttaárvosaš gárrenávnnasdivššu mii váldá vuolggasaji sámi gielas ja kultuvrras.
Skïemtjesåjhtere Saepmien skïemtjiji lea reakta åadtjodh seammavyörtegs *gárrenávnnasdivššu mij feelemesijjiem ååktoe saemien gïelesne jïh kultuvresne.
Odne mii diehtit ahte dát gelbbolašvuohta sámi gielas ja kultuvrras lea máŋggalágan.
Daenbiejjien mijjieh daejrebe ahte daate maahtaldahke saemien gïelesne jïh kultuvresne lea #gelliesåarts<adj><sg><nom>.
Jos galgá oažžut áigái buori gárrenávnnasdivššu sámiide miehtá riikka de oaivvilda Sámediggi ahte gárrenávnnasdivššu sámi pasieanttaide ferte ovddidit riikkalaš perspektiivvas.
Jis edtja tïjjese åadtjodh buerien *gárrenávnnasdivššu saemide abpe rïjhken dellie jeahta Saemiedigkie ahte *gárrenávnnasdivššu saemien skïemtjijidie tjuara evtiedidh *riikkalaš perspektijvesne.
Psykalaš dearvvašvuođa váttisvuođat ja gárrenávnnasgeavaheapmi gullet dávjá oktii.
*Psykalaš healsoen dåeriesmoerh jïh *gárrenávnnasgeavaheapmi daamhtah guvlieh ikth.
Dan sámi giella- ja kulturgelbbolašvuođa ovddideapmái gárrenávnnasfuolahusas, sáhtášii min oaivila mielde geavahuvvot dat gelbbolašvuohta mii dál lea ovddiduvvon psykalaš dearvvašvuođas sámi pasieanttaide, ja mii sáhttá leat hui mávssolaš gárrenávnnasdikšui maid.
Dan saemien gïele- jïh kultuvremaahtaldahken evtiedæmman *gárrenávnnasfuolahusas, maahta mijjen aarvoen mietie nuhtjesovvedh dïhte maahtaldahke mij daelie #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *psykalaš healsosne saemien skïemtjijidie, jïh mij maahta årrodh dan vyörtege *gárrenávnnasdikšui aaj.
Gárrenávnnasgeavaheaddjit ieža leat dovddahan ahte háliidit dakkár fálaldaga man oktavuođas sáhttet geavahit luonddu eanet dahje ahte fálaldat livččii vuođđuduvvon oktasaš doaimmaide.
*Gárrenávnnasgeavaheaddjit jïjtjh vihte ahte sïjhtedh dagkeres faalenassem man gaskesisnie maehtieh eatnemem nuhtjedh jeenje jallh ahte faalenasse ektie darjoemidie tseegkesovveme.
Dat ahte čohkkát kantuvrras ja dušše hállat lea eahpelunddolaš.
Dah ahte kontovresne tjahkesjh jïh ajve håaledh lea *eahpelunddolaš.
Jos lea olgun luonddus šaddá ságastallan eanet lunddolaš, ja sáhttá šaddat álkit rahpasit daid váttisvuođaid ektui mat sis leat.
Jis ålkene lea eatnamisnie sjædta soptsestalleme jeenje iemie, jïh maahta aelhkieslaakan sjïdtedh *rahpasit daj dåeriesmoeri muhteste mah daj leah.
Sihke gielddat ja spesialistadearvvašvuođabálvalus fertejit láhčit eanet kulturvuđot ja gielalaččat heivehuvvon dikšuma.
Dovne tjïelth jïh *spesialistadearvvašvuođabálvalus tjuerieh laetjedh jeenje kultuvrevåaromem jïh #gïeleh<adj><pl><nom> sjïehtelovveme gïetedallemem.
Ferte sáhttit geahčadit molssaektosaš vugiid movt bargat olahan dihte fálaldagaiguin nu ollugiid go lea vejolaš.
Tjuara maehtedh vuejnedh *molssaektosaš vuekide guktie barkebe hïnneminie åvteste faalenassigujmie nimhtie jïjnjide goh gåarede.
Ovdamearkka dihte sáhttá johtti poliklinihkalaš divššu ovddideapmi leat okta vuohki juksat eambbogiid.
Vuesiehtimmien åvteste maahta juhtije *poliklinihkalaš såjhtoen evtiedimmie årrodh akte vuekie jaksedh *eambbogiid.
Dát mearkkaša dan ahte veahkkeapparáhta dikšu geavaheddjiid doppe gos sii leat.
Daate dam krööhkeste ahte *veahkkeapparáhta skïemtjesåjhteren nuhtjiji debpene sijjesne dah leah.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 374. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 374. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Dasa lassin ferte bidjat eanet resurssaid vai bearrašiid ja fierpmádaga sáhttá váldit mielde dikšumis nu árrat go lea vejolaš.
Dan lissine tjuara jeenje vierhtide vuj fuelhkide bïejedh jïh vearmadahkem maahta ååktedh mietie gïetedallemisnie nimhtie aarehkem goh gåarede.
Go dainna galggaš lihkostuvvat de fertejit guovddáš eiseválddit bidjat resurssaid dakkár gárrenávnnasfuolahusa ovddideapmái mas lea gelbbolašvuohta sámi gielas ja kultuvrras.
Goh dejnie edtja dellie lahkaskidh tjuerieh voernges åejvieladtjh vierhtide bïejedh dagkeres *gárrenávnnasfuolahusa evtiedæmman mesnie lea maahtaldahke saemien gïelesne jïh kultuvresne.
Dalle ferte juolludit ruđaid dutkamii ja ovddideapmái.
Joem tjuara beetnegidie laeviehtidh dotkemasse jïh evtiedæmman.
Ferte maiddái rekrutteret bargiid geain lea gelbbolašvuohta sámi gielas ja kultuvrras gárrenávnnasdikšui, muhto maiddái gelbbolašvuođa nannemii sámegielas ja sámegiela ja sámi kultuvrra birra veahkkeapparáhta siskkobealde.
Tjuara aaj barkijidie dåårrehtidh giej lea maahtaldahke saemien gïelesne jïh kultuvresne *gárrenávnnasdikšui, mohte aaj maahtaldahken nænnoestæmman saemiengïelesne jïh saemiengïelen jïh saemien kultuvren bïjre *veahkkeapparáhta sisnjelen.
Dán oktavuođas leat oahppoásahusat deaŧalaččat.
Daennie gaskesisnie leah learoeinstitusjovnh vihkele.
Kulturáddejupmi lea deaŧalaš gelbbolašvuohta mii addá buori vuođu kulturgelbbolašvuhtii.
Kultuvregoerkese lea vihkeles maahtaldahke mij buerie våaromem vadta kultuvremaahtaldahkese.
Mii oaidnit ahte eaktun čálgobálvalusa geavahusas lea ahte olbmuin geat dikšot lea kulturáddejupmi ja kulturgelbbolašvuohta sámi gielas ja servodateallimis.
Mijjieh vuejnebe ahte moenemetsiehkine murriedïenesjen åtnosne lea ahte almetjinie gïeh skïemtjesåjhtere lea kultuvregoerkese jïh kultuvremaahtaldahke saemien gïelesne jïh siebriedahkejielemisnie.
Deaŧalaš lea ahte gelbbolašvuohta sámi gárrenávnnasdivššus psykalaš dearvvašvuođabálvalusas nannejuvvo ja fievrriduvvo dikšunásahusaide ja gielddaide, sihkkarastin dihte ahte sámi pasieanttat gozihuvvojit buori vuogi mielde.
Vihkele lea ahte maahtaldahke saemien *gárrenávnnasdivššus *psykalaš healsoendïenesjisnie nænnoeståvva jïh gïetedallemeinstitusjovnide jïh tjïeltide #foeresjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>, gorredeminie åvteste ahte saemien skïemtjijh buerie vuekien mietie geehtesuvvieh.
SANAG lea ollu jagiid bargan psykalaš dearvvašvuođa dikšumiin ja gárrenávnnasváttisvuođaiguin sámi giella- ja kulturperspektiivvas.
*SANAG jeenje jaepiej barkeme *psykalaš healsoen gïetedalleminie jïh *gárrenávnnasváttisvuođaiguin saemien gïele- jïh kultuvreperspektijvesne.
Danne lea SANAG:is máhttu ja vásihusat mat leat mávssolaččat mii guoská sámi pasieanttaid gárrenávnnasfuolahussii.
Dannasinie lea *SANAG:*is maahtoe jïh dååjrehtsh mah vyörtege mij dæjpa saemien skïemtjiji *gárrenávnnasfuolahussii.
Ferte sihkkarastit ahte dat vásihusat ja máhttu fievrriduvvojit guoskevaš dikšunásahusaide, ja gielddaide mat barget eastadanbargguin ja joatkkadivššuin.
Tjuara gorredidh ahte dah dååjrehtsh jïh maahtoe #foeresjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> sjyöhtehke gïetedallemeinstitusjovnide, jïh tjïeltide mah jeeremebarkojne jïh jåarhkesåjhtojne berkieh.
Lihkostuvvamii lea áibbas vealtameahttun deaŧalaš ahte joatkkadikšunmállet váldet vuolggasaji sámi kultuvrras ja eallinvugiin, ja ahte daid sáhttá heivehit sierra ahkejoavkkuide.
Lahkaskæmman lea aejvie @→A> vihkele ahte jåarhkegïetedallemegoerh feelemesijjiem ååktoeh saemien kultuvresne jïh jielemevuekine, jïh ahte dejtie maahta sjïehtehtidh sjïere aalteredåehkide.
Sámediggi oaidná lunddolažžan ahte SANAG lea guovddážis go guoská gárrenávnnasfuolaheami ovddideapmái sámi pasieanttaid várás riikkalaš perspektiivvas.
Saemiedigkie vuajna iemine ahte *SANAG #voernges<adj><sg><ine> goh dæjpa *gárrenávnnasfuolaheami evtiedæmman saemien skïemtjiji muhteste *riikkalaš perspektijvesne.
Guovddážis ferte maiddái leat ahte fálaldat maiddái sidjiide geat rahčet gárrenávnnashástalusaiguin ja psykalaš váttuiguin fárrolága sihkkarastojuvvo.
Jarngesne tjuara aaj årrodh ahte faalenasse aaj dejtie gïeh daamkoeh *gárrenávnnashástalusaiguin jïh *psykalaš skaarajgujmie faaroelaaken #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Sii geain lea dárbu oažžut gárrenávnnasdivššu seammás go sis leat psykalaš váttut sáhttet vásihit dan, ahte sii eai sáhte oažžut divššu gárrenávnnasváttisvuođaide psykalaš váttuid geažil, go sidjiide maiddái sáhttá biehttaluvvot addimis dikšunfálaldat psykiatriijas dainna ákkain go sii leat gárremin.
Dah giej lea daerpiesvoete åadtjodh *gárrenávnnasdivššu seamma tïjjen goh daj leah *psykalaš skaarah maehtieh dam damtedh, dah eah maehtieh åadtjodh såjhtoem *gárrenávnnasváttisvuođaide *psykalaš skaaraj dïete, goh dejtie aaj maahta nyöjhkesovvedh vedtieminie gïetedallemefaalenasse psykiatrijesne/psykiatrijijesne dejnie *ákkain goh dah leah *gárremin.
Sámediggi oaidná ahte sáhttá leat hástalussan sámi pasieanttaid fálaldahkii dalle go struktuvrrat dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusas rievdaduvvojit.
Saemiedigkie vuajna ahte maahta årrodh haestieminie saemien skïemtjiji faalenassese joem goh struktuvrh @X> jïh hoksedïenesjisnie jarkestuvvieh.
Ovttasdoaibmanođastusa mielde biddjojuvvo gárrenávnnasdikšu ja gárrenávdnasiid boastut geavaheddjiid čuovvoleapmi eanet ja eanet gielddaide.
*Ovttasdoaibmanođastusa mietie bïejesåvva *gárrenávnnasdikšu jïh *gárrenávdnasiid båajhtede nuhtjiji dåeriedimmie jeenje jïh jeenje tjïeltide.
Sámediggi deattasta ahte gielddain lea ovddasvástádus addit sámi pasieanttaide fálaldaga mii lea gielalaččat ja kultuvrralaččat heivehuvvon, sorjjakeahttá das gullet go gielddat sámi giellahálddašanguvlui vai eai.
Saemiedigkie *deattasta ahte tjïelti lea dïedte vedtedh saemien skïemtjijidie faalenassem mij gïeleh jïh kulturellelaakan sjïehtelovveme, *sorjjakeahttá dennie guvlieh goh tjïelth saemien gïelereeremedajvese vuj eah.
Sámediggi vuorjašuvvá maiddái dainna go lea evttohuvvon ahte guovlupsykiatralaš guovddážat sámi guovlluin heaittihuvvojit, go dain áinnas lea viiddis fágagelbbolašvuohta dán suorggis.
Saemiedigkie aaj vaajva dejnie goh #uvtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> ahte *guovlupsykiatralaš jarngh saemien dajvine illesuvvieh, goh dejnie *áinnas lea vijries faagemaahtaldahke daennie suerkesne.
Lávdegoddi deattasta ahte vejolaš heaittihemiid oktavuođas ferte sihkkarastit ahte gelbbolašvuohta ja resurssat sirdojuvvojit ja fievrriduvvojit viidáseappot ávkin sámi pasieanttaide.
Moenehtse *deattasta ahte kaanne illemi gaskesisnie tjuara gorredidh ahte maahtaldahke jïh vierhtieh #juhtedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> jïh vijriehkåbpoe #foeresjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> nåhtojne saemien skïemtjijidie.
Joatkkadikšu guovddážis Sámi geavaheaddjit dihtet muitalit ahte gielddain lea heajos ja váilevaš joatkkadikšu.
Jåarhkeskïemtjesåjhteren jarngesne Saepmien nuhtjijh daejrieh bïeljelidh ahte tjïeltine lea geerve jïh fååtesæjja jåarhkesåjhtoe.
Buori spesialistafálaldaga beaktilvuohta sáhttá mannat áibbas duššás, jos geavaheaddji ii oaččo doaibmi joatkkadivššu maŋŋá go boahtá ruoktot.
Buerien *spesialistafálaldaga *beaktilvuohta maahta aejvie mïnnedh *duššás, jis ij nuhtjije åadtjoeh funksjovnelle jåarhkesåjhtoen mænngan goh gåatan båata.
Dan mii lea buorre joatkkadikšu, fertejit geavaheaddjit dávjá ieža leat mielde meroštallamin.
Dam mij lea buerie jåarhkesåjhtoe, tjuerieh nuhtjijh daamhtah jïjtjh årrodh mietie aervedeminie.
Mii diehtit ahte sámi geavaheddjiide lea deaŧalaš ahte gielddalaš veahkkeapparáhta diehtá makkár mearkkašupmi sámi gielas ja kultuvrras lea, dalle go geavaheaddji áiggošii álggahit gárrenávnnas friija eallima ruovttugielddas.
Mijjieh daejrebe ahte saemien nuhtjijidie vihkele ahte *gielddalaš *veahkkeapparáhta daajra magkeres mïerhkesjimmie saemien gïelesne jïh kultuvresne lea, joem goh nuhtjije sæjhta aelkiehtidh *gárrenávnnas *friija stujmiem gåetietjïeltesne.
Ollugiidda sáhttá maiddái leat deaŧalaš ahte bearaš ja fierpmádat leat mielde joatkkadivššus.
Jïjnjide maahta aaj vihkele ahte fuelhkie jïh vearmadahke årrodh mietie jåarhkesåjhtosne.
Sámi giella ja kulturgelbbolašvuohta lea seamma deaŧalaš joatkkadivššus go dikšunfálaldagas ge.
Saemien gïele jïh kultuvremaahtaldahke lea seamma vihkeles jåarhkesåjhtosne goh gïetedallemefaalenassesne aaj.
Danne lea deaŧalaš ahte gielddain lea dakkár bálvalus mas lea gelbbolašvuohta sámi gielas ja kultuvrras.
Dannasinie vihkele ahte tjïelti lea dagkeres dïenesje mesnie lea maahtaldahke saemien gïelesne jïh kultuvresne.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 375. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 375. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Evttohusat
Uvtelassh
Evttohus 1
Uvtelasse 1
Evttohus Bargiidbellodaga sámediggejoavkkus, Geir Johnsen, Mariann Wollmann Magga, Jørn Are Gaski ja Marit Kirsten A.
Uvtelasse #Bargiidbellodat<np><sg><gen> saemiedigkiedåehkesne, Geir Johnsen, Mariann Wollmann Magga, Jørn Are Gaski jïh Marit Kirstine #A<n><abbr><nom>
Gaup Norgga Sámiid Riikkasearvvis Silje Karine Muotka, Kirsti Guvsám, Miriam Paulsen, Árjjas, Odd Iver Sara, Åarjel-Saemiej Gielhas, Leif Aksel Renfjell ja Johttisápmelaččaid listus, Anders Somby jr.
Gaup Nöörjen Saemiej Rïjhkensiebresne Silje Karine Muotka, Kirsti Guvsám, Miriam Paulsen, Árjesne, Odd Iver Sara, #Åarjel<np><attr>-*Saemiej *Gielhas, Leif Aksel Renfjell jïh Juhtijesaemiej *listus, Anders Sombyn #jr<n><abbr><nom>
Lasáhus maŋŋá maŋimuš teakstaoasi:
Lissie mænngan minngebe teeksteboelhken:
Sámediggi oaivvilda ahte buot sámi pasieanttain leat vuoigatvuođat geavahit sámegiela dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusas, maiddái gielddain mat leat olggobealde sámegiela hálddašanguovllu.
Saemiedigkie jeahta ahte gaajhken saemien skïemtjiji leah reaktah nuhtjedh saemiengïelem @X> jïh hoksedïenesjisnie, aaj tjïeltine mah ålkolen leah saemiengïelen reeremedajven.
Sámediggi oaivvilda ahte struktuvrraid ferte heivehit sámi pasieanttaide nu ahte sii ožžot heivehuvvon divššu juohke sajis.
Saemiedigkie jeahta ahte struktuvride tjuara sjïehtehtidh saemien skïemtjijidie nimhtie dah åadtjoeh sjïehtelovveme såjhtoem #fïerhte<prn><ind><attr> sijjeste.
Sámedikki oaivila mielde lea deaŧalaš ahte doaibmabijut leat njuolga heivehuvvon sámi gárrenfuolahussii nugo ovdamearkka dihte johtti poliklinihkalaš divššu ovddideapmi, ja dasto nannet DPS sámi guovlluin.
Saemiedigkien aarvoen mietie vihkele ahte råajvarimmieh leah rïekte sjïehtelovveme saemien *gárrenfuolahussii goh vuesiehtimmien åvteste juhtije *poliklinihkalaš såjhtoen evtiedimmie, jïh dehtie minngede nænnosth *DPS saemien dajvine.
Evttohus 2
Uvtelasse 2
Ovddádusbellodaga evttohus, Hans Eriksen:
#Ovddádusbellodat<np><sg><gen> uvtelasse, Hans Eriksenem
Ovddádusbellodat doarju vuosttaš teakstaoasi, muhto háliida bidjat čuovvovaš teavstta dan sadjái:
#Ovddádusbellodat<np><sg><nom> dåårje voestes teeksteboelhkem, mohte sæjhta minngebe teekstem bïejedh dan sijjeste:
Dan sadjái go bidjat guovddážii etnihkalašvuođa, lea deaŧaleappo bidjat guovddážii dan ahte buohkat geat rahčet gárrenávnnassorjjasvuođain sorjjakeahttá etnihkalaš duogážis, de leat sis iešguđege lágan áššečuolmmat, sierralágan sivat manne gárihuhttit iežaset ja sis lea sierralágan dárbu oažžut divššu ja veahki.
Dan sijjeste goh jarngese bïejedh *etnihkalašvuođa, lea vihkielåbpoen bïejedh jarngese dam ahte gaajhkesh gïeh daamkoeh *gárrenávnnassorjjasvuođain *sorjjakeahttá *etnihkalaš duekesne, dellie dejnie ovmessien dagkeres aamhtesetjoelmh, #sjïere<adj><cmp_attr><der_lágan><adj><attr> sjïekh mïnnin @←ADVL> jïjtjemsh jïh daj lea #sjïere<adj><cmp_attr><der_lágan><adj><attr> daerpiesvoete åadtjodh såjhtoen jïh viehkiem.
Danne lea áibbas vealtameahttun deaŧalaš ahte gárrendivššus leat máŋggalágan fálaldagat jos galgá lihkostuvvat.
Dannasinie lea aejvie @→A> vihkele ahte *gárrendivššus leah gelliesåarhts faalenassh jis edtja lahkaskidh.
Máŋggalágan fálaldagaid vuođul sáhttá buohkaide fállat veahki sin iežaset hástalusaid ja eavttuid mielde.
Gelliesåarhts faalenassi dïere maahta gaajhkesidie faaledh viehkiem daj jïjtjsh haestemi jïh moenemetsiehkiej mietie.
Buriid spesialistafálaldagaid beaktilvuohta sáhttá mannat áibbas duššás jos pasieanttaide ii fállojuvvo dakkár joatkkadikšu mii doaibmá go sii bohtet ruoktot.
Bueriej *spesialistafálaldagaid *beaktilvuohta maahta aejvie mïnnedh *duššás jis skïemtjijidie ij faalh dagkeres jåarhkeskïemtjesåjhterem mij jåhta goh dah gåatan båetieh.
Buorre gárrendikšui gullá maiddái buorre dikšu maŋŋá ja mas lea gelbbolašvuohta pasieantta gielas ja kultuvrras.
Buerie *gárrendikšui aaj gåvla buerie skïemtjesåjhteren mænngan jïh mesnie lea maahtaldahke skïemtjijen gïelesne jïh kultuvresne.
Lávdegotti ráva
Moenehtsen bïhkedimmie
Lávdegottis eai leat eanet mearkkašumit dahje evttohusat ja rávve Sámedikki mearridit čuovvovačča:
Moenehtsen eah leah jeenje mïerhkesjimmieh jallh uvtelassh jïh nihtetjæsta Saemiedigkiem nænnoestidh #minngebe<adj><sg><gen>:
Sámediggi doarju muđui sámediggeráđi árvalusevttohusa.
Saemiedigkie dåårje voen saemiedigkieraerien aajmoeuvtelassem.
III Jienasteapmi
I-II/II-I/III Gïelevedteme
39 áirasis ledje 36 čoahkis.
39 saadthalmetjen lin 36 *čoahkis.
Jienasteapmi dahkkojuvvui čuovvovaš vuogi mielde:
Gïelevedteme minngebe vuekien mietie dorjesovvi:
Evttohus 2 hilgojuvvui 33 jienain.
Uvtelasse 2 beelhkesovvi #33<num><arab><sg><ine><attr> tjoejine.
3 jienastedje beali.
3 bieliem gïelem vedtin.
Evttohus 1 mearriduvvui 33 jienain 3 jiena vuostá.
Uvtelasse 1 nænnoestovvi 33 tjoejine 3:n tjoejen vuestie.
Bajásšaddan- fuolahus- ja oahppolávdegotti ráva mearriduvvui 33 jienain 3 jiena vuostá.
Byjjenimmie- hokse- jïh studijemoenehtsen bïhkedimmie nænnoestovvi 33 tjoejine 3:n tjoejen vuestie.
IV Beavdegirjelasáhusat
I-V/IV Buertiegærjalissieh
Dán áššis ii ovddiduvvon beavdegirjelasáhus.
Daennie aamhtesisnie ij evtedh buertiegærjalissie.
V Sáhkavuorrolistu ja replihkat
#V<n><abbr><sg><gen> Lahtestimmielæstoe jïh lahtesh
Sáhkavuorru Replihkka 1 Marit Kirsten Anti Gaup, áššejođiheaddji Gunn-Britt Retter
Lahtestimmie Lahtese 1 Marit Kirsten Anti Gaup, aamhtesejuhtiehtæjja Gunn-Britt Retter
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 376. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 376. bielie #379<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Silje Karine Muotka Anne-Marit Eira Marit Kirsten Anti Gaup 2 Miriam Paulsen Silje Karine Muotka 3 Hans J. Eriksen Silje Karine Muotka Geir Johnsen Kirsti Guvsám 4 Anders Somby jr.
Silje Karine Muotka Anne-Marih Eira Marit Kirsten Anti Gaup 2 Miriam Paulsen Silje Karine Muotka 3 Hans J./j. Eriksen Silje Karine Muotka Geir Johnsen Kirsti Guvsám 4 Anders Somby #jr<n><abbr><nom>
Marit Kirsten Anti Gaup Silje Karine Muotka Trond Are Anti Anders Somby jr.
Marit Kirsten Anti Gaup Silje Karine Muotka Trond Are Anti Anders Sombyn #jr<n><abbr><gen>
5 Silje Karine Muotka Geir Tommy Pedersen Miriam Paulsen Rolf Johansen Silje Karine Muotka 6 Heidi Persdatter Greiner Haaker
5 Silje Karine Muotka Geir Tommy Pedersen Miriam Paulsen Rolf Johansen Silje Karine Muotka 6 Heidi Persdatter Greiner Haaker
Marit Kirsten Anti Gaup
Marit Kirsten Anti Gaup
Rolf Johansen Trond Are Anti Heidi Persdatter Greiner Haaker 7 Alf Isaksen 8 Ronny Wilhelmsen 9 Ragnhild Melleby Aslaksen 10 Egil Olli 11 Kirsti Guvsám 12 Stig Furu Marit Kister Anti Gaup, áššejođiheaddji
Rolf Johansen Trond Are Anti Heidi Persdatter Greiner Haaker 7 Alf Isaksen 8 Ronny Wilhelmsen 9 Ragnhild Mellebyem Aslaksen 10 Egil Olli 11 Kirsti Guvsám 12 Stig Furu Marijjh *Kister Anti Gaup, aamhtesejuhtiehtæjja
VI Sámedikki mearrádus
V-I/VI Saemiedigkieh mieriedimmie
Easttadeapmi, dikšu ja maŋit áiggi dikšu (ettervern) leat golbma guovddáš fáttá mat leat hui dehálaččat go galgá hábmet ollislaš gárrenmirkodivššu.
*Easttadeapmi, skïemtjesåjhteren jïh *maŋit tïjjen skïemtjesåjhteren (*ettervern) leah golme voernges aamhtesh mah leah dan vihkele goh edtja hammoedidh ellies *gárrenmirkodivššu.
Mii diehtit dál ahte gárrenmirkováttisvuođaid čoavdin lea čadnon kultuvrii, ja sáhttá leat iešguđetládje iešguđetlágan kultuvrrain.
Mijjieh daelie daejrebe ahte *gárrenmirkováttisvuođaid tjuevteme kultuvrese #gårredidh<vblex><tv><der_passs><vblex><iv><prfprc>, jïh maahta årrodh *iešguđetládje ovmessie kultuvrine.
Gárrenmirkkot ja gárrenmirkkuid geavaheapmi leat fáttát maid birra ii ságastallojuvvo sámi servodagas ja sáhttá dan dihte váttis olahit vehkiin.
*Gárrenmirkkot jïh *gárrenmirkkuid pråvhkoe leah aamhtesh mej bïjre ij soptsestallh saemien siebriedahkesne jïh maahta dan åvteste geerve viehkine hïnnedh.
Dákkár jávohisvuohta sáhttá maid dahkat ahte váttisvuođat besset stuorrut ovdal go olbmot ožžot veahki.
Dagkere *jávohisvuohta maahta aaj darjodh ahte dåeriesmoerh biesieh *stuorrut aarebi goh almetjh viehkiem åadtjoeh.
Sámedikki mielas lea dehálaš deattuhit gárrenmirkkuid boasttogeavaheami eastadeami maiddái vai dát jávohisvuohta botkejuvvo.
Saemiedigkien mïelesne vihkele tjïelkestehtedh *gárrenmirkkuid *boasttogeavaheami jeeremem aaj vuj daate *jávohisvuohta böörhkesåvva.
Otná dikšunvugiid lahkonanvuogit leat nu apmasat ahte sáhttet baldit ollu sámi pasieanttaid.
*Otná gïetedallemevuekiej geatskanimmievuekieh leah nimhtie ammes ahte maehtieh beltedh jeenje saemien skïemtjijidie.
Sámedikki mielas lea dehálaš geahččat movt sáhttá earáládje bargat vai olaha sápmelaččaid geain leat gárrenmirkováttisvuođat.
Saemiedigkien mïelesne vihkele gïehtjedidh guktie maahta jeatjahlaakan barkedh vuj hænna saemide giejnie leah *gárrenmirkováttisvuođat.
Sámi pasieanttain lea riekti oažžut ovttadássásaš gárrenmirkodivššu mas sámegiella ja sámi kultuvra lea divššu vuođđun.
Saemien skïemtjiji lea reaktoe åadtjodh #akte<num><cmp_sggen><cmp>#daltese<n><der_sasj><adj><sg><nom> *gárrenmirkodivššu mesnie saemiengïele jïh saemien kultuvre lea såjhtoen våaroeminie.
Mii diehtit ahte odne rievddada gelbbolašvuohta.
Mijjieh daejrebe ahte daenbiejjien #jorkestovvedh<vblex><der_d><vblex><indic><pres><p3><sg> maahtaldahke.
Sámedikki mielas ferte gárrenmirkofálaldagas sámi pasieanttaide leat našunála perspektiiva vai oažžu buori gárrenmirkodikšo-fálaldaga sámi pasieanttaide olles riikkas.
Saemiedigkien mïelesne tjuara *gárrenmirkofálaldagas saemien skïemtjijidie årrodh nasjonaale perspektijve vuj åådtje bueriem *gárrenmirkodikšo-faalenassen saemien skïemtjijidie dïeve rïjhkeste.
Psyhkalaš buozanvuohta ja gárrenmirkoboasttugeavaheapmi leat dávjá olbmuin oktanis.
*Psyhkalaš fiejlie jïh *gárrenmirkoboasttugeavaheapmi daamhtah leah almetjinie seammasïenten.
Go hukse sámegiel ja kulturgelbbolašvuođa gárrenmirkodivššus, de oaivvilda Sámediggi ahte gelbbolašvuohta mii juo lea huksejuvvon psyhkalaš dearvvašvuođabálvalusas sáhttá leat mávssolaš gárrenmirkodikšui.
Goh bigkie saemiengïeleh jïh kultuvremaahtaldahkem *gárrenmirkodivššus, dellie jeahta Saemiedigkie ahte maahtaldahke mij joe bigkesovveme *psyhkalaš healsoendïenesjisnie vyörtege maahta *gárrenmirkodikšui.
Guovddáš eiseválddit fertejit bidjat resurssaid vai sáhttá hukset gárrenmirkodivššu mas lea gelbbolašvuohta sámegielas ja sámi kultuvrras.
Voernges åejvieladtjh tjuerieh vierhtide bïejedh vuj maahta bigkedh *gárrenmirkodivššu mesnie lea maahtaldahke saemiengïelesne jïh saemien kultuvresne.
Sámediggi vuordá ahte juolluduvvojit ruđat dutkamii ja ovdánahttimii.
Saemiedigkie vuarta ahte laeviehtovvieh beetnegh dotkemasse jïh evtiedæmman.
Lea dárbbašlaš háhkat bargiid geain lea gelbbolašvuohta sámegielas ja sámi kultuvrras vai sámi pasieanttat ožžot buori gárrenmirkodivššu, ja ahte gelbbolašvuohta sámegielas ja sámi kultuvrras bargiin buot dásiin veahkkeásahusain nannejuvvo.
Lea daerpies skååffedh barkijidie giej lea maahtaldahke saemiengïelesne jïh saemien kultuvresne vuj saemien skïemtjijh åadtjoeh bueriem *gárrenmirkodivššu, jïh ahte maahtaldahke saemiengïeleste jïh saemien kultuvreste barkijijstie gaajhkijste daltesijstie viehkieinstitusjovnijste nænnoeståvva.
Buori erenoamášdivššu ávki sáhttá áibbas jávkat jus pasieanttat eai oaččo buori maŋit áiggi divššu (ettervern) go bohtet ruoktot.
Buerien sjïeresåjhtoen nåhtoe maahta aejvie daajkedh jis eah skïemtjijh åadtjoeh bueriem *maŋit tïjjen såjhtoem (*ettervern) goh gåatan båetieh.
Buorre gárrenmirkodikšu sámi pasieanttaide sisttisdoallá maid buori maŋit áiggi divššu (ettervern) mas lea gelbbolašvuohta sámegielas ja sámi kultuvrras.
Buerie *gárrenmirkodikšu saemien skïemtjijidie aaj åtna bueriem *maŋit tïjjen såjhtoem (*ettervern) mesnie lea maahtaldahke saemiengïelesne jïh saemien kultuvresne.
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 24.02.12 dii. 12.00.
Aamhtesen gïetedalleme illesovvi 24.02.12 ts. 12.00.
Vuolláičállit leat lohkat čoahkkinbeavdegirjji, ja leat gávnnahan ahte čoahkkingirjái fievrriduvvon mearrádusat leat nu movt Sámediggi mearridii.
*Vuolláičállit libie jiehtedh tjåanghkoebuertiegærjam, jïh guajhtsadamme ahte buertiegærjese #foeresjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> mieriedimmieh nimhtie guktie Saemiedigkie nænnoesti.
Kárášjohka 14.03.2012
Karasjohke 14.03.2012
Dievasčoahkkinjođihangoddi
Dïevestjåanghkoejuhtiehtimmiemoenehtse
Jarle Jonassen Toril Bakken Kåven jođiheaddji
Jarle Jonassen Toril Bakken Kåvenen juhtiehtæjja
Jørn Are Gaski Hilde Anita Nyvoll
Jørn Are Gaski Hilde Anita Nyvoll
Mathis Nilsen Eira
Mathis Nilsen Eira
Čoahkkingirji 02/12
Buertiegærja 02/12
Ávjuvárgeaidnu 50, N-9730 Kárášjohka
Ávjovárgeaidnu 50, #N<n><abbr><cmp><guio>9730:n Karasjohke
Telefon +47 78 47 40 00
Telefovne +47 78 47 40 00
Telefaks +47 78 47 40 90
Telefaks +47 78 47 40 90
samediggi@samediggi.no
*samediggi@*samediggi.*no
www.samediggi.no
*www.*samediggi.*no
Áigi: 18.04.12 - 19.04.12 Báiki: Kárášjogas
Tïjje: 18.04.12 - 19.04.12 Sijjie: Karasjohkesne
Áššelistu
Aamhteselæstoe
Saksnr.Sakstittel
*Saksnr.*Sakstittel
013/12Vuođđudeapmi 014/12Sámediggeráđi doaibmadieđáhus 015/12Gažaldagat Sámediggeráđđái 016/12Ođđa áššiid dieđiheapmi 017/12Sámi vuoigatvuođat bioteknologalaš ovddideamis 018/12Sámediggeráđi čilgehus sámi giella birra 019/12St.prop.
013/*12Vuođđudeapmi 014/*12Sámediggeráđi darjomebïevnese 015/*12Gažaldagat Saemiedigkieraaran 016/*12Ođđa aamhtesi bïeljelimmie 017/*12Sámi reaktah *bioteknologalaš evtiedimmesne 018/*12Sámediggeráđi tjïelkestimmie saemien gïele bïjre 019/*12St.*prop.
70L Rievdadusat oassálastinlágas, mearraresursalágas ja finnmárkolágas (riddoguolástuslávdegottis)
*70L Jorkestimmieh #mealtan<adv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>laakesne, mearoevierhtielaakesne jïh *finnmárkolágas (*riddoguolástuslávdegottis)
Čoahkkináiggit
Tjåanghkoetïjjh
18/12
18/12
pseudo_tmx_data/SP-14-2012_sme2sma.tmx

File: pseudo_tmx_data/SP-14-2012_sme2sma.tmx

Ášši/Sak DC014/12
Aamhtese/*Sak *DC014/12
Sámediggeráđi doaibmadieđáhus
Saemiedigkieraerien darjomebïevnese
Arkiiva
Arkijve
Arkiiváššenr.
*Arkiiváššenr.
SF
SF/Sf
12/1790
12/1790
Ášši meannudeapmi álggahuvvui cuoŋománu 18.04.12 dii. 08.50.
Aamhtesen gïetedalleme aelkiehtovvi voerhtjen 18.04.12 ts. 08.50.
I Mildosat
I *Mildosat
NrBeaiviGeas/GeasaNamahus
*NRBeaiviGeas/*GeasaNamahus
II Evttohusat ja mearkkašumit
IJ Uvtelassh jïh mïerhkesjimmieh
Sámediggeráđi árvalus Sámediggái
Saemiedigkieraerien aajmoe Saemiedægkan
Sámediggi váldá Sámediggeráđi doaibmadieđáhusa áigodagas guovvamánu 8. b. – njukčamánu 29. b. 2012 diehtun.
Saemiedigkie ååktoe Saemiedigkieraerien darjomebïevnesem boelhkesne goevten 8. b. – njoktjen 29. b. 2012 daajrojne.
1 Álggahus
1 Aalkoe
Dát dieđáhus guoská áigodahkii guovvamánu 8. b. njukčamánu - 29. b. 2012 ja čatnasa Sámedikki 2012 bušehttii.
Daate bïevnese boelhkese dæjpa goevten 8. b. njoktjen - 29. b. 2012:m jïh baadtehtahkem Saemiedigkien #2012<num><arab><sg><ill><attr> budsjehtese.
Sámediggeráđđi lea dán áigodagas doallan ovtta čoahkkima ja lea meannudan 25 ášši.
Saemiedigkieraerie lea daennie boelhkesne #steeredh<vblex><iv><prfprc> aktem tjåanghkoem jïh gïetedalleme 25:m aamhtesh.
Nugo oidno geahčastagas www.sametinget.no de lea ráđđi searvan ollu čoahkkimiidda ja ovddastemiide.
Goh gaehkesne vååjnoe *www.*sametinget.#n<n><abbr><sg><gen>o. dellie raerie meatan jeenje tjåanghkojde jïh *ovddastemiide.
Dásseárvu
Seammavyörtegsvoete
Norgga stáhta gažadeapmi ON nissonvealahanlávdegotti birra
Nöörjen staaten *gažadeapmi ONEN nyjsenæjjanjoekehtsgïetedimmiemoenehtsen bïjre
ON nissonvealahanlávdegottis (CEDAW) lea ovddasvástádus čuovvolit dan movt stáhtat čuovvolit ON nissonvealahankonvenšuvnna.
ONEN nyjsenæjjajoekehtsgïetedimmiemoenehtsen (*CEDAW) lea dïedte dåeriedidh dam guktie staath dåeriedieh ONEN nyjsenæjjajoekehtsgïetedimmiekonvensjovnem.
Sámediggi lei mielde áicin dalle go Norga gažaduvvui Genèvas 16.2.2012.
Saemiedigkie mietie lij sierngiejinie joem goh Nöörje *gažaduvvui *Genèvas 16.2.2012.
Sámediggeráđđi lea vuoruhan dán barggu, ja lea ovddidan sámi nissoniid hástalusaid riikkaidgaskasaš forumii.
Saemiedigkieraerie prijoriteradamme daam barkoem, jïh evtiedamme saemien nyjsenæjjaj haestiemidie gaskenasjonaales *forumii.
Sámediggi attii cealkámuša gávccát raporteremii movt Norga ollašuhttá nissonvealahankonvenšuvnna rivttiid.
Saemiedigkie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> vedti gaaktsede *raporteremii guktie Nöörje nyjsenæjjajoekehtsgïetedimmiekonvensjovnem tjïrrehte reaktojde.
Cealkámušas válddii Sámediggi ovdan sámi nissonolbmuid dearvvašvuođa, sámi nissonolbmuid vuođđoealáhusain ja dan go váilu máhttovuođđu sámi nissonolbmuid birra.
#Jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><ine> ååkti Saemiedigkie fraamme saemien nyjsenæjjaj healsoem, saemien nyjsenæjjaj våaromejielieminie jïh dam goh fååtese maahtoevåarome saemien nyjsenæjjaj bïjre.
CEDAW dovddahii fuola dan geažil go sámi nissonat ain gártet gillát ollu vealaheami, ja maiddái go leat váttisvuođat oažžut dohkálaš dearvvašvuođafálaldaga.
*CEDAW damtehti hoksem dan dïete goh saemien nyjsenæjjah annje *gártet tööllh jeenje joekehtsgïetedimmiem, jïh aaj goh leah dåeriesmoerh åadtjodh *dohkálaš healsoenfaalenassem.
Konklušuvdnan dása, rávvii lávdegoddi ráđđehusa sihkkarastit dan ahte sámi nissonolbmot ožžot dohkálaš dearvvašvuođafálaldaga, ja dohkálaš psykalaš dearvvašvuođadivššu.
Konklusjovnine daase, nihtetjisti moenehtse reerenassem gorredidh dam ahte saemien nyjsenæjjah åadtjoeh *dohkálaš healsoenfaalenassem, jïh *dohkálaš *psykalaš healsoensåjhtoem.
Sámediggeráđđi lea duhtavaš go oažžu doarjaga ON:s áššis mainna ráđđi lea bargan máŋggaid jagiid.
Saemiedigkieraerie madtjele goh åådtje dåarjoem ONESTE aamhtesistie mejnie raerie barkeme gellide jaepiej.
CEDAW rávvii ráđđehusa maiddái ahte čađahit nissonperspektiivva buot politihkas ja prográmmain mat gusket sámiide.
*CEDAW nihtetjisti reerenassem aaj ahte tjïrrehtieh nyjsenæjjaperspektijvem gaajhkene politihkesne jïh programmine mah saemide dijpieh.
Dát dávista maiddái áigumušaide mat leat Sámedikki dásseárvodoaibmaplánas 2009-2013.
Daate aaj svååroe aajkojde mah leah Saemiedigkien seammavyörtegsvoetedahkoesoejkesjisnie 2009-2013.
Nissonkommišuvnna 56.
Nyjsenæjjakommisjovnen 56.
sešuvdna
*sešuvdna
Sámediggeráđđi searvvai ON 56.
Saemiedigkieraerie Meatan ON 56.
nissonkommišuvdnii.
nyjsenæjjakommisjovnese.
Dán jagi fáddán ledje nissonolbmot eanadoalloguovlluin.
Daan jaepien aamhtesinie lin nyjsenæjjah laanteburriedajvine.
Ráđđelahttu Vibeke Larsen searvvai paneladigaštallamii álgoálbmot nissonolbmuid vuoigatvuođaid birra oažžut seđolaš barggu.
Raerielïhtsege Vibeke Larsen meatan *paneladigaštallamii aalkoeåålmegen nyjsenæjjaj reaktaj bïjre åadtjodh *seđolaš barkoem.
ON nissonkommišuvdna lea dál vuosttaš gearddi šiehtadallan sierra resolušuvnna álgoálbmot nissonolbmuid birra.
ONEN nyjsenæjjakommisjovne daelie voestes aejkien raarahtalleme sjïere *resolušuvnna aalkoeåålmegen nyjsenæjjaj bïjre.
Loahpalaš resolušuvdnaárvalusas ávžžuhuvvo earret eará stáhtaid álggahit sierra doaibmabijuid ovdánahttit ja nannet politihka ja prográmmaid maid bokte sihkkarastit ahte álgoálbmot nissonolbmot beasašedje searvat almmolaš mearrádusproseassaide.
Minngemes *resolušuvdnaárvalusas gaskem jeatjah haastasåvva staatide aelkiehtidh sjïere råajvarimmide evtiedidh jïh nænnoestidh politihken jïh programmide mej baaktoe gorredidh ahte aalkoeåålmegen nyjsenæjjah biesieh meatan byjjes mieriedimmieprosesside.
Resolušuvnnas deattuhuvvo viidáseappot man deaŧalaš lea ollásit nannet álgoálbmot nissonolbmuid ja nieiddaid vuoigatvuođaid, nugo vuoigatvuođa oahpahussii, ja ovdánahttit máŋggakultuvrralaš lagadeami oahpahusvuogádagas – dainna lágiin ahte álgoálbmot nissonolbmuid sierra mihttomearit ja dárbbut vuhtii váldojuvvojit.
*Resolušuvnnas vijriehkåbpoe #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> man vihkele ellieslaakan lea nænnoestidh aalkoeåålmegen nyjsenæjjide jïh nïejti reaktide, goh reaktan ööhpehtæmman, jïh evtiedidh *máŋggakultuvrralaš *lagadeami lïerehtimmieöörnegesne – dejnie vuekine ahte aalkoeåålmegen nyjsenæjjaj sjïere ulmieh jïh daerpiesvoeth vuehtieji ååktesuvvieh.
Álgoálbmot nissonolbmuid árbedieđut deattuhuvvojit deaŧalažžan álgoálbmotservodaga ovddideamis.
Aalkoeåålmegen nyjsenæjjaj aerpiedaajroeh #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> vihkielinie aalkoeåålmegesiebriedahken/aalkoeåålmehsiebriedahken/aalkoeåålmhsiebriedahken evtiedimmesne.
Resolušuvnnas deattuhuvvo ahte álgoálbmot nissonolbmuin lea riekti gudnejahttojuvvot ja oažžut ollislaš olmmošvuoigatvuođaid.
*Resolušuvnnas #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> ahte aalkoeåålmegen nyjsenæjjine lea reaktoe heevehtovvedh jïh åadtjodh ellies åålmehreaktide.
Veahkaváldi maid álgoálbmotnissonolbmot gillájit lea okta ollu beliin mat deattuhuvvojit resolušuvnnas, ja stáhtat ávžžuhuvvojit álggahit doaibmabijuid eastadan dihte dán lágan veahkaválddi, nationála ja báikkálaš dásis.
Faamoestilleme maam aalkoeåålmegenyjsenæjjah/aalkoeåålmehnyjsenæjjah/aalkoeåålmhnyjsenæjjah tööllieh lea akte jeenje bieline mah #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> *resolušuvnnas, jïh staath haastasuvvieh aelkiehtidh råajvarimmide jeereminie åvteste daennie laakesne *veahkaválddi, nasjonaale jïh voenges daltesisnie.
Resolušuvnnas ávžžuhuvvo ahte stáhtat dorjjošedje dan ahte álgoálbmot nissonolbmot beasašedje searvat álgoálbmogiid máilmmikonferánsii, mii galgá dollojuvvot 2014:s.
*Resolušuvnnas haastasåvva ahte staath dam dåarjoeh ahte aalkoeåålmegen nyjsenæjjah biesieh meatan aalkoeåålmegi eatnemenkonferaansese, mij edtja 2014. jaepien #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><inf>.
ON nissonkommišuvdna lea dál vuosttaš gearddi šiehtadallan sierra resolušuvnna álgoálbmot nissonolbmuid birra.
ONEN nyjsenæjjakommisjovne daelie voestes aejkien raarahtalleme sjïere *resolušuvnna aalkoeåålmegen nyjsenæjjaj bïjre.
Dát iešalddis lea deaŧalaš lávki rivttes guvlui.
Daate oktegh lea vihkeles sïlle rïektes dajvese.
Sámediggi barggai árjjalaččat resolušuvdnateavsttain.
Saemiedigkie eadtjohkelaakan barki *resolušuvdnateavsttain.
Nissonkommišuvnna sekšuvdnii eai searvan nu ollu álgoálbmot nissonolbmot, ja eai nu gallis beassan šiehtadallamiidda eaige lean ožžon váikkuhanfámu.
Nyjsenæjjakommisjovnen seksjovnese eah meatan nimhtie jeenje aalkoeåålmegen nyjsenæjjah, jïh eah nimhtie #gellie<prn><ind><sg><ine> raarahtallemidie bïesh eah soptsestimmiem åådtjeme.
Sámediggi evttohii nannet álgoálbmotnissonolbmuid searvama ja váikkuhanfámu nissonkommišuvnnas, ja áigu boahtteáiggis bargat árjjalaččat dainna.
Saemiedigkie uvtedi nænnoestidh aalkoeåålmegenyjsenæjjaj/aalkoeåålmehnyjsenæjjaj/aalkoeåålmhnyjsenæjjaj meatan jïh soptsestimmiem nyjsenæjjakommisjovnesne, jïh sæjhta #båetije aejkie<n><sg><ine> barkedh eadtjohkelaakan dejnie.
Njukčamánu 8. beaivvi čalmmusteapmi
Njoktjen 8. biejjien gåhtsajehteme
Sámediggi láve juohke jagi čalmmustit riikkaidgaskasaš nissonbeaivvi, mii lea njukčamánu 8. b. Dát lea Sámedikki dásseárvodoaibmaplána čuovvoleapmi.
Saemiedigkie provhkoe #fïerhte<prn><ind><attr> jaepien gåhtsajehtedh gaskenasjonaale nyjsenæjjabiejjiem, mij njoktjen lea 8. b. Daate lea Saemiedigkien seammavyörtegsvoetedahkoesoejkesje dåeriedimmie.
Dán jagi ledje doalut Unjárggas, ovttasbargguin báikkálaš njukčamánu 8. b. lávdegottiin, mii doaimmai bures.
Daan jaepien lin arrangemeente Nessebyesne, ektiebarkojne voenges njoktjen 8. b. moenehtsinie, mij hijvenlaakan juhti.
Váldofáddán lei eretfárren smávit giliin oppalaččat ja sámi guovlluin erenoamážit.
Åejvieaamhtesinie lij olkesejuhtemen unnebe byjjine ellieslaakan jïh saemien dajvine joekoenlaakan.
Doppe lágiduvvui paneladigaštallan man fáddán lei “Maid gilli sáhttá fállat nissonolbmuide?”
Debpene #öörnedehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> *paneladigaštallan man aamhtesinie lij “Maam byjje maahta nyjsenæjjide faaledh?”
Giella
Gïele
Sámi álbmogis galgá leat vejolašvuohta ja vuoigatvuohta geavahit gielas.
Saemien aalmogen edtja årrodh nuepie jïh reakta nuhtjedh gïelem.
Sámegiela suodjaleapmi, nannen ja ovddideapmi lea deaŧalaš sámi kultuvrra boahtteáigái.
Saemiengïelen vaarjelimmie, nænnoestimmie jïh evtiedimmie lea vihkeles saemien kultuvren båetijen aajkan.
Váldomihttomearri
Åejvieulmiemierie
 Sámegiella lea lunddolaš giella buot arenain
* Saemiengïele lea iemie gïele gaajhkine sijjine
Oassemihttomearit
Boelhkeulmieh
 Mis leat ceavzilis ja árjjalaš arenat sámegiela várás  Sámegiella lea oidnosis ja geavahuvvo maiddái dain guovlluin gos giella lea áitojuvvon  Sámegiella geavahuvvo árjjalaččat ja lea oidnosis almmolašvuođas  Sámegiella lea ollesárvosaš geavahangiella árgabeaivvis
* Mijjesne leah *ceavzilis jïh eadtjohke sijjieh saemiengïelen muhteste * Saemiengïele vuajnese lea jïh aaj nuhtjesåvva dejnie dajvine sijjesne gïele lea aajhtasovveme * Saemiengïele eadtjohkelaakan nuhtjesåvva jïh vuajnese lea byögkelesvoetesne * Saemiengïele lea *ollesárvosaš pråvhkoegïele aarkebiejjesne
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 6. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 6. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Strategiijat
Strategijh
 Gulahallama bokte báikkálaš, regionála ja guovddáš eiseválddiiguin ja eará aktevrraiguin háhkat buriid rámmaeavttuid sámegiela várás
* Gaskesadtemen baaktoe voenges, regionaale jïh voernges åejvieladtjigujmie jïh jeatjah aktöörigujmie skååffebe buerie mieriekrïevemidie saemiengïelen muhteste
Sámi giellaiskkadeapmi 2011
Saemien gïelegoerehtimmie 2011
Sámediggi dagai 2011:s Nordlandsforskning AS ja Norut Alta nammasaš fitnodagaiguin šiehtadusa čađahit sámi giellaiskkadeami Norggas.
Saemiedigkie darjoeji 2011. jaepien Nordlandsforskningen AS:m/as:m jïh Noruten Áltá *nammasaš sïeltigujmie latjkoen tjïrrehtidh saemien gïelegoerehtimmiem Nöörjesne.
Iskkadeamis lea jearahanskovvi sáddejuvvon ollugiidda.
Goerehtimmesne lea #gihtjedh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>skjeema jïjnjide seedtesovveme.
Dasa lassin galgá čađahuvvot dárkilis iskkadeapmi válljejuvvon 12 gielddas.
Dan lissine edtja tjïrrehtovvedh *dárkilis goerehtimmie veeljesovveme #12<num><arab><sg><ine><attr> tjïeltesne.
Jearahanskovit leat sáddejuvvon guovvamánu gasku 5000 olbmui geat leat Sámedikki jienastuslogus.
#Gihtjedh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>skjeemah goevten seedtesovveme gaskoeh #5000<num><arab><sg><ill><attr> almetjasse gïeh leah Saemiedigkien veeljemelåhkosne.
Nordlandsforskning AS lea ožžon birrasii 1500 vástádusa maŋŋá go leat sádden rassema 3800 olbmuid.
Nordlandsforskningen AS/as byjresasse åådtjeme 1500:n vaestiedassen mænngan goh seedteme *rassema 3800:m almetji.
Sullii 300 jearahanskovi leat sáddejuvvon ruovttoluotta boasttu čujuhusa geažil.
Medtie 300 #gihtjedh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>skjeemah bååstede seedtesovveme *boasttu årromesijjien dïete.
Sihke Sámediggi ja Nordlandsforskning leat sádden preassadieđáhusa giellaiskkadeami birra ja leat ávžžuhan buohkaid geat leat ožžon jearahanskovi vástidit, juogo deavdit skovi ja sáddet dan poasttas, dahje neahttavuđot skovi bokte.
Dovne Saemiedigkie jïh Nordlandsforskning leah seedteme *preassadieđáhusa gïelegoerehtimmien bïjre jïh haasteme gaajhkesidie gïeh #gihtjedh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>skjeemam åådtjeme vaestiedidh, joe dievhtedh skjeemam jïh seedtedh dam påasteste, jallh gaskeviermievåaromen skjeeman baaktoe.
Skoviid sáhttá vástidit buot golmma sámegillii dahje dárogillii.
Skjeemide maahta vaestiedidh gaajhke golmen saemiengïelese jallh daaroengïelese.
Čiekŋalis jearahallamat leat dahkkojuvvon Snoasas, Árbordes, Rørosas, Divttasvuonas, Guovdageainnus, Gáivuonas, Fálesnuoris, Skániin, Romssas ja Oslos.
Gïengeles byjrehtimmieh Snåasesne dorjesovveme, #Árborde<np><top><sg><ine>, Plassjesne, Divttasvuotnesne, Kautokeinosne, Kåfjordesne, Fálesnuorresne, #Skánik<np><top><pl><ine>, Romsesne jïh Oslovisnie.
Bodåddjos vel čađahuvvo.
*Bodåddjos annje tjïrrehtåvva.
Raporta galgá leat gárvvis cuoŋománus 2012.
Reektehts gaervies edtja voerhtjesne 2012.
Máhttu mii boahtá iskkadeamis, lea deaŧalaš sámi giellapolitihka hábmemii ja doaibmabijuid álggaheapmái maid bokte suodjalit ja ovddidit sámegielaid.
Maahtoe mij goerehtimmeste båata, lea vihkeles saemien gïelepolitihken hommese jïh råajvarimmiej aelkiehtæmman maam baaktoe vaarjelibie jïh evtiedidh saemiengïelide.
Iskkadeami bohtosat galget biddjojuvvot sámi giellapolitihka vuođđun buot dásiin servodagas, nugo stáhtalaš, guovlulaš ja gielddalaš dásiin.
Goerehtimmien illedahkh edtjieh bïejesovvedh saemien gïelepolitihken våaroeminie gaajhkine daltesinie siebriedahkesne, goh staateles, regionaale jïh *gielddalaš daltesinie.
Ovttasbargošiehtadusat gielddaiguin ja fylkkagielddaiguin
Ektiebarkoelatjkoeh tjïeltigujmie jïh fylhketjïeltigujmie
Sámediggeráđđi lea guovvamánu dievasčoahkkima oktavuođas vuolláičállán individuála ovttasbargošiehtadusaid guovttegielatdoarjaga geavaheamis eanaš gielddaiguin ja fylkkagielddaiguin mat gullet sámegiela hálddašanguvlui.
Saemiedigkieraerie goevten lea dïevestjåanghkoen gaskesisnie *vuolláičállán individuelle ektiebarkoelatjkoej gööktengïelehdåarjoen pråvhkosne jeenjemes tjïeltigujmie jïh fylhketjïeltigujmie mah guvlieh saemiengïelen reeremedajvese.
Šiehtadus Norlándda fylkkasuohkaniin vuolláičállojuvvo dalán go dat lea meannuduvvon fylkkadikkis.
Latjkoe #Norlánda<np><top><sg><gen> fylhketjïeltine *vuolláičállojuvvo *dalán goh dïhte fylhkedigkesne gïetedallesovveme.
Dain lea sohppojuvvon movt ovttaskas gielddat ja fylkkagielddat sámegiela hálddašanguovllus galget ovdánahttit, nannet ja ovddidit sámegielaid.
Dejnie guktie #latjkedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><prfprc> oktegs tjïelth jïh fylhketjïelth saemiengïelen reeremedajvesne edtjieh evtiedidh, nænnoestidh jïh evtiedidh saemiengïelide.
Sámediggeráđđi lea lávga gulahallan gielddaiguin ja fylkkagielddaiguin ovttasbargošiehtadusaid sisdoalu ja hábmema birra.
Saemiedigkieraerie lea *lávga tjïeltigujmie jïh fylhketjïeltigujmie gaskestalleme ektiebarkoelatjkoej sisvegen jïh hammoen bïjre.
Ovttasbargošiehtadusat gustojit jagi 2012 rájes.
Ektiebarkoelatjkoeh davvoeh jaepien #2012<num><sem_year><sg><nom> raejeste.
Čoahkkin Álttá gielddain
Tjåanghkoem Áltán tjïeltine
Sámediggeráđđi Laila Susanne Vars ja Vibeke Larsen bokte deaivvadii Álttá gieldda bajásšaddan- ja kulturváldolávdegotti jođiheddjiin Guovdageainnus 29.3.2012.
Saemiedigkieraerie Laila Susanne Varsen jïh Vibeke Larsenen baaktoe gaavnesji Áltán tjïelten byjjenimmie- jïh kultuvreåejviemoenehtsen juhtiehtæjjine Kautokeinosne 29.3.2012.
Čoahkkin lei vuosttaš lávki ovttasbarggu oččodeamis Álttá gieldda ja Sámedikki gaskka, gos ságastuvvui oktasaš mihttomeriid ja áŋgiruššansurggiid birra Álttá gieldda ja Sámedikki gaskka.
Tjåanghkoe lij voestes sïlle ektiebarkoen åådtjedimmesne Áltán tjïelten jïh Saemiedigkien gaskemsh, sijjesne #gaskestalledh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> ektie ulmiej jïh barkoesuerkiej bïjre Áltán tjïelten jïh Saemiedigkien gaskemsh.
Álttá suohkan háliida ahte sámi giella ja kultuvra ovddiduvvošii positiivvalaččat Álttás, man geažil Sámediggeráđđi lea movtta.
Áltán tjïelte sæjhta ahte saemien gïele jïh kultuvre positijvelaakan/positïjvelaakan #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> Áltesne, man dïete Saemiedigkieraerie #bïevsterh<n><sg><gen> lea.
Sámediggeráđđi lea positiivvalaš viidáset ovttasbargui ja háliida buori gulahallama gielddain.
Saemiedigkieraerie lea positijve/positïjve vijrebe ektieborkese jïh sæjhta buerie gaskesadtemem tjïeltine.
Sámi giellaguovddážiid evalueren
Saemien gïelejarngide evalueerem
Norut Alta AS lea ožžon Sámedikkis bargun evalueret sámi giellaguovddážiid.
Noruten Altan AS/as Saemiedigkeste åådtjeme barkojne evalueeredh saemien gïelejarngide.
Evaluerenbargu lea álggahuvvon juovlamánus 2011 ja dál njukčamánus leat dieđut čohkkejuvvon ja raporta lea plánejuvvon gárvvistuvvot geassemánus 2012.
Vuarjasjimmiebarkoe goevesne aelkiehtovveme 2011:m jïh daelie njoktjesne daajroeh seeptjesovveme jïh reektehts #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> ruffesne illesovvedh 2012.
Raporteren EMRIP:ii
*Raporteren EMRIP:se
Sámediggi lea raporteren EMRIP:ii (The Expert Mechanism on the Rights of Indigenous peoples) sámegiela birra.
Saemiedigkie lea *raporteren EMRIP:se (T./t.h.e. *Expert *Mechanism *on t.h.e. *Rights *of In*digenous *peoples) saemiengïelen bïjre.
Min raporteremis leat mii bidjan guovddážii hástalusaid dan ektui go sámelága giellanjuolggadusat rihkkojuvvojit oktilaččat.
Mijjen *raporteremis leah mijjieh bïejeme jarngese haestemi dan muhteste goh saemienlaaken gïelenjoelkedassh meadtasuvvieh *oktilaččat.
Dat mearkkaša dan ahte ollu sámegielagat eai oaččo daid rivttiid mat sis leat.
Dïhte dam krööhkeste ahte jeenje saamastallijh eah åadtjoeh dejtie reaktojde mah daj leah.
Sámelága mielde lea fylkkamánni dán lágan áššiid váiddaorgána.
Saemienlaaken mietie lea fylhkemaennien daennie laakesne aamhtesidie klååkemeorgaanen.
Dát ii oro doaibmamin ulbmila mielde.
Ij daate årroeh juhtieminie ulmien mietie.
Fylkkamánni ii oaččo váidagiid, muhto mii lohkat ja gullat gal dákkár áššiid birra medias.
Ij fylhkemaennie åadtjoeh klååkemidie, mohte mijjieh jiehtebe jïh hågkh govlebe dagkeres aamhtesi bïjre meedijisnie.
Sámedikki oaivila mielde lea dárbu buoridit bearráigeahččan- ja váiddaortnega sámelága giellanjuolggadusaid várás.
Saemiedigkien aarvoen mietie lea daerpiesvoete bueriedidh vuartasjimmie- jïh klååkemeöörnegen saemienlaaken gïelenjoelkedassi muhteste.
Sámegielaid doaibmaplána
Saemiengïeli dahkoesoejkesje
Sámediggi ja Ođasmahttin-, hálddahus- ja girkodepartemeantta (OHG) leat hálddahusdásis čoahkkinasten ja geahčadan sámegielaid doaibmaplána bargguid stáhtusa.
Saemiedigkie jïh Orrestehteme-, reereme- jïh gærhkoedepartemeenten (*OHG) reeremedaltesisnie årrodh tjåanghkenim jïh vuajnam saemiengïeli dahkoesoejkesjen barkoej staatusem.
Čoahkkimis mii ságastalaimet maid doaibmaplána barggu proseassa, ja mii boahtit joatkit dáid ságastallamiiguin.
Tjåanghkosne mijjieh aaj soptsestallimh dahkoesoejkesjen barkoen prosessem, jïh mijjieh båetebe jåerhkedh daaj gaskestallemigujmie.
OHG sávaldaga mielde soabaiga Sámediggi ja OHG ahte mii eat válbme stáhtusrapportta ovdal maŋŋel geasseluomu.
*OHG sjaavnjoen mietie latjkajigan Saemiedigkie jïh *OHG mijjieh ibie *válbme staatusereektehtsen aarebi mænngan giesie-eejehtimmien.
Čoahkkimis muitalii OHG maid ahte sii dál vuoruhit barggu guorahallat sámelága giellanjuolggadusaid oaidnin dihte galget go ođastit daid.
Tjåanghkosne bïeljeli *OHG aaj dah daelie prijoriteradieh barkoem goerehtalledh saemienlaakem gïelenjoelkedassi vuejnieminie åvteste edtjieh goh orrestidh dejtie.
 Bargat dan ala ahte buoridit dihtomielalašvuođa giellageavaheamis
* dan nelnie Barkebe ahte bueriedibie voerkesvoetem gïeleåtnosne
Jahkečoahkkin Noereh!
Jaepietjåanghkoe #Noereh<np><sg><nom>!
Sámediggeráđđi lei mielde Noereh! jahkečoahkkimis Snoasas 2.- 4.3.2012 , man fáddán lei giella ja dan geavaheapmi.
Saemiedigkieraerie mietie lij #Noereh<np><sg><nom>! jaepietjåanghkosne Snåasesne 2.- 4.3.2012 , man aamhtesinie lij gïele jïh dan pråvhkoe.
Sáhkavuorustis ávžžuhii ráđđelahttu Ellinor M.
Lahtestimmesne heesti raerielïhtsege Ellinor #M<n><abbr><acc>
Jåma nuoraid buktit árvalusaid Sámedikki gielladieđáhussii.
Jåma noeri buektebe aajmojde Saemiedigkien gïelebïevnesasse.
Muitominta
*Muitominta
Go NSR Gunn Britt Retter bokte 2010:s ávžžuhii de sáddii Sámediggi reivve bokte ođđajagimánus 2011 Norges Báŋkui jearaldaga almmuhit Sámi ávvoseddela/mintta- muitomintta 2017.
Goh NSR:m Gunn Britt Retteren baaktoe 2010. jaepien heesti dellie seedti Saemiedigkie prievien baaktoe tsïengelisnie 2011:n Norgesne Baanghkese gyhtjelassen bæjjoehtidh Saepmiem *ávvoseddela/*mintta- *muitomintta 2017.
Ávvudan dihte sámi vuosttaš riikkačoahkkima 100- jagi beaivvi, mii lea guovvamánu 6. b. 2017.
Heevehteminie åvteste saemien voestes rïjhkentjåanghkoen #100<num><arab><cmp_splitr> jaepien biejjiem, mij goevten lea 6. b. 2017.
Norges Báŋku lea vástidan ahte eai almmut ávvoseddaliid, muhto muitominttaid.
Norgesne Baanghke vaestiedamme ahte eah bæjjohth *ávvoseddaliid, mohte *muitominttaid.
Ođđajagimánus 2012 sáddii Sámediggi muittuhusa ášši birra ja oaččui vástádussan ahte ášši dál lea sáddejuvvon Finánsadepartementii meannudeapmái.
Tsïengelisnie 2012:n seedti Saemiedigkie *muittuhusa aamhtesen bïjre jïh åadtjoeji vaestiedassine ahte aamhtese daelie seedtesovveme *Finánsadepartementii gïetedallemasse.
Sámediggeráđđi lea reivve bokte jearran maiddái Finánsadepartemeanttas man guhkás leat joavdan áššiin, muhto mii eat leat vuos ožžon dasa vástádusa.
Saemiedigkieraerie prievien baaktoe aaj gihtjeme *Finánsadepartemeanttas maam gåhkese aamhtesinie hïnneme, mohte ibie mijjieh voestegh dan åådtjeme vaestiedassem.
Gollegiella árvvoštallanjoavkku
Gulliegïele vierhtiedimmiedåehkiem
Sámediggeráđđi válljii guovvamánus Harald Gaski Norgga ovddasteaddjin davviriikkalaš sámi giellabálkkašumi árvvoštallanlávdegoddái čuovvovaš njeallje jahkái.
Saemiedigkieraerie goevtesne veelji Harald Gaski Nöörjen saadthalmetjinie noerhtelaanti saemien gïeleåasam vierhtiedimmiemoenehtsasse minngebe njieljiem jaapan.
, Gollegiella -giellabálkkašumi árvvoštallanlávdegotti bargun lea válljet Gollegiella -bálkkašumi vuoiti.
, Gulliegïele -gïeleåasan vierhtiedimmiemoenehtsen barkojne lea veeljedh Gulliegïele -åasan vitnije.
Lávdegottis leat oktiibuot vihtta lahtu.
Moenehtsen leah *oktiibuot vïjhte lïhtsegh.
Sámi parlamentáralaš ráđđi (SPR) nammada njeallje lahtu ja bálkkašumi mieđiheaddji riika ovtta lahtu juohke nuppi jagi.
Saemien parlamentarihkeles raerie (SPR) nammohte njieljiem lïhtsegh jïh åasan nårtoje rïjhken aktem lïhtsegen #fïerhte<prn><ind><attr> #mubpie<adj><ord><sg><ill><attr> jaepien.
Dát mearkkaša dan, ahte juohke Sámediggi nammada ovtta lahtu ja Ruošša beale sámesearvvit ovtta lahtu.
Daate dam krööhkeste, ahte #fïerhte<prn><ind><attr> Saemiedigkie nammohte aktem lïhtsegem jïh Russlaanten bielien saemiensiebrieh aktem lïhtsegen.
Sámediggeráđđi nammada Norgga lahtu ja árvala dan Sámi parlamentáralaš ráđđái.
Saemiedigkieraerie nammohte Nöörjen lïhtsegem jïh nååle dan Saepmien parlamentarihkeles raaran.
SPR stivra nammadii guovvamánu loahpas Gollegiella árvvoštallanlávdegoddái čuovvovaččaid: Harald Gaski, Sámediggi Norggas, Anna Morottaja, Sámediggi Suomas, Anna-Margith Påve, Sámediggi Ruoŧas ja Nina Nikolaevna Mironova, Ruošša bealde.
SPR:n ståvroe goevtem nammoehti minngiegietjesne Gulliegïele vierhtiedimmiemoenehtsasse #minngebe<adj><pl><gen>: Harald Gaskijjem, Saemiedigkie Nöörjesne, Anna Morottaja, Saemiedigkie Soemesne, Anna-Margith Påve, Saemiedigkie Sveerjesne jïh Nina *Nikolaevna Mironova, Russlaanten bieleste.
Gollegiella-giellabálkkašumi ulbmilin lea ovddidit ja seailluhit sámegiela Norggas, Ruoŧas, Suomas ja Ruoššas.
Gulliengïele-gïeleåasan ulmine lea evtiedidh jïh vaarjelidh saemiengïelem Nöörjesne, Sveerjesne, Soemesne jïh Russlaantesne.
Bálkkašupmi lea 100.000 Norgga ruvnnu.
Åasa lea 100.000 Nöörjh kråvnan.
Dan sáhttet oažžut dakkár ovttaskasolbmot, joavkkut, organisašuvnnat dahje ásahusat, mat leat áŋgiruššan sámegiela ovddidemiin.
Dam maehtieh åadtjodh dagkeres oktegsalmetjh, dåehkieh, organisasjovnh jallh institusjovnh, mah eadtjaldovveme saemiengïelen evtiedimmine.
Gollegiella-bálkkašupmi lea juhkkojuvvon juohke nuppi jagi 2004 rájes.
Gulliengïele-åasa #juekedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> #fïerhte<prn><ind><attr> #mubpie<adj><ord><sg><ill><attr> jaepien 2004 raejeste.
Bálkkašupmi juhkkojuvvo čuovvovaš geardde čakčat 2012 sámeministariid ja sámediggepresideanttaid oktasaš čoahkkimis árvvoštallanlávdegotti čálalaš ákkastallama vuođul.
Åasa jovkesåvva minngebe aejkien tjaktje 2012:n saemienministeri jïh saemiedigkiepresideenti ektie tjåanghkosne vierhtiedimmiemoenehtsen tjaaleldh dïejveldimmien dïere.
Siskkáldas giellabálvalusat
*Siskkáldas gïeledïenesjh
Sámediggeráđi hálddahus bargá beaivválaččat jorgalemiiguin ja lohká korrektuvrra, nu ahte gávdnojit dokumeanttat, sáhkavuorut ja preassadieđáhusat oktilaččat sihke sámegillii ja dárogillii.
Saemiedigkieraerien reereme biejjieladtje barka jarkoestimmiejgujmie jïh jeahta *korrektuvrra, nimhtie ahte gååvnesieh tjaatsegh, lahtestimmieh jïh *preassadieđáhusat *oktilaččat dovne saemiengïelese jïh daaroengïelese.
Sámediggi jorgala maiddái Sámedikki neahttasiidduid, mat gávdnojit mátta-, julev- ja davvisámegillii ja dárogillii.
Saemiedigkie aaj jarkoste Saemiedigkien nehtebielide, mah gååvnesieh *mátta-, luvlie- jïh noerhtesaemiengïelese jïh daaroengïelese.
Dát lea stuorra bargu vátna resurssaiguin ja áigemearit leat oanehaččat, mii dagaha ahte muhtumin sáhttá dat čuohcat bálvalusaid kvalitehtii.
Daate stoere barkoe madtege vierhtiejgujmie jïh tïjjemierieh åenehke, mij dorje ahte muvhtine maahta dïhte tsevtsedh dïenesji kvaliteetese.
Dasa lassin lávet oastit jorgalanbálvalusaid erenoamážit lávdegodde- ja dievasčoahkkimiid oktavuođas.
Dan lissine provhkebe jarkoestimmiedïenesjidie åestedh joekoenlaakan moenehtse- jïh dïevestjåanghkoej gaskesisnie.
 Váikkuhangaskaomiid aktiivvalaš geavaheami bokte ovdánahttit sámegiela geavaheami, ja earenoamážit deattuhit lullisámegiela ja máttasámegiela
* Dijpemetsavtshvierhtiej eadtjohke pråvhkoen baaktoe evtiedibie saemiengïelen pråvhkoem, jïh aave åarjelsaemiengïelem jïh åarjelsaemiengïelem tjïelkestehtebe
Giellaprošeaktaruđat
Gïeleprosjeektebeetnegh
Dán jagi lea biddjon 8 810 000 r giellaprošeavttaide 3.3.5 poasttas.
Daan jaepien byöjeme 8 810 000 #r<n><abbr><pl><nom> gïeleprosjeektide #3.3.5<num><arab><sg><ine><attr> påastesne.
Leat boahtán 80 ohcama mat oktiibuot leat ohcan doarjaga 15 371 967 r ovddas.
Båateme 80 ohtsemh mah *oktiibuot ohtseme dåarjoem 15 371 967:n #r<n><abbr><sg><gen> åvteste.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 8. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 8. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
 Bargat dan ala ahte bisuhit ja viidáseappot ovddidit dáláš arenaid, ja ásahit ođđa arenaid sámegiela várás  Bargat dan ala ahte buoridit dihtomielalašvuođa giellageavaheamis  Atnit ávkki boarrásiin resursan giellabarggus  Nannet, suodjalit ja buktit oidnosii sámegiela sámi báikenammabarggu bokte
* dan nelnie Barkebe ahte tjöödtjestehtebe jïh vijriehkåbpoe evtiedidh *dáláš sijjide, jïh tseegkieh orre sijjide saemiengïelen muhteste * Barkedh dan nelnie ahte bueriedidh voerkesvoetem gïeleåtnosne * Utnedh nåhtoem #båeries<adj><pl><ine> vierhtine gïelebarkosne * Nænnoestidh, vaarjelidh jïh vååjnesasse buektedh saemiengïelem saemien sijjienommebarkoen baaktoe
Dán áigodagas leat sámi báikenammakonsuleanttat earret eará addán rávvagiid nammaáššiide Davvisiidda gielddas ja Guovdageainnu suohkanis.
Daennie boelhkesne saemien sijjienommekonsuleenth gaskem jeatjah bïhkedimmide vadteme nommeaamhtesidie Noerhtesïjten tjïeltesne jïh Kautokeinon tjïeltesne.
Nammaáššiiguin bargojuvvo maiddái earret eará Mátta-Várjjaga, Harsta ja Narviikka suohkaniin.
Nommeaamhtesigujmie aaj barkesåvva gaskem jeatjah *Mátta-Várjjaten, *Harsta jïh Narviikan tjïeltine.
Rávvet sámi namaid čállinvuogi ektui.
Nihtetjistebe saemien nommide tjaelemevuekien muhteste.
Sámediggeráđđi lea hui duhtavaš go gielddat váldet sámi báikenamaid almmolaččat geavahussii.
Saemiedigkieraerie lea dan madtjele goh tjïelth ååktoeh saemien sijjienommide byjjeslaakan otnese.
Dát lea mielde oainnusmahttimin sámi báikenamaid.
Daate mietie lea *oainnusmahttimin saemien sijjienommi.
Beaivválaččat lávet mii rávvet journalisttaid, gielddaid ja earáid geat barget sámi báikenamaiguin movt geavahit sámi báikenamaid.
Biejjieladtje provhkebe mijjieh nihtetjistedh *journalisttaid, tjïeltide jïh jeatjabidie gïeh berkieh saemien sijjienommigujmie guktie nuhtjieh saemien sijjienommide.
Leat juohkán dieđuid mearriduvvon ja dohkkehuvvon čállinvugiid birra sierra báikenamaide.
Juakeme daajrojde nænnoestovveme jïh #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> tjaelemevuekiej bïjre sjïere sijjienommide.
Sámediggeráđđi lea nammadan ođđa davvisámegiela nammakonsuleantta, ja son lea Jonny Inge Nutti.
Saemiedigkieraerie nammoehtamme orre noerhtesaemiengïelen nommekonsuleentem, jïh dïhte lea Jonny In Nutti.
Sámediggeráđđi lea dál geargan digitaliseremis sámi báikenammabálvalusa kaseahttaarkiivva.
Saemiedigkieraerie daelie galhkeme *digitaliseremis saemien sijjienommedïenesjen *kaseahttaarkiivva.
Kaseahtat konverterejuvvojit digitála fiillaide.
*Kaseahtat *konverterejuvvojit digitaale fïjlide.
Bargojuvvo viidáseappot oažžut boares báberarkiivva digitaliserejuvvot.
vijriehkåbpoe Barkesåvva åadtjodh båeries paehperearkijvem *digitaliserejuvvot.
Dát leat buhttemeahttun duođaštus, ja kulturmuittut eai galggaše duššat.
Daah leah *buhttemeahttun jååhkesjimmie, jïh eah kultuvremojhtesh edtjh hïevenidh.
 Ovddidit sámi terminologiija ja dahkat dan olahahttin
* Evtiedibie saemien terminologijem jïh darjobe dan #hïnnedh<vblex><iv><der_caus><vblex><tv><der_nomag><n><ess>
Bargu sámi terminologiijain
#Barkedh<vblex><tv><imp><p1><du> saemien terminologijine
Beaivválaččat addit rávvagiid ja veahkehit jorgalemiiguin davvi-, julev- ja máttasámegillii ja bargat oktilaččat sierra terminologiijalisttaiguin.
Biejjieladtje bïhkedimmide vedtebe jïh jarkoestimmiejgujmie viehkiehtibie noerhte-, luvlie- jïh åarjelsaemiengïelese jïh barkebe *oktilaččat sjïere terminologijelæstoejgujmie.
Sámi giellalávdegotti máttasámegiela terminologiijajoavku lea geahčadan ja meannudan terminologiijalisttaid main leat máttasámegiela tearpmat servodatfágas, geografiijas ja eatnamiid namat.
Saemien gïelemoenehtsen åarjelsaemiengïelem terminologijedåehkie vuajneme jïh gïetedalleme terminologijelæstojde mejnie leah åarjelsaemiengïelen teermh ektievuekiefaagesne, geografijesne jïh eatnemi nommh.
Sámediggeráđi hálddahus lea addán rávvagiid Sámi giellalávdegotti davviriikkalaš terminologiijajovkui ovdal go terminologiijalisttat loahpalaččat rávvejuvvojit, ja mat meannuduvvojedje guovvamánus 2012.
Saemiedigkieraerien reereme bïhkedimmide vadteme Saepmien gïelemoenehtsen noerhtelaanti terminologijedåahkan aarebi goh terminologijelæstoeh minngiemassh #nihtetjistedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl>, jïh mah goevtesne gïetedallesovvin 2012.
Julevsámegiel sátnegirji
*Julevsámegiel baakoegærja
Sámediggeráđđi almmuhii julevsámegiel-dárogiel, dárogiel-julevsámegiel digitála sátnegirjji, julevsámi giellakonferánssas Johkamohkis guovvamánus 2012.
Saemiedigkieraerie bæjjoehti *julevsámegiel-dárogiel, *dárogiel-julevsámegiel digitaale baakoegærjam, julevsaemien gïelekonferaansesne Johkamohkkijjesne goevtesne 2012.
Sátnegirji lea Sámedikki máŋgga jagáš prošeakta maid Anders Kintel lea jođihan.
Baakoegærja lea Saemiedigkien gellien jaapetjen prosjeekte maam Anders Kintel öörneme.
Neahttasátnegirjji gávdná giellatekno.uit.no ruovttusiidduin, ja dat lea gaskaboddasaš veršuvdna nu ahte giellageavaheddjiin lea vejolašvuohta buktit árvalusaid ja/dahje dievasmahttit dan.
Gaskeviermiebaakoegærjam gaavna *giellatekno.*uit.#n<n><abbr><sg><gen>o. hïejmebieline, jïh dïhte lea *gaskaboddasaš *veršuvdna nimhtie ahte gïeleutniji lea nuepie buektedh aajmojde jïh/jallh *dievasmahttit dam.
Dán kvalitehta sihkkarastima áigodaga maŋŋá lea áigumuš ráhkadit eanet geavaheaddji oiddolaš digitála veršuvnna ja dat galgá almmuhuvvot maiddái girjin.
Daan kvaliteeten gorredimmien boelhken mænngan lea aajkoe darjodh jeenje nuhtjijem *oiddolaš digitaales *veršuvnna jïh dïhte edtja aaj bæjjoehtovvedh gærjine.
 Beavttálmahttit terminologiijabarggu
* *Beavttálmahttit terminologijebarkoem
Kultuvra
Kultuvre
Máŋggabealat kultureallin nanne sámi gullevašvuođa ja identitehta, ja váikkuha ealli báikegottiid.
Gelliesåarhts kultuvrestujmie nænnoste saemien ektiedimmiem jïh identiteetem, jïh dijpie dyjre/dyre sijjiegedtide.
Mihttomearri
Ulmie
 Ealli ja máŋggabealat sámi dáidda- ja kulturealli
* Jielije jïh gelliesåarhts saemien tjeahpoe- jïh kultuvredyjre/kultuvredyre
Oassemihttomearit
Boelhkeulmieh
 Aktiivvalaš sámi deaivvadanbáikkit, kulturásahusat ja musea alla fágalaš dásiin  Máŋggalágan sámi dáiddalaš ja kultuvrralaš ovdanbuktimat dahkkojuvvojit oainnusin servodagas
* Eadtjohke saemien gaavnedimmiesijjieh, kultuvreinstitusjovnh jïh museumen jolle faageles daltesinie * Gelliesåarhts saemiem *dáiddalaš jïh kulturelle åvtese buektemh dorjesuvvieh *oainnusin siebriedahkesne
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 9. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 9. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
 Máŋggabealat valáštallandoaimmat sámi álbmogii  Viiddes kulturdoaibmafálaldat sámi mánáide ja nuoraide  Buorre girjerádjofálaldat sámi geavaheddjiide
* Gelliesåarhts *valáštallandoaimmat saemien aalmogasse * Vijries kultuvredarjomefaalenasse saemien maanide jïh noeride * Buerie gærjagåetiefaalenasse saemien nuhtjijidie
Strategiijat
Strategijh
 Gulahallama bokte báikkálaš, regionála ja guovddáš eiseválddiiguin ja earáiguin nannet sámi kulturovddideami rámmaeavttuid
* Gaskesadtemen baaktoe voenges, regionaale jïh voernges åejvieladtjigujmie jïh jeatjebigujmie nænnoestibie saemien kultuvreevtiedimmien mieriekrïevemidie
Hálddahuslaš oktavuohtačoahkkin Kulturdepartemeanttain
Reerije *oktavuohtačoahkkin Kulturdepartemeentine
13.2.2012 lei Oslos hálddahuslaš oktavuođačoahkkin Kulturdepartemeanttain, mii dollojuvvo guktii jagis.
13.2.2012 Oslovisnie lij reerije gaskesentjåanghkoe Kulturdepartemeentine, mij göökth #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> jaepesne.
Áššit mat ledje čoahkkimis ledje earret eará diehtojuohkin proseassaid birra mat leat jođus ja bohtet kultursuorggis, nugo stuorradiggedieđáhus visuála dáidaga birra ja kultur- ja ealáhusdoaibmaplána, jagi 2013 bušeahttadárbbut ja sierra huksenáššiid stáhtus.
Aamhtesh mah tjåanghkosne lin gaskem jeatjah lin bïevnesen prosessi bïjre mah leah *jođus jïh kultuvresuerkeste båetieh, goh stoerredigkiebïevnese *visuála tjeahpoen bïjre jïh kultuvre- jïh jielemedahkoesoejkesje, jaepien #2013<num><sem_year><sg><nom> budsjehtedaerpiesvoeth/budsjettdaerpiesvoeth jïh sjïere tseegkemeaamhtesi staatuse.
Sámedikki jearaldahkii čilgii Kulturdepartemeanta stáhtadoarjaga birra ođđadáru lágádussii Det norske samlaget.
Saemiedigkien gyhtjelassese boejhkeli Kulturdepartemeente staatedåarjoen bïjre orredaaroengïelen bertemasse Dïhte #n<n><abbr><sg><acc>*orske *samlaget.
Det norske samlaget oažžu 2012:s njuolgadoarjaga stáhtabušeahta bokte birrasii 14 miljon ru.
Dïhte n.*orske *samlaget åådtje 2012. jaepien rïektedåarjoen staatebudsjehten baaktoe byjresasse 14:n millijovne *ru.
Dán bušeahta siskkobealde galgá Samlaget nannet ođđadáru giela, girjjálašvuođa ja kultuvrra dan bokte ahte almmuha girjjiid ja artihkkaliid ođđadárogillii.
Daan budsjehten sisnjelen edtja *Samlaget nænnoestidh orredaaroengïelen gïelem, litteratuvren jïh kultuvren dan baaktoe ahte bæjjohte gærjide jïh artihkelidie orredaaroengïelese.
Kulturdepartemeanta bidjá vuođđun ahte Samlaget ieš háhka saji buvttadusdoarjagii ođđadárogielat girjjálašvuhtii iežas bušeahta siskkobealde, ja dat ii de sáhte ohcat buvttadusdoarjaga dasa Norgga kulturráđi doarjjaortnegiin.
Kulturdepartemeente beaja våaroeminie ahte *Samlaget jïjtje *háhka sijjien *buvttadusdoarjagii orredaaroengïelh litteratuvrese jïjtjse budsjehten sisnjelen, jïh ij dïhte dellie #maehtedh<vblex><tv><imp><p2><sg> ohtsedh *buvttadusdoarjaga dan Nöörjen kultuvreraerien dåarjoeöörnegine.
Hálddahuslaš čoahkkin Norgga kulturráđiin
Reerije tjåanghkoem Nöörjen kultuvreraerine
Sámedikkis lea leamaš hálddahuslaš čoahkkin Norgga kulturráđiin.
Saemiedigkien orreme reerije tjåanghkoem Nöörjen kultuvreraerine.
Dán čoahkkima ulbmilin lei lonuhallat dieđuid, ja mainna lágiin galggašii oažžut lávgadeappo ovttasbarggu váikkuhangaskaomiid oktavuođas.
Daan tjåanghkoen ulmine lij #låtnodh<vblex><tv><der_alla><vblex><inf> daajrojde, jïh mejnie vuekine edtja åadtjodh *lávgadeappo ektiebarkoen dïedtetsavtshvierhtide gaskesistie.
Dasto čilgiimet ahte lea dárbu doallat fásta čoahkkimiid Sámedikki ja Norgga kulturráđi gaskka hálddahuslaš dásis.
Dehtie minngede boejhkelimh ahte lea daerpiesvoete #steeredh<vblex><iv><inf> vihties tjåanghkojde Saemiedigkien jïh Nöörjen kultuvreraerien gaskemsh reerije daltesisnie.
Eará fáttát maid birra ságastuvvui ledje earret eará barggu konvenšuvnna ávnnaskeahtes kulturárbbi implementerema guorahallan, čilgehus kulturráđi stuorradiggedieđáhusa 10 (2011-2012) “Kultur, inkludering og deltaking, nettverket for samiske museer m.v.” čuovvoleami birra.
Jeatjah aamhtesh mej bïjre #gaskestalledh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> gaskem jeatjah lin barkoen konvensjovnen @→N> kultuvreaerpiem *implementerema goerehtalleme, tjïelkestimmie kultuvreraerien stoerredigkiebïevnesen 10 (2011-2012) “*Kultur, *inkludering *og *deltaking, *nettverket *for *samiske *museer #m<n><abbr><gen>#v<n><abbr><gen>” dåeriedimmien bïjre.
Sámi museat
Saemien museumh
Vegar Trasti lea nammaduvvon fásta stivralahttun, ja Karina Mathisen fas persovnnalaš várrelahttun, Deanu ja Várjjaga museasiidii áigodahkii 2012- 015.
Vegar Trasti nammoehtovveme vihties ståvroelïhtseginie, jïh Karina Mathisen viht persovneles hiehtievuerine, Deatnun jïh Várjjaten museumesïjtese boelhkese 2012- 015.
Sámedikki kulturdieđáhus
Saemiedigkien kultuvrebïevnese
Sámediggi lea ráhkadišgoahtán kulturdieđáhusa.
Saemiedigkie kultuvrebïevnesem darjoegåateme.
Dieđáhus lea guovtti oasis, nubbi oassi válddaha diehtovuođu ja mas dálá dilli čilgejuvvo, ja nuppis fas guorahallojuvvojit ovdáneapmi ja guhkes áiggi mihttomearit, strategiijat ja áŋgiruššansuorggit boahtteáiggi kulturpolitihka ektui.
Bïevnese lea gööktene boelhkesne, mubpie boelhke #daatavåarome<n><sg><acc> buerkeste jïh mesnie daaletje tsiehkie #boejhkelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>, jïh mubpesne viht goerehtallesuvvieh evtiedimmie jïh guhkies tïjjem ulmieh, strategijh jïh barkoesuerkieh båetijen aejkien kultuvrepolitihken muhteste.
Dieđáhusbarggu oktavuođas lágiduvvojit cealkámuščoahkkimat.
Bïevnesebarkoen gaskesisnie #öörnedehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><cmp_sgnom><cmp>tjåanghkoeh.
Stuorámus deaivvadansadji gos sáhttá buktit cealkámušaid šaddá leat Dáiddárkonferánsa mii dollojuvvo sámediggeviesus Kárášjogas 11.9-12.9.2012.
Stoeremes gaavnesjimmiesijjie sijjesne maahta #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><acc> buektedh sjædta årrodh Tjiehpijekonferaanse mij saemiedigkiegåetesne #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> Karasjohkesne 11.9-12.9.2012.
Sámedikki kulturdieđáhus ovddiduvvo dievasčoahkkimii cuoŋománus 2013.
Saemiedigkien kultuvrebïevnese dïevestjåånghkese #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> voerhtjesne 2013.
Nuoraidpolitihkka/Sámedikki nuoraidpolitihkalaš lávdegoddi (SNPL)
Noeripolitihke/Saemiedigkien *nuoraidpolitihkalaš moenehtse (SNPL)
Sámedikki nuoraidpolitihkalaš lávdegoddi (SNPL) lea dieđáhusáigodagas doallan guokte čoahkkima ja lea čuvvon osiid dievasčoahkkimis gávccát vahkus.
Saemiedigkien *nuoraidpolitihkalaš moenehtse (SNPL) #bïevnese<n><cmp_sgnom><cmp> boelhkesne #steeredh<vblex><iv><prfprc> gööktem tjåanghkoeh jïh dåeriedamme boelhkide dïevestjåanghkosne gaaktsede våhkosne.
SNPL lea váldán ovdan čoahkkimis Mánáidáittardeddjiin 28.2.2012, mii dollojuvvo juohke jagi, áššiid earret eará ságastallama gielddaid laktima birra sámegiela hálddašanguvlui, go oahppit heitet sámegieloahpahusas, diehtodási birra mánáid ja nuoraid gaskkas sámi áššiid birra ja skuvllaid heaittihemiid birra sámi guovlluin.
SNPL fraamme ååkteme tjåanghkosne Maanajvaaksjovmeorgaanine 28.2.2012:m, mij #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> #fïerhte<prn><ind><attr> jaepieh, aamhtesi gaskem jeatjah gaskestallemem tjïelti *laktima bïjre saemiengïelen reeremedajvese, goh learohkh saemienööhpehtimmesne galhkah, daajroedaltesen bïjre maanaj jïh noeri gaskesne saemien aamhtesi bïjre jïh skuvli illemi bïjre saemien dajvine.
SNPL lea searvan nuoraidorganisašuvnna Noereh! jahkečoahkkimii, ja Rokkan nammasaš konferánsii Narviikkas, gos fáddán lei earret eará vásihusat geahččalanortnegis mii guoská 16 jahkásaččaid jienastanvuoigatvuhtii.
SNPL noeriorganisasjovnem #meatan<adv><prfprc> #Noereh<np><sg><gen>! jaepietjåanghkose, jïh Rokkine *nammasaš konferaansese Narviikesne, sijjesne aamhtesinie gaskem jeatjah lij dååjrehtsh pryövenasseöörnegisnie mij dæjpa 16:n #jaapetje<adj><pl><gen> gïelevedtemereaktese.
Áike Niillas Selfors lea válljejuvvon SNPL nubbinjođiheaddjin.
Áike Niillas Selfors lea veeljesovveme SNPL mubpieåvtehkine.
SNPL lei mielde lágideamen konferánssas Digitála ránnjá áhkut Romssas 22.-23.03.12, ja lea searvan konferánssa beaivválaš rasismma birra ráhkkanemiide ja čađaheapmái.
SNPL lij mietie konferaansesne öörnedehtieminie Digitaale graannam aahkah Romsesne 22.-23.03.12:m, jïh #meatan<adv><prfprc> konferaansen fïerhtenbeajjetje tjïertediblemen bïjre ryöjredimmide jïh tjïrrehtæmman.
Politihkalaš ráđđeaddi Johan Vasara doalai sáhkavuoru konferánssas.
Politihkeles raeriestæjja Johan Vasara lahtestimmiem #steeredh<vblex><iv><indic><pret><p3><sg> konferaansesne.
Sáhkavuorustis deattuhii Vasara ahte lea dohkketmeahttun go sámit givssiduvvojit ja vealahuvvojit sin etnihkalaš duogáža geažil.
Lahtestimmesne tjïelkestehti Vasara ahte lea @←SPRED> goh saemieh njåvtasuvvieh jïh nållasuvvieh daj *etnihkalaš duekien dïete.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 10. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 10. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Eará áššit maid birra hálai ledje sámegiela hálddašanguovlu, maid mearkkaša Nállevealahankonvenšuvdna (CERD) Norgii, ja Sámedikki čuovvoleapmi daid mearkkašumiid ektui maid stáhta lea ožžon nállevealaheami ektui, Mánáidkonvenšuvdna ja mediat ja mediaid oppalaš rolla áššiid ektui nugo minoritehtat, ođđaset dutkan dearvvašvuođa ja vealaheami oktavuođas, sámi demográfalaš beliid rievdan mat hástalit sihke Sámedikki ja gávpotgielddaid váldit ovddasvástádusa laski gávpotsámi álbmogis.
Jeatjah aamhtesh mej bïjre håali lin saemiengïelen reeremedajve, maam krööhkeste Maadtoejoekehtsgïetedimmiekonvensjovne (*CERD) Nöörjese, jïh Saemiedigkien dåeriedimmie daj mïerhkesjimmiej muhteste maam staate lea åådtjeme maadtoejoekehtsgïetedimmien muhteste, Maanajkonvensjovne jïh meedijh jïh meediji *oppalaš råållan aamhtesi muhteste goh *minoritehtat, orrebe goerehtamme healsoem jïh joekehtsgïetedimmiem gaskesisnie, saemien *demográfalaš bielide jorkestovveme mah haestieh dovne Saemiedigkiem jïh staaretjïeltide ååktedh dïedtem *laski staaresaemien aalmogisnie.
Sámedikki presideanta Egil Olli doalai sáhkavuoru gonagaslaš allavuođa Monaco Prinsa Albert II árktalaš semináras "Arctic change, indigenous youth and future opportunities" , 27.03.12.
Saemiedigkien presideente Egil Olli #steeredh<vblex><iv><indic><pret><p3><sg> lahtestimmien *gonagaslaš jollevoetem Monaco Prinsem IJ Albert arktihken seminaaresne "Arctic *change, im*digenous *youth *and *future *opportunities" , 27.03.12.
Guovdageainnus.
Kautokeinosne.
Olli fokuserii dálkkádatrievdamiid čuvvosiid Árktisa álgoálbmogiidda, ja man deaŧalaš lea go nuorat áŋgiruššet dálkkádat- ja birasáššiiguin ja iežaset boahtteáiggi ektui davvin, ja ahte lea deaŧalaš searvvahit nuoraid ja addit sidjiide váikkuhanfámu ja válddi ieža ovddidit davviguovlluid.
Hïnneden/Hïnnijidien *fokuserii *dálkkádatrievdamiid *čuvvosiid Árktisen aalkoeåålmegidie, jïh man vihkele lea goh noerh eadtjalduvvieh *dálkkádat- jïh byjreseaamhtesigujmie jïh jïjtjsh båetijen aejkien muhteste noerhtene, jïh ahte vihkele meatan noeride jïh vedtedh dejtie soptsestimmiem jïh ååkten jïjtjh evtiedidh noerhtedajvide.
 Árjjalaš váikkuhangaskaomiid geavaheami bokte váikkuhit sámi dáidda- ja kultureallima bisuheami ja viidáset ovddideami
* Eadtjohke dïedtetsavtshvierhtiej pråvhkoen baaktoe dijpebe saemien tjeahpoe- jïh kultuvrestujmien tjöödtjestehtemem jïh vijrebe evtiedimmiem
Davviriikkaid ráđi árvvoštallanlávdegoddi nominerii Rawdna Carita Eira girjji “Ruohta muzetbeallji ruohta” kandidáhtan sámi giellaguovllus oažžut Davviriikkaid ráđi girjjálašvuođa bálkkašumi 2012.
Noerhtelaanti raerien vierhtiedimmiemoenehtse *nominerii #Rawdna<np><ant><f><attr> Carita Eira gærjan “Hajken *muzetbeallji hajken” kandidaatine saemien gïeledajvesne åadtjobe Noerhtelaanti raerien litteratuvren åasam 2012.
Bálkkašupmi 2012:s addojuvvui norgalaš girječállái Merethe Lindstrøm.
Åasa 2012. jaepien #daaroe<n><sg><gen><attr> tjaeliejasse vadtasovvi Merethe Lindstrøm.
 Váikkuhit sámi mediafálaldaga nannema buot sámi giellajoavkkuid várás.
* Dijpebe saemien meedijefaalenassen nænnoestimmien gaajhken saemien gïeledåehkiej muhteste.
 Bargat sámi valáštallama viidodaga sihkkarastimiin
* Barkebe saemien *valáštallama goelpeneståaroen gorredimmine
Arctic Winter Games (AWG)
Arcticen Winteren Games (*AWG)
Sámedikki presideanta Egil Olli ovddastii Sámi parlamentáralaš ráđi dán jagáš Arctic Winter Games doaluin Canádas njukčamánu 4.-10.
Saemiedigkien presideente Egil Olli *ovddastii Saepmien parlamentarihkeles raerien daan jaapetjen Arcticen Winteren Gamesen arrangemeentesne #Kanáda<np><top><sg><ine> njoktjen 4.-10.
beivviid Whitehorse nammasaš gávpogis.
biejjiej Whitehorsen *nammasaš staaresne.
Olli lei geahččamin sámi nuoraid gilvvuid oktavuođas ja kulturlávddis, ja deaivvadii doaluid ja First Nations i Yukonregionen ovddasteddjiiguin.
Olli lij gïehtjedeminie saemien noeride gaahtjemi gaskesisnie jïh *kulturlávddis, jïh gaavnesji arrangemeenten jïh *First Nations i. *Yukonregionen saadthalmetjigujmie.
Sullii 2000 oasseváldi ja jođiheaddji serve, ja gilvu lei ollu valáštallansurggiin, ja kulturprográmma lei gelddolaš.
Medtie 2000:n mealtan jïh juhtiehtæjjan meatan, jïh gaahtjeme lij jeenje *valáštallansurggiin, jïh kultuvreprogramme lij gieltege.
Sámi 24 čuoigi ja okta nieiddaid spábbačiekčanjoavku ja guokte nuorra juoigi ožžo vejolašvuođa searvat stuorra riikkaidgaskasaš valáštallandoaluide ja besse čájehit kultuvrraset ollu gehččiide positiivvalaš vuogi mielde.
Saemien 24:m tjoejkijh jïh akte nïejti raavratjïektjemedåehkie jïh gööktem noere joejkijh åadtjoejin nuepiem meatan stoere gaskenasjonaales *valáštallandoaluide jïh bïesin kultuvrem vuesiehtidh jeenje vuartasjæjjide positijve/positïjve vuekien mietie.
Šáhkka Romsa 2014
*Šáhkka Romsa 2014
Sámediggeráđđi deaivvadii 23.3.2012 Šáhkka Romsa 2014 doaluid ovddasteddjiiguin, šáhkka olympia gilvvut masa oassálastit ledje boahtán 160 našuvnnas.
Saemiedigkieraerie gaavnesji 23.3.2012 *Šáhkka Romsa 2014 arrangemeenten saadthalmetjigujmie, *šáhkka *olympia gaahtjemh mïsse mealtan båateme #160<num><arab><sg><ela><attr> nasjovneste.
Ráđđái čilgejuvvui doaluid birra, ja lágideaddjit háliidedje Sámedikki mielde doaluid lágideaddjin.
Raaran arrangemeenten bïjre #boejhkelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg>, jïh öörnedehtijh Saemiedigkien mietie sïjhtin arrangemeentem öörnedehtiejinie.
Ráđđi lei positiivvalaš dasa, ja oaidná ahte dát lea buorre vejolašvuohta profileret sámi kultuvrra viidát.
Raerie lij positijve/positïjve dan, jïh vuajna daate lea buerie nuepie *profileret saemien kultuvren vijrieslaakan.
 Sámedikki ja fylkkagielddaid gaskasaš ovttasbargošiehtadus bokte vel eanet geatnegahttit ovttas ovddidit sámi dáidda- ja kultureallima
* Saemiedigkien jïh fylhketjïelti gasngesadtje ektiebarkoelatjkoe annje gåaskoejin jeenje *geatnegahttit ektesne evtiedidh saemien tjeahpoe- jïh kultuvrestujmiem
Seminára sámi festiválaiguin
Seminaaren saemien festivaaligujmie
Sámediggi lea searvan seminárii sámi festiválaiguin mii dollojuvvui Olmmáivákkis.
Saemiedigkie seminaarese #meatan<adv><prfprc> saemien festivaaligujmie mij Olmmáivággijjesne #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg>.
Seminára ulbmilin lei háhkat gulahallanarena ja oktasaš lanja Sámedikki ja sámi festiválaid gaskka.
Seminaaren ulmine lij skååffedh gaskesadtemesijjiem jïh ektie tjïehtjelem Saemiedigkien jïh saemien festivaali gaskemsh.
Politihkalaš ráđđeaddi doalai sáhkavuoru seminára oktavuođas.
Politihkeles raeriestæjja lahtestimmiem #steeredh<vblex><iv><indic><pret><p3><sg> seminaaren gaskesisnie.
Fáddán ledje earret eará ahte makkár rolla Sámedikkis galggašii leat sámi festiválaid oktavuođas, ja makkár rolla sámi festiválain galggašii lea sámi servodagas boahtteáiggis.
Aamhtesinie gaskem jeatjah lin ahte magkeres råålla Saemiedigkien edtja årrodh saemien festivaali gaskesisnie, jïh magkeres råållam saemien festivaaline edtja lea saemien siebriedahkesne #båetije aejkie<n><sg><ine>.
 Dáiddáršiehtadusa bokte láhčit dili sámi dáidaga dahkamii ja gaskkusteapmái  Čuovvolit sámi ásahusovddideami dieđáhusa vuoruhuvvon doaibmabijuid
* Tjiehpijelatjkoen baaktoe laetjebe tsiehkiem saemien tjeahpoen darjoemasse jïh deanahtæmman * Dåeriedibie saemien institusjovneevtiedimmien bïevnesen #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> råajvarimmide
Čoahkkin Sámedikki ja Oslo gieldda gaskka 6.3.2012
Tjåanghkoem Saemiedigkien jïh Osloven tjïelten gaskemsh 6.3.2012
Várrepresideanta Laila Susanne Vars čilgii Oslo Sámi viesu dili birra, ja čujuhii ahte Sámi viessu sáddii čakčamánus 2011 bovdejumi Sámediggái, Oslo gildii, Akershus fylkkagildii searvat Vuođđudusa Sámi viessu vuođđudeaddjin.
Mubpieåvtehke Laila Susanne Vars boejhkeli Oslove Saepmien gåetiem tsiehkien bïjre, jïh tjaatsesti ahte Saepmien gåetie skïeredisnie seedti #2011<num><arab><sg><ill><attr> *bovdejumi Saemiedægkan, Osloven tjïeltese, Akershusen fylhketjïeltese meatan *Vuođđudusa Saepmien gåetie tseegkijinie.
Oslo gielda lei positiivvalaš sámi deaivvadanbáikki oažžut oaivegávpogii, gos sáhttá doallat sierralágan kultuvrralaš doaimmaid ja stuorát doaluid.
Osloven tjïelte lij positijve/positïjve saemien gaavnedimmiesijjiem åejjiestaarese åadtjodh, sijjesne maahta #steeredh<vblex><iv><inf> #sjïere<adj><cmp_attr><der_lágan><adj><attr> kulturelle darjoemidie jïh stoerebe arrangemeentem.
Oslo gielda muitalii ahte addet doarjaga doibmii ja dain ii leat makkárge plána rievdadit dan.
Osloven tjïelte bïeljeli ahte vedtih dåarjoem darjoemasse jïh dejnie ij leah naan soejkesje jarkestidh dam.
Dasto čilgii gielda viidáseappot ahte sii leat dieđihan searvái ahte eai sáhte searvat vuođđudusa vuođđudeapmái.
Dehtie minngede boejhkeli tjïelte vijriehkåbpoe dah seabran bïeljelamme ahte eah maehtieh meatan *vuođđudusa tseegkemasse.
Čoahkkimis sohppojuvvui ahte Sámediggi ja Oslo gielda deaivvadit guktii jagis ságastallan sámiid dárbbuid birra Oslos.
Tjåanghkosne #latjkedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> ahte Saemiedigkie jïh Osloven tjïelte göökth gaavnesjidh jaepesne gaskestallemen saemiej daerpiesvoeti bïjre Oslovisnie.
Čoahkkin Duoddara Ráfein
Tjåanghkoe *Duoddara *Ráfein
Hálddahus deaivvadii Duoddara Ráfe/Bihtánsámi viesu stivrrain Báidáris 22.2.2012 Saltstraumenis.
Reereme gaavnesji *Duoddara *Ráfe/Pijtesaemien gåetien ståvrojne Báidárisnie #22.2.2012<adj><ord><attr><attr> jaepien Saltstraumenisnie.
Čoahkkimis čilgejuvvui Sámediggeráđi sámi ásahusdieđáhusa birra.
Tjåanghkosne #boejhkelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> Saemiedigkieraerien saemien institusjovnebïevnesen bïjre.
Guovddážis ledje bajimuš mihttomearit mat Sámedikkis leat sámi ásahusaid ovddideami ektui, vuođđu ovddideapmái, stáhtus, hástalusat ja doaibmabijut ja vuoruheamit, erenoamážit sámi kulturviesuid ektui.
Jarngesne lin bijjemes ulmieh mah Saemiedigkien leah saemien institusjovni evtiedimmien muhteste, våarome evtiedæmman, staatuse, haestemh jïh råajvarimmieh jïh prijoriteradimmieh, joekoenlaakan saemien kultuvregåetiej muhteste.
 Váikkuhit buori kulturovddideami nuortasámi servodagas  Ovttas bargat Norgga girkuin ja eará oskuservodagaiguin
* Dijpedh bueriem kultuvreevtiedimmiem luvliesaemien siebriedahkesne * Ektesne barkedh Nöörjen gærhkojne jïh jeatjah jaahkoesiebriedahkigujmie
Sámi girkoráđi nammadeapmi
Saemien gærhkoeraerien nammoehtimmie
Sámediggeráđđi lea nammadan lahtuid ja várrelahtuid Sámi girkoráđđái.
Saemiedigkieraerie lïhtsegidie jïh hiehtievueride nammoehtamme Saepmien gærhkoeraaran.
Jovna Zacharias Dunfjell, Snoasas lea nammaduvvon lahttun ja Elin Sabbasen, Deanus lea nammaduvvon várrelahttun Sámi girkoráđđái áigodahkii cuoŋománus 2012 cuoŋománnui 2016.
Jovna *Zacharias Dunfjell, Snåasesne nammoehtovveme lïhtseginie jïh Elin Sabbasen, Deatnusne nammoehtovveme hiehtievuerine Saepmien gærhkoeraaran boelhkese voerhtjesne #2012<num><arab><sg><ill><attr> voerhtjese 2016.
 Váikkuhit positiiva kulturovddideami lullisámi servodagas
* Dijpebe *positiiva kultuvreevtiedimmien åarjelsaemien siebriedahkesne
Máhtolašvuohta
*Máhtolašvuohta
Sámi servodaga ovddideami ja nannema vuođđun lea máhtolašvuohta ja gelbbolašvuohta.
Saemien siebriedahken evtiedimmien jïh nænnoestimmien våaroeminie lea *máhtolašvuohta jïh maahtaldahke.
Váldomihttomearri
Åejvieulmiemierie
 Sámi álbmogis lea máhtolašvuohta, gelbbolašvuohta ja gálggat mat dárbbašuvvojit sámi servodaga ovddideamis.
* Saepmien aalmogen lea *máhtolašvuohta, maahtaldahke jïh edtjh mah #daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> saemien siebriedahken evtiedimmesne.
Oassemihttomearri
Boelhkeulmie
 Sámi mánáin ja nuorain lea nana sámi identitehta ja oktavuohta sámi gillii, kultuvrii ja servodateallimii.
* Saepmien maanaj jïh noeri lea nænnoes saemien identiteete jïh gaskese saemien gïelese, kultuvrese jïh siebriedahkejielemasse.
 Sámi álbmogis lea duohta vuoigatvuohta kvalitatiivalaččat buori oahpahussii sámegielas ja sámegillii  Alit oahpus ja dutkamis fuolahuvvo álohii sámi perspektiiva
* Saepmien aalmogen lea saetnies reakta *kvalitatiivalaččat buerie ööhpehtæmman saemiengïelesne jïh saemiengïelese * Alijjh learosne jïh dotkemisnie hoksesåvva *álohii saemien perspektijve
Strategiijat
Strategijh
 Gulahallama bokte guovddáš, regionála ja báikkálaš eiseválddiiguin ja eará guoskevaš aktevrraiguin sihkkarastit buriid rámmaeavttuid sámi mánáidgárddiid, vuođđooahpahusa, alit oahpu ja dutkama várás
* Gaskesadtemen baaktoe voernges, regionaale jïh voenges åejvieladtjigujmie jïh jeatjah sjyöhtehke aktöörigujmie gorredibie buerie mieriekrïevemidie saemien maanagïerti, maadthööhpehtimmien, jollebe learoen jïh dotkemen muhteste
Oahppanstrategiija – joatkkaoahpahusa čielggadeapmi Finnmárkkus
Lïeremestrategijen – jåarhkeööhpehtimmien salkehtimmie Finnmaarhkesne
Sámediggeráđđi lea sádden gulaskuddancealkámuša Finnmárkku fylkasuohkana čielggadeapmái Finnmárkku joatkkaoahpahusa birra, ja ávžžuhii Finnmárkku fylkasuohkana bisuhit dálá skuvlastruktuvrra.
Saemiedigkieraerie seedteme *gulaskuddancealkámuša Finnmaarhken fylhketjïeltem salkehtæmman Finnmaarhken jåarhkeööhpehtimmien bïjre, jïh heesti Finnmaarhken fylhketjïeltem tjöödtjestehtedh daaletje skuvlestruktuvrem.
Deanu joatkkaskuvllas lea sierra dilli, ja dat ferte bisuhuvvot.
Deatnun jåarhkeskuvlen lea sjïere tsiehkie, jïh dïhte tjuara #tjöödtjestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>.
Dasto čáliimet gulaskuddancealkámuššii ahte sámi giela, kultuvrra, ealáhusdoaimmaheami ja servodateallima vuhtiiváldin leat dehálaš eavttut Finnmárkku joatkkaoahpahusa organiseremis, ja ahte Finnmárkku fylkasuohkana boahttevaš skuvlastruktuvra ferte čalmmustahttit mot fylka goziha iežas geatnegasvuođa fállat joatkkaoahpahusa mii vuhtiiváldá sámi giela, kultuvrra, ealáhusaid ja servodateallima.
Dehtie minngede tjeelimh *gulaskuddancealkámuššii ahte saemien gïelen, kultuvren, #jieleme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><sg><gen> jïh siebriedahkejielemen seatadimmien leah vihkeles moenemetsiehkieh Finnmaarhken jåarhkeööhpehtimmien öörnemisnie, jïh ahte Finnmaarhken fylhketjïelten båetije skuvlestruktuvre tjuara nåtsh tjelmiestehtedh fylhke geehtie jïjtjse dïedtem faaledh jåarhkeööhpehtimmiem mij seatede saemien gïelem, kultuvrem, jieliemidie jïh siebriedahkejielemem.
Sámediggeráđđi ávžžuhii fylkasuohkana láhčit dili nu ahte eambbogat čađahit oahpu ja unnibut heitet.
Saemiedigkieraerie heesti fylhketjïeltem laetjedh tsiehkiem nimhtie ahte *eambbogat tjïrrehtibie learoem jïh unnebh galhkah.
Sámediggeráđđi čálii maiddái ahte Sámediggi ii leat ovttaoaivilis cealkámušain čielggadeamis Oahppanstrategiija, gos čuožžu ahte skuvlastruktuvra ii berre geavahuvvot váldoággan ássama ja báikkálaš bargosajiid bisuheamis - dat berre dahkkot bajimus deattuheami bokte regionála ja báikkálaš ealáhuseallimis.
Saemiedigkieraerie aaj tjeeli ahte ij Saemiedigkie sïemes leah #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><ine> salkehtimmesne Lïeremestrategije, sijjesne tjåådtje ahte ij skuvlestruktuvre byörh nuhtjesovvedh *váldoággan veasomen jïh voenges barkoesijjiej tjöödtjestehtiemisnie - dïhte byöroe dorjedh bijjemes tjïelkestehtemen baaktoe regionaale jïh voenges jielemestujmesne.
Sámediggeráđđi háliida čujuhit TF-notáhtii nr.
Saemiedigkieraerie sæjhta tjaatsestidh *TF-*notáhtii #nr<n><abbr><nom>
55/2010 Næringsutvikling og attraktivitet Samiske områder, gos čuožžu ahte go olmmošlohku unnu, de das leat heajos váikkuhusat boahtteáiggi ealáhusovddideapmái.
55/2010 *Næringsutvikling *og *attraktivitet *Samiske *områder, sijjesne tjåådtje ahte goh almetjelåhkoe *unnu, dellie dennie leah geerve dïedth båetijen aejkien jielemeevtiedæmman.
Man geasuheaddji báikkit leat fitnodagaide, gussiide ja ássamii lea dat mii ollislaččat čilge ovdáneami dahje njiedjama.
Man giesije sijjieh sïeltide leah, guesside jïh veasoemasse lea dïhte mij ellieslaakan evtiedimmiem jallh luajhtadimmiem boejhkele.
Várrepresideanttas lei čoahkkin fylkaráđiin Elisabeth Isakseniin Finnmárkku fylkkasuohkanis 30.4.12 boahttevaš skuvlastruktuvrra birra ja joatkkaoahpahusa čađaheami birra fylkkas.
Mubpieåvtehken lij tjåanghkoe fylhkeraerine Elisabeth Isakseninie Finnmaarhken fylhketjïeltesne 30.4.12:n båetije skuvlestruktuvren bïjre jïh jåarhkeööhpehtimmien tjïrrehtimmien bïjre fylhkesne.
Čoahkkimis sohpe sáddet oktasaš reivve Máhttodepartementii gos bivdet politihkalaš čoahkkima Máhttodepartemeanttain Finnmárkku oahppostrategiija birra ja máhtolašvuođadimenšuvnna birra davviguovllupolitihka ektui.
Tjåanghkosne seedtedh skööpin ektie prieviem Maahtoedepartemeentese sijjesne politihkeles tjåanghkoem maedtieh Maahtoedepartemeentine Finnmaarhken learoestrategijen bïjre jïh *máhtolašvuođadimenšuvnna bïjre noerhtedajvenpolitihken muhteste.
Dasto sohpe doallat fásta oktasaščoahkkimiid Sámedikkiin, stáhta sámi joatkkaskuvllaiguin ja Finnmárkku fylkasuohkaniin.
Dehtie minngede #steeredh<vblex><iv><inf> skööpin vihties ektietjåanghkojde Saemiedigkine, staaten saemien jåarhkeskuvligujmie jïh Finnmaarhken fylhketjïeltine.
Čoahkkin Návuona suohkaniin Verdde-prošeavtta birra
Tjåanghkoem Návuonnan tjïeltine Båanta-prosjeekten bïjre
Sámediggeráđis lei čoahkkin Návuona suohkaniin njukčamánu 21. b. 2012 gos digaštalle Verddeprošeavtta.
Saemiedigkieraerien lij tjåanghkoe Návuonnan tjïeltine njoktjen 21. b. 2012 sijjesne Båantaprosjeektem dïerhkesjin.
Mihttu čoahkkimiin lei ahte Návuona suohkan áigu ohcat doarjaga dakkáraš prošektii ja háliidii gullat Sámedikkis makkár ruhtadanvejolašvuođat gávdnojit prošektii ja maiddái čájehit Návuona suohkana verddevuohta-prošeavtta.
Vuepsie tjåanghkojne lij ahte Návuonnan tjïelte sæjhta dåarjoem ohtsedh *dakkáraš prosjeektese jïh sïjhti Saemiedigkesne govledh magkerh beetnehdåarjoenuepieh prosjeektese gååvnesieh jïh aaj vuesiehtidh Návuonnan tjïelten #ektievoete<n><cmp_sgnom><cmp><guio>prosjeektem.
Prošeakta lea politihkalaččat vuođđuduvvon ovddagottis ja suohkanstivrras.
Prosjeekte lea politihkeleslaakan tseegkesovveme *ovddagottis jïh tjïelteståvrosne.
Sámediggeráđi bealis oassálasttii Láilá Susanne Vars ja Návuona suohkanis lei prošeaktajođiheaddji ja ráđđeaddi.
Saemiedigkieraerien bielesne mealtan Láilá Susanne Vars jïh Návuonnan tjïeltesne lij prosjeektejuhtiehtæjja jïh raeriestæjja.
Boarrásiidráđđi
#Båeries<adj><cmp_plgen><cmp>raerie
Sámedikki boarrásiidráđis lei vuođđudančoahkkin guovvamánu 23. b. 2012 Sámedikkis Kárášjogas dievasčoahkkima oktavuođas.
Saemiedigkien #båeries<adj><cmp_plgen><cmp>raeresne lij tseegkemetjåanghkoe goevten 23. b. 2012 Saemiedigkesne Karasjohkesne dïevestjåanghkoen gaskesisnie.
Presideanta Egil Olli rabai čoahkkima.
Presideente Egil Olli tjåanghkoem geehpehti.
Eará ráđđelahtut geat serve čoahkkimii ledje várrepresideanta Láilá Susanne Vars ja ráđđelahttu Ellinor Marita Jåma.
Jeatjah raerielïhtsegh gïeh meatan tjåånghkese lin mubpieåvtehke Láilá Susanne Vars jïh raerielïhtsege Ellinor Marita Jåma.
Sámedikki boarrásiidráđis leat vihtta fásta ja guokte várrelahtu.
Saemiedigkien #båeries<adj><cmp_plgen><cmp>raeresne leah vïjhte #vihties<adj> jïh göökte hiehtievuerieh.
Politihkalaš čoahkkin gaskal Sámediggeráđi ja Oslo suohkana
Politihkeles tjåanghkoen gaskesne Saemiedigkieraerien jïh Osloven tjïelten
Sámediggeráđđi lea leamaš politihkalaš čoahkkimis Oslo suohkaniin njukčamánu 6. b. gos digaštalle vejolaš ovttasbargošiehtadusa muhtun surggiin nugo oahpahusas ja skuvllas, mánáidgárddis, gávpoga boarrásat ja deaivvadanbáiki Oslo sámiide.
Saemiedigkieraerie politihkeles tjåanghkosne orreme Osloven tjïeltine njoktjen 6. b. sijjesne dïerhkesjin kaanne ektiebarkoelatjkoem muvhtine suerkine goh ööhpehtimmesne jïh skuvlesne, maanagïertesne, staaren båarasåbpoe jïh gaavnedimmiesijjie Osloven saemide.
Lei hui konstruktiiva čoahkkin ja ráđđi háliida čalmmustahttit golbma váldobohtosa:
dan Lij *konstruktiiva tjåanghkoe jïh raerie sæjhta golmem tjelmiestehtedh åejvieilledahkh:
Leat šiehttan doallat guokte jahkásaš konsultašuvnna Oslo suohkaniin.
Libie *šiehttan #steeredh<vblex><iv><inf> gööktem jaapetje konsultasjovnem Osloven tjïeltine.
Daid mánáid váhnemat geat ožžot sámegieloahpahusa, galget gohččojuvvot sierra váhnenčoahkkimiidda.
Daj maanaj eejtegh gïeh saemienööhpehtimmiem åadtjoeh, edtjieh sjïere eejhteghtjåanghkojde gohtjesovvedh.
Sii eai leat gohččojuvvon dakkár čoahkkimii máŋgga jahkái.
Eah dah gohtjesovveme dagkeres tjåånghkese gellien jaapan.
Dasto galgá fylkkamánni bearráigeahččat Oslo sámegieloahpahusa.
Dehtie minngede edtja fylhkemaenniem vuartasjidh Osloven saemienööhpehtimmiem.
Gávpotráđđi lea bovdejuvvon Sámediggeráđi cealkámuškonferánsii čakčat (Guovdageainnus) ja mii leat vuolggahan ovttasbarggu gaskal Sámi allaskuvlla ja Oslo suohkana sámi oahpaheddjiid rekruterema várás.
Staareraerie bööresovveme Saemiedigkieraerien #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><cmp_sgnom><cmp>konferaansese tjaktje (Kautokeinosne) jïh mijjieh ektiebarkoem seedteme gaskesne Saepmien jïlleskuvlen jïh Osloven tjïelten saemien lohkehtæjjaj *rekruterema muhteste.
Stáhtačálli finai Sámedikkis
Staatetjaelije Saemiedigkesne mïnni
Máhttodepartemeantta ođđa stáhtačálli Elisabeth Dahle finai oahppomátkkis Finnmárkkus 13.2.
Maahtoedepartemeenten orre staatetjaelije Elisabeth Dahle learoefealadimmesne mïnni Finnmaarhkesne 13.2.
-14.2.12.
-14.2.12.
Son háliidii oahpásnuvvat áššiiguin mat leat stáhtačálli ovddasvástádussurggiin; mánáidgárdi ja vuođđooahpahus.
Dïhte sïjhti aamhtesigujmie åahpanadtedh mah leah staatetjaelijen dïedtesuerkine; maanagïerte jïh maadthööhpehtimmie.
Stáhtačálli finai Billávuona mearrasámi bajásšaddanguovddážis Porsáŋggu gielddas ja Láhpoluobbala skuvllas Guovdageainnus.
Staatetjaelije mïnni Billávuotnan mearoesaemien byjjenimmiejarngesne Porsangeren tjïeltesne jïh Láhpoluoppalen skuvlesne Kautokeinosne.
Skuvlaheaittiheamit ovddiduvvoje sierra áššin Máhttodepartemeanttain.
Skuvleillemh #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><pl> sjïere aamhtesinie Maahtoedepartemeentine.
Stáhtačálli finai maiddái Kárášjoga vuođđoskuvllas ja Sámedikkis Kárášjogas.
Staatetjaelije aaj mïnni Karasjohken maadthskuvlesne jïh Saemiedigkesne Karasjohkesne.
Guovdageainnus stáhtačálli lei sámi skuvlahistorjjá semináras.
Kautokeinosne staatetjaelije lij saemien skuvlevaajesen seminaaresne.
Seminára sámi skuvlahistorjjá birra
Seminaaren saemien skuvlevaajesen bïjre
Sámediggeráđđi lágidii golmmadiibmosaš seminára 14.2.2012 Sámi allaskuvllas, mas fáddá lei sámi skuvlahistorjá.
Saemiedigkieraerie öörnedehti #golme<num><cmp_sggen><cmp> @→N> seminaarem 14.2.2012:m Saepmieh jïlleskuvlesne, mesnie aamhtese lij saemien skuvlevaajese.
Olahusjoavku ledje politihkkarat, skuvlaeaiggádat, oahpaheaddjit, dutkit ja eará berošteaddjit.
*Olahusjoavku lin polijtikerh, skuvleaajhterh, lohkehtæjjah, dotkijh jïh jeatjah aabparæjjah.
Seminára lei rabas buohkaide.
Seminaare gaahpode lij gaajhkesidie.
Mihttomearri seminárain lei čuvgehit sámi skuvlahistorjjá, ja dasto manne lea dehálaš dovdat sámi skuvlahistorjjá vai nákce ipmirdit dálá skuvlastruktuvrra ja oažžut eanet sámi sisdoalu skuvllaide.
Ulmie seminaarine lij *čuvgehit saemien skuvlevaajesem, jïh dehtie minngede minnien vihkele damtedh saemien skuvlevaajesem vuj buektehte guarkedh daaletje skuvlestruktuvrem jïh åadtjodh jeenje saemien sisvegem skuvlide.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 13. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 13. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Čoahkkin SNPL:in
Tjåanghkoen SNPL:ine
Sámediggeráđis lei čoahkkin SNPL:in (Sámedikki nuoraidpolitihkalaš lávdegoddi) 23.3.2012 sin sávaldaga vuođul.
Saemiedigkieraerien lij tjåanghkoe SNPL:ine (Saemiedigkien *nuoraidpolitihkalaš moenehtse) 23.3.2012:n daj sjaavnjoen dïere.
Čoahkkimis ledje bajásšaddan- ja oahpahusossodaga ossodatdirektevra, mánáidgárddi fágajođiheaddji ja alit oahpu ja dutkama fágajođiheaddji.
Tjåanghkosne lin byjjenimmie- jïh ööhpehtimmiegoevtesen goevtesedirektööre, maanagïerten #faage<n><sem_edu><cmp_sgnom><cmp> öörnije jïh jollebe learoen jïh dotkemen faagejuhtiehtæjja.
SNPL háliidii diehtojuohkinčoahkkima oahpahusossodaga bargosurggiid birra.
SNPL bïevnesetjåanghkoem sïjhti ööhpehtimmiegoevtesen barkoesuerkiej bïjre.
Mánáidgárdi
Maanagïerte
Sámediggeráđđi searvvai mánáidgárdebeaivvi ávvudeapmái 20.3.2012 Ájastealli mánáidgárddis Guovdageainnus.
Saemiedigkieraerie Meatan maanagïertebiejjien heevehtæmman 20.3.2012 Ájasteallijjh maanagïertesne Kautokeinosne.
Dán jagi čuoládatsátni dan beaivái lei jagi ávvudeapmi 22.3.2012.
Daan jaepien *čuoládatsátni dan beajjan jaepiem lij heevehtimmie 22.3.2012.
Bargit ledje stellen fiinna lágideami mánáide, váhnemiidda, áhkuide ja ádjáide ja ovdalaš bargiide, ja media lei maid doppe.
Barkijh lin *stellen tjaebpies öörnedehtemem maanide, eejtegidie, aahkide gonnoeh aajjide jïh *ovdalaš barkijidie, jïh meedije aaj lij debpene.
"Buoremusa unnimusaide" .
"Bööremassen unniemasside" .
Mánáidgárdi lei ráhkadan áviissa maid almmuhedje mánáidgárdebeaivvi.
Maanagïerte plaeriem dorjeme maam maanagïertebiejjien bæjjoehtin.
Láttošluohká mánáidgárddis Kárášjogas lei 20
Láttošluohkkán maanagïerten Karasjohkesne lij 20
Sámediggeráđđi lea oassálasttán ja doallan oahpponeavvočájáhusaid sámi pedagogalaš fágabeivviin Rørosas 21.
Saemiedigkieraerie lea mealtan jïh #steeredh<vblex><iv><prfprc> *oahpponeavvočájáhusaid saemien pedagogeles faagebiejjine Plassjesne 21.
ja 22.2.2012.
jïh 22.2.2012.
Finnmárkku fylkkamánni gohččuma vuođul lea Finnmárkku mánáidgárdesuorgái nammaduvvon dásseárvojoavku mas leat 8 miellahtu.
Finnmaarhken fylhkemaennien gåhtjomen dïere lea Finnmaarhken maanagïertesuarkan nammoehtovveme seammavyörtegsvoetedåehkie mesnie leah 8 lïhtsegh.
Sámedikki hálddahusas lea válljejuvvon okta lahttu.
Saemiedigkien reeremen veeljesovveme akte lïhtsege.
Eará lahtut leat fylkkamánnis, Finnmárkku allaskuvllas, Sámi allaskuvllas, Hámmárfeasta suohkanis ja mánáidgárdebargit.
Jeatjah lïhtsegh fylhkemaennesne, Finnmaarhken jïlleskuvlesne, Saepmien jïlleskuvlesne, Hammerfest tjïeltesne jïh maanagïertebarkijh.
Joavkkus lei vuosttaš čoahkkin 6.3.2012 Čáhcesullos.
Dåehkien lij voestes tjåanghkoe #6.3.2012<adj><ord><attr><attr> jaepien Čáhcesuolusne.
Joavku galgá vásáhusaid ja báikkálaš dárbbuid vuođul heivehit gelbbolašvuođadoaibmabijuid, báikkálaš ovddidanbargguid ja vásáhusjuohkimiid ovddidan dihte dásseárvvu gaskal bártnážiid ja nieiddažiid, ja bidjat johtui doaimmaid mat galget oččodit eanet dievdduid mánáidgárddiide.
Dåehkie edtja vaesehtsi jïh voenges daerpiesvoeti dïere sjïehtehtidh maahtaldahkenråajvarimmide, voenges evtiedimmiebarkoej jïh vaesehtsjuekemi evtedeminie åvteste seammavyörtegsvoeten gaskesne baarnetji jïh nïejtetji, jïh bïejedh *johtui darjoemidie mah edtjieh jeenje almide åådtjedidh maanagïertide.
Máhttodepartemeanta lea ovttas Sámedikkiin ráhkadan davvisámi veršuvnna bagadusas ”Boarrásepmosis nuoramussii“.
Maahtoedepartemeente ektesne Saemiedigkine dorjeme noerhtesaemien *veršuvnna bïhkedassesne ”Båarasommesisnie noeremassese“.
Bagadus lea juhkkojuvvon mánáidgárddiide gos leat sámi mánát.
Bïhkedasse maanagïertide #juekedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> sijjesne leah saemien maanah.
Fáddágihpa giellabirrasiid ja giellamovttiideami birra mánáidgárddis lea dál jorgaluvvon davvisámegillii ja lea gárvvis.
Teemaheefte gïelebyjresidie jïh *giellamovttiideami bïjre maanagïertesne daelie noerhtesaemiengïelese jarkoestovveme jïh gaervies.
Gihpa juhkkojuvvo mánáidgárddiide gos leat sámi mánát.
Tjaalege/Tjaaleh maanagïertide #juekedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> sijjesne leah saemien maanah.
 Váikkuhit buriid ekonomalaš rámmaeavttuid skuvlaeaiggádiidda, vai sihkkarastá kvalitatiivalaččat buori oahpahusa sámegielas ja sámegillii  Váikkuhit dan ahte Sámi allaskuvla ovddiduvvošii álgoálbmotuniversitehtan  Váikkuhit dan ahte Sámi lohkanguovddáš šattašii bistevaš nationála resursaguovddážin  Bargat dan ala ahte ráhkaduvvojit oahpponeavvut sámi mánáidgárdemánáide
* Dijpebe bueriej ekonomeles mieriekrïevemi skuvleaajhteride, vuj gorrede *kvalitatiivalaččat buerie ööhpehtimmiem saemiengïelesne jïh saemiengïelese * Dijpedh dam ahte Saepmien jïlleskuvle #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> aalkoeåålmegeuniversiteetine/aalkoeåålmehuniversiteetine/aalkoeåålmhuniversiteetine * Dijpedh dam ahte Saepmien lohkemejarnge sjædta vihties nasjonaale vierhtiejarngine * Barkedh dan nelnie ahte dorjesuvvieh learoevierhtieh saemien maanagïertemaanide
Prošeakta sámi stoahkanhearvvat ja pedagogalaš ávdnasat mánáidgárddiide
Prosjeekte saemien stååkegaevnieh jïh pedagogeles materijellh maanagïertide
Sámediggi lea vuolggahan prošeavtta sámi stoahkanhearvvat ja pedagogalaš ávdnasat mánáidgárddiide.
Saemiedigkie prosjeektem seedteme saemien stååkegaevnieh jïh pedagogeles materijellh maanagïertide.
Sierra joavku mas leat mánáidgárdebargit galgá geahčadit makkár sisdoallu "sámi hupmanpáhkas" galggašii leat.
Sjïere dåehkie mesnie leah maanagïertebarkijh edtja vuejnedh magkeres sisvege "saemien håalemepaahkesne" edtja årrodh.
Ulbmil dakkár páhkain lea nannet mánáid sámegielmáhtu.
Ulmien dagkeres paahkine lea nænnoestidh maanaj saemiengïelhmaahtoem.
Joavku galgá buktit iežas evttohusa ovdal 1.7.2012.
Dåehkie edtja jïjtjemse buektedh uvtelassen aarebi 1.7.2012.
Sámediggi juolludii 2011:s doarjaga ođđasit prentet girjjiid “ Mu vuosttaš duhát sáni “ ,” Mov voestes 1000 baakoeh “ , “ Muv vuostasj tuvsán bágo “.
Saemiedigkie laeviehti 2011. jaepien dåarjoen orrelaakan *prentet gærjide “ Mov voestes *duhát baakoen “ ,” *Mov *voestes 1000 *baakoeh “ , “ *Muv *vuostasj *tuvsán *bágo “.
Girjjit almmuhuvvoje 2012:s, ja Sámediggi lea sáddegoahtán girjjiid mánáidgárddiide gos leat sámi mánát, sámi giellaguovddážiidda Norggas, Suoma Sámediggái ja Ruoŧa Sámeskuvllastivrii.
Gærjah 2012. jaepien bæjjoehtovvin, jïh Saemiedigkie gærjide seedtegåateme maanagïertide sijjesne leah saemien maanah, saemien gïelejarngide Nöörjesne, Soemen Saemiedægkan jïh Sveerjen Saemienskuvlenstovrese.
 Mánáidgárdedoarjagiid ođđa eavttuid bidjat doibmii  Váikkuhit dan ahte stivrendokumeanttat fuolahit sámi perspektiivva oahpahusas.
* Maanagïertedåarjoej orre moenemetsiehkide darjoemasse bïejedh * Dijpedh dam ahte stuvremetjaatsegh huksieh saemien perspektijvem ööhpehtimmesne.
Nationála njuolggadusat mánáidgárdeoahpaheaddjiohppui
Nasjonaale njoelkedassh maanagïertelohkehtæjjaööhpehtæmman
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 14. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 14. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Sámediggeráđđi lea dál konsultašuvdnaproseassas mánáidgárdeoahpaheaddjioahpu nationála njuolggadusaid birra.
Saemiedigkieraerie daelie lea konsultasjovneprosessesne maanagïertelohkehtæjjaööhpehtimmien nasjonaale njoelkedassi bïjre.
15.2.2012 sohpe Sámediggi ja MD sisdoalu, ja de sáhtte njuolggadusat almmuhuvvot.
15.2.2012:n skööpin Saemiedigkie jïh *MD sisvegem, jïh dellie meehtin njoelkedassh bæjjoehtovvedh.
Loahpalaš konsultašuvdna njuolggadusaid birra šaddá gaskamuttus miessemánu.
Minngemes konsultasjovne njoelkedassi bïjre dajvetïjjesne sjædta suehpeden.
Ođđa dárkkistuvvon rámmaplána mánáidgárdeoahpaheaddjiohppui
Orre vååksjesovveme mieriesoejkesjen maanagïertelohkehtæjjaööhpehtæmman
Sámediggeráđđi lea šiehtadan konsulteret mánáidgárdeoahpaheaddjioahpu rámmaplána láhkaásahusa birra, ovdal go láhkaásahus mearriduvvon loahpalaččat.
Saemiedigkieraerie nååhtedamme *konsulteret maanagïertelohkehtæjjaööhpehtimmien mieriesoejkesjem njoelkedassen bïjre, aarebi goh njoelkedasse nænnoestovveme minngiemassh.
Konsulterenbeaivi ii leat vel šihttojuvvon, muhto dat šaddá álgogeahčen miessemánu.
*Konsulterenbeaivi ij annje leah *šihttojuvvon, mohte dïhte sjædta *álgogeahčen suehpeden.
Sámi ovdaskuvlaoahpaheaddjioahpu ođđa rámmaplána
Saemien aarhskuvlelohkehtæjjaööhpehtimmien orre mieriesoejkesje
Čuovvovaš olbmot leat nammaduvvon lahttun sámi ovdaskuvlaoahpaheaddjioahpu rámmaplánalávdegoddái:
Minngebe almetjh nammoehtovveme lïhtseginie saemien aarhskuvlelohkehtæjjaööhpehtimmien mieriesoejkesjemoenehtsasse:
-Asta Balto (jođiheaddji) -Aimo Aiko (sámediggeráđi lahttu) -Henning Solli, Grethe Friedrich, -Lars Filip Paulsen -Sara Margrethe Skum -Solveig Eideng -Bodil Vars -Máhttodepartemeanttas: Joakim Bakke ja Grete Sofie Bratlie.
-Asta Balto (juhtiehtæjja) -Aimon *Aiko (saemiedigkieraerien lïhtsege) -Henning Solli, Grethe Friedrich, -Lars Filip Paulsen -Sara Margrethe Skum -Solveig *Eideng -Bodil Vars -Maahtoedepartemeentesne: Joakim Bakke jïh Grete Sofie Bratlie.
Bargguin galget geargat 1.9.2012 rádjái.
Barkojne edtjieh galhkedh 1.9.2012:n raajan.
Čuovvolančoahkkimat lahtuiguin geaid Sámediggeráđđi lea nammadan rámmaplánalávdegottiide, dutkanfoanddaide ja eará lávdegottiide
Dåeriedimmietjåanghkoeh lïhtsegigujmie giejtie Saemiedigkieraerie mieriesoejkesjemoenehtsidie nammoehtamme, dotkemefåantide jïh jeatjah moenehtsidie
Sámediggeráđđi doalai 27.3.2023 čoahkkima Kevin Johanseniin, gean sámediggeráđđi lei nammadan lahttun RPU 1:i, rámmaplánalávdegoddi integrerejuvvon lektor/adjunktaohppui ja PPU:i.
Saemiedigkieraerie 27.3.2023:m #steeredh<vblex><iv><indic><pret><p3><sg> tjåanghkoeh Kevin Johanseninie, gïem saemiedigkieraerie nammoehtamme lïhtseginie *RPU 1:se, mieriesoejkesjemoenehtse *integrerejuvvon lektorem/adjunktelyörese jïh *PPU:#i<n><abbr><acc>
Johansen lea maiddái várrelahttu Davvi-Norgga regionála dutkanfoanddas.
Johansen aaj lea hiehtievuerie Noerhte-Nöörjen regionaale dotkemefåantesne.
Sámediggeráđđi áigu giđđat doallat čoahkkimiid eará lahtuiguin maid geaid sámediggeráđđi lea nammadan.
Saemiedigkieraerie sæjhta gïjrege tjåanghkojde #steeredh<vblex><iv><inf> jeatjah lïhtsegigujmie aaj giejtie saemiedigkieraerie nammoehtamme.
Ulbmil deaivvademiiguin lea gulahallat ja oažžut oktasaš ipmárdusa áššiin, vai sihkkarastá ahte iešguđetge stivrendokumeanttat gozihit sámi perspektiivva ja álgoálbmotdimenšuvnna.
Ulmie gaavnesjimmiejgujmie lea gaskestalledh jïh åadtjodh ektie goerkesem aamhtesinie, vuj gorrede ahte ovmessieh stuvremetjaatsegh geehtieh saemien perspektijvem jïh aalkoeåålmehdimensjovnem.
 Váikkuhangaskaomiid aktiivvalaš geavaheami bokte nannet máhtolašvuođa ja gelbbolašvuođa sámi servodagas  Láhčit dili árbedieđu fievrrideapmái buolvvaid gaskkas  Bures ja beaktilit ovdánahttit sámi oahpponeavvuid ja pedagogalaš ávdnasiid
* Dïedtetsavtshvierhtide eadtjohke pråvhkoen baaktoe nænnoestibie *máhtolašvuođa jïh maahtaldahken saemien siebriedahkesne * Laetjebe tsiehkien aerpiedaajroen juhtiemasse boelvi gaskesne * Buresne jïh *beaktilit evtiedidh saemien learoevierhtide jïh pedagogeles materijellide
Čieža doarjjaohcama mánáidgárdeoahpponeavvuide leat dál meannuduvvome.
Tjïjhtje dåarjoeohtsemh maanagïertelearoevierhtide daelie gïetedalleminie.
Ohcansubmi lea 3 605 685 ru.
*Ohcansubmi lea 3 605 685 *ru.
 Váikkuhit ahte mánáidgárddi, vuođđooahpahusa, alit oahpu ja dutkama nationála politihkas fuolahuvvo sámi perspektiiva  Váikkuhit dan ahte sámi álbmoga formála gelbbolašvuohta nanusmuvvá  Váikkuhit sámi sisdoalu mánáidgárddiide gos leat sámi mánát
* Dijpebe ahte maanagïerten, maadthööhpehtimmien, jollebe learoem jïh dotkemem nasjonaale politihkesne hoksesåvva saemien perspektijve * Dijpedh dam ahte saemien aalmogen *formála maahtaldahke *nanusmuvvá * Dijpedh saemien sisvegem maanagïertide sijjesne leah saemien maanah
Ovcci sámi mánáidgárddi leat ožžon doarjaga oktiibuot 2 153 000 ru ovddas.
Uktsiem saemieh maanagïertem åådtjeme dåarjoem *oktiibuot 2 153 000:n *ru åvteste.
Dál leat meannudeame 24 ohcama sámi mánáidgárddiin.
Daelie libie 24:m gïetedalleminie ohtsemem saemien maanagïertine.
Guokte mánáidgárddi leat ožžon doarjaga oktiibuot 106 000 ru ovddas sámegieloahpahussii, ja dássážii leat boahtán čieža ohcama maid leat meannudeame.
Gööktem maanagïerth åådtjeme dåarjoem *oktiibuot 106 000:n *ru åvteste saemienööhpehtæmman, jïh daan raajan båateme tjïjhtje ohtsemh aaj årrodh gïetedalleminie.
Dieđut ja bagadusat sámi oahpahusa birra mánáidgárddiin ja vuođđooahpahusas. Váikkuhit dan ahte ásahuvvošii bistevaš sámi dulkaoahppofálaldat
Daajroeh jïh bïhkedassh saemien ööhpehtimmien bïjre maanagïertine jïh maadthööhpehtimmesne. Dijpebe dam ahte tseegkesåvva vihties saemien toelhkeööhpehtimmiefaalenasse
Váikkuhit ahte Nordlándda universitehta ja Davvi-Trøndelaga allaskuvla (HINT) sáhttet oktiiheivehit ja fállat kurssaid ja oahppofálaldagaid julevsámi ja lullisámi gielas ja kultuvrras
Dijpebe ahte Nordlaanten universiteeten jïh Noerhte-Tröndelaagen jïlleskuvle (*HINT) maehtieh iktedidh jïh faaledh kurside jïh ööhpehtimmiefaalenassi julevsaemien jïh åarjelsaemien gïelesne jïh kultuvresne
Gulahallan/ovttasbargu sámi oahpaheaddjioahpu regiovnnain (SAK 7)
Gaskestalleme/ektiebarkoe saemien lohkehtæjjaööhpehtimmien regijovnine (*SAK 7)
Sámediggeráđđi lea searvan sámi oahpaheaddjioahpu regiovnna stivrenjoavkku čoahkkimiin 21.-22.2.2012 ja 26.3.2012.
Saemiedigkieraerie #meatan<adv><prfprc> saemien lohkehtæjjaööhpehtimmien regijovnem stuvremedåehkien tjåanghkojne 21.-22.2.2012 jïh 26.3.2012.
Doppe leat digaštallan bargguid, iešguđet bargojoavkku ovdáneami ja viidásit plánaid.
Debpene barkojde dïerhkesjamme, #fïereguhte<prn><ind><attr> barkoedåehkien evtiedimmien jïh vijrebe soejkesjidie.
Sámediggeráđđi lea mielde dain iešguđetge bargojoavkkuin.
Saemiedigkieraerie mietie dejnie lea ovmessieh barkoedåehkine.
26.3 čoahkkimis digaštalle oahpaheaddjioahpuođasteami čuovusjoavkku nuppi raportta dan ektui ahte makkár cealkámuša regiovdna galgá ovddidit.
26.3 tjåanghkosne dïerhkesjin *oahpaheaddjioahpuođasteami *čuovusjoavkku mubpiem reektehtsen dan muhteste ahte magkeres #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> regijovne edtja evtiedidh.
Stivrenjoavkku jođiheaddji muitalii maiddái ahte SAK 7 stivrenjoavkku 2011 raporta ja ođđa doarjjaohcan SAK 7 ovttasbargui lea sáddejuvvon departementii.
Stuvremedåehkien juhtiehtæjja aaj bïeljeli ahte *SAK 7:n stuvremedåehkien 2011:n reektehts jïh orre dåarjoeohtsemen *SAK #7<num><arab><sg><ill><attr> ektieborkese departemeentese seedtesovveme.
Dasto dohkkehuvvui SAK 7 rekruterenjoavkku 2012 rekruterendoaibmaplána ja sáddejuvvui departementii.
Dehtie minngede #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> *SAK 7 *rekruterenjoavkku 2012 *rekruterendoaibmaplána jïh departemeentese seedtesovvi.
Vuollelis namuhuvvojit moadde dehálaš vuoruheamit 2012:i.
*Vuollelis moenesuvvieh #måedtie<prn><ind><attr> vihkeles prijoriteradimmieh 2012:se.
Giella/ oahppofálaldagat neahtas
Gïele/ ööhpehtimmiefaalenassh gaskeviermesne
Dál leat máŋga rekruterendoaimma jođus dábálaš giellaoahpuide alit dásis.
Daelie leah gellie *rekruterendoaimma *jođus sïejhme gïelelearojde jollebe daltesisnie.
Eanaš dain kurssain čađahuvvojit ovttasráđiid alit oahppoásahusaiguin, ja dain oažžu oahppočuoggáid.
Jeenjemes dejnie kursine tjïrrehtovvieh *ovttasráđiid plaave learoeinstitusjovnigujmie, jïh dejnie åådtje stuvdijetsiehkide.
SAK 7 áigu dakkár kurssaid bidjat neahttaoahppun, mas lea vejolaš ordnet deaivvademiid.
*SAK 7 sæjhta dagkeres kurside bïejedh gaskeviermielearojne, mesnie gåarede veesmedh gaavnesjimmide.
Dainna lágiin olaha studeanttaid vaikko gos oroš.
Dejnie vuekine hænna studeentide saaht sijjesne orre.
Nordlándda universitehta álggaha dán oahpu julevsámegillii.
Nordlaanten universiteete aelkehte daam learoem julevsaemiengïelese.
DavviTrøndelaga allaskuvla fas lullisámegillii.
Noerhte-Tröndelaagen jïlleskuvle viht åarjelsaemiengïelese.
Sámi allaskuvla, Finnmárkku allaskuvla ja Romssa universitehta galget digaštallet mot ordnet dán fálaldaga davvisámegillii.
Saemien jïlleskuvle, Finnmaarhken jïlleskuvle jïh Romsan universiteete edtjieh dïerhkesjieh nåtsh veesmebe daam faalenassem noerhtesaemiengïelese.
Rekruterenruhta
*Rekruterenruhta
Dál áigut várret ruđa Sámi allaskuvlii oahpaheaddjioahpu rekruteremii.
Daelie sïjhtebe beetnegem bïedtedh Saepmien jïlleskuvlese lohkehtæjjaööhpehtimmien *rekruteremii.
Rekruteremii gielaid ja sámi fáttáid várás várrejuvvo ruhta Finnmárkku allaskuvlii, Romssa universitehtii, Nordlándda universitehtii ja DavviTrøndelaga allaskuvlii.
*Rekruteremii gïeli jïh saemien aamhtesi muhteste bïedtesåvva beetnege/beetneh Finnmaarhken jïlleskuvlese, Romsan universiteetese, Nordlaanten universiteetese jïh Noerhte-Tröndelaagen jïlleskuvlese.
Guokte 50 % virggi galget almmuhuvvot, main galgá gullevašvuohta Nordlándda universitehtii ja DavviTrøndelaga allaskuvlii.
Göökte 50 % barkoeh edtjieh bæjjoehtovvedh, mejnie edtja ektiedimmie Nordlaanten universiteetese jïh Noerhte-Tröndelaagen jïlleskuvlese.
Dat oahppobáikkit leat digaštallame ásahit ovddidanprošeavtta daidda bargguide.
Dah learoesijjieh leah dïerhkesjeminie tseegkedh evtiedimmieprosjeektem dejtie barkojde.
Mentorortnet lullisámegielas
*Mentorortnet åarjelsaemiengïelesne
Ubmi Universitehta/Staare giellaguovddáža modealla mielde áigu Davvi-Trøndelaga allaskuvla rekruteret lullisámi giellaguddiid geat sáhttet humadit lullisámegiela studeanttaiguin.
Upmejen Universiteeten/*Staare gïelejarngen maallen mietie sæjhta Noerhte-Tröndelaagen jïlleskuvle *rekruteret åarjelsaemien gïeleguedtiejidie gïeh maehtieh åarjelsaemiengïelem håaledidh studeentigujmie.
Daidda olbmuide sáhttá fállat iešguđetlágan pedagogalaš/metodalaš bagadallankurssaid, vai lea vejolaš bargat eará assisteantabargguid maid.
Dejtie almetjidie maahta faaledh ovmessie pedagogeles/*metodalaš bïhkedimmiekurside, vuj gåarede barkedh jeatjah viehkiebarkojde aaj.
Dat galgá álggahuvvot oahppojagi 2012-13.
Dïhte edtja learoejaepien aelkiehtovvedh 2012-13.
Buot sámi oahput ovtta neahttabáikkis
Gaajhken saemien learoeh aktene nehtesijjesne
Fargga almmuhuvvo neahttabáiki samiskutdanning.no (sámioahppu.no).
Rætnoe bæjjoehtåvva nehtesijjie *samiskutdanning.#n<n><abbr><sg><gen>o. (saemienlearoe.*no).
Dat lea oktasaš neahttabáiki gosa galget buot sámi oahput biddjot, ja dieđut galget čállot davvisámegillii, lullisámegillii ja julevsámegillii, ja vel dárogillii.
Dïhte ektie nehtesijjie gosse edtjieh gaajhken saemien learoeh byöjedh, jïh daajroeh edtjieh noerhtesaemiengïelese tjååledh, åarjelsaemiengïelese jïh julevsaemiengïelese, jïh annje daaroengïelese.
Doppe galgá maid čuožžut makkár stipeanddat ja eará doarjjaortnegat gávdnojit.
Debpene edtja aaj tjåadtjodh magkeres stipeendh jïh jeatjah dåarjoeöörnegh gååvnesieh.
Romssa universitehtas lea ovddasvástádus neahttabáikái.
Romsan universiteeten lea dïedte nehtesæjjan.
Sámediggeráđđi lea observatora SAK 7 iešguđetge bargojoavkkuin ja stivrenjoavkkuin.
Saemiedigkieraerie lea *observatora *SAK 7 ovmessie barkoedåehkine jïh stuvremedåehkine.
Čakčat 2012 galget evalueret adde go 2011 doaimmat buriid bohtosiid.
Tjaktje 2012:n edtjieh evalueeredh vedtin goh 2011:n jåhtah buerie illedahkide.
Sámediggeráđđi áigu ovttas regiovdna 7:in geahčadit bohtosiid ja vejolaččat árvvoštallat lea go dárbu maiddái eará rekruterendoaimmaide.
Saemiedigkieraerie sæjhta ektesne regijovne 7:ine vuejnedh illedahkide jïh *vejolaččat laejhtedh lea goh daerpiesvoete aaj jeatjebe *rekruterendoaimmaide.
Nationála ráđđi oahpaheaddjioahpu várás
Nasjonaale raerie lohkehtæjjaööhpehtimmien muhteste
Sámediggeráđđi oassálasttii oahpaheaddjioahpu nationála ráđi čoahkkimis guovvamánu 16. ja 17. b. 2012.
Saemiedigkieraerie Mealtan lohkehtæjjaööhpehtimmien nasjonaale raerien tjåanghkosne goevten 16. jïh 17. b. 2012.
Oahpaheaddjioahpu nationála ráđđi lea okta njealji suorgegaskasaš nationála ráđiin maid Universitehta- ja allaskuvlaráđđi lea ásahan.
Lohkehtæjjaööhpehtimmien nasjonaale raerie lea akte njieljien suerkiegasngesadtje nasjonaale raerine mej Universiteete- jïh jïlleskuvleraerie tseegkeme.
Sámediggeráđđi lea observatora ráđis.
Saemiedigkieraerie lea *observatora raeresne.
Oahpaheaddjioahpu nationála ráđi strategalaš bargoplána 2012 - 2015 lea juhkkojuvvon golmma váldosuorgái; oahpaheaddjioahpu politihkka, DjO-bargu ja fágalaš ovttasbargu.
Lohkehtæjjaööhpehtimmien nasjonaale raerien strategeles barkoesoejkesje 2012 - 2015 #juekedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> golmen åejviesuarkan; lohkehtæjjaööhpehtimmien politihke, *DJO-barkoe jïh faageles ektiebarkoe.
Čuovvovaš fáttát leat vuoruhuvvon dán áigodagas:
Minngebe aamhtesh #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> daennie boelhkesne:
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 16. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 16. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
-Regionaliseren, SAK-proseassa, bargu nationála njuolggadusaiguin, dasa gullet sisaváldingáibádusat, Dutkama vuođđudeapmi oahpaheaddjioahpu eavttuid vuođul ja EU-dutkan.
-*Regionaliseren, *SAK-prosesse, barkoe nasjonaale njoelkedassigujmie, dan guvlieh tsaekemekrïevenassh, Dotkemen tseegkeme lohkehtæjjaööhpehtimmien moenemetsiehkiej dïere jïh *EU-dutkan.
-Sámediggeráđđi oaidná ahte lea dehálaš čuovvuid daid čoahkkimiid.
-Saemiedigkieraerie vuajna ahte lea vihkeles dåeriedæjjaj dejtie tjåanghkojde.
Politihkalaš čoahkkin Finnmárkku allaskuvllaiguin
Politihkeles tjåanghkoem Finnmaarhken jïlleskuvligujmie
Várrepresideanta Láilá Susanne Vars ja stáhtačálli Elisabeth Dahle čoahkkinasttiiga Sámi allaskuvlla ja Finnmárkku allaskuvlla jođiheddjiiguin politihkalaš čoahkkimis.
Mubpieåvtehke Láilá Susanne Vars jïh staatetjaelije Elisabeth Dahle tjåanghkenigan Saepmien jïlleskuvlen jïh Finnmaarhken jïlleskuvlen juhtiehtæjjajgujmie politihkeles tjåanghkosne.
Allaskuvllaid jođiheaddjit muitaledje sin doaimmaid birra ja sis lei buorre ságastallan stáhtačálliin.
Jïlleskuvli juhtiehtæjjah dejtie bïeljelin darjomi bïjre jïh daj lij buerie soptsestalleme staatetjaelijinie.
Finnmárkku allaskuvlla čoahkkimis besse allaskuvlla bargit ovddidit maid sii dárbbašit vai nákcejit fállat sámi fáttáid iežaset oahpuin ja earenoamážit mearrasámi kulturmáhttu deattuhuvvui.
Finnmaarhken jïlleskuvlen tjåanghkosne bïesin jïlleskuvlen barkijh evtiedidh maam dah daarpesjieh vuj buektiehtieh faaledh saemien aamhtesidie jïjtjsh learojne jïh aave mearoesaemien kultuvremaahtoe #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg>.
Stáhtačálli logai iežas diehtit ahte fálaldat "mearrasámi kulturmáhttu" ii leat váldon fárrui nationála gelbbolašvuođaloktema strategiijas, muhto dajai ahte galget ođđasit árvvoštallat ášši.
Staatetjaelije jïjtjemse jeehti daejredh ahte faalenasse "mearoesaemien kultuvremaahtoe" ij gujmie åokteme nasjonaale gyönegsvoetenlutnjemen strategijesne, mohte jeehti ahte edtjih orrelaakan laejhtedh aamhtesem.
 Doarjut sámi váhnenlávdegotti vuolggaheami  Sámediggi galgá gozihit ahte skuvllat ja skuvlaeaiggádat fuolahit iežaset ovddasvástádusa eastadit givssideami sámi mánáid skuvlaárgabeaivvis  Váikkuhit meahcceskuvllaid ásahemiid
* Dåarjodh saemien eejtegemoenehtsen seedtemen * Saemiedigkie edtja geehtedh ahte skuvlh jïh skuvleaajhterh huksieh jïjtjsh dïedtem jeeredh tsælloem saemien maanaj skuvleaarkebiejjesne * Dijpedh miehtjieskuvli tseegkemidie
Dearvvašvuohta ja sosiála
Healsoe jïh sosijaales
Sámedikki dearvvašvuođa- ja sosiálapolitihkka vuođđuduvvo dásseárvosaš dearvvašvuođa ja sosiálabálvalusaide sámi álbmoga várás seamma dásis go muđui álbmogis leat.
Saemiedigkien @X> jïh sosijaalepolitihke tseegkesåvva *dásseárvosaš healsoen jïh sosialdïenesjidie saemien aalmogen muhteste seamma daltesisnie goh voen aalmogisnie årrodh.
Vuođđun dásseárvosaš mihttomeari sihkkarastimii lea máhtolašvuohta máŋggakultuvrralaš áddejumi birra ja sámi gielas ja kultuvrras buot dásiin ja gelbbolašvuohta dain.
Våaroeminie *dásseárvosaš ulmien gorredæmman lea *máhtolašvuohta *máŋggakultuvrralaš goerkesen bïjre jïh saemien gïelesne jïh kultuvresne gaajhkine daltesinie jïh maahtaldahke dejnie.
Váldomihttomearri
Åejvieulmiemierie
 Dásseárvosaš dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusat sámi álbmogii mat váldet vuolggasaji sámi gielas ja kultuvrras.
* *Dásseárvosaš @X> jïh sosialdïenesjh saemien aalmogasse mah feelemesijjiem ååktoeh saemien gïelesne jïh kultuvresne.
Oassemihttomearit
Boelhkeulmieh
 Nannejuvvon dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalus mii lea heivehuvvon sámi álbmoga  vuoigatvuođaide ja dárbbuide  Dearvvašvuođa- sosiálabargiin buot dásiin lea sámi giella- ja  Kulturgelbbolašvuohta
* Nænnoestovveme @X> jïh sosialdïenesje mij sjïehtelovveme saemien aalmogen * reaktide jïh daerpiesvoetide * @X> sosijaalebarkiji gaajhkine daltesinie lea saemien gïele- jïh * Kultuvremaahtaldahke
Strategiijat
Strategijh
 Gulahallamiin ja ovttasbargguin eiseválddiiguin ja gullevaš oassálastiiguin sihkkarastit Sámediggái váikkuhanfámu sámi álbmoga dearvvašvuođa- ja sosiálafálaldaga hábmemis ja čađaheamis
* Gaskesadteminie jïh ektiebarkojne åejvieladtjigujmie jïh *gullevaš mealtan Saemiedægkan gorredibie soptsestimmiem saemien aalmogen @X> jïh sosijaalefaalenassen hammosne jïh tjïrrehtimmesne
Diehtojuohkin Finnmárkku allaskuvlla studeanttaide Sámedikki dearvvašvuođa- ja sosiálapolitihka birra
Bïevnesen Finnmaarhken jïlleskuvlen studeentide Saemiedigkien @X> jïh sosijaalepolitihken bïjre
15.03.12 lei Sámediggeráđđi mielde diehtojuohkinčoahkkimis mii lei Finnmárkku allaskuvlla studeanttaid várás.
15.03.12 lij Saemiedigkieraerie mietie bïevnesetjåanghkosne mij lij Finnmaarhken jïlleskuvlen studeenti muhteste.
Mis lei oanehis historjjálaš diehtojuohkin Sámedikki ásaheami duogáža birra, ja diehtojuohkin Sámedikki dearvvašvuođa- ja sosiálapolitihka ovddideami birra.
Mijjen lij åenehks historihkeles bïevnese Saemiedigkien tseegkemen duekien bïjre, jïh bïevnese Saemiedigkien @X> jïh sosijaalepolitihken evtiedimmien bïjre.
Sámediggi lea ožžon čađa ahte rievdadit láhkaásahusaid bearráigeahččan- ja biebmoruovttuid birra
Saemiedigkie åådtjeme tjïrrh ahte jarkestibie njoelkedasside vuartasjimmie- jïh beapmoegåetiej bïjre
Sámediggeráđđi lea guhkes áiggi bargan sámi mánáid vuoigatvuođaid ja dárbbuid ektui.
Saemiedigkieraerie guhkies tïjjem barkeme saemien maanaj reaktaj jïh daerpiesvoeti muhteste.
Gitta jagi 2007 rájes lea Sámediggeráđđi árjjalaččat bargan dan ala ahte sámi mánát geat leat mánáidsuodjalusa fuolahusas, galget oažžut vuoigatvuođaid sin kultuvrii, ja galget beassat hállat sin giela.
Öövre jaepien #2007<num><sem_year><sg><nom> raejeste saemiedigkieraerie eadtjohkelaakan barkeme dan nelnie ahte saemien maanah gïeh leah maanavaarjelimmien hoksesne, edtjieh reaktide åadtjodh daj kultuvrese, jïh edtjieh bïesedh håaledh daj gïelem.
Sámediggeráđđi oaivvilda ahte mánnái lea buoremus maiddái sin kultuvrralaš ja gielalaš identitehta goziheapmi.
Saemiedigkieraerie jeahta ahte maanese bööremes aaj daj kulturelle jïh gïeleh identiteeten geehteme.
Dat lea juo mearriduvvon riikkaidgaskasaš konvenšuvnnain ja lágain.
Dïhte joe gaskenasjonaale konvensjovnine jïh laakine nænnoestovveme.
Dattetge lea dárbu dovddahit dan čielgasit láhkaásahusain mat gusket mánáid bearráigeahččamii biebmoruovttuin ja mánáidsuodjalanásahusain.
Darhkan lea daerpiesvoete #vihte<n><der_car><adj><comp><sg><nom> dennie tjïelkebe njoelkedassine mah dijpieh maanaj vuartasjæmman beapmoegåetine jïh maanajvaarjelimmieinstitusjovnine.
Danne lea Sámediggeráđđi konsulteren Mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanttain go guoská bearráigeahččama ja biebmoruovttu birra láhkaásahusaid rievdadeapmái.
Dannasinie lea Saemiedigkieraerie *konsulteren @X>, seammavyörtegsvoete- jïh *searvadahttindepartemeanttain goh dæjpa vuartasjimmien jïh beapmoegåetien bïjre njoelkedassi jorkestæmman.
Dán geažil leat láhkaásahusat rievdaduvvon ja gustogohtet 1.5. b. 2012 rájes.
Daan dïete njoelkedassh jarkestovveme jïh davvoegåetieh 1.5. b. 2012:n raejeste.
Dát rievdadus dagaha dan ahte dál ferte árjjalaččat ohcalit máná kultuvrralaš ja gielalaš vuoigatvuođaid goziheami dalle go biddjojuvvo biebmoruktui ja mánáidsuodjalanásahussii
Daate jorkestimmie dam dorje ahte daelie tjuara eadtjohkelaakan ohtselidh maanan kulturelle jïh gïeleh reaktaj geehtemen joem goh beapmoegåatan jïh maanajvaarjelimmieinstitusjovnese bïejesåvva
Konferánsa mánáid veahkaválddi birra 2012
Konferaanse maanaj *veahkaválddi bïjre 2012
22. ja 23.3.2012 searvvai Sámediggi stuorra fágaid gaskasaš konferánsii veahkaválddi birra mánáid ektui ja fuolahusa váiluma birra, ja lei erenoamáš fokus mearrádusčuoggáide mat sáhttet leat vealtameahttun deaŧalaččat mánnái gii gártá gillát veahkaválddi- dahje ii adnojuvvo ávviris.
22. jïh 23.3.2012 meatan Saemiedigkie stoere faagi gasngesadtje konferaansese *veahkaválddi bïjre maanaj muhteste jïh hoksen fååtesimmien bïjre, jïh lij sjïeren *fokus mieriedimmietsiehkide mah maehtieh årrodh @→N> vihkielåbpoe maanese gie *gártá tööllh *veahkaválddi- jallh ij hoksesne utnieh.
Konferánsa lei ovttasbargoprošeakta Davvi Norgga universitehtabuohcciviesu, Romssa universitehta, Romssa ja Finnmárkku stáhtaadvokáhtaámmáhiid, Romssa fylkkamánni ja Stáhta mánáidviesu Romsa gaskka.
Konferaanse lij ektiebarkoeprosjeekte Noerhte Nöörjen universiteeteskïemtjegåetien, Romsan universiteete, Romsan jïh Finnmaarhken staateadvokaatefunksjovnide, Romsan fylhkemaenniem jïh Staaten maanajgåetiem Romsa dajven.
Nationála ovddasvástádus sámi mánáid rivttiin konseaptas Stáhta Mánáidviessu
Nasjonaale dïedte saemien maanaj reaktojne *konseaptas Staaten Maanajgåetie
Sámediggeráđđi lea guhkes áiggi árjjalaččat bargan sámi mánáid rivttiid gozihemiin konseaptas Stáhta Mánáidviessu.
Saemiedigkieraerie guhkies tïjjem lea eadtjoehkåbpoe barkeme saemien maanaj reaktoej geehteminie *konseaptas Staaten Maanajgåetie.
Sámediggeráđđi lea konsulteren Justiisa- ja gearggusvuođadepartemeanttain dán birra.
Saemiedigkieraerie lea *konsulteren #Justiisa<np><cmp_sgnom><cmp_splitr> jïh klaeriesvoetendepartemeentine daan bïjre.
Midjiide lea leamaš erenoamáš deaŧalaš nannet ja ovddidit gelbbolašvuođa sámi gielas ja kultuvrras konseaptas Mánáidviessu, ja ahte ferte geahččalit nannet giella- ja kulturgelbbolašvuođa politiijaid gaskkas.
Mijjese orreme sjïere vihkele nænnoestidh jïh evtiedidh maahtaldahken saemien gïelesne jïh kultuvresne *konseaptas Maanajgåetie, jïh ahte tjuara voejhkelidh nænnoestidh gïele- jïh kultuvremaahtaldahken polijsi gaskesne.
Go Justiisa- ja gearggusvuođadepartemeanta lea bivdán, de lea Politiijadirektoráhta ráhkadan gelbbolašvuođaovddidanplána politiijaid gaskkas, ja Stáhta Mánáidvissui Romsa addojuvvui guovddáš rolla das.
Goh #Justiisa<np><cmp_sgnom><cmp_splitr> jïh klaeriesvoetendepartemeente maadteme, dellie #polijse<n><cmp_sgnom><cmp> direktoraatem/direktovraatem dorjeme maahtaldahkenevtiedimmiesoejkesjem polijsi gaskesne, jïh Staaten Maanajgåatan Romsa vadtasovvi voernges råålla dennie.
Justiisa- ja gearggusvuođadepartemeantta stáhtačálli Astrid Aas Hansen dieđihii konferánssas 22.3.2012 mánáid gillán veahkaválddi birra ahte Stáhta Mánáidviessu Romsa lea ožžon nationála ovddasvástádusa sámi mánáid vuoigatvuođaid goziheamis konseaptas Stáhta mánáidviessu.
#Justiisa<np><cmp_sgnom><cmp_splitr> jïh klaeriesvoetendepartemeenten staatetjaelije Astrid Aas Hansen konferaansesne bïeljeli 22.3.2012:m maanaj töölleme *veahkaválddi bïjre ahte Staaten Maanajgåetie Romsa nasjonaale dïedtem åådtjeme saemien maanaj reaktaj geehtemistie *konseaptas Staaten maanajgåetie.
Čoahkkin Romssa universitehtain ja Ávjovári álgoálbmotguovlluin
Tjåanghkoem Romsan universiteetine jïh Ávjovárrijjen aalkoeåålmegedajvine/aalkoeåålmehdajvine/aalkoeåålmhdajvine
Sámediggeráđi hálddahus lea searvan čoahkkimii Romssa universitehta, Dearvvašvuođadiehtaga ossodaga ja Ávjovári álgoálbmotguovllu gaskka.
Saemiedigkieraerien reereme tjåånghkese #meatan<adv><prfprc> Romsan universiteeten, *Dearvvašvuođadiehtaga goevtesen jïh Ávjovárrijjen aalkoeåålmegedajven/aalkoeåålmehdajven/aalkoeåålmhdajven gaskemsh.
Čoahkkimis lei sáhka dan birra ahte makkár gelbbolašvuođa gielddat dárbbašit dearvvašvuođa- ja sosiálasuorggis, ja mainna lágiin oahpahusásahusat sáhtášedje fállat oahppofálaldagaid ja makkár čađahanvejolašvuođat leat daid ektui.
Tjåanghkosne lij håaleme dan bïjre ahte magkeres maahtaldahkem tjïelth daarpesjieh @X> jïh sosijaalesuerkesne, jïh mejnie vuekine ööhpehtimmieinstitusjovnh maehtieh ööhpehtimmiefaalenasside faaledh jïh magkerh tjïrrehtimmienuepieh daj muhteste leah.
Sámedikki bealis čujuheimmet dan ođđa gielddalaš dearvvašvuođa- ja fuolahuslága mearrádusaide fálaldaga birra sámi pasieanttaide, ja stuorradiggedieđáhussii čálgooahpuid birra mas daddjojuvvo: “For å legge til rette for at samiske brukere kan få det tilbudet de har krav på, må kandidatene ha kunnskap om samisk språk og kultur og samiske samfunnsforhold.
Saemiedigkiem bielesne tjaatsestimh dan orre *gielddalaš @X> jïh hokselaaken mieriedimmide faalenassen bïjre saemien skïemtjijidie, jïh stoerredigkiebïevnesasse murrielearoej bïjre mesnie jeahtasåvva: “*For *å *legge *til *rette *for *at *samiske *brukere *kan *få dah *tilbudet dellie *har *krav *på, *må *kandidatene *ha *kunnskap *om saemien*sk *språk *og *kultur *og *samiske *samfunnsforhold.
Dette gjelder grunnutdanningen i både videregående opplæring og høyere utdanning.” (Go galgá láhčit diliid nu ahte sámi geavaheaddjit sáhttet oažžut dan fálaldaga masa sis lea riekti, de ferte kandidáhtain leat máhttu sámi gielas, kultuvrras ja servodatdiliin.
*Dette *gjelder *grunnutdanningen i. *både *videregående *opplæring *og *høyere *utdanning.” (Goh edtja tsiehkide laetjedh nimhtie ahte saemien nuhtjijh maehtieh åadtjodh dam faalenassem mïsse daj lea reaktoe, dellie tjuara kandidaati årrodh maahtoe saemien gïelesne, kultuvresne jïh siebriedahketsiehkine.
Dát guoská vuođđoohppui sihke joatkkaoahpahusas ja alit oahpus.) Universitehta bealis dovddahedje ahte sii háliidit čuovvolit dien.
Daate maadthööhpehtæmman dæjpa dovne jåarhkeööhpehtimmesne jïh jollebe learosne.) Universiteeten bielesne damtehtin dah sijhtieh doem dåeriedidh.
Álbmotdearvvašvuođaláhkaásahus
Aalmogenhealsoennjoelkedasse
Konsultašuvnnain álbmotdearvvašvuođalága birra bivddii Sámediggeráđđi ahte láhkii biddjojuvvo dat ahte ”kommunen skal i sin planstrategi sikre at den samiske befolknings behov blir vektlagt og ivaretatt”.
Konsultasjovnine aalmogenhealsoenlaaken bïjre meedti Saemiedigkieraerie ahte laakese bïejesåvva dïhte ahte ”*kommunen #s<n><abbr><sg><gen>*kal i. daj *planstrategi *sikre *at dan *samiske *befolknings *behov *blir *vektlagt *og *ivaretatt”.
(Gielda galgá plánastrategiijastis sihkkarastit ahte sámi álbmoga dárbbut deattuhuvvojit ja gozihuvvojit.) Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanta ii háliidan dan ja ákkastalai dainna ahte dat rihkošii lága vuogádaga mii ii čujut sierra joavkkuide.
(Tjïelte edtja soejkesjestrategijesne gorredidh ahte saemien aalmogen daerpiesvoeth #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> jïh geehtesuvvieh.) @X> jïh ij hoksedepartemeente sïjhth dam jïh dejnie dïejveldi dïhte meadta laaken systeemem ij mij sjïere dåehkide tjaatsesth.
Konsultašuvdnaproseassas čujuhuvvo maiddái ođđa láhkaásahusaide mat bohtet maŋŋá lága.
Konsultasjovneprosessesne aaj tjaatseståvva orre njoelkedasside mah mænngan laaken båetieh.
Álbmotdearvvašvuođaláhkaásahus lea dál gulaskuddamis.
Aalmogenhealsoennjoelkedasse daelie lea *gulaskuddamis.
Álbmotdearvvašvuođa láhkaásahus addá čielga čanastagaid das makkár dieđut álbmotdearvvašvuođa dilis gielddain galget deattuhuvvot.
Aalmogehealsoem njoelkedasse tjïelke baadtehtahkide vadta dennie magkeres daajroeh aalmogehealsoen tsiehkesne tjïeltine edtjieh #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>.
Dán oktavuođas lea deaŧalaš oainnusmahttit sámi álbmoga.
Daennie gaskesisnie lea vihkeles *oainnusmahttit saemien aalmogen.
Sámediggeráđđi oaivvilda ahte dát láhkaásahus guoská njuolga sámi álbmogii, ja danne lea bivdán konsultašuvnnaid láhkaásahusa hábmema oktavuođas.
Saemiedigkieraerie jeahta ahte daate njoelkedasse dæjpa rïekte saemien aalmogasse, jïh dannasinie maadteme konsultasjovni njoelkedassem hammoen gaskesisnie.
 Váikkuhangaskaomiid aktiivvalaš geavaheami bokte veahkkin ovddidit ja heivehit dakkár dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusa mii lea vuođđuduvvon sámi giella- ja kulturáddejupmái buot dásiin
* Dïedtetsavtshvierhtide eadtjohke pråvhkoen baaktoe viehkine evtiedibie jïh sjïehtehtieh dagkeres @X> jïh sosialdïenesjem mij tseegkesovveme saemien gïele- jïh kultuvregoerkesasse gaajhkine daltesinie
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 18. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 18. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Doarjja dearvvašvuođa- ja sosiálaprošeavttaide
Dåarjoe @X> jïh sosijaaleprosjeektide
Sámediggeráđđi lea ožžon 30 doarjjaohcama dearvvašvuođa- ja sosiálaprošeavttaide.
Saemiedigkieraerie 30:m åådtjeme dåarjoeohtsemh @X> jïh sosijaaleprosjeektide.
Ohcamat leat geahppánan 6,25 % jagi 2011 ektui.
Ohtsemh nåhkeme 6,25 % jaepieh #2011<num><sem_year><sg><nom> moenemetseahkan.
Ohcanvuđot váikkuhangaskaomiid bušeahtta lea 2 850 000 ru ja dán jagi ohcamiid ollislaš submi lei 7 800 841 ru.
#Ohcan<np><cmp_sgnom><cmp>våaromen dijpemetsavtshvierhtiej budsjehte lea 2 850 000 *ru jïh daan jaepien ohtsemi ellies *submi lij 7 800 841 *ru.
Dát ge lea njiedjan 0,9 % jagi 2011 ektui.
Daate aaj luajhtadamme 0,9:n % jaepien #2011<num><sem_year><sg><nom> moenemetseahkan.
6 Areálat ja biras
6 Goelpeneståaroeh jïh byjrese
Sámedikki biras- ja areálapolitihka váldomihttomearrin lea sihkkarastit guhkes áiggi, ceavzilis perspektiivva buot resursa- ja areálahálddašeamis.
Saemiedigkien byjrese- jïh goelpeneståaroepolitihken åejvieulmiemierine lea gorredidh guhkies tïjjem, *ceavzilis perspektijvem #gaajhke<prn><ind> #vierhtie<n> jïh goelpeneståaroereeremisnie.
Ceavzilis ovdáneami oktavuođas lea sáhka sihke geavahusas ja suodjalusas.
*Ceavzilis evtiedimmien gaskesisnie lea håaleme dovne åtnosne jïh vaarjelimmesne.
Guovlluid ja resurssaid geavaheapmi galgá vuođđuduvvot geavahussii ja sámi vuoigatvuođaide.
Dajvi jïh vierhtiej pråvhkoe edtja otnese tseegkesovvedh jïh saemien reaktide.
Váldomihttomearri
Åejvieulmiemierie
 Areálaid ja resurssaid ceavzilis ávkkástallan, suodjaleapmi ja hálddašeapmi sámi guovlluin.
* Goelpeneståaroej jïh vierhtiej *ceavzilis nåhtadimmien, vaarjelimmie jïh reereme saemien dajvine.
Oassemihttomearit
Boelhkeulmieh
 Suodjaleamis galgá leat ávki sámi ealáhusaide ja sámi kulturárbái  Resursa- ja energiijaváldin galgá nannet sámi kultuvrra ja servodateallima  Sámiid vuoigatvuođat gozihuvvojit areálaid suodjaleamis ja geavaheamis sámi guovlluin  Bargat dan ala ahte sámi ealáhusat ja sámi kultuvra eai leat nu rašit dálkkádatrievdamiidda  Bargat boraspiriid hálddašeami ceavzilvuođain, mii sihkkarastá ceavzilis boazodoalu ja ceavzilis eanadoalu
* Vaarjelimmesne edtja årrodh nåhtoe saemien jieliemidie jïh saemien kultuvreaarpan * Vierhtie- jïh energijeååkteme edtja nænnoestidh saemien kultuvrem jïh siebriedahkejielemen * Saemiej reaktah geehtesuvvieh goelpeneståaroej vaarjelimmesne jïh pråvhkosne saemien dajvine * Barkedh dan nelnie ahte saemien jielemh jïh saemien eah kultuvre leah nimhtie hiejjehtslaakan *dálkkádatrievdamiidda * Barkedh juvri reeremen gaarsjevoetine, mij gorrede *ceavzilis båatsoem jïh *ceavzilis laanteburriem
Strategiijat
Strategijh
 Sihkkarastit sámi areála- ja birasgáhttema gulahallama ja ovttasbarggu bokte guovddáš, guovlulaš ja báikkálaš eiseválddiiguin, ja guoskevaš oasálaččaiguin  Luondduresurssaid iskkadeapmi ja váldin galgá dávistit Sámedikki mearriduvvon politihkkii  Ovddidit positiivvalaš dálkkádatdoaibmabijuid ja heivehanstrategiijaid vai sámi servodat ii livčče nu rašši dálkkádatrievdamiidda  Čuovvolit Sámedikki geatnegasvuođaid almmolaš plánemis ja váikkuhaniskančielggademiin plánaja huksenlága mielde  Eavttuid biddji nationála ja davviriikkalaš boraspirepolitihkkii ja –hálddašeapmái, das mielde maiddái boraspirenáli dohkálaš reguleren  Suodjalanproseassaid čuovvoleapmi sámi guovlluin
* Gorredibie saemien goelpeneståaroe- jïh byjresevaarjelimmien gaskesadtemen jïh ektiebarkoen baaktoe voernges, regionaale jïh voenges åejvieladtjigujmie, jïh sjyöhtehke *oasálaččaiguin * Eatnemenvierhtiej goerehtimmie jïh ååkteme edtja Saemiedigkiem svååredh nænnoestovveme politihkese * Evtiedidh positijve/positïjve *dálkkádatdoaibmabijuid jïh sjïehtedimmiestrategijide vuj saemien ij siebriedahke leah nimhtie hiejjehts *dálkkádatrievdamiidda * Dåeriedidh Saemiedigkien dïedtide byjjes soejkesjimmesne jïh @váikkuhit<ex_vblex><iv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>+goerehtidh<vblex><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>+salkehtimmie<n><pl><ine> *plánaja tseegkemelaaken mietie * Moenemetsiehkiej bïejije nasjonaale jïh noerhtelaanti juvrepolitihkese jïh –reeremasse, dennie mietie aaj juvremaadtoem *dohkálaš reguleerem * Vaarjelimmieprosessi dåeriedimmie saemien dajvine
Fápmoáššit Kalvvatnan bieggafápmorusttet
Faamoeaamhtesh *Kalvvatnan bïegkefaamoebægkoe
Fred.
Fred.
Olsen Renewables AS pláne hukset Kalvvatnan bieggafápmorusttega Bindal suohkanii 72 bieggaturbiinnain main beaktu oktiibuot lea gitta 225 MW rádjai.
Olsenen *Renewables AS/as soejkesje bigkedh *Kalvvatnan bïegkefaamoebægkoem Bindalen tjïeltese 72 *bieggaturbiinnain mejnie *beaktu *oktiibuot öövre lea 225:n MW:n raajan.
Plánaguovlu lea oktiibuot sullii 40 km2, juhkkojuvvon golmma iešguđet oasseguvlui.
Soejkesjedajve lea *oktiibuot medtie 40 *km2, #juekedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> golmen #fïereguhte<prn><ind><attr> boelhkedajvese.
Dán golmma oasseguovllu lea jurdda laktit oktii ođđa 132 kVfápmolinnjáin mii biddjojuvvo guvlui.
Daan golmen boelhkedajven lea åssjalommes *laktit aktese orre 132 *KVfápmolinnjáin mij dajvese bïejesåvva.
Guokte čovdosa leat árvvoštallojuvvon laktima oktavuođas 300 kVlinnjái Namsskogan – Kolsvik.
Gööktem *čovdosa #laejhtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *laktima gaskesisnie 300 *KVlinnjái #Namsskogan<np><top><pl><nom> – *Kolsvik.
Bieggafápmorusttega sáhttá hukset dainna lágiin ahte geavahit dálá geainnu Kalvvatnanii Namsskogan suohkana nuorta guovllus.
Bïegkefaamoebægkoem maahta bigkedh dejnie vuekine ahte nuhtjebe daaletje geajnoem *Kalvvatnanii Namsskoganen tjïelten luvlie dajvesne.
Muhto doaibmabidjoeaiggát čujuha dasa ahte ođđa beassangeaidnu Kalvvatnanii orjin addá guossoheaddjisuohkanii Bindal stuorra positiivva váikkuhusaid, ja danne háliiduvvo dát geaidnomolssaeaktu.
Mohte råajvarimmieaajhtere dan tjaatseste ahte orre bïesemegeajnoe *Kalvvatnanii *orjin gåassoehtæjjatjïeltese vadta Bindalen stoere *positiivva dïedtide, jïh dannasinie #sïjhtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> daate geajnoealternatijve.
Guovlu masa bieggafápmorusttet lea plánejuvvon, lea boares sámi geavahanguovllus maid sámit leat geavahan hui guhkes áiggi.
Dajve mïsse bïegkefaamoebægkoe #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>, båeries saemien pråvhkoedajvesne maam saemieh nuhtjeme dan guhkies tïjjem.
Guovlu lea leamaš bistevaš anus.
Dajve vihties åtnosne orreme.
Plánejuvvon huksen guoská guovtti orohahkii, Voengelh-Njaarke orohahkii Nordlándda boazoguohtunguovllus ja Åarjel-Njaarke orohahkii Davvi-Trøndelaga boazoguohtunorohagas.
#Soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> tseegkeme dæjpa göökten sïjtese, *Voengelh-Njaarken sïjtese Nordlaanten bovtsegåatomedajvesne jïh #Åarjel<np><attr>-Njaarken sïjtese Noerhte-Tröndelaagen bovtsegåatomesïjtesne.
Sámedikkis lea leamaš čoahkkin guoskevaš orohagaiguin, ja oktavuohta Nordlándda ja Davvi-Trøndelaga Boazodoallohálddahusain ohccojuvvon bieggafápmorusttega
Saemiedigkien orreme tjåanghkoen sjyöhtehke sïjtigujmie, jïh gaskese Nordlaanten jïh Noerhte-Tröndelaagen Båatsoereereminie ohtsesovveme bïegkefaamoebægkoen
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 19. siidu 90 siiddus oktavuođas.
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 19. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne gaskesisnie.
Guoskevaš orohagat celket ahte jus ohccojuvvon bieggafápmorusttet huksejuvvo, de dat dagaha stuorra váttisvuođaid ceavzilis boazodoalu joatkimii, ja ahte birgenláhki áitojuvvo sakka.
Sjyöhtehke sïjth jiehtieh ahte jis ohtsesovveme bïegkefaamoebægkoe bigkesåvva, dellie dïhte dorje stoere dåeriesmoeri *ceavzilis båatsoem jåerhkiemasse, jïh ahte bïerkenimmievuekie alme aajhtasåvva.
Sámi kulturmuittut leat oahppásat ja registrerejuvvon sihke plánaguovllus ja guovvluin das birrasis.
Saemien kultuvremojhtesh åehpieh jïh registreeresovveme dovne soejkesjedajvesne jïh *guovvluin dennie byjresisnie.
Eatnašat leat kulturmuittut mat gullet boarráset áiggiid boazodollui, nu go ássanbáikkit, čohkkensajit, bahčinsajit jna.
*Eatnašat leah kultuvremojhtesh mah båarasåbpoe tïjji guvlieh båatsose, nimhtie goh årromesijjieh, seeptjemesijjieh, *bahčinsajit jnv.
Dán vuođul lea Sámedikki oaidnu ahte dan guovllus leat várra eanet kulturmuittut mat eai leat registrerejuvvon.
Daan dïere lea Saemiedigkien vuajnoe ahte dennie dajvesne kaanne leah jeenje kultuvremojhtesh eah mah registreeresovveme.
Sámedikki árvvoštallama vuođul mielddisbuktá konsešuvdnaohccojuvvon bieggafápmorusttet oktan infrastruktuvrrain hui stuorra sisabahkkemin, ja das leat dalle hui negatiiva váikkuhusat sámi kultuvrra, ealáhusdoaimmaheami ja servodateallima luondduvuđđosii.
Saemiedigkien vierhtiedimmien dïere mealtan buakta *konsešuvdnaohccojuvvon bïegkefaamoebægkoem oktegh *infrastruktuvrrain dan stoere *sisabahkkemin, jïh dennie joem leah dan *negatiiva dïedth saemien kultuvren, #jieleme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><sg><gen> jïh siebriedahkejielemen *luondduvuđđosii.
Sámedikki mielas lea hui guoskevaš ahte guovllus leat juo čađahuvvon stuorra čáhcefápmohuksen oktan infrastruktuvrrain guoskevaš guovllus, ja ahte orohat dasa lassin lea massán mávssolaš guohtuneatnamiid eará huksemiidda.
Saemiedigkien mïelesne lea dan sjyöhtehke ahte dajvesne joe leah tjïrrehtovveme stoere tjaetsiefaamoetseegkeme oktegh *infrastruktuvrrain sjyöhtehke dajvesne, jïh ahte sïjte dan lissine beasteme vyörtegs gåatomeeatnamidie jeatjah tseegkemidie.
Mii oaidnit maiddái ahte vejolaš beassangeainnu huksen oarjjabealde sáhttá dagahit ahte álggahuvvo mineráladoaibma dán guovllus.
Mijjieh aaj vuejnebe ahte kaanne bïesemegeajnoen tseegkeme *oarjjabealde maahta darjodh ahte aelkiehtåvva *mineráladoaibma daennie dajvesne.
Dan vuođul vuosttaldii Sámediggi konsešuvdnaohcama.
Dan dïere vuastali Saemiedigkie *konsešuvdnaohcama.
Mii bivddiimet maiddái ahte galget čađahuvvot konsultašuvnnat gaskal Sámedikki ja ovddasvástideaddji stáhta eiseválddiid konsultašuvdnaprosedyraid vuođul ovdalgo konsešuvdnamearrádus lea dahkkojuvvon.
Mijjieh aaj meedtimh ahte edtjieh tjïrrehtovvedh konsultasjovnh gaskesne Saemiedigkien jïh *ovddasvástideaddji staaten åejvieladtji *konsultašuvdnaprosedyraid dïere aarebi *konsešuvdnamearrádus dorjesovveme.
Mussere ja Øyfjellet bieggafápmorusttet
*Mussere jïh *Øyfjellet bïegkefaamoebægkoe
Goappašiid bealde Mussere guovddáža lea plánejuvvon bieggafápmorusttet, Mussere bieggafápmorusttet nuorttabealde ja Øyfjellet bieggafápmorusttet oarjjabealde.
Gåabpegi bieleste *Mussere jarngen #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> bïegkefaamoebægkoe, *Mussere bïegkefaamoebægkoen *nuorttabealde jïh *Øyfjellet bïegkefaamoebægkoen *oarjjabealde.
Fred.
Fred.
Olsen Renewables AS lea ohcan konsešuvnna hukset ja doarimmahit Mussere bieggafápmorusttega, Reinfjellet ala, Mosjøena lullinuortta bealde.
Olsenen *Renewables AS/as ohtseme *konsešuvnna bigkedh jïh *doarimmahit *Mussere bïegkefaamoebægkoen, *Reinfjellet nelnie, Mosjøenen åarjelluvlien bieleste.
Bieggafápmorusttegii gullet 50-105 bieggaturbiinna maid beaktu oktiibuot lea 305 MW rádjai.
Bïegkefaamoebygkese guvlieh 50-105 *bieggaturbiinna maam *beaktu *oktiibuot lea 305:n MW:n raajan.
Plánaguovlu lea oktiibuot sullii 30 km2 stuoris.
Soejkesjedajve lea *oktiibuot medtie 30 *km2 stoere.
Ohccojuvvojit maiddái guokte molssaektosaš neahttalaktima, njuolgga laktin dálá 300 (420) kV-jođđasii mii manná čađa plánaguovllu dahje 11,3 km guhkes 132 kV fápmojođas Marka transformáhtorstašuvdnii mii šaddá buohtalasat dálá 300 (420) kV spáittuin.
aaj Ohtsesuvvieh göökte *molssaektosaš *neahttalaktima, rïekte *laktin daaletje 300 (420) *KV-*jođđasii mij tjïrrh mænna soejkesjedajvem jallh 11,3:n *km guhkies 132:n *KV *fápmojođas Marken *transformáhtorstašuvdnii mij sjædta *buohtalasat daaletje 300 (420) *KV *spáittuin.
Sámediggi lea čujuhan ahte doaibmabidju guoská njuolgga sámi orohahkii ja Jillen-Njaarke orohahkii.
Saemiedigkie tjaatsestamme ahte råajvarimmie dæjpa rïekte saemien sïjtese jïh Jillen-Njaarken sïjtese.
Doaibmabiju čađaheapmi dagahivččii ahte johtolat giddejuvvo dahje hehttejuvvon, ahte guohtuneatnamat massojuvvojit, ja ahte rusttetdoaibma ja ođđa infrastruktuvrra huksen guvlui livččii hehttehussan guovllu boazodollui.
Råajvarimmien tjïrrehtimmie dorje ahte jåhtadahke dibrehtåvva jallh hööptesovveme, ahte gåatomeeatnemh beastasuvvieh, jïh ahte bægkoedarjome jïh orre *infrastruktuvrra tseegkemen dajvese lea dåeriesmoerine dajven båatsose.
Sámediggi oaivvilda maiddái ahte dán plána ferte geahččat eará dieđihuvvon bieggafápmorusttegiid ja fápmohuksemiid oktavuođas guovllus.
Saemiedigkie aaj jeahta ahte daan soejkesje tjuara gïehtjedidh jeatjah #bïeljelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> bïegkefaamoebægkojde jïh faamoetseegkemidie gaskesisnie dajvesne.
Dan vuođul bivddiimet ahte galget čađahuvvot konsultašuvnnat gaskal Sámedikki ja ovddasvástideaddji stáhta eiseválddiid konsultašuvdnaprosedyraid vuođul ovdalgo konsešuvdnamearrádus lea dahkkojuvvon.
Dan dïere meedtimh ahte edtjieh tjïrrehtovvedh konsultasjovnh gaskesne Saemiedigkien jïh *ovddasvástideaddji staaten åejvieladtji *konsultašuvdnaprosedyraid dïere aarebi *konsešuvdnamearrádus dorjesovveme.
Øyfjellet Vindpark AS pláne hukset Øyfjellet bieggafápmorusttega oarjin Vefsn suohkanis, várreguovlluide gaskal Hundålavatnet ja Mussere.
*Øyfjellet *Vindpark AS/as soejkesje bigkedh *Øyfjellet bïegkefaamoebægkoem jilline Vefsnen tjïeltesne, tjahkedajvide gaskesne *Hundålavatnet jïh *Mussere.
Olles dieđihuvvon guovlu lea sullii 60.000 mihtu sullii 40 km2 areálageavahemiin.
Dïeve #bïeljelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> dajve lea medtie 60.000 vuepsieh medtie 40 *km2 goelpeneståaroepråvhkojne.
Plánejuvvojit 200 bieggaturbiinna 3-5 MW nominála beavttuin juohke bieggaturbiinnas.
#Soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> 200 *bieggaturbiinna 3-5 MW:h *nominála *beavttuin #fïerhte<prn><ind><attr> *bieggaturbiinnas.
Eanaš oassi doaibmabidjoguovllus lea gaskal 200 ja 800 mehtera bajábealde mearradási.
Jeenjemes boelhke råajvarimmiedajvesne gaskesne 200:n lea jïh 800:m meeteren bijjelen mearoedaltesen.
Jus plánejuvvon huksen čađahuvvo, de dat guoská Jillen-Njaarke orohahkii maiddái dás.
Jis #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> tseegkeme tjïrrehtåvva, dellie dïhte dæjpa Jillen-Njaarken sïjtese aaj daelie.
Sámediggi ii lea konsulteren ieš dieđáhusa birra oktan čielggadusprográmmain, muhto mii leat doalahan dan vuoigatvuođa ahte čađahit konsultašuvnnaid maŋŋeleappos proseassas.
Ij saemiedigkie lea *konsulteren jïjtje bïevnesen bïjre oktegh boejhkehtasseprogrammine, mohte mijjieh utniehtamme dam reaktam ahte tjïrrehtibie konsultasjovnide *maŋŋeleappos prosessesne.
Sørfjorden bieggapárka ja Skogvatnet bieggafápmorusttet Divttasvuona suohkanis
Sørfjordenen *bieggapárka jïh *Skogvatnet bïegkefaamoebægkoem Divttasvuotnan tjïeltesne
Sámediggi lea addán gulaskuddancealkámuša konsešuvdnaohcamii Sørfjorden bieggapárkka ja Skogvatnet bieggafápmorusttega oktavuođas Divttasvuona suohkanis.
Saemiedigkie vadteme *gulaskuddancealkámuša *konsešuvdnaohcamii Sørfjordenem *bieggapárkka jïh *Skogvatnet bïegkefaamoebægkoen gaskesisnie Divttasvuotnan tjïeltesne.
Vuosttaldeapmi lea ovddiduvvon energiijalága ja plána- ja huksenlága mearrádusaid mielde dan vuođul ahte váikkuhusčielggadus boazodoalu várás ii čielggadan dan guovtti lagas prošeavtta huksema váikkuhusaid oktiibuot.
Vuastalimmie #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> energijelaaken jïh soejkesje- jïh tseegkemelaaken mieriedimmiej mietie dan dïere ahte dïedteboejhkehtasse båatsoen muhteste ij tjïelkh dan göökten gietskies prosjeekten tseegkemen dïedti *oktiibuot.
Smávvafápmorusttet Moskavuonas
Onnefaamoebægkoem Moskavuotnesne
Sámediggi lea čađahan konsultašuvnnaid NČE:in smávvafápmorusttega huksema oktavuođas Sørfjord:ii Moskavuonas, Romssa suohkanis.
Saemiedigkie konsultasjovnide tjïrrehtamme *NČE:im onnefaamoebægkoen tseegkemen gaskesisnie Sørfjordese Moskavuotnesne, Romsan tjïeltesne.
Moskavuonas leat čieža konsešuvdnaohcama hukset čáhcefámu, mat gilvalit seamma čáhcefápmoresurssaid alde.
Moskavuotnesne leah tjïjhtje *konsešuvdnaohcama bigkedh tjaetsiefaamoem, mah gaahtjedieh seamma tjaetsiefaamoevierhtiej nelhtie.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 20. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 20. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Konsultašuvnnas ságaškuššojuvvojedje váidudeaddji doaibmabijut kulturmuittuid ektui, ja daid sámi beroštusaid ektui maid ferte áimmahuššat.
Konsultasjovnesne #digkiedidh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><pl> *váidudeaddji råajvarimmieh kultuvremojhtesi muhteste, jïh daj saemien *beroštusaid moenemetseahkan maam tjuara voebnesjidh.
Sámediggi dovddahii ahte midjiide lea deaŧalaš ahte Moskavuonas ain lea ealli mearrasámi biras.
Saemiedigkie damtehti ahte mijjese vihkele ahte Moskavuotnesne annje lea dyjre/dyre mearoesaemien byjrese.
Seammás go min mielas lea deaŧalaš árvvoštallat plánejuvvon fápmohuksema váikkuhusaid boazodollui oktiibuot.
Seamma tïjjen goh mijjen mïelesne vihkele laejhtedh #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> faamoetseegkemen dïedtide båatsose *oktiibuot.
420kV fápmolinnjá Báhccavuotna - Hámmárfeasta
*420KV *fápmolinnjá Báhccavuotna - Hammerfest
Sámediggi lea čađahan konsultašuvnnaid NČE:in konsešuvdnaohcama oktavuođas hukset 420 kV fápmolinnjá Báhccavuonas Hámmárfestii.
Saemiedigkie konsultasjovnide tjïrrehtamme *NČE:im *konsešuvdnaohcama gaskesisnie bigkedh #420<num><arab><sg><ine><attr> *KV *fápmolinnjá Báhccavuotnesne Hammerfestese.
Maŋŋá konsultašuvnna lea Sámediggeráđđi mearridan ahte ášši galgá meannuduvvot čakčamánu dievasčoahkkimis.
Mænngan konsultasjovnen saemiedigkieraerie nænnoestamme ahte aamhtese edtja skïereden gïetedallesovvedh dïevestjåanghkosne.
 Bargat dan ala ahte mohtorjohtalus meahcis lea ceavzilis vuogi mielde mii váldá vuhtii sámi geavahusa luonddu- ja kulturbirrasa ektui ja sámi meahcástanávkkástallama ja suohkaniid iešmearridanrievtti mohtorjohtalusa ektui  Bargat dan ala vai árbedieđut ožžot stuorát saji areálahálddašeamis  Váikkuhit areálavuođu nannema sámi ealáhusaide ja sámi resursaávkkástallamii
* dan nelnie Barkebe ahte *mohtorjohtalus miehtjesne lea *ceavzilis vuekien mietie mij ååktoe vuehtieji saemien åtnoem @X> jïh kultuvrebyjresen muhteste jïh saemiem *meahcástanávkkástallama jïh tjïelti jïjtjereeremereaktoen *mohtorjohtalusa moenemetseahkan * dan nelnie Barkebe vuj aerpiedaajroeh stoerebe sijjiem åadtjoeh goelpeneståaroereeremistie * Dijpedh goelpeneståaroevåaromen nænnoestimmiem saemien jieliemidie jïh saemien vierhtienåhtadæmman
Arctic Dialogue
Arctic *Dialogue
Arctic Dialogue lágiduvvui guđát geardde njukčamánus 2012.
Arctic *Dialogue #öörnedehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> govhtede aejkien njoktjesne 2012.
Dán jagi konferánssa fáddán lei ođđa searvevuođat davviguovlluid ovddideamis.
Daan jaepien konferaansen aamhtesinie lij orre *searvevuođat noerhtedajvi evtiedimmesne.
Várrepresideanta Laila Susanne Vars doalai sáhkavuoru ja oassálasttii čuovvovaš ságastallamii.
Mubpieåvtehke Laila Susanne Vars lahtestimmiem #steeredh<vblex><iv><indic><pret><p3><sg> jïh mealtan minngebe gaskestallemasse.
Sáhkavuorustis son čilgii sápmelaččaid dili álgoálbmogin árktisis ja Sámedikki háliidus searvat dásseárvosaš guoibmin davviguovlluid ovddideamis.
Lahtestimmesne dïhte boejhkeli saemiej tsiehkiem aalkoeåålmeginie *árktisis jïh Saemiedigkien aejvere meatan *dásseárvosaš guejmine noerhtedajvi evtiedimmesne.
 Bargat dan ala ahte sámi báikkálaš searvan ja mieldeváikkuheapmi buot areála- ja resursahálddašemiin sihkkarastojuvvo  Bargat dan ala ahte hálddahuslaš doaibmabijut heivehuvvojit nu ahte boazodolliide sihkkarastojuvvo dat mobilitehta maid sii dárbbašit dálkkádatrievdamiid geažil  Čuovvolit Sámi vuoigatvuođalávdegotti II barggu, earret eará proseassa báikkálaš ja regionála vuođđudeami bokte
* dan nelnie Barkebe ahte saemien voenges meatan jïh *mieldeváikkuheapmi #gaajhke<prn><ind> #goelpeneståaroe<n> jïh vierhtiereereminie #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> * Barkedh dan nelnie ahte reerije råajvarimmieh nimhtie sjïehteluvvieh ahte #bovtse<n><cmp_sgnom><cmp>#steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><pl><ill> #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> dïhte *mobilitehta maam dah daarpesjieh *dálkkádatrievdamiid dïete * Dåeriedidh Saepmien reaktanmoenehtsem IJ barkoen, gaskem jeatjah prosessen voenges jïh regionaale tseegkemen baaktoe
Ráđđehusa bargu minerálaealáhusa strategiijaiguin
Reerenassen barkoe mineraljielemen strategijigujmie
Cuoŋománu 11. b. dollojuvvui čuovvolančoahkkin gaska ráđđeláhtu Marianne Balto ja stáhtačálli Rikke Lind Ealáhus- ja gávpedepartemeanttas ráđđehusa barggu birra minerálaealáhusa strategiijaiguin.
Voerhtjen 11. b. #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> dåeriedimmietjåanghkoe dajve raeriegaasijem/raeriegaassijem Marianne Balto jïh staatetjaelije Rikke Lind Jieleme- jïh bovredepartemeentesne reerenassen barkoen bïjre mineraljielemen strategijigujmie.
Departemeanta ii addán ođđa signálaid minerálalága rievdadusaid birra, maid ráđđehus lea bidjan eaktun dasa ahte konsulteret minerálastrategiijaid birra.
Ij departemeente vedtieh orre *signálaid *minerálalága jorkestimmiej bïjre, maam reerenasse bïejeme moenemetsiehkine dan ahte *konsulteret *minerálastrategiijaid bïjre.
Čoahkkimis dieđihuvvui maiddái hástalusaid birra mat gusket sámi ealáhusovddideapmái ja dat hástalusat gieđahallojuvvojedje.
Tjåanghkosne aaj #bïeljelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> haestemi bïjre mah dijpieh saemien jielemeevtiedæmman jïh dah haestemh gïetedallesovvin.
Kulturmuitosuodjalus
Kultuvremojhtesevaarjelimmie
Váldomihttomearri
Åejvieulmiemierie
 Gáhttet ja oainnusmahttit sámi kulturmuittuid ja –birrasiid daid mihtilmasvuođain ja variašuvnnain, sihke oassin min kulturárbbis ja identitehtas ja oassin sámi biras- ja resursahálddašeamis
* Vaarjelibie jïh *oainnusmahttit saemien kultuvremojhtesidie jïh –byjresidie dej *mihtilmasvuođain jïh variasjovnine, dovne boelhkine mijjen kultuvreaerpesne jïh identiteetesne jïh boelhkine saemien byjrese- jïh vierhtiereeremisnie
Oassemihttomearit
Boelhkeulmieh
 Sámi kulturmuittut geavahuvvojit duođaštussan sámi leahkimii, ja veahkkin sámi kultuvrra ja identitehta nannemii  Sámi kulturmuittut ja kulturbirrasat gozihuvvojit areálaid ja resurssaid hálddašeami ja geavaheami oktavuođas  Sámi kulturárbbi hálddašeamis deattuhuvvo ceavzilis ja guhkes áiggi perspektiiva  Sámi kulturmuittuid Sámedikki hálddašanváldi lea njuolga mearriduvvon kulturmuitolágas
* Saepmien kultuvremojhtesh nuhtjesuvvieh jååhkesjimmine saemien *leahkimii, jïh viehkine saemien kultuvren jïh identiteeten nænnoestæmman * Saepmien kultuvremojhtesh jïh kultuvrebyjresh geehtesuvvieh goelpeneståaroej jïh vierhtiej reeremen jïh pråvhkoen gaskesisnie * Saepmien kultuvreaerpien reeremisnie #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> *ceavzilis jïh guhkies tïjjen perspektijve * Saepmien kultuvremojhtesidie Saemiedigkien reeremestilleme lea rïekte nænnoestovveme kultuvremojhteselaakesne
Strategiijat
Strategijh
Háhkat buriid rámmaeavttuid sámi kulturmuitosuodjaleapmái gulahallama ja ovttasbarggu bokte guovddáš, guovlulaš ja báikkálaš eiseválddiid ja eará relevánta aktevrraid gaskka
Skååffebe buerie mieriekrïevemidie saemien kultuvremojhtesevaarjelæmman gaskesadtemen jïh ektiebarkoen baaktoe voernges, regionaale jïh voenges åejvieladtji jïh jeatjah relevaante aktööri gaskemsh
Regionála plána kulturmuitohálddašeapmái Lulli-Trøndelagas Duogáš
Regionaale soejkesjen kultuvremojhtesereeremasse Åarjel-Tröndelaagesne Duekie
Bargu regionála kulturmuitohálddašanplánain Lulli-Trøndelagas lea álggahuvvon maŋŋá Lulli-Trøndelaga fylkkasuohkana mearrádusa.
Barkoe regionaale kultuvremojhtesereeremesoejkesjinie Åarjel-Tröndelaagesne aelkiehtovveme mænngan Åarjel-Tröndelaagen fylhketjïelten mieriedimmien.
Mearrádusas daddjojuvvo ahte fylkkadiggi bivdá ahte maiddái sámi kulturmuittuid áimmahuššan sihkkarastojuvvo viidáset proseassas ovttas Sámedikkiin.
Mieriedimmesne jeahtasåvva ahte fylhkedigkie maadta ahte aaj saemien kultuvremojhtesi voebnesjimmie vijrebe prosessesne #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> ektesne Saemiedigkine.
Ná lea plána mihttomearri:
Naemhtie lea soejkesjen ulmie:
Plána váldomihttomearri lea šiehtadit strategiijaid kulturárbbi hálddašeapmái, gaskkusteapmái ja geavaheapmái Lulli-Trøndelagas.
Soejkesjen åejvieulmiemierie lea nååhtedidh strategiji kultuvreaerpiem reeremasse, deanahtæmman jïh provhkese Åarjel-Tröndelaagesne.
Plána ja plánaproseassa galget leat mielde loktemin máhtu ja diehtomielalašvuođa regiovnna ja fylkka kulturárbbiid birra.
Soejkesje jïh soejkesjeprosesse edtjieh årrodh mietie lutnjeminie maahtoem jïh *diehtomielalašvuođa regijovnen jïh fylhken kultuvreaerpiej bïjre.
Barggu áigumuš lea ovddidit oktasaš árvoáddejumi ja prinsihpaid maid sáhttá geavahit kulturmuittuid hálddašeamis sihke báikkálaččat ja regiovnnalaččat.
Barkoen aajkoe lea evtiedidh ektie aarvoegoerkesem jïh prinsïhpide mejtie maahta kultuvremojhtesidie nuhtjedh reeremisnie dovne byjreskisnie jïh *regiovnnalaččat.
Dát attášii buohkaide buoret einnostanvejolašvuođa.
Daate gaajhkesidie vadta buerebe nåajtomenuepiem.
Plána galgá maid veahkehit čielggadit iešguđet oassálastiid ja berošteddjiid rolla ja ovddasvástádusa.
Soejkesje edtja aaj viehkiehtidh tjïelkedidh #fïereguhte<prn><ind><attr> #mealtan<adv><der_nomag><n> jïh aabparæjjaj råållan jïh dïedtem.
Nu sáhttá plána vuođđudit lotnolas áddejumi ja ovttasdoaibmama, ja veahkehit oažžut suodjaleami, geavaheami ja árvoháhkama doaibmat ovttas.
Nimhtie maahta soejkesjem tseegkedh *lotnolas goerkesem jïh *ovttasdoaibmama, jïh viehkiehtidh åadtjodh vaarjelimmiem, pråvhkoem jïh aarvoeskååffemem juhtedh ektesne.
Áigumuššan lea oččodit geavatlaš ovttasbarggu gaskal eiseválddiid, eaiggádiid, gielddaid, museaid, regionála ealáhuseallima ja eaktodáhtolaš organisašuvnnaid.
Aajkojne lea åådtjedidh *geavatlaš ektiebarkoem gaskesne åejvieladtji, aajhteri, tjïelti, museumi, regionaale jielemestujmien jïh *eaktodáhtolaš organisasjovni.
Láhkageatnegahttojuvvon bearráigeahččandoaimmat mat sihke Sámedikkis ja fylkkasuohkanis leat dušše oasáš dán plánas.
*Láhkageatnegahttojuvvon vuartasjimmiedarjomh mah dovne Saemiedigkien jïh fylhketjïelten leah ajve boelhketjen daennie soejkesjisnie.
Plána čalmmustahttinsuorggit leat:
Soejkesjen tjelmiestehtemesuerkieh leah:
 Kulturárbi – resursa identitehta, geasuheami ja árvoháhkama várás  Kulturárbbi dikšun ja geavaheapmi  Gaskkusteapmi, máhttu ja gelbbolašvuohta
* Kultuvreaerpie – vierhtien identiteeten, giesemen jïh aarvoeskååffemen muhteste * Kultuvreaerpien gïetedalleme jïh pråvhkoe * Deanahtimmie, maahtoe jïh maahtaldahke
Plánaproseassa áigumuš lea oččodit ollugiid oassálasti ja viiddes čatnaseami.
Soejkesjeprosessen aajkoe lea åådtjedidh jïjnji #mealtan<adv><der_nomag><n> jïh vijries *čatnaseami.
Eanaš oasi plánas galgá dakkár fágalaččat čohkkejuvvon bargojoavku ráhkadit, mas leat mielde oassálastit guovtti suohkanis, MiST (LulliTrøndelaga museat) ja Sámediggi kulturmuitojuhkosa bokte.
Jeenjemes boelhkem soejkesjisnie edtja dagkere faageleslaakan seeptjesovveme barkoedåehkie darjodh, mesnie mietie leah mealtan gööktene tjïeltesne, *MIST (*LulliTrøndelaga museumh) jïh Saemiedigkie kultuvremojhteseseksjovnen baaktoe.
Fylkkasuohkan doaibmá čállingoddin ja jođiheaddjin.
Fylhketjïelte jåhta sekretarijaatine jïh juhtiehtæjjine.
Bargu dán rádjai
daan raajan #Barkedh<vblex><tv><imp><p1><du>
Dán rádjai lea bargojoavkkus leamaš guokte čoahkkima Troandimis.
Daan raajan #barkoedåehkie<n><sg><loc> orreme göökte tjåanghkoeh Tråantesne.
Plánaprográmmaevttohus lea sáddejuvvon gulaskuddamii, ja bargu jotkojuvvo maŋŋá gulaskuddanáigemeari ja dieđut ruovttoluotta leat boahtán.
Soejkesjeprogrammeuvtelasse seedtesovveme *gulaskuddamii, jïh barkoe mænngan #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> *gulaskuddanáigemeari jïh daajroeh bååstede båateme.
Sámedikki áirasis, fylkkakonserváhtoris ja fylkkasuohkana arkeologas lea viiddiduvvon ovddasvástádus joatkit proseassa ja čállit plána.
Saemiedigkien saadthalmetjisnie, *fylkkakonserváhtoris jïh fylhketjïelten *arkeologas #vijriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> dïedte prosessem jåerhkedh jïh tjaeledh soejkesjem.
Go mii gearddi leat mielde bargojoavkkus, de ii áiggo hálddahus addit cealkámuša plánaprográmma sáddejuvvon evttohussii, muhto mii áigut ovddidit cealkámušaid ja fuolahit daid bargojoavkku viidáset barggus.
Goh mijjieh aejkien mietie barkoedåehkesne libie, dellie ij sïjhth reereme vedtedh #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><gen> soejkesjeprogrammen seedtesovveme uvtelassese, mohte mijjieh sïjhtebe #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><acc> evtiedidh jïh hoksedh dejtie barkoedåehkiem vijrebe barkosne.
Máŋga rabasčoahkkima galget lágiduvvot Lulli-Trøndelaga iešguđet regiovnnain, ja čoahkkimat stuorát regionála oassálastiiguin Troandimis.
Gelliem *rabasčoahkkima edtjieh #öörnedehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> Åarjel-Tröndelaagen #fïereguhte<prn><ind><attr> regijovnine, jïh tjåanghkoeh stoerebe regionaale mealtan Tråantesne.
Ii leat vel mearriduvvon goas ja gos dát čoahkkimat galget dollojuvvot.
Ij annje gåessie jïh sijjesne nænnoestovveme daah tjåanghkoeh edtjieh #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><inf>.
Lulli-Trøndelaga sámi kulturmuittut galget dán plánabarggu bokte ovddiduvvot ja meannuduvvot seamma láhkai go eará ge kulturmuittut.
Åarjel-Tröndelaagen saemien kultuvremojhtesh edtjieh daan soejkesjebarkoen baaktoe #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jïh gïetedallesovvedh seamma nemhtie goh jeatjebe aaj kultuvremojhtesh.
 Gulahallama bokte guovddáš eiseválddiiguin bargat dan ala ahte Sámediggi oažžu hálddašanválddi sámi kulturmuittuide njuolga kulturmuitolága bokte  Sámi kulturmuittuid hálddašeapmi iežas historjjá ja árvvuid vuođul
* Gaskesadtemen baaktoe voernges åejvieladtjigujmie dan nelnie barkebe ahte Saemiedigkie åådtje *hálddašanválddi saemien kultuvremojhtesidie rïekte kultuvremojhteselaaken baaktoe * Saepmien kultuvremojhtesi reereme jïjtjse vaajesen jïh aarvoej dïere
Eanačuoldináššit Skiervvá suohkanis
*Eanačuoldináššit Skierván tjïeltesne
Sámediggi lea rávven ahte ii galgga addojuvvot lohpi čuoldit eatnamiid huksen dihtii njeallje astoáigevistti.
Saemiedigkie nihtetjæsteme ahte ij edtjh vadtasovvedh luhpie *čuoldit eatnemi tseegkemen åvteste njieljie *astoáigevistti.
Ohccojuvvon astoáigevisttiin leat guokte jurddašuvvon huksejuvvo Årviksandii Árdnái, ja guokte fas Haukøyai.
Ohtsesovveme *astoáigevisttiin leah göökte #ussjedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> Årviksandese bigkesåvva Árdnan/Árdnijjese, jïh göökte viht Haukøyese.
Sámediggi oaivvilda ahte doaibmabijuid ii sáhte čađahit jus dat rihkkot kulturmuitolága § 3 vuosttaš lađđasa mearrádusaid ahte ii okta galgga – jus dat ii leat lágalaš § 8 vuođul – álggahit doaibmabijuid mat sáhttet vahágahttit, bilidit, roggat, rievdadit, gokčat, čiehkat dahje eará láhkai heivemeahttumit heahppášuhttit automáhtalaččat ráfáiduhttojuvvon kulturmuittuid dahje dagahit ahte dat sáhttá dáhpáhuvvat.
Saemiedigkie jeahta ahte råajvarimmide ij maehtieh tjïrrehtidh jis dah miedtieh kultuvremojhteselaaken § 3 voestes lïhtsh mieriedimmide ahte ij akte edtjh – jis ij dïhte leah *lágalaš § 8:n dïere – aelkiehtieh råajvarimmide mah maehtieh irhkedh, skilkieh, kroehkebe, jarkestieh, gaptjebe, gaave jallh jeatjah nemhtie *heivemeahttumit *heahppášuhttit *automáhtalaččat *ráfáiduhttojuvvon kultuvremojhtesidie jallh darjobe dïhte maahta sjugniehtovvedh.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 22. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 22. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Ohccojuvvon parseallat Årviksandas leat dastán lahka kulturmuitoguovllu mas leat ráktorokkis ja eará ruovdeáiggi kulturmuittut.
Ohtsesovveme *parseallat Årviksandesne leah *dastán lïhke kultuvremojhtesedajven mesnie leah *ráktorokkis jïh jeatjah ruevtietïjjen kultuvremojhtesh.
Ráktorokkit geavahuvvojedje dasa ahte ráhkadit oljju mearranjiččehasain.
*Ráktorokkit dan nuhtjesovvin ahte darjodh åljam *mearranjiččehasain.
Dálá viesut dan báikkis leat eatnašat ođđasishukenáiggis.
Daaletje gåetieh dennie sijjesne leah *eatnašat *ođđasishukenáiggis.
Haukøyas lea dievaslaš sámi kultureanadat mas leat geađgeáidi, sámi dološhávddit ja duktasajit.
Haukøyesne lea ellies saemien kultuvreeatneme mesnie leah gierkiehaakene, saemien dæjpeladtjegroepth jïh *duktasajit.
Ohccojuvvon astoáigevisttiid huksen njeaiddášii guoskevaš guovlluid kulturhistorjjálaš árvvu ja heahppášuhttášii heivemeahttumit kulturbirrasiid.
Ohtsesovveme *astoáigevisttiid bigkem *njeaiddášii sjyöhtehke dajvi *kulturhistorjjálaš aarvoem jïh *heahppášuhttášii *heivemeahttumit kultuvrebyjresidie.
Lassánan astoáigedoaibma loavttášii, ja bilidivččii, rašis kulturmuittuid.
Læssanamme *astoáigedoaibma murrede, jïh skilkie, #hiejjehts<adj><sg><ine> kultuvremojhtesidie.
Ovtta áššis Årviksandas lea doaibmabiddji ohcan Riikkaantikváras lobi duohtadit automáhtalaččat ráfáiduhttojuvvon kulturmuittu.
Akten aamhtesisnie Årviksandesne #darjome<n><cmp_sgnom><cmp> bïejije ohtseme *Riikkaantikváras luhpien *duohtadit *automáhtalaččat *ráfáiduhttojuvvon kultuvremojhtesem.
Dat mearkkaša ahte doaibmabiddji ohccá oažžut hukset astoáigeviesu vaikke vel leat ge unohis váikkuhusat kulturbirrasii.
Dïhte krööhkeste ahte darjomebïejije *ohccá åadtjobe bigkedh *astoáigeviesu jalhts annje leah aaj *unohis dïedth kultuvrebyjresasse.
Sámediggi lea dán áššis rávven Riikkaantikvára ahte ii atte sierralobi kulturmuitolága mearrádusain.
Saemiedigkie lea daennie aamhtesisnie nihtetjæsteme *Riikkaantikvára ahte ij vedtieh sjïereluhpien kultuvremojhteselaakem mieriedimmine.
 Duođaštit ja gaskkustit máhtu sámi kulturmuittuid ja kulturbirrasa birra
* Jååhkesjidh jïh deanahtidh maahtoem saemien kultuvremojhtesi jïh kultuvrebyjresen bïjre
Sámi kulturmuittuid registreren plánejuvvon 420 kV-fápmolinnjá huksema oktavuođas gaskal Ufuohta ja Báhccavuona
Saemien kultuvremojhtesidie registreerem #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> 420:m *KV-*fápmolinnjá tseegkemh gaskesisnie gaskesne Ufuohtan jïh Báhccavuotnan
§ 9-iskkadeamit kulturmuitolága mearrádusaid vuođul leat dál čađahuvvon plánejuvvon linjjáspáittu vuođul ja raporta a oktavuođas ierralobi kulturmuitolága mearrádusain.turmuittu.
§ 9-goerehtimmieh kultuvremojhteselaaken mieriedimmiej dïere daelie tjïrrehtovveme #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *linjjáspáittu dïere jïh reektehts a. gaskesisnie *ierralobi kultuvremojhteselaaken mieriedimmine.*turmuittu.
heivemeahttumit kulturbirralea addojuvvon doaibmabiddjái Statnett.
*heivemeahttumit *kulturbirralea vadtasovveme darjomebïejijasse Statnett.
Oktiibuot registrerejuvvojedje 322 kulturmuittu konsešuvdnaohccojuvvon spáittu guora, mas 112 leat automáhtalaččat ráfáiduhttojuvvon sámi kulturmuittu, 125 leat ođđaset áiggi kulturmuittu ja 92 leat soahtemuittu.
*Oktiibuot registreeresovvin 322 kultuvremojhtesh *konsešuvdnaohccojuvvon *spáittu *guora, mesnie 112 årrodh *automáhtalaččat *ráfáiduhttojuvvon saemien kultuvremojhtesem, 125:n orrebe tïjjen leah kultuvremojhtesen jïh 92 årrodh dåaroemojhtesh.
Šaddá sáhka ohcat sierralobi oktiibuot njealji kulturmuittu ovddas – guokte árran-/goahtesaji Skamdalenis Narviikka suohkanis ja guokte árran-/goahtesaji suohkanrájá lahka gaskal Málatvuomi ja Báhccavuona Romssa mat šaddet vuostálagaid automáhtalaččat ráfáiduhttojuvvon ruossaáiddiin Medbyfjellet.
Sjædta håaleme sjïereluhpiem ohtsedh *oktiibuot njieljien kultuvremojhtesen åvteste – gööktem aernie-/derhviegåetiesijjiem *Skamdalenis Narviikan tjïeltesne jïh gööktem aernie-/derhviegåetiesijjien tjïelteraasten lïhke gaskesne Málatvuopmijjen jïh Báhccavuotnan Romsan mah sjidtieh tjaavtesi *automáhtalaččat *ráfáiduhttojuvvon kroessehaakaninie *Medbyfjellet.
Ovdalgo rusttetbarggut álggahuvvojit, de merkejuvvojit maiddái kulturmuittut mat leat lahka plánejuvvon spáittu garvin dihtiid vahágiid maid linnjáhuksen dagahivččii jus dasa addošii konsešuvdna.
Aarebi bægkoebarkoeh aelkiehtovvieh, dellie aaj #mïerhkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> kultuvremojhtesh mah #lïhkes<adj> leah #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *spáittu gervemen *dihtiid goerpide mejtie *linnjáhuksen dorje jis dan vodtoe *konsešuvdna.
 Sámi kulturmuittuid goziheapmi olggobealde konsešuvdnašiehtadusa geográfalaš doaibmaguovllu  Ávnnaskeahtes kulturárbbi goziheapmi, maiddái njálmmálaš árbevieruid ja sámi ávnnaskeahtes kultuvrra registreren  Sohkabealperspektiivva searvvaheapmi sámi kulturmuittuid ja kulturbirrasa duođaštan- ja registrerenbarggus  Árjjalaš váikkuhangaskaoapmegeavaheami bokte nannet máhtu sámi árbedieđuid ja historjjá birra, ja sámi kulturmuittuid bisuheami ja suodjaleami vuođul
* Saepmien kultuvremojhtesi geehteme ålkolen *konsešuvdnašiehtadusa geograafeles vierhkiedajven * @→N> kultuvreaerpien geehteme, aaj njaalmeldh tradisjovni jïh saemien @→N> kultuvren registreerem * #Sohkabeal<np><cmp_sgnom><cmp>perspektijven meatan saemien kultuvremojhtesi jïh kultuvrebyjresen jååhkesjimmie- jïh registreeremebarkosne * Eadtjohke dïedtetsavtshvierhtiepråvhkoen baaktoe nænnoestibie maahtoem saemien aerpiedaajroej jïh vaajesen bïjre, jïh saemien kultuvremojhtesi tjöödtjestehtemen jïh vaarjelimmien dïere
Sámedikki ohcanvuđot doarjjaortnet doaibmabijuid várás kulturmuitosuodjalusas.
Saemiedigkien ohtsemevåaromen dåarjoeöörnegen råajvarimmiej muhteste kultuvremojhtesevaarjelimmesne.
Maŋimus áigemearri sáddet ohcamiid kulturmuitosuodjaleapmái lei 1.3.2012.
Minngebe tïjjemierie ohtsemidie seedtedh kultuvremojhtesevaarjelæmman lij 1.3.2012.
Dán jahkái leat boahtán oktiibuot 37 ohcama oktiibuot 7 649 375 ru ovddas.
Daan jaapan båateme *oktiibuot 37 ohtsemh *oktiibuot 7 649 375:n *ru åvteste.
Eanaš ohcamat (23) gusket vistesuodjalussii oktiibuot 4,8 miljon ru ovddas.
Jeenjemes ohtsemh (23) gåetievaarjelæmman dijpieh *oktiibuot 4,8 millijovne *ru åvteste.
Mii oaidnit maiddái ahte leat ollu doaimmat davvisámi guovllus go leat 20 ohcama.
Mijjieh aaj vuejnebe ahte leah jeenje darjomh noerhtesaemien dajvesne goh leah 20 ohtsemh.
Illudahttin dán jagi lea ahte dat viehka stuorra ohcanlohku lullisámi guovllus (9) oktiibuot masá 1,6 miljon ruvnnu ovddas.
#Aavoedidh<vblex><iv><der_caus><vblex><tv><der_nomag><n><ess> daan jaepien lea ahte dah naa stoere ohtsemelåhkoe åarjelsaemien dajvesne (9:n) *oktiibuot *masá 1,6:n millijovne kråvnan åvteste.
Lea maiddái illudahtti go joatká dat stuorra vistesuodjalanberoštupmi mii lea julev- ja bihtánsámi guovllus main buot ohcamiin (6) lea dát áigumuš.
aaj Lea #aavoedidh<vblex><iv><der_caus><vblex><tv><der_nomag><n><sg><nom> goh jåarhka dïhte stoere gåetievaarjelimmieïedtje mij lea luvlie- jïh pijtesaemien dajvesne mejnie gaajhkine ohtseminie (6) lea daate aajkoe.
Dán áigodagas leat maiddái 5 prošeavtta ovddeš jagiin ožžon máksojuvvot maŋimuš oasi maŋŋágo raporttat ja rehketdoalut leat dohkkehuvvon.
Daennie boelhkesne aaj 5:m prosjeekth ovtetje jaepine åådtjeme maaksasovvedh minngebe boelhken mænngan reektehtsh jïh ryöknemh #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Okta prošeakta lea maid álggahuvvon dainna ahte vuosttaš doarjjamáksin lea bivdojuvvon máksojuvvot.
Akte prosjeekte aaj dejnie aelkiehtovveme ahte voestes dåarjoemaekseme maadtasovveme maaksasovvedh.
Áigodagas lea maid gárvvistuvvon ohcanbagadus ja bagadus dasa gii oažžu doarjaga.
Boelhkesne aaj illesovveme ohtsemebïhkedasse jïh bïhkedasse dan gie dåarjoem åådtje.
Tabealla čájeha dán jagi ohcanhivvodaga:
Tabelle vuesehte daan jaepien ohtsemeveahkam:
DoaibmabidjuLohku Ohccojuccon ruhta Vistesuodjalusru 5 181 267 Kulturmuitosuodjalus muđuiru 2 468 108 Oktiibuotru 7 649 375
Råajvarimmielåhkoe *Ohccojuccon beetnege/beetneh *Vistesuodjalusru 5 181 267 Kultuvremojhtesevaarjelimmie *muđuiru 2 468 108 *Oktiibuotru 7 649 375
Ealáhusat
Jielemh
Váldomihttomearri Nana ja máŋggabealat ealáhuseallin mii fuolaha sámi kultuvrra, luonddu ja birrasa, ja lea vuođđun eallinfámolaš báikegottiide gos olbmot háliidit orrut.
Åejvieulmiemierie Nanen jïh gelliesåarhts jielemestujmie mij håksa saemien kultuvrem, eatnemem jïh byjresem, jïh lea våaroeminie *eallinfámolaš sijjiegedtide sijjesne almetjh sijhtieh årrodh.
Áŋgiruššansuorgi: Rámmaeavttut vuođđoealáhusain
Barkoesuerkie: Mieriekrïevemh våaromejielieminie
Mihttomearri
Ulmie
 Fuolahit ja ovddidit mariidnaealáhusaid, boazodoalu ja eanadoalu deaŧalaš kulturguoddin ja barggaheaddjin sámi guovlluin.
* Hoksebe jïh evtiedidh *mariidnaealáhusaid, båatsoem jïh laanteburriem vihkeles kultuvreguedtiejinie jïh fassehtæjjine saemien dajvine.
Oassemihttomearit
Boelhkeulmieh
 Dohkálaš juridihkalaš ja ekonomalaš rámmaeavttut  Buoret gánnáheapmi vuođđoealáhusain  Buorre rekrutteren  Buoret sohkabealdássedeaddu  Boraspirepolitihkka mii fuolaha sámi ealáhusaid
* *Dohkálaš juridihkeles jïh ekonomeles mieriekrïevemh * Buerebe *gánnáheapmi våaromejielieminie * Buerie dåårrehtem * Buerebe *sohkabealdássedeaddu * Juvrepolitihke mij håksa saemien jieliemidie
Strategiijat
Strategijh
 Sihkkarastit areálaid ja resurssaid  Váikkuhanfápmu politihkkii mariidnaealáhusain, boazodoalus, eanadoalus ja meahcceealáhusain
* Gorredibie goelpeneståarojde jïh vierhtide * Soptsestimmie politihkese *mariidnaealáhusain, båatsosne, laanteburresne jïh miehtjiejielieminie
Láhkaevttohus Riddoguolástuslávdegotti čuovvoleami birra
Laakeuvtelasse *Riddoguolástuslávdegotti dåeriedimmien bïjre
Okta dain deaŧaleamos áššiin Sámediggái dan rájes go Sámediggi ásahuvvui lea oažžut sámiid guolástanvuoigatvuođaid mearriduvvot lága bokte ja dohkkehuvvot.
Akte dejnie vihkielommes aamhtesinie Saemiedægkan dan raejeste goh Saemiedigkie tseegkesovvi lea åadtjodh saemiej göölemereaktide nænnoestovvedh laaken baaktoe jïh #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>.
Finnmárkkuláhkabarggus ledje konkrehta guolástusmearrádusat deaŧalaš fáddán konsultašuvnnain Justiisalávdegottiin.
#Finnmárkoláhka<np><cmp_sgnom><cmp>barkosne lin konkreete *guolástusmearrádusat vihkeles aamhtesinie konsultasjovnine Justiisalávdegoddijjine.
Lea oahpis ahte boađusin lei romerlohkomearrádus ja maŋŋá fas Riddoguolástuslávdegotti ásaheapmi.
Lea åehpie ahte illedahkine lij *romerlohkomearrádus jïh mænngan viht *Riddoguolástuslávdegotti tseegkeme.
Guhká ii dáhpáhuvvan olus ovdalgo dollojuvvui politihkalaš konsultašuvdnačoahkkin cuoŋománus 2010:s.
Guhkiem ij sjugniehtovvh *olus aarebi #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> politihkeles konsultasjovnetjåanghkoe voerhtjesne 2010. jaepien.
Das evttohii Sámediggi čovdosa mii galggai fuolahit deaŧaleamos osiid Riddoguolástuslávdegotti evttohusas ja mii seammás bijai vuođđun daid bajimus oaiviliid maid Sámediggi lea čuoččuhan konsultašuvnnaid rájes Finnmárkkulága birra..
Dennie uvtedi Saemiedigkie *čovdosa mij edtji vihkielommes boelhkide hoksedh *Riddoguolástuslávdegotti uvtelassesne jïh mij seamma tïjjen bïeji våaroeminie dejtie bijjemes aarvojde mej Saemiedigkie lea bagkesamme konsultasjovni raejeste #Finnmárkoláhka<np><sg><gen> bïjre..
Politihkalaš konsultašuvdnačoahkkin cuoŋománus 2010 čuovvoluvvui oktiibuot 4 hálddahuslaš konsultašuvdnačoahkkimiin áigodagas miessemánu rájes čakčamánu rádjai 2010.
Politihkeles konsultasjovnetjåanghkoe voerhtjesne 2010:n #dåeriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> *oktiibuot #4<num><arab><sg><ine><attr> reerije konsultasjovnetjåanghkojne boelhkesne suehpeden raejeste skïereden raajan 2010.
Riddoguolástuslávdegotti čuovvoleami konsultašuvnnain čielggai árrat ahte Sámedikkis ja ráđđehusas ledje áibbas sierralágan oainnut álbmotrievtti viidodahkii ja historjjálaš geavahanvuoigatvuođa viidodahkii.
*Riddoguolástuslávdegotti dåeriedimmien konsultasjovnine tjïelki aarehkem ahte Saemiedigkien jïh reerenassen lin aejvie #sjïere<adj><cmp_attr><der_lágan><adj><attr> vuajnoeh aalmogereaktoen goelpeneståårese jïh historihkeles pråvhkoereaktan goelpeneståårese.
Dat mearkkaša duohtavuođas ahte ráđđehus hilggui áibbaš guovddáš ákkastemiid Riddoguolástuslávdegotti evttohusas ii ge gárron mearridit sierra finnmárkkuguolástuslága.
Dïhte rïektesem krööhkeste ahte reerenasse beelhki ohtsedh voernges digkiedimmide *Riddoguolástuslávdegotti uvtelassesne ij aaj *gárron nænnoestidh sjïere *finnmárkkuguolástuslága.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 24. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 24. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Muhtun áiggi maŋŋá gávnnahuvvui ahte beliin lei nu stuorra sierramielalašvuohta ja ahte leat leamaš menddo stuorra hástalusat dasa ahte juksat ovttamielalašvuođa.
Muvhten tïjjen mænngan #guajhtsadidh<vblex><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> ahte bieline lij nimhtie stoere *sierramielalašvuohta jïh ahte orreme ååpsen stoere haestemh dan ahte jaksebe *ovttamielalašvuođa.
Áidna vuohki juksat vejolaš čovdosa viidáset barggus lei dovddastit ahte lea sierramielalašvuohta riektevuođu dulkomis.
Aajnehke vuekie jaksedh kaanne *čovdosa vijrebe barkosne lij boejhkesjidh ahte lea *sierramielalašvuohta reaktoevåaromen doelhkestimmesne.
Seammás lei departemeanttas dáhttu dahkat juoga lága ektui ja čađahit doaibmabijuid seailluhan ja nannen dihtii mearrasámi kultuvrra ja báikegottiid.
Seamma tïjjen departemeentesne lij vajtele darjodh naakenem laaken muhteste jïh tjïrrehtidh råajvarimmide vaarjelamme jïh nænnoestimmien åvteste mearoesaemien kultuvrem jïh sijjiegedtide.
Danne válljejedje bealit konsulteret viidáseappot geahčadan dihtii lei go vejolaš soahpat deaŧalaš čovdosiid, vaikke vel lea ge sierramielalašvuohta ákkastemiin.
Dannasinie veeljin bielieh *konsulteret vijriehkåbpoe vuejnieminie åvteste lij goh gåarede latjkedh vihkele *čovdosiid, jalhts annje lea aaj *sierramielalašvuohta digkiedimmine.
Maŋŋágo ráđđehusapparáhta lei ášši máŋgii meannudan, de dollojuvvojedje guokte maŋimus konsultašuvdnačoahkkima politihkalaš dásis cuoŋománus ja miessemánus 2011.
Mænngan *ráđđehusapparáhta aamhtese #gellie<num><sg><ill> gïetedalleme, dellie #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><pl> göökte minngebe konsultasjovnetjåanghkoeh politihkeles daltesisnie voerhtjesne jïh suehpiedisnie 2011.
Go Sámedikki dievasčoahkkin galggai meannudit ášši, de ledje Sámedikkis guokte molssaeavttu.
Goh Saemiedigkien dïevestjåanghkoe edtji aamhtesem gïetedalledh, dellie Saemiedigkien lin göökte alternatijvh.
Mii livččiimet sáhttit ain čuoččuhit ahte Riddoguolástuslávdegotti evttohus galggai dohkkehuvvot rievdadusaid haga, ja nu hilgut daid vugiid maid mii mearrideimmet konsultašuvdnaproseassas.
Mijjieh libie maehtedh annje bagkesidh ahte *Riddoguolástuslávdegotti uvtelasse edtji #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jorkestimmiej namhtah, jïh nimhtie beelhkebe dejtie vuekide mejtie mijjieh konsultasjovneprosessesne nænnoestimh.
Boađusin livččii ahte ášši maŋiduvvošii mearritkeahtes áiggi.
Illedahkine lea ahte aamhtesen *maŋiduvvošii #nænnoestidh<vblex><tv><vabess><adj><attr> tïjjen.
Nubbi molssaeaktu livččii guorrasit dan uhcimus čovdosii mii sohppojuvvui konsultašuvnnain.
Mubpie alternatijve lea latjkedh dan unnemes *čovdosii mij konsultasjovnine #latjkedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg>.
Dakkár čoavddus mii guhkit áiggi vuollái sáhtášii biddjojuvvot vuođđun ja mii sáhttá leat álbmotrievtti uhcimus standárddaid siskkobealde.
Dagkere *čoavddus mij guhkebe tïjjen nualan maahta bïejesovvedh våaroeminie jïh mij maahta årrodh aalmogereaktoen unnemes *standárddaid sisnjelen.
Sámedikki dievasčoahkkin válljii maŋimus čovdosa.
Saemiedigkien dïevestjåanghkoe minngemes veelji *čovdosa.
Sámediggái lei mearrideaddjin dás ahte Riddoguolástuslávdegoddi ieš deattuhii ahte mearrasámi kultuvra lei duššamin, danne lei deaŧalaš oažžut čađahuvvot lágalaš doaibmabijuid ja hoappodoaibmabijuid gádjun dihtii mearrasámi kultuvrra ja báikegottiid dain guovlluin gos dat lea sakka áitojuvvon.
Saemiedægkan lij nænnoestæjjine daelie ahte *Riddoguolástuslávdegoddi jïjtje tjïelkestehti ahte mearoesaemien kultuvre lij hïeveneminie, dannasinie lij vihkele åadtjodh tjïrrehtovvedh *lágalaš råajvarimmiej jïh *hoappodoaibmabijuid beerkemen åvteste mearoesaemien kultuvren jïh sijjiegedtiej dejnie dajvine sijjesne dïhte alme aajhtasovveme.
Ollu báikegottiide livččii menddo maŋŋit vuordit vel logi-guoktelogi jagi ovdalgo mihkkege dáhpáhuvvá.
Jeenje sijjiegedtide ååpsen lea *maŋŋit annje vuertedh #luhkie<num><cmp_sggen><cmp><guio>göökteluhkiem jaepien aarebi mijkh sjugniehtåvva.
Sámediggi lea dievasčoahkkinmearrádusastis bidjan máŋga eavttu mat mearkkašit ahte ii lea makkárge suorggis šiehtadallan eret vuoigatvuođaid.
Saemiedigkie #dïevestjåanghkoe<n><cmp_sgnom><cmp> mieriedimmesne bïejeme gelliem moenemetsiehkieh mah krööhkestieh ahte ij naan suerkesne lea raarahtallh raejeste reaktide.
Ráđđehus ovddidii láhkaproposišuvnna Prop 70 L riddoguolástuslávdegotti čuovvoleapmin njukčamánu 16. b. 2012.
Reerenasse evtiedi laakeproposisjovnen *Prop 70:m #L<n><abbr><pl><nom> *riddoguolástuslávdegotti dåeriedimmine njoktjen 16. b. 2012.
Olles dievasčoahkkinmearrádus Sámedikkis lea prentejuvvon mielddusin proposišuvdnii ja čuovvu ášši Stuorradiggái.
Dïeve dïevestjåanghkoemieriedimmie Saemiedigkien lea *prentejuvvon *mielddusin proposisjovnese jïh dåerede aamhtese Stuorradiggijjese/Stuorradæggan.
Buot várašumit ja eavttut mat leat vuođđun dievasčoahkkima guorrasanmearrádussii, leat ain fámus.
Gaajhke *várašumit jïh moenemetsiehkieh mah våaroeminie dïevestjåanghkoen latjkememieriedæmman, annje leah faamosne.
Maŋŋá Sámedikki dievasčoahkkima mieđáhusa lea leamaš gulahallan gaskal Sámedikki ja departemeantta proposišuvdnateavstta lagat hábmema birra, nappo čovdosiid ákkasteapmi ja beliid sierranas oainnut riektevuđđui.
Mænngan Saemiedigkien dïevestjåanghkoen *mieđáhusa orreme gaskesadteme gaskesne Saemiedigkien jïh departemeenten proposisjovneteeksten *lagat hammoen bïjre, nagke *čovdosiid digkiedimmie jïh bieliej sjïere vuajnoeh reaktoevåaroemasse.
Čovdosat gal leat ain fámus.
*Čovdosat hågkh annje libie faamosne.
Áššis ii leat mihkkege ođđasiid maŋŋá Sámedikki dievasčoahkkinmearrádusa geassemánus 2011.
Aamhtesisnie ij mijkh saernide leah mænngan Saemiedigkien dïevestjåanghkoemieriedimmien ruffesne 2011.
Dat ahte lei sierramielalašvuohta das mo riektevuođut dulkojuvvojit, lei oahpis árrat juo konsultašuvdnaproseassas, mii maid boahtá čielgasit ovdan Sámedikki dievasčoahkkinmearrádusas áššis.
Dah ahte lij *sierramielalašvuohta dennie guktie reaktoevåaromh doelhkestuvvieh, lij åehpie aarehken joe konsultasjovneprosessesne, mij aaj tjïelkelaakan båata fraamme Saemiedigkien dïevestjåanghkoemieriedimmeste aamhtesistie.
Sámedikki ja ráđđehusa sierramielalašvuohta riektevuođuid ektui, čuovvu de ášši viidáseappot.
Saemiedigkien jïh reerenassen *sierramielalašvuohta reaktoevåaromi muhteste, dellie dåerede aamhtesen vijrebh.
Nappo ii leat ge mihkkege mii dagahivččii ahte Sámediggi galggašii váldit ášši ođđa meannudeapmái dievasčoahkkimis.
Nagke ij leah aaj mijkh mij dorje ahte Saemiedigkie edtja aamhtesem ååktedh orre gïetedallemasse dïevestjåanghkosne.
Ráđđehus lea gárvásit meannudan ášši dievasčoahkkima miehtama vuođul.
Reerenasse lea gaervieslaakan gïetedalleme aamhtesem dïevestjåanghkoen *miehtama dïere.
Jus dál válddášii ášši ovdan ođđa meannudeapmái dievasčoahkkimis, de dat bilidivččii dan posišuvnna maid Sámediggi lea juksan konsultašuvdnaortnega vuođul, dainna lágiin ahte dalle rihkošii Sámediggi ieš daid njuolggadusaid maid mii háliidit Ráđđehusa čuovvut.
Jis daelie aamhtesem ååktoe fraamme orre gïetedallemasse dïevestjåanghkosne, dellie dïhte skilkie dam posisjovnem maam Saemiedigkie lea jakseme konsultasjovneöörnegen dïere, dejnie vuekine ahte joem meadta Saemiedigkie jïjtje dejtie njoelkedasside mejtie mijjieh sïjhtebe Reerenassem dåeriedidh.
Sámediggeráđđi ii sáhte min suovvat láhttet stáđismeahttumit dákkár deaŧalaš áššis.
Ij saemiedigkieraerie maehtieh mijjem luhpiedidh dåemiedidh *stáđismeahttumit dagkeres vihkeles aamhtesisnie.
Ii ge leat nu ahte ONas lea orgána mii konkrehta sáhttá gohččut Norgga dohkkehit olles Riddoguolástuslávdegotti evttohusa.
Ij aaj nimhtie leah ahte ONESNE lea orgaane mij konkreete maahta gåhtjodh Nöörjem dåhkasjehtedh dïeve *Riddoguolástuslávdegotti uvtelassem.
ON sáhttá čujuhit heajosbeliid ja váilevašvuođaid álbmotrievtti uhcimus standárddaid čađaheamis Norgga riektái.
ON maahta geervebielide tjaatsestidh jïh #fååtesidh<vblex><tv><prsprc><der_vuota><n><pl><acc> aalmogereaktoen unnemes *standárddaid tjïrrehtimmesne Nöörjen ryöktese.
Ovdamearkan dasa lea minerálaláhka.
Vuesiehtimmine dan lea *minerálaláhka.
Vaikke vel eat leat ge ovttaoaivilis konsultašuvdnaproseassas, de dohkkehuvvui láhka máŋga jagi dás ovdal, eai ge leat vel rievdadusat vaikke ON lea máŋgii dáhttun dan rievdadit.
Jalhts annje ibie leah aaj sïemes konsultasjovneprosessesne, dellie #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> laake gelliem jaepieh daelie aarebi, eah aaj annje leah jorkestimmieh jalhts ON lea #gellie<num><sg><ill> #vajtele<n><nomag><ess> dam jarkestidh.
Sámediggeráđđi gávnnaha dán vuođul ahte leat áitojuvvon mearrasámi kultuvra ja báikegottit mat vahágahttojuvvojit jus Sámediggi geassá ruovttoluotta mieđáhusas uhcimus čovdosii, mii mearkkaša hoahppodoaibmabijuid mat sáhttet leat vuođđun buoremus čovdosii masa dál ii leat lagamus áiggis dáhttu oažžut dohkkehuvvot.
Saemiedigkieraerie daan dïere guajhtsede ahte aajhtasovveme mearoesaemien kultuvre jïh sijjiegedtieh mah irhkesuvvieh jis Saemiedigkie bååstede geasa *mieđáhusas unnemes *čovdosii, mij krööhkeste *hoahppodoaibmabijuid mah maehtieh årrodh våaroeminie bööremes *čovdosii mïsse daelie ij leah *lagamus tïjjesne sæjhta åadtjodh #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>.
Riddoguolástuslávdegotti proposišuvdna lea dál Stuorradikkis.
*Riddoguolástuslávdegotti proposisjovne daelie lea Stuorradiggijjesne.
Sámediggeráđđi áigu dál árjjalaččat čalmmustahttit Stuorradiggái mo mii dulkot riektevuođuid, ja jus vejolaš, nannet proposišuvnna čovdosiid.
Saemiedigkieraerie sæjhta daelie eadtjohkelaakan Stuorradiggijjese/Stuorradæggan tjelmiestehtedh guktie mijjieh reaktoevåaroemidie doelhkestibie, jïh jis gåaredh, nænnoestibie proposisjovnem *čovdosiid.
Sámediggi eaktuda ahte Stuorradiggi – Norgga láhkaaddin – dohkkeha ahte seamma prinsihpat galget gustot riddolagaš guovlluin go gáttis – ahte olbmuin rittus leat historjjá vuođul háhkan vuoigatvuođaid dán historjjálaš geavaheami vuođul, ja ahte stuorradiggi ferte dohkkehit dán prinsihpa vaikke vel ráđđehus ii leat ge evttohan dakkár dohkkehusa.
Saemiedigkie tsïhkestahta ahte Stuorradiggi – Nöörjen laakevedteme – dåhkasjahta ahte seamma prinsïhph edtjieh davvodh @→N> dajvine goh gaedtesne – ahte almetji gaedtesne vaajesen dïere skååffeme reaktide daan historihkeles pråvhkoen dïere, jïh ahte stoerredigkie tjuara dåhkasjehtedh daam prinsïhpem jalhts annje ij reerenasse leah aaj uvtedamme dagkere *dohkkehusa.
Mii bovdet opposišuvnna váikkuhit ja searvat dán bargui.
Mijjieh böörebe *opposišuvnna dijpedh jïh meatan daan borkese.
Go guoská lágalaš doaimmaid ja doaibmabijuid konkrehta sisdollui masa Sámedikki dievasčoahkkin lea miehtan, de dat čuvvot sihke sámedikki dievasčoahkkinmearrádusas ja dál dan proposišuvnnas mii lea sáddejuvvon Sámediggái.
Goh dæjpa *lágalaš darjoemidie jïh råajvarimmide konkreete sisvegasse mïsse Saemiedigkien dïevestjåanghkoe lea hååneskinie, dellie dah dåeriedieh dovne saemiedigkien dïevestjåanghkoemieriedimmesne jïh daelie dennie proposisjovnesne mij Saemiedægkan seedtesovveme.
Vai dat lea daddjojuvvon, de sáhttá sámediggeráđđi čoahkkáigeassit dán.
Vuj dïhte jeahtasovveme, dellie maahta saemiedigkieraerie *čoahkkáigeassit daan.
Sámediggi lea dadjan čielgasit ahte min mielas eai ollašuhte dálá lágat ja hálddašanortnegat sámiid vuoigatvuođaid álbmotrievtti vuođul ja historjjálaš vuoigatvuođaid vuođul.
Saemiedigkie jeahteme tjïelkelaakan ahte mijjen mïelesne eah tjïrrehth daaletje laakh jïh reeremeöörnegh saemiej reaktide aalmogereaktoen dïere jïh historihkeles reaktaj dïere.
Dát čájeha ahte guolástanvuoigatvuohta ii leat mearriduvvon lága vuođul ja erenoamážit ahte vuotnavuoigatvuohta ii adnojuvvo árvvus, ahte deasta mearrasámi kultuvrra ávnnaslaš vuđđosii ii deattuhuvvo olus muddemiid ja doaibmabijuid oktavuođas, go áidnalunddot vuoigatvuođain ii leat sierra kártenprosedyra ja go sápmelaččat eai leat mielde guolleresurssaid hálddašeamis.
Daate vuesehte ahte ij göölemereakta nænnoestovveme laaken dïere jïh joekoenlaakan ahte *vuotnavuoigatvuohta ij aarvosne utnieh, ahte *deasta mearoesaemien kultuvren *ávnnaslaš *vuđđosii ij tjïelkestehtieh *olus staeriedimmiej jïh råajvarimmiej gaskesisnie, goh *áidnalunddot reaktine ij leah sjïere *kártenprosedyra jïh goh eah saemieh leah mietie guelievierhtiej reeremisnie.
Sámediggái lea leamaš deaŧalaš oažžut guolástanvuoigatvuođa lága bokte dohkkehuvvot ja ahte mearrasámi guovllut vuoruhuvvojit muddemiid oktavuođas.
Saemiedægkan orreme vihkele åadtjodh göölemereaktam laaken baaktoe #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jïh ahte mearoesaemien dajvh #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> staeriedimmiej gaskesisnie.
Sámedikki bajimuš čoavddusgáibádus ii leat rievdan barggu rájes Finnmárkkulágain ja dan sáhttá čoahkkáigeassit 7 čuokkisin mat buot čuovvoluvvojit, iešguđege dásis, daid unnimus čovdosiid bokte maidda dievasčoahkkin lea guorrasan:
Saemiedigkien bijjemes *čoavddusgáibádus ij jorkestovveme barkoen raejeste #Finnmárkoláhka<np><sg><com> jïh dam maahta *čoahkkáigeassit 7 tsiehkine mah #gaajhke<prn><ind><nom> #dåeriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl>, #ovmessie<adj><sg><ine><attr> daltesisnie, dejtie unnemes *čovdosiid gåaskoejin mejtie dïevestjåanghkoe latjkeme:
 Láhkamearrádusgáibádus mii dohkkeha sámiid guolástanrievtti.
* Laakemieriedimmiekrïevenasse mij dåhkasjahta saemiej göölemereaktoem.
Ráđđehus ii áiggo beare dohkkehit dán dábálaš prinsihppan, vuođđuduvvon álbmotriektái ja historjjálaš geavaheapmái, MUHTO, Evttohus oasseváldilága §:s 21, dohkkeha rievtti, ja hehtte guolásteddjiid biddjojuvvomis ođđasis gáddái.
Ij reerenasse sïjhth ajve daam dåhkasjehtedh sïejhme prinsïhpine, tseegkesovveme aalmogeryöktese jïh historihkeles provhkese, MOHTE, Uvtelasse #mealtan<adv><cmp_sgnom><cmp>laaken §:s. 21, dåhkasjahta reaktoem, jïh hööptie göölijidie bïejeminie orresne gaadtan.
Mearrádus mearkkaša dan ahte sii, geain lea dát riekti galget vuoruhuvvot buohkaid earáid ovddabeallái jos šaddá resursavátnivuohta.
Mieriedimmie dam krööhkeste dah, giej lea daate reaktoe edtjieh #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> gaajhkesi jeatjabidie *ovddabeallái jis sjædta *resursavátnivuohta.
Ráđđehus oaidná maiddái ahte ii sáhte garvit dan ahte gávdnojit báikkálaš vuoigatvuođat.
Reerenasse aaj vuajna ahte ij maehtieh gervedh dam ahte gååvnesieh voenges reaktah.
Finnmárkkulága § 29, siskkilda báikkálaš historjjálaš vuoigatvuođaid dohkkeheami, ja dalán go kommišuvdna lea identifiseren dán ovtta áššis, de dat šaddá ovdamearkan eará áššiide.
#Finnmárkoláhka<np><sg><gen> § 29, *siskkilda voenges historihkeles reaktaj jååhkesjimmien, jïh *dalán goh kommisjovne identifiseereme daam aktem aamhtesisnie, dellie dïhte sjædta vuesiehtimmine jeatjah aamhtesidie.
Dat mii geavahusas dás dahkkojuvvo lea ahte mii mearas nie movt nannámis diktit riektevuogádaga identifiseret konkrehta vuoigatvuođaid juohke áidna mearrasámi guovllus.
Dïhte mij åtnosne daelie dorjesåvva lea mijjieh mearosne naemhtie guktie *nannámis baajebe reaktasuerkiem identifiseeredh konkreete reaktide #fïerhte<prn><ind><attr> aajnehke mearoesaemien dajvesne.
Mis lea ain nana jáhkku min áššis ahte báikkálaš historjjálaš riektevuođut ja álbmotriekti leat nana vuođđun ja ahte dat stivrejit dasa ahte Finnmárkkukommišuvdna, meahcceduopmostuollu ja vejolaččat Alimusriekti fertejit konkluderet ahte gávdnojit báikkálaš historjjálaš vuoigatvuođat.
Mijjen annje lea nænnoes vuesiehtimmie mijjen aamhtesisnie ahte voenges historihkeles reaktoevåaromh jïh aalmogereaktoe leah nænnoes våaroeminie jïh dah dan stuvrieh ahte #Finnmárkokommišuvdna<np><sg><nom>, miehtjiedåapmoestovle jïh *vejolaččat Jïllemesreakta tjuerieh *konkluderet ahte gååvnesieh voenges historihkeles reaktah.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 26. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 26. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Nu šaddáge láhkaevttohusa geavahus stivret historjjálaš vuoigatvuođaid dohkkeheapmái.
Nimhtie sjædta laakeuvtelassem åtnoe historihkeles reaktide stuvredh jååhkesjæmman.
Ii oktage oassi dan čovdosis maid mii leat soahpan leat vuostá dan.
Ij #akte<num><attr> boelhke dam *čovdosis maam mijjieh latjkeme årrodh vuasta dam.
Molssaeaktun kommišuvnna čovdosii lea ahte dán lágan áššit fertejit dolvojuvvot dábálaš duopmostuoluide, ja dan mákset sii ieža geat ovddidit áššiid.
Alternatijvine kommisjovnen *čovdosii lea ahte daennie laakesne aamhtesh tjuerieh sïejhme dåapmoestovlide saahtasovvedh, jïh dam maeksieh dah jïjtjh gïeh aamhtesidie evtiedieh.
 Gáibádus suodjalit dán rievtti (stuorát aktevrraid guovdu)
* Krïevenasse vaarjelieh daan reaktoen (stoerebe aktööride/aktööridie gaskoeh)
Fatnasat mat lea badjel 15 mehtera gildojuvvojit guolásteamis vuotnalinjá siskkobealde ja dat mearriduvvo konsultašuvnnaid bokte.
Vïnhtsh mah aatsolen lea 15 meeterh gööleminie #aassjoestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> *vuotnalinjá sisnjelen jïh dïhte konsultasjovni baaktoe nænnoeståvva.
Mearrádus guolásteamis vuonain addái maiddái geavahusas muhtun lágan vuotnarievtti, go unnit fatnasat eai jođe guhkes gaskkaid.
Mieriedimmie göölemisnie *vuonain vedtiejasse aaj åtnosne #muvhte<prn><ind><attr> #dagkeres<adj><sg><acc> *vuotnarievtti, goh vaenebe eah vïnhtsh guhkies dajvide juhtieh.
 Gáibádus deattuhanmearrádusas man bokte gozihuvvo ahte sámi kultuvra vuhtii váldojuvvo.
* Krïevenasse tjïelkestehtememieriedimmesne man baaktoe geehtesåvva ahte saemien kultuvre vuehtieji ååktesåvva.
Dát lea boahtán mearraresursalága § 11 guđát lađđasa bokte.
Daate båateme mearoevierhtielaaken § 11 govhtede lïhtsen baaktoe.
Geavahusas lea dát hui deaŧalaš mearrádus mii addá vejolašvuođa vuoruhit mearrasámi kultuvrra ja báikegottiid vuhtii váldima buot resursahálddašemiin.
Åtnosne lea daah dan vihkeles mieriedimmie mij nuepiem vadta prijoriteradidh mearoesaemien kultuvrem jïh sijjiegedtide vuehtieji ååktemen gaajhkine vierhtiereereminie.
Vuoigatvuođa mearrádus ferte dulkojuvvot dán deattuhanmearrádusa olis, mii galgá sihkkarastit dan ahte stáhta ovddasvástádus mearrasámiid ávnnaslaš kulturvuođus gozihuvvo resursahálddašeamis.
Reaktan mieriedimmie tjuara doelhkestovvedh daan tjïelkestehtememieriedimmien dïere, mij edtja dam gorredidh ahte staaten dïedte mearoesaemiej *ávnnaslaš kultuvrevåaroemisnie vierhtiereeremisnie geehtesåvva.
 Gáibádus ahte láhkaaddin dávista álbmotrivttiin (sierra láhkamearrádusa hámis juohke ovttaskas resursahálddašanlágas)
* Krïevenasse ahte laakevedteme aalmogereaktojne svååroe (sjïere laakemieriedimmiem haamosne #fïerhte<prn><ind><attr> oktegs vierhtienreeremelaakesne)
Dát čađahuvvo ođđa láhkamearrádusa bokte oasseváldilágas § 1a
Daate tjïrrehtåvva orre laakemieriedimmien baaktoe #mealtan<adv><cmp_sgnom><cmp>laakesne § 1:n
Mearraresursalágas § 6 lea maiddái dákkár mearrádus.
Mearoevierhtielaakesne § 6 aaj lea dagkeres mieriedimmie.
 Gáibádusa birra ahte resursaláhkaaddin dulkojuvvo sámiid ávnnaslaš kultursuodjaleami olis (ulbmilmearrádus)
* Krïevenassen bïjre ahte vierhtienlaakevedteme doelhkeståvva saemiej *ávnnaslaš kultuvrevaarjelimmien dïere (ulmiemieriedimmie)
Mearraresursalága ulbmilmearrádus § 7 bustávva g, lea mearriduvvon maŋŋá konsultašuvnnaid mearraresursalága hárrái, ja dat sihke dievasmahttá ja nanne lága bokte dahkkojuvvon daguid ja doaibmabijuid masa dievasčoahkkin lea guorrasan.
Mearoevierhtielaaken ulmiemieriedimmie § 7 bokstaave g., nænnoestovveme mænngan konsultasjovni mearoevierhtielaaken gaavhtan, jïh dah dovne *dievasmahttá jïh laaken baaktoe nænnoste dorjesovveme dahkoej jïh råajvarimmide mïsse dïevestjåanghkoe latjkeme.
 Gáibádus sámi searvama birra almmolaš rievttálaš resursahálddašeamis.
* Krïevenasse saemien meatan bïjre byjjes *rievttálaš vierhtiereeremisnie.
Mii oažžut dakko mearraresursalága § 8b mas leat soahpan čuovvoleaddji proseassa dan ektui makkár barggut vuotnaguolástuslávdegottis galget leat.
Mijjieh åadtjobe *dakko mearoevierhtielaakem § *8b mestie latjkeme dåeriedæjja prosesse dan muhteste magkeres barkoeh *vuotnaguolástuslávdegottis edtjieh årrodh.
Go guoská vuotnaguolástuslávdegotti ásaheapmái, de leat bealit soahpan ahte dat galgá leat dakkár lávdegoddi mas oktiibuot galget Sámedikkis leat seamma ollu lahtut go fylkkagielddain, ovdamearkka dihte 3+3.
Goh dæjpa *vuotnaguolástuslávdegotti tseegkemasse, dellie bielieh latjkeme dïhte edtja årrodh dagkeres moenehtse mesnie *oktiibuot edtjieh Saemiedigkien årrodh seamma jeenje lïhtsegh goh fylhketjïeltine, vuesiehtimmien åvteste 3+3.
Dasto lea sohppojuvvon ahte vuotnaguolástuslávdegoddi galgá leat hui nana fágalaš ja politihkalaš orgána mii bidjá guovddáš eavttuid guolástushálddašeapmái, ja ahte das galget leat duohta ja deaŧalaš barggut.
Dehtie minngede #latjkedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><prfprc> ahte *vuotnaguolástuslávdegoddi edtja årrodh dan nænnoes faageles jïh politihkeles orgaane mij voernges moenemetsiehkide beaja *guolástushálddašeapmái, jïh ahte dennie edtjieh årrodh saetnies jïh vihkeles barkoeh.
Konsultašuvnnaid oktavuođas leat maiddái soahpan čuovvoleaddji konsultašuvdnaproseassa mii galgá sihkkarastit dan ahte geatnegasvuođat mat leat ILO 15.
Konsultasjovnide gaskesisnie aaj latjkeme dåeriedæjja konsultasjovneprosessem mij edtja dam gorredidh ahte dïedth mah ILO 15.
artihkkalis doahttaluvvojit Sámedikki konsultašuvdnarievtti nannema bokte guolástusáššiin, ja ahte sámiid searvan sihkkarastojuvvo Sámedikki bokte seammás go maiddái vuoigatvuođaoamasteaddjit ieža galget oažžut rolla.
artihkelisnie #ussjedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> Saemiedigkien konsultasjovnereaktoen nænnoestimmien baaktoe *guolástusáššiin, jïh ahte saemiej meatan Saemiedigkien baaktoe #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> seamma tïjjen goh aaj reaktaneekijh jïjtjh edtjieh råållam åadtjodh.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 27. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 27. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
 Gáibádus konkrehta doaibmabijuid ektui ealáskahttin dihte mearrasámi kultuvrra.
* Krïevenasse konkreete råajvarimmiej muhteste jealajehtieminie åvteste mearoesaemien kultuvrem.
Sámediggi lea čovdosa oassin gearggus ságastallat dievasmahtti doaibmabijuid birra lassebivdoeari hámis guolásteddjiide geat galget oažžut birgejumi resursavátnivuođa oktavuođas, unnimusat 3000 tonna.
Saemiedigkie lea *čovdosa boelhkine klaerie soptsestalledh *dievasmahtti råajvarimmiej bïjre lissievæjroemieriem haamosne göölijidie gïeh edtjieh bïerkenimmiem åadtjodh *resursavátnivuođa gaskesistie, unnemes 3000:n *tonna.
Sámediggi lea eaktudan ahte dán birra jeavddalaččat šiehtadallojuvvo, ja dat galgá biddjojuvvot vuođđun dasa ahte mihttomearri váikkuha mearrasámi kultuvrra, ja ássama, ealáhusaid ja servodateallima vuođu nannema.
Saemiedigkie tsïhkestahteme ahte daan bïjre jaabnan #raarahtalledh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>, jïh dïhte edtja bïejesovvedh våaroeminie dan ahte ulmie dijpie mearoesaemien kultuvren, jïh veasomen, jielemi jïh siebriedahkejielemen våaromen nænnoestimmiem.
Galgá leat vejolaš oažžut birgejumi guolástusas rabas joavkkus okto dahje buohtalaga eará doaimmain.
gåaredh Edtja åadtjodh bïerkenimmiem *guolástusas gaahpode dåehkesne oktegh jallh *buohtalaga jeatjah darjoeminie.
Dat galgá váikkuhit fanaslogu ja guolásteddjiid lassáneami.
Dïhte edtja vïnhtselåhkoem dijpedh jïh gööliji læssanimmiem.
Galgá leat viehka ollu unnit deaŧalaš oažžut bivdoeari fatnasiidda gitta joavkkus, danne go buoret gánnáhahttivuohta rabas joavkkus buorida ekonomalaš vejolašvuođaid, ja nie šaddá hálbbit oastit fatnasa bivdoeriin gitta joavkkus.
Edtja årrodh naa jeenje vaenebe vihkele åadtjodh væjroemieriem vïnhtside öövre dåehkeste, dannasinie goh buerebe *gánnáhahttivuohta gaahpode dåehkeste buerede ekonomeles nuepide, jïh naemhtie aelpieslaakan sjædta åestedh vïnhtsem væjroemierine öövre dåehkesne.
Rehkenastima vuođđun galget ráhkaduvvot statistihkalaš ávdnasat man ollu leat fatnasat ja guolásteaddjit, makkár ahkečoahkkádus lea ja movt sállašat juohkásit fatnasiid gaskka doaibmaguovllus.
Ryöknemen våaroeminie edtjieh dorjesovvedh statistihkeles materijellh man jeenjen leah vïnhtsh jïh göölijh, magkere *ahkečoahkkádus lea jïh guktie saalehth *juohkásit vïnhtsi gaskemsh vierhkiedajvesne.
Gulahallankonferánsa gaskal ráđđehusa ja fylkkagieldda
Gaskesadtemekonferaanse gaskesne reerenassen jïh fylhketjïelten
Vaikke vel konferánsa lea ge vuosttažettiin fylkkagielddaid ja ráđđehusa deaivvadanbáiki, de lea Sámedikkis sadji beavddi luhtte seamma dásis go fylkkagielddain ge.
Jalhts annje konferaanse lea aaj voestegh fylhketjïelti jïh reerenassen gaavnedimmiesijjie, dellie Saemiedigkien lea sijjien buertien luvnie seamma daltesisnie goh fylhketjïeltine aaj.
máŋga stáhtaráđi oassálastet konferánsii ja eanaš fylkkasátnejođiheaddjit.
gelliem staateraerieh mealtan konferaansese jïh jeenjemes fylhkenbaakoejuhtiehtæjjah.
Konferánsa lea buorre deaivvadansadji politihkalaš fierpmádathuksemiidda ja dat nannet ovttasbarggu gaskal Sámedikki ja ráđđehusa, ja gaskal fylkkagielddaid ja Sámedikki.
Konferaanse lea buerie gaavnesjimmiesijjien politihkeles vearmadahketseegkemidie jïh dah ektiebarkoem nænnoestibie gaskesne Saemiedigkien jïh reerenassen, jïh gaskesne fylhketjïelti jïh Saemiedigkien.
Dasa lassin ledje hálešteamit GGD:in boahttevaš stuorradiggedieđáhusa birra guovlo- ja regiovdnapolitihka birra masa Sámediggi lea bovdejuvvon prosessii.
Dan lissine lin håalomh *GGD:im båetije stoerredigkiebïevnesen bïjre dajve- jïh regijovnepolitihken bïjre mïsse Saemiedigkie prosessese bööresovveme.
Ledje maiddái hálešteamit EGD:in stuorradiggedieđáhusa birra Innovašuvdna Norgga ja SIVA birra ja masa Sámediggi lea addán buriid ja konstruktiiva evttohusaid dieđáhussii.
aaj Lin håalomh *EGD:im stoerredigkiebïevnesen bïjre *Innovašuvdna Nöörjen jïh SIVAN bïjre jïh mïsse Saemiedigkie vadteme bueriej jïh *konstruktiiva uvtelasside bïevnesasse.
Mariidna ealáhusat
*Mariidna jielemh
Sámediggeráđđi lea addán gulaskuddanvástádusa dan njuoskaguollelága guorahallamii mii geigejuvvui Guolástus- ja riddodepartementii 31.10.2011.
Saemiedigkieraerie vadteme *gulaskuddanvástádusa dam lovveguelielaakem goerehtallemasse mij gietskiedovvi #Gööledh<vblex><imp><p3><sg>- jïh gaedtiedepartemeentese 31.10.2011.
Sámediggeráđđi oaivvilda ahte njuoskaguolleláhka ain lea oadjebasvuohtan guolásteddjiide das ahte besset gáddet guoli rivttes haddái.
Saemiedigkieraerie jeahta ahte lovveguelielaake annje lea tjïrkesvoetine göölijidie dennie ahte biesieh aerviedieh gueliem rïektes åasese.
Njuoskaguollesearvi ja njuoskaguolleláhka lea ollu guolásteddjiid miela áidna dáhkádussan dasa ahte beassat gáddet guoli.
Lovvegueliesiebrie jïh lovveguelielaake lea jeenje gööliji mïelen aajnehke *dáhkádussan dan ahte bïesedh aerviedieh gueliem.
Dát guoská erenoamážit mearrasámi guovlluide.
Daate dæjpa joekoenlaakan mearoesaemien dajvide.
Bargojoavku evttoha raporttas ahte uhcimushaddi galgá mearriduvvot šiehtadusaid vuođul gaskal guollevuovdinsearvvi ja oastinorganisašuvnnaid.
Barkoedåehkie reektehtsem uvtede ahte *uhcimushaddi edtja nænnoestovvedh latjkoej dïere gaskesne gueliedoekemesiebrien jïh åestemeorganisasjovni.
Dan doarju Sámediggeráđđi.
Dam dåårje Saemiedigkieraerie.
Sámediggi doarju maiddái soabahanortnega geavaheami.
Saemiedigkie aaj dåårje #latjkedh<vblex><iv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>öörnegen pråvhkoem.
Jus soabaheapmi ii lihkostuva, de sáhttá vuovdinsearvi ieš mearridit uhcimushatti, nu mo dál ge.
Jis ij #latjkedh<vblex><iv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><sg><nom> lahkeskh, dellie maahta doekemesiebrie jïjtje nænnoestidh *uhcimushatti, nimhtie guktie daelie aaj.
Dainna lágiin oaivvilda Sámediggi ahte njuoskaguolleláhka maiddái boahtteáiggis lea mielde sihkkarastimin guolásteddjiid beroštusaid go guoská guolásteddjiid beroštusaid fuolaheapmái guliid vuovdima ja gáddema oktavuođas.
Dejnie vuekine jeahta Saemiedigkie ahte lovveguelielaake aaj #båetije aejkie<n><sg><ine> lea mietie gorredeminie göölijidie *beroštusaid goh dæjpa gööliji *beroštusaid ealjohkasse gueliej doekemen jïh *gáddema gaskesisnie.
Sámediggeráđđi lea addán cealkámuša HAV 21:ii, mii lea ráđđehusa strategiijaprošeakta ovddidit guoddevaš ealáhusovdáneami ja mariidna birrasa buori hálddašeami.
Saemiedigkieraerie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> vadteme *HAV 21:se, mij reerenassen strategijeprosjeekte evtiedidh *guoddevaš jielemeevtiedimmiem jïh *mariidna byjresem buerie reeremem.
Guolástus- ja riddodepartemeanta lea prošeavtta bargoaddi.
#Gööledh<vblex><imp><p3><sg>- jïh gaedtiedepartemeente lea prosjeekten barkoevedtije.
Sámediggeráđđi oaidná buorrin dan prošeavtta mandáhta ja ulbmil maid Guolástus- ja riddodepartemeanta lea álggahan.
Saemiedigkieraerie vuajna buerine dam prosjeekten mandaatem jïh ulmien aaj #Gööledh<vblex><imp><p3><sg>- jïh gaedtiedepartemeente aelkiehtamme.
Seammás čujuha Sámediggi ahte eanaš proseassat mat digaštallojuvvojit, plánejuvvojit ja čađahuvvojit áiggi badjel sihke siskkobealde ja olggobealde sámi guovlluin, váikkuhit sámi kultuvrii, ealáhusaide ja servodatdiliide.
Seamma tïjjen tjaatseste Saemiedigkie ahte jeenjemes prosessh mah #dïerhkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl>, #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> jïh tïjjen bijjelen tjïrrehtovvieh dovne sisnjelen jïh ålkolen saemien dajvine, dijpedh saemien kultuvrese, jieliemidie jïh siebriedahketsiehkide.
HAV21 strategiijajoavkku organiseremii eai biddjojuvvon láidestusat mat fuolahit Norgga geatnegasvuođaid sápmelaččaid ektui álgoálbmogin.
*HAV21 strategijedåehkien öörnemasse eah bïejh *láidestusat mah huksieh Nöörjen dïedtide saemiej muhteste aalkoeåålmeginie.
Sámediggeráđđi oaivvilda ahte Norgga eiseválddit fertejit váldit mielde sihke árbedieđu ja báikkálaš máhtu buot daid surggiide, mat leat mielde HAV21 strategiijabarggus.
Saemiedigkieraerie jeahta ahte Nöörjen åejvieladtjh tjuerieh ååktedh mietie dovne aerpiedaajroen jïh voenges soekse gaajhke daj suerkide, mah mietie leah *HAV21 strategijebarkosne.
Árbedieđu ja báikkálaš máhtu geavaheapmi nannešii Norgga mihttomeari doaibmat máilmmiviidosaččat ja njunnošis go guoská máhtolašvuhtii meara birra ja mearrahálddašeamis.
Aerpiedaajroen jïh voenges maahtoen pråvhkoe nænnoste Nöörjen ulmiem juhtedh *máilmmiviidosaččat jïh *njunnošis goh dæjpa *máhtolašvuhtii mearoen bïjre jïh mearoereeremisnie.
Sámediggi oassálasttii Stuorradiggepresideantta sáttagoddái Kanadai 4.-9.03.12.
Saemiedigkie Mealtan Stoerredigkiepresideenten saadtehmoenehtsasse Kanadese 4.-9.03.12.
Sáttagottis ledje Dag Terje Andersen (Bb), Marianne Balto (Sámediggi, Bb), Per Sandberg (OvB), Siri A.
Saadtehmoenehtsisnie lin Dag Terje Andersenen (*Bb), Marianne Balto (Saemiedigkie, *Bb), Per Sandberg (*OVB), Sirijjen #A<n><abbr><nom>
Meling (Ob), Geir Jørgen Bekkevold (KrÁb), Anne T.
Meling (Ob), Geir Jørgen Bekkevold (*KRÁb), Annen #T<n><abbr><nom>
Wøien (Gb) og Borghild Tenden (GuB).
Wøien (Gb) *og Borghild *Tenden (*GUB).
Sáttagoddi oassálasttii máŋgga miellagiddevaš čoahkkimii parlamentáralaš dásis ja ráđđehus áirasiiguin, sihke oppariikkalaš dásis ja provinssas British Columbia.
Saadtehmoenehtse Mealtan gellien murreds tjåånghkese parlamentarihkeles daltesisnie jïh reerenasse saadthalmetjigujmie, dovne *oppariikkalaš daltesisnie jïh *provinssas British Columbia.
Erenoamážit lei fuomášupmi biddjojuvvon hástalusaide luossabiebmama oktavuođas.
Joekoenlaakan lij åssjalommes bïejesovveme haestiemidie loesebïepmehtimmien gaskesisnie.
Prográmma álggahuvvui čoahkkimiin Rick Dykstra:in, stáhtalahttovuođa ja sisafárrema minsistara parlamentáralaš čálliin.
Programme tjåanghkojne aelkiehtovvi *Rick *Dykstra:im, *stáhtalahttovuođa jïh sïjsejuhtemen *minsistara parlamentarihkeles tjaeliejinie.
sáttagoddi deaivvai maiddái Kanada vuolleviesu presideantta, Andrew Sheer, Bill Barisoff, British Columbia láhkaaddi čoahkkima presideantta, čoahkkima erenoamášlávdegotti almmolaš bušeahtaid ja ruhtadeami várás.
saadtehmoenehtse aaj dieviedi Kanadam *vuolleviesu presideentem, Andrewen *Sheer, Billen *Barisoff, British Columbia #laake<n><sem_rule><cmp_sgnom><cmp> vedtije tjåanghkoen presideenten, tjåanghkoen sjïeremoenehtsen byjjes budsjehti jïh beetnehdåarjoen muhteste.
Čoahkkin guolástusministariin Keith Ashfield lei erenoamáš miellagiddevaš Sámediggái ja fáddán ledje earret eará lobihis guolásteapmi, dorskehálddašeapmi, guollebiebman, njuorjobivdu ja fanasstruktuvra.
Tjåanghkoem *guolástusministariin Keith *Ashfield lij sjïere murreds Saemiedægkan jïh aamhtesinie gaskem jeatjah lin ovluhpehts gööleme, tåårskereereme, gueliebïepmehtimmie, nåervievæjroe jïh vïnhtsestruktuvre.
Son čájehii beroštumi dorskehálddašeapmái Barentsábis, dát lea vuostálagaid dainna diliin mii lea olggobealde nuortarittu, gos dálá máddodagat leat uhccon mealgadit.
Dïhte ïedtjem vuesiehti tåårskereeremasse Barentsáhpijjesne, daate lea tjaavtesi dejnie tsiehkine mij ålkolen luvliegaedtien lea, sijjesne daaletje maadtoeh leah *uhccon *mealgadit.
Su mielas lea buorre go guollebiebmanealáhus lea stuorrumin, muhto čujuhii maiddái daidda fuolastuvvamiidda mat Cohen-kommišuvnnas leat birrasa ektui.
Dan mïelesne buerie goh gueliebïepmehtimmiejieleme lea *stuorrumin, mohte aaj tjaatsesti dejtie *fuolastuvvamiidda mah Cohen-kommisjovnen byjresen muhteste leah.
Cohen-kommišuvdna lea iskan manne muhtun jagiid gorgŋejit nu uhccán luosat Fraser Riverii British Columbias.
Cohen-kommisjovne goerehtamme muvhti jaepiej mïnnin *gorgŋejit nimhtie onnen loesh Fraser Riverasse British Columbiesne.
Dasa lassin lei čoahkkin provinsaráđđehusa ministariiguin earret eará Harry Bloy:in, máŋggakultuvrralaš áššiid ministariin ja gávpeministariin Ed Fast:in gii válddii ovdan gávpeáššiid main leat Norggas ja Kanadas oktasaš beroštusat.
Dan lissine lij tjåanghkoen *provinsaráđđehusa ministerigujmie gaskem jeatjah Harry *Bloy:im, *máŋggakultuvrralaš aamhtesi ministerinie jïh bovreministerinie Ed *Fast:im gie fraamme ååkti bovreaamhtesidie mejnie Nöörjesne jïh Kanadesne #ektie<adj><sg><nom> *beroštusat.
Viiddes friijagávpešiehtadusas EU:in livččii stuorra mearkkašupmi, muhto muhtun áššit váttásmahttet proseassa, earret eará njuorjobivdoášši ja EU evttohus ahte bidjat divada dakkár oljui mii buvttaduvvo oljosáddos.
Vijries *friijagávpešiehtadusas *EU:im lea stoere mïerhkesjimmie, mohte muvhth aamhtesh *váttásmahttet prosessen, gaskem jeatjah nåervievæjroeaamhtesen jïh *EU uvtelasse ahte bïejebe *divada dagkeres åljese mij åljasaedtesne dorjesåvva.
Dasto lei sáttagottis oanehis čoahkkin Andrea Reimer:in, Vancouvera várresátnejođiheddjiin.
Dehtie minngede saadtehmoenehtsisnie lij åenehks tjåanghkoem Andrea Reimerinie, Vancouveren tjahkebaakoejuhtiehtæjjine.
Galledeapmi Vancouveris loahpahuvvui oassálastimiin gávpoga nállevealahanvuosttaldeami riikkaidgaskasaš beaivvi čalmmusteapmái.
Goevlelimmie Vancouverisnie illesovvi mealtan staaren maadtoejoekehtsgïetedimmievuastalimmien gaskenasjonaale biejjien gåhtsajehtiemasse.
Sáttagoddi deaivvai senáhta álgoálbmotáššiid lávdegotti, man ovdaolmmoš Gerry St.
Saadtehmoenehtse dieviedi *senáhta aalkoeåålmegeaamhtesidie/aalkoeåålmehaamhtesidie/aalkoeåålmhaamhtesidie moenehtsem, man åvtehke *Gerry S./s.#t<n><abbr><gen>
Germain jođihii.
Germain öörni.
Čoahkkin válddii ovdan dien guovtti riikka álgoálbmogiid oktasaš hástalusaid, erenoamážit davviguovlluin.
Tjåanghkoe fraamme ååkti doen göökten rïjhken aalkoeåålmegi ektie haestiemidie, joekoenlaakan noerhtedajvine.
Kanada bealis čájehedje stuorra beroštumi Sámediggái, dan duogážii, gelbbolašvuođasurgiide ja váldái.
Kanadan bielesne vuesiehtin stoere ïedtjem Saemiedægkan, dan duakan, *gelbbolašvuođasurgiide jïh stillemasse.
Sámediggi muitalii Sámedikki barggu birra ja lávdegottis ledje máŋga gažaldaga earret eará Sámedikki jienastuslogu ja sámediggeválgga birra.
Saemiedigkie Saemiedigkiem bïeljeli barkoen bïjre jïh moenehtsen lin gellie gyhtjelassh gaskem jeatjah Saemiedigkien veeljemelåhkoen jïh saemiedigkieveeljemen bïjre.
Čoahkkin Mary Simon:in, Kanada inuihtaid váldoorganisašuvnna Inuit Tapiirit Kanatami hoavda, válddii ovdan Kanada inuihtaid dálá hástalusaid.
Tjåanghkoem Mary Simoninie, Kanadan *inuihtaid åejvieorganisasjovnen Inen*uit *Tapiirit *Kanatami åvtehke, fraamme ååkti Kanadan *inuihtaid daaletje haestiemidie.
Son čuoččuha ahte ovddešjagiid assimilerenpolitihkas, erenoamážit dakkár geatnegahttojuvvon skuvlaoahppu mii leat vuođđuduvvon sin iežaset kultuvrii, leat leamaš ollu negatiiva váikkuhusat inuihtaid kultuvrii ja identitehta ovdáneapmái.
Dïhte bagkese ahte ovtetjejaepiej *assimilerenpolitihkas, joekoenlaakan dagkeres *geatnegahttojuvvon skuvlelearoe mijjieh tseegkesovveme daj jïjtjsh kultuvrese, orreme jeenjen *negatiiva dïedth *inuihtaid kultuvrese jïh identiteeten evtiedæmman.
Vaikke vel dál leat ge doaibmabijut ja ortnegat mat dorjot inuihtaid ovdáneami, de rahčat ollu smávvaservodagat stuorra ekonomalaš ja sosiála váttisvuođaiguin.
Jalhts annje daelie leah aaj råajvarimmieh jïh öörnegh mah dåarjoeh *inuihtaid evtiedimmiem, dellie daamkobe jeenje onnesiebriedahkh stoere ekonomeles jïh sosijaale dåeriesmoerigujmie.
Sii deattuhit eatnigieloahpahusa, muhto hástalussan lea háhkat doarvái oahpaheddjiid geain lea gelbbolašvuohta.
Dah #ietniengïele<n><cmp_sh><cmp>ööhpehtimmiem tjïelkestehtieh, mohte haestieminie lea nuekies skååffedh lohkehtæjjide giej lea maahtaldahke.
Daid ohppiid lohku, geat loahpahit skuvlla menddo árrat, lea ain hui allat.
Daj learohki låhkoe, gïeh skuvlem illieh ååpsen aareh/aarehke, annje lea dan jolle.
Provinsaoaivegávpogis British Columbias, deaivvai sáttagoddi eanadoalloministara Don McRae (geas maid lea ovddasvástádus guolástusas).
*Provinsaoaivegávpogis British Columbiesne, dieviedi saadtehmoenehtse laanteburrieministeren Datne *MCRae (gïen aaj lea dïedte *guolástusas).
Son čujuhii dasa ahte guollebiebman lea miellagiddevaš suorgi mas lea stuorrunvejolašvuohta, muhto ahte leat maiddái fuolastuvvamat ja eahpesihkarvuohta, earret eará luossadihki, báikkálaš nuoskkideami ja álgoálbmotjoavkkuid vuosttaldemiid dáfus.
Dïhte dan tjaatsesti ahte gueliebïepmehtimmie lea murreds suerkie mesnie lea *stuorrunvejolašvuohta, mohte ahte aaj libie *fuolastuvvamat jïh *eahpesihkarvuohta, gaskem jeatjah *luossadihki, voenges deerjemen jïh aalkoeåålmegedåehkiej/aalkoeåålmehdåehkiej/aalkoeåålmhdåehkiej vuastalimmiej dïete.
Son deattuhii ahte viidáset huksen dán suorggis lea ollugiidda ášši mii čuohcá dovdduide.
Dïhte tjïelkestehti ahte vijrebe tseegkemen daennie suerkesne lea jïjnjide aamhtese mij domtesidie tsavtsa.
Smávvagávpogis Campell Riveris Vancouver Islandas oassálasttii sáttagoddi seminárii luossabiebmama birra mas álgoálbmogiid vejolašvuođat deattuhuvvojedje.
Onnestaaresne *Campell Riverisnie Vancouver Islandesne mealtan saadtehmoenehtse seminaarese loesebïepmehtimmien bïjre mesnie aalkoeåålmegi nuepieh #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><pl>.
Seminára lágidedje báikkálaš biebmanfitnodagat ovttas Norgga ambassádain.
Seminaaren öörnedehtin voenges bïepmehtimmiesïelth ektesne Nöörjen *ambassádain.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 29. siidu 90 siiddus.
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 29. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne.
Oassálastin ledje báikegottiid ja fitnodagaid ovddasteaddjit, ja dat álgoálbmotjoavkkut geaidda luossabiebman guoská.
Mealtan lin sijjiegedtiej jïh sïelti saadthalmetjh, jïh dah aalkoeåålmegedåehkieh/aalkoeåålmehdåehkieh/aalkoeåålmhdåehkieh giejtie loesebïepmehtimmie dæjpa.
Kanada ministtar davviguovlluid álgoálbmotáššiid ja ovdáneami várás, John Duncan, oassálasttii maiddái.
Kanadan ministere noerhtedajvi aalkoeåålmegeaamhtesi/aalkoeåålmehaamhtesi/aalkoeåålmhaamhtesi jïh evtiedimmien muhteste, John Duncan, mealtan aaj.
Konferánsabáikki olggobealde čájehedje sullii golbmalogi birasgáhttejeaddji vuostemiela luossabiebmama vuostá plakáhtaiguin ja čuoládagaiguin.
Konferaansesijjien ålkolen vuesiehtin medtie golmeluhkiem byjresevaarjelæjjah *vuostemiela loesebïepmehtimmien vuestie *plakáhtaiguin jïh *čuoládagaiguin.
Marianne Balto háleštii máŋga miellačájeheddjiin, ja maiddái kanada TV jearahalai su.
Marianne Balto håaloeji gellie mïelevuesiehtæjjine, jïh aaj *kanada TV/tv dam goerehtalli.
Deaŧalaš áigumuš seminárain lei buohtastahttit norgga ja kanada vásáhusaid.
Vihkeles aajkoe seminaarine lij mohtedidh *norgga jïh *kanada vaesehtsidie.
Marianne Baltos lei sáhkavuorru norgga vásáhusaid birra, sámi oainnu vuođul.
Marianne Balton lij lahtestimmie *norgga vaesehtsi bïjre, saemien vuajnoen dïere.
Báikkálaš álgoálbmotjođiheaddjit bidje dasto ovdan iežaset oainnu guollebiebmanealáhusa váikkuhusaid birra sin riddoservodahkii.
Voenges aalkoeåålmegejuhtiehtæjjah/aalkoeåålmehjuhtiehtæjjah/aalkoeåålmhjuhtiehtæjjah dehtie minngede bïejin fraamme jïjtjsh vuajnoen gueliebïepmehtimmiejielemen dïedti bïjre daj gaedtiesiebriedahkese.
Sámedikkis ledje dasa lassin sierra čoahkkimat inuihtaid joatkkaskuvlla, Nunavut Sivuniksavut, ohppiiguin ja First-Nation ohppiid ovddasteddjiiguin Vancouveris.
Saemiedigkien dan lin lissine sjïere tjåanghkoeh *inuihtaid jåarhkeskuvlem, Nunavut *Sivuniksavut, learohkigujmie jïh *First-*Nation learohki saadthalmetjigujmie Vancouverisnie.
Čoahkkimiid fáddán lei Sámedikki organiseren ja bargu, oassálastin riikkaidgaskasaš foraide ja konsultašuvdnageatnegasvuohta.
Tjåanghkoej aamhtesinie lij Saemiedigkiem öörneme jïh barkoe, mealtan gaskenasjonaale *foraide jïh konsultasjovnedïedte.
Konsultašuvdna Luondduhálddašandirektoráhtain
Konsultasjovne Eatnemenreeremedirektoraatine/Eatnemenreeremedirektovraatine
Konsultašuvdna čađahuvvui dan birra mii direktoráhta gaskaboddasaš oaidnu lea anadroma luossaguliid bivdinmuddemii Davvi-Romssas ja Finnmárkkus.
Konsultasjovne dan bïjre tjïrrehtovvi mij direktoraaten/direktovraaten *gaskaboddasaš vuajnoe lea *anadroma loesegueliej maedtemestaeriedæmman Noerhte-Romsesne jïh Finnmaarhkesne.
Direktoráhta lei sádden gulaskuddamii dan bargojoavkku evttohusa, mii ásahuvvui Birasgáhttendepartemeantta ja Sámedikki gaskasaš rámmašiehtadusa vuođul árvvoštallan dihtii luossabivddu muddenstivrejuvmi čázádagain ja mearas DavviNorggas ja Finnmárkkus.
Direktoraate/Direktovraate seedteme *gulaskuddamii dam barkoedåehkien uvtelassem, mij tseegkesovvi Byjresevaarjelimmiedepartemeenten jïh Saemiedigkien gasngesadtje mierielatjkoen dïere vierhtiedimmien åvteste loesevæjroen *muddenstivrejuvmi *čázádagain jïh mearosne *DavviNorggas jïh Finnmaarhkesne.
Sámediggi ja direktoráhta leat ovttamielalaččat das ahte bargolávdegotti strategiija biddjojuvvo vuođđun boahttevaš muddemiidda anadroma luossaguollebivddus Finnmárkkus ja Davvi-Romssas.
Saemiedigkie jïh direktoraate/direktovraate leah *ovttamielalaččat dennie ahte barkoemoenehtsen strategije bïejesåvva våaroeminie båetije staeriedimmide *anadroma #loese<n><cmp_sgnom><cmp>#guelie<n><cmp_sgnom><cmp>#deerpegh<n><sg><nom> Finnmaarhkesne jïh noerhte-Romsesne.
Lea ovttamielalašvuohta das ahte vuoruhit bargolávdegotti evttohusa ahte ásahit bargojoavkku mii galgá čielggadit heivvolaš vugiid mo muddet guolásteami, ja álggahit prošeavtta mii galgá kártet ja vuogádahttit vásáhusvuđot ja báikkálaš máhtolašvuođa mii heivehuvvo dieđalaš máhttui hálddašeami várás.
Lea *ovttamielalašvuohta dennie ahte prijoriteradieh barkoemoenehtsen uvtelassem ahte tseegkedh barkoedåehkiem mij edtja sjiehteles vuekide tjïelkedidh guktie göölemem staeriedibie, jïh aelkiehtibie prosjeektem mij edtja goerehtalledh jïh *vuogádahttit vaesehtsvåaromem jïh voenges *máhtolašvuođa mij #daajroe<n><attr> mååhtese sjïehtelåvva reeremen muhteste.
2012 muddemiid oktavuođas lea ovttamielalašvuohta dain evttohuvvon muddendoaibmabijuin DavviRomssa ja Finnmárkku čázádagaide, ja mearraluossaguolásteami muddemii muđui Finnmárkkus.
2012 staeriedimmiej gaskesisnie lea *ovttamielalašvuohta dejnie #uvtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> staeriedimmieråajvarimmine *DavviRomssa jïh Finnmaarhken *čázádagaide, jïh mearoeloesegöölemen staeriedæmman voen Finnmaarhkesne.
Ášši váldojuvvo ovdan politihkalaš konsultašuvnnain Birasgáhttendepartemeanttain.
Aamhtese fraamme ååktesåvva politihkeles konsultasjovnine Byjresevaarjelimmiedepartemeentine.
Boazodoallu
Båatsoe
Sámediggeráđđi ja stádačálli Lars Peder Brekk dolle čoahkkima boazodoalu ja eanandoalu birra 21.2.2012 Kárášjogas.
Saemiedigkieraerie jïh staatetjaelije Lars Peder Brekk bæksa tjåanghkoen båatsoen jïh laanteburrien bïjre #21.2.2012<adj><ord><attr><attr> jaepien Karasjohkesne.
NRL maid oassálasttii osiide čoahkkimis.
*NRL aaj mealtan boelhkide tjåanghkosne.
Ulbmil lei movt buoridit ovttasbarggu boazodoalloáššiin.
Ulmie lij guktie bueriedidh ektiebarkoem båatsoeaamhtesinie.
Čoahkkimis lei ovttaoaivilvuohta formaliseret oktavuođa ja čoahkkinastit dásselit jahkásaččat.
Tjåanghkosne lij *ovttaoaivilvuohta vihtiestidh gaskesem jïh tjåanghkenidh *dásselit fïerhten jaepien.
Ráđđi čilgii loahpalaččat man stuora mearkkašupmi eanandoalus lea sámi guovlluin.
Raerie boejhkeli minngiemassh maam stoere mïerhkesjimmie laanteburresne lea saemien dajvine.
Sámediggeráđđi lea ilus go boazodoallošiehtadallanbealit, Stáhta Eanandoalu- ja biebmodepartemeantta (EBD) bokte ja NRL, dán jagi guovvamánus bohte ovttaoaivilii boazodoallošiehtadusas 2012 – 2013.
Saemiedigkieraerie aavosne goh båatsoeraarahtallemebielieh, Staate @X> jïh beapmoedepartemeenten (*EBD) baaktoe jïh *NRL, daan jaepien goevtesne böötin *ovttaoaivilii båatsoelatjkoste 2012 – 2013.
Sámediggi čuovui šiehtadallamiid dárkojeaddjin.
Saemiedigkie raarahtallemidie dåeriedi gïehtjedæjjine.
Boazodoallošiehtadusa ekonomalaš rámma lea 104,5 mill.
Båatsoelatjkoen ekonomeles mierie lea 104,5 *mill.
ruvnno.
kråvnam.
Miesedoarjja, doaibmadoarjja, ja buvttadanbálkkašumi máksomearit lasihuvvojit dan ođđa šiehtadusas.
Miesiendåarjoe, darjomedåarjoe, jïh darjomeåasan maaksoemierieh lissiehtovvieh dennie orre latjkosne.
Bealit leat ovttaoaivilis joatkit ortnega masa boazodoallošiehtadus bidjá 2,0 mill.
Bielieh sïemes leah jåerhkedh öörnegem mïsse båatsoelatjkoe 2,0:m beaja *mill.
ruvnno mii lea Sámedikki ulbmilii doarjjut lotnolasdoaimmaid mas boazodoallu lea mielde.
kråvnam mij lea Saemiedigkien ålman dåarjoeh *lotnolasdoaimmaid mesnie båatsoe mietie lea.
Boazodoallošiehtadus 2012 – 2013 ii govčča buot dárbbuid mat sáhttet bohciidit boazodoalloheiveheami proseassain, muhto sámediggeráđi mielas lea buorre go šiehtadusbealit leat ovttaoaivilis nammadit lávdegotti mii galgá geahččat doaibmabijuid sidjiide geat fertejit heaitit boazodoalus boazodoaluheivema geažil.
Båatsoelatjkoe ij 2012 – 2013 gaptjh gaajhkide daerpiesvoetide mah maehtieh bïhtsegidh båatsoesjïehtedimmien prosessine, mohte saemiedigkieraerien mïelesne buerie goh latjkoebielieh sïemes leah nammoehtidh moenehtsem mij edtja råajvarimmide gïehtjedidh dejtie gïeh tjuerieh båatsosne galhkedh båatsoensååjhtemen dïete.
Sámediggi galgá leat mielde lávdegottis.
Saemiedigkie edtja årrodh mietie moenehtsisnie.
Boazodoallošiehtadallamiin bođii ovdan ahte ÁHP-boazu galgá heaittihuvvot ja ahte galgá ásahuvvot prográmma boazodoalu várás seammalágan go Lokalmatprogrammet ja ruhtaduvvot eanadoallošiehtadusa ja Innovašuvdna Norgga doaimma bokte.
Båatsoeraarahtalleminie fraamme bööti ahte *ÁHP-bovtse edtja illesovvedh jïh ahte edtja tseegkesovvedh programme båatsoen muhteste aktelaaketje goh *Lokalmatprogrammet jïh laeviehtovvedh laanteburrielatjkoem jïh *Innovašuvdna Nöörjen darjomen baaktoe.
Seammás galgá mátkeeallinvuđot ealáhusovdáneapmi boazodoalus ja ovttasbargodoaibmabijut gaskal boazodoalu ja viidásetbuvttadanfitnodaga leat mielde prográmmas.
Seamma tïjjen edtja fealadimmienstujmievåaromen jielemeevtiedimmie båatsosne jïh ektiebarkoeråajvarimmieh gaskesne båatsoen jïh vijrebedarjomesïelten årrodh mietie programmesne.
Prográmmas galgá leat guovddáš čatnaseapmi Innovašuvdna Norgii.
Programmesne edtja årrodh jarnge *čatnaseapmi *Innovašuvdna Nöörjese.
Áigumuš lea nammadit stivrenjoavkku mas EBD, NRL ja Sámediggi leat mielde.
Aajkoe lea nammoehtidh stuvremedåehkiem mesnie *EBD, *NRL jïh Saemiedigkie årrodh mietie.
Sámediggeráđđi oaivvilda ahte ferte árvvoštallat bidjat boazu-prográmma hálddašeami Sámediggái.
Saemiedigkieraerie jeahta ahte tjuara laejhtedh bïejedh bovtse-programme reeremem Saemiedægkan.
Mis lea juo árvoháhkanprográmma lotnolasealáhusaid ja sámi mátkeeallima várás, ja oaidnit uhccán ulbmillažžan ásahit guokte hui ovttalágan árvoháhkanprográmma mat gilvalivčče prošeavttaid alde.
Mijjen joe lea aarvoeskååffemeprogramme *lotnolasealáhusaid jïh saemien fealadimmiestujmien muhteste, jïh vuejnijh onnem *ulbmillažžan tseegkieh gööktem dan *ovttalágan aarvoeskååffemeprogrammem mah prosjeekti nelhtie gaahtjedieh.
Sámedikki gelbbolašvuohta sámegielas, boazodoalu ja sámi diliid birra leat stuorra ovdun boazu-prográmmii.
Saemiedigkien maahtaldahke saemiengïelesne, båatsoen jïh saemien tsiehkiej bïjre leah stoere *ovdun bovtse-programmese.
Sámediggi lea sádden reivve EBD:ii mas mii bovdet gulahallamii dan vejolašvuođa birra ahte Sámediggi sáhttá oažžut stuorát ovddasvástádusa dán prográmmas maid Innovašuvdna Norga dál hálddaša.
Saemiedigkie prieviem seedteme *EBD:ij mesnie mijjieh gaskesadtemasse böörebe dan nuepien bïjre ahte Saemiedigkie maahta stoerebe dïedtem åadtjodh daehtie programmeste maam *Innovašuvdna Nöörje daelie reerie.
Ráđđelahttu Ellinor Marita Jåma muitalii mo son lea vásihan daid sisabahkkemiid maid sturrot ja sturrot lullisámi guovlluin, go Norgga gilidutkanguovddáš (Norsk senter for bygdeforskning) lágidii konferánssa 6.3.2012 på Stjørdalas.
Raerielïhtsege Ellinor Marita Jåma guktie bïeljeli dïhte dejtie damteme *sisabahkkemiid aaj *sturrot jïh *sturrot åarjelsaemien dajvine, goh Nöörjen byjjendotkemejarngen (Norsk *senter *for *bygdeforskning) öörnedehti konferaansem 6.3.2012 *på Stjørdalesne.
Konferánsa lágiduvvui dutkanprošeavtta “Reindrift og kommersialisering av utmarka i sørsamiske områder - hvordan etablerte rettigheter og praksiser blir utfordret” oktavuođas.
Konferaanse #öörnedehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> dotkemeprosjeekten “*Reindrift *og *kommersialisering *av *utmarka i. *sørsamiske *områder - *hvordan *etablerte *rettigheter *og *praksiser *blir *utfordret” gaskesisnie.
Sámediggeráđđi atná buorrin go gilidutkan čalmmustahttá dán fáttá.
Saemiedigkieraerie åtna buerine goh byjjendotkeme tjelmiestahta daam aamhtesem.
Dan geažil go ollu bohccot ain vuddjojit togaide Nordlandsbanenis, lea sámediggeráđđi bivdán dollojuvvot politihkalaš čoahkkin Johtolatdepartemeanttain.
Dan dïete goh jeenje bovtsh annje raajrojde #voejedh<vblex><iv><der_passs><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> Nordlandsbanenisnie, saemiedigkieraerie maadteme #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><inf> politihkeles tjåanghkoen Jåhtadahkedepartemeentine.
Sámediggeráđđi háliida ságaškuššat heahtedoaibmabijuid, ja guhkesáiggestrategiijaid eastadan dihtii daid ollu lihkohisvuođaid Nordlandsbanenis.
Saemiedigkieraerie sæjhta neavroeråajvarimmide digkiedidh, jïh guhkiestïjjenstrategiji jeereminie åvteste daj jeenjem *lihkohisvuođaid Nordlandsbanenisnie.
Konsultašuvnnat Boazodoallohálddašeami rievdademiid birra
Konsultasjovnh Båatsoereeremen jorkestimmiej bïjre
Eanandoallo- ja biebmoministara Lars Peder Brekk ja ráđđelahtu Ellinor Jåma gaskkas lei konsultašuvdnačoahkkin Oslos 30.3.2012.
Laanteburrie- jïh beapmoeministeren Lars Peder Brekk jïh raerielïhtsegem Ellinor Jåman gaskesne lij konsultasjovnetjåanghkoe Oslovisnie 30.3.2012.
Inge Even Danielsen Norgga Boazosápmelaččaid Riikkasearvvi bealis oassálastti maid konsultašuvdnačoahkkimis.
Inge Even Danielsen Nöörjen Båatsoesaemiej Rïjhkensiebrien bielesne mealtan aaj konsultasjovnetjåanghkosne.
Konsultašuvnnain digaštalle iešguđetlágan hálddašanstruktuvrra ortnegiid.
Konsultasjovnine dïerhkesjin ovmessie reeremestruktuvren öörnegidie.
Lea oktasaš ipmárdus dasa ahte oktavuohta álbmotriektái, sámepolitihkkii ja dárbu beaktilis ja doaimmalaš hálddašeapmái leat eavttut mat mearridit makkár čovdosiid válljejit, nugo maiddái ovdanboahtá Sámedikki mearrádusas rievdadusevttohussii.
Lea ektie goerkese dan ahte gaskese aalmogeryöktese, saemienpolitihkese jïh daerpiesvoete *beaktilis jïh radtjoes reeremasse leah moenemetsiehkieh mah nænnoestieh magkere *čovdosiid veeljieh, goh aaj åvtese båata Saemiedigkien mieriedimmesne jorkestimmieuvtelassese.
Departemeanta, Sámediggi ja Norgga Boazosápmelaččaid Riikkasearvi árvvoštallat ain dáid eavttuid deattuheami ja váikkuhusaid iešguđetládje.
Departemeente, Saemiedigkie jïh Nöörjen Båatsoesaemide Rïjhkensiebrie annje laejhtebe daaj moenemetsiehkiej tjïelkestehtemem jïh dïedtide *iešguđetládje.
Sámediggi ja Norgga Boazosápmelaččaid Riikkasearvi ovttasbarget ain bures dán áššis.
Saemiedigkie jïh Nöörjen Båatsoesaemiej Rïjhkensiebrie annje laavenjostoeh hijvenlaakan daennie aamhtesisnie.
Eanandoallo- ja biebmoministtar áigu bovdet ođđa konsultašuvnnaide cuoŋománus/miessemánus.
Laanteburrie- jïh beapmoeministere sæjhta orre konsultasjovnide bööredh voerhtjesne/suehpiedisnie.
Eanadoallu
Laanteburrie
Sámedikki presideanta Egil Olli ovddidii Sámedikki oainnu eanadoallo- ja biebmodieđáhussii eanadoallopolitihkalaš ságastallančoahkkimis Romssas 13.2.2012.
Saemiedigkien presideente Egil Olli evtiedi Saemiedigkien vuajnoem laanteburrie- jïh beapmoebïevnesasse *eanadoallopolitihkalaš gaskestallemetjåanghkosne Romsesne 13.2.2012.
Presideanta dajai ahte lei buorre bidjat guovddážii árktalaš eanadoalu dieđáhusas ja ahte mis galgá leat árjjalaš eanadoallu miehtá riikka.
Presideente jeehti ahte lij buerie bïejedh jarngese arktihken laanteburriem bïevnesisnie jïh ahte mijjen edtja årrodh eadtjohke laanteburrie abpe rïjhken.
Olli dovddahii dattetge ahte lea beahtahallan go sámi eanadoallu nu hirbmat unnán lea meannuduvvon dieđáhusas, ja čujuhii ahte konsultašuvdnašiehtadus guoská maiddái áššiide main lea njuolga mearkkašupmi sámi eanadollui.
Olli darhkan damtehti ahte biehtiehtovveme goh saemien laanteburrie nimhtie alme ånnetji bïevnesisnie gïetedallesovveme, jïh tjaatsesti ahte konsultasjovnelatjkoe aaj dæjpa aamhtesidie mejnie lea rïekte mïerhkesjimmie saemien laantebårran.
Ráđđelahtus Marianne Balto lei čoahkkin stáhtačálliin Harald Oskar Buttedahl 19.3.2012.
Raerielïhtsegisnie Marianne Balto lij tjåanghkoen staatetjaelijinie Harald Oskar Buttedahl 19.3.2012.
Balto čalmmustii Sámedikki árvalusaid jagi 2012 eanadoallošiehtadussii.
Balto gåhtsajehti Saemiedigkien aajmojde jaepien #2012<num><sem_year><sg><nom> laanteburrielotjkese.
Ráđđi lei ovdagihtii sádden cealkámuša departementii.
Raerie åvtelhbodti seedteme #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> departemeentese.
Sámediggi oaččui rámi das go cealkámuš lei vuđolaččat jurddašuvvon.
Saemiedigkie åadtjoeji *rámi dehtie goh #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> veele #ussjedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Gáibádusat eanadoallošiehtadallamiidda galget leat buktojuvvon maŋimuštá 27.3.2012.
Krïevenassh laanteburrieraarahtallemidie edtjieh buaktasovveme *maŋimuštá 27.3.2012.
Sámediggeráđđi háliida buori oktavuođas eanadoallobirrasiiguin mat leat Romssas ja Norlánddas.
Saemiedigkieraerie buerie gaskesisnie sæjhta laanteburriebyjresigujmie mah Romsesne jïh #Norlánda<np><top><sg><ine>.
Danne searvvai Sámediggi Romssa boanddaidsearvvi jahkečoahkkimii ja seminárii Romssas 15.3.2012.
Dannasinie Meatan Saemiedigkie Romsan båantajsiebrien jaepietjåanghkose jïh seminaarese Romsesne 15.3.2012.
Čoahkkimis válddii earret eará fylkkajođiheaddji ovdan doahpaga árktalaš eanadoallu ja ahte dasa ferte bidjat sisdoalu.
Tjåanghkosne gaskem jeatjah ååkti fylhkenjuhtiehtæjjam fraamme lahtesen arktihken laanteburrie jïh ahte dan tjuara sisvegem bïejedh.
Sámediggi čilgii doarjjaortnegiid birra mat gusket eanadollui, masa guldaleaddjit čájehedje beroštumi.
Saemiedigkie dåarjoeöörnegi bïjre boejhkeli mah laantebårran dijpieh, mïsse goltelæjjah ïedtjem vuesiehtin.
Boraspiret
Juvrh
Sámediggeráđđi doalai boraspireseminára 21.
Saemiedigkieraerie juvreseminaarem #steeredh<vblex><iv><indic><pret><p3><sg> 21.
ja 22.3.2012 Romssas.
jïh #22.3.2012<adj><ord><attr><attr> jaepien Romsesne.
Semináras ledje 43 oasseváldi.
Seminaaresne lin 43 mealtan.
Seminára ulbmilin lei buoridit máhtu boraspirehálddašeami ja boraspirepolitihka birra sámi guovlluin.
Seminaaren ulmine lij bueriedidh soekse juvrereeremen jïh juvrepolitihken bïjre saemien dajvine.
Ráđđi deattuhii sakka daid álbmotrievttálaš geatnegasvuođaid maiddá Norgga stáhta lea čadnojuvvon boraspirehálddašeami oktavuođas.
Raerie alme tjïelkestehti dejtie *álbmotrievttálaš dïedtide *maiddá Nöörjen staate #gårredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> juvrereeremen gaskesisnie.
Seminára olahusjovkui gulle Sámedikki nammadan lahtut njealji davimus boraspirelávdegottiin ja sin várrelahtut.
Seminaaren *olahusjovkui govlin Saemiedigkien nammoehtamme lïhtsegh njieljien @→N> juvremoenehtsinie jïh daj hiehtievuerieh.
Dasa lassin lei ráđđi bovden earret eará ealáhusbargiid, boanddaidorganisašuvnnaid, fylkkaid birasgáhttenossodagaid, departemeanttaid ja Luondduhálddašan direktoráhta.
Dan lissine raerie gaskem jeatjah bööreme jielemebarkijidie, båantajorganisasjovnide, fylhki byjresevaarjelimmiegoevtesidie, departemeentide jïh *Luondduhálddašan direktoraatem/direktovraatem.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 31. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 31. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Ráđđelahttu Ellinor Jåma čilgii makkár rolla Sámedikkis lea boraspirehálddašeamis.
Raerielïhtsege Ellinor Jåma boejhkeli magkeres råålla Saemiedigkien juvrereeremisnie lea.
Jåma dajai ahte boraspirepolitihkas ii leat dohkálaččat vuhtii váldojuvvon sámi ealáhusat dalle go sierra boraspiriid nállemihtut leat mearriduvvon.
Jåma jeehti ahte juvrepolitihkesne ij hijvenlaakan leah vuehtieji ååktesovveme saemien jielemh joem goh sjïere juvri maadtoevuepsieh nænnoestovveme.
Muhtun guovlluin lea vahágat nu stuorrát ahte dat áitet guohtonealáhusa birgejumi.
Muvhtine dajvine lea goerph nimhtie stoere dah aejhtieh gåatomejielemen bïerkenimmiem.
Sámediggi hálli stuorát rolla boraspirehálddašeamis.
Saemiedigkie håalije stoerebe råållan juvrereeremisnie.
Jåma deattuhii man deaŧalaččat boazodoallu ja sávzadoallu leat árvoháhkamii ja barggolašvuhtii sámi guovlluin.
Jåma maam tjïelkestehti vihkielåbpoe båatsoe jïh *sávzadoallu aarvoeskååffemasse årrodh jïh *barggolašvuhtii saemien dajvine.
Sámediggeráđđi áigu dávjjit geavahit konsultašuvdnarievtti ja riikkaidgaskasaš geatnegasvuođaid maidda Norgga stáhta lea čadnojuvvon boraspirepolitihka hábmema oktavuođas Sámedikkis.
Saemiedigkieraerie sæjhta *dávjjit nuhtjedh konsultasjovnereaktoem jïh gaskenasjonaale dïedtide mejtie Nöörjen staate #gårredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> juvrepolitihken hammoen gaskesisnie Saemiedigkesne.
 Láhčit dilálašvuođaid álgoávdnasiid viidáseappot ráhkadeapmái  Váikkuhit lasseealáhusaid ovddideami  Váikkuhit dasa ahte ásahuvvojit buorit ortnegat buolvamolsumiidda vuođđoealáhusain  Váikkuhit dasa ahte nissonolbmuid oassi vuođđoealáhusain lassána  Sihkkarastit ahte meahcásteaddjit sáhttet háhkat meahcceresurssaid
* Laetjedh nuepiej aalkoematerijelli vijriehkåbpoe darjoemasse * Dijpedh lissiejielemi evtiedimmien * dan Dijpedh ahte tseegkesuvvieh buerie öörnegh boelvemolsesovvemidie våaromejielieminie * dan Dijpedh ahte nyjsenæjjaj boelhke våaromejielieminie læssene * Gorredidh ahte *meahcásteaddjit maehtieh miehtjievierhtide skååffedh
Áŋgiruššansuorgi: Geasuheaddji báikegottit
Barkoesuerkie: Giesije sijjiegedtieh
Mihttomearri
Ulmie
 Geasuheaddji ja eallinnávccalaš sámi báikegottit
* Giesije jïh *eallinnávccalaš saemien sijjiegedtieh
Oassemihttomearit
Boelhkeulmieh
 Máŋggabealat ealáhuseallin geasuheaddji bargosajiiguin nuoraid várás, main gáibiduvvo buorre gelbbolašvuohta  Eanet fárren sámi guovlluide mii váikkuha eallinnávccalaš báikegottiide  Eanet bargosajit nuoraide main lea buorre gelbbolašvuohta
* Gelliesåarhts jielemestujmien giesije barkoesijjiejgujmie noeri muhteste, mejnie krïevesåvva buerie maahtaldahke * Jeenje jåhteme saemien dajvide mij dijpie *eallinnávccalaš sijjiegedtide * Jeenje barkoesijjieh noeride mejnie lea buerie maahtaldahke
Strategiijat
Strategijh
 Lagat ovttasbargu gielddaiguin  Árjjalaččat váikkuhit ahte ásahuvvojit dakkár bargosajit nuoraid várás, main gáibiduvvo buorre gelbbolašvuohta  Ovddidit kulturdeaivvadansajiid  Nissonolbmot ealáhushutkin  Viiddidit dan ortnega ahte oahppaloanat vuoliduvvojit geasuhan dihtii nuoraid dakkár bargosajiide main gáibiduvvo buorre gelbbolašvuohta
* *Lagat ektiebarkoe tjïeltigujmie * #Eadtjohke<adj><pl><nom> dijpieh ahte tseegkesuvvieh dagkeres barkoesijjieh noeri muhteste, mejnie krïevesåvva buerie maahtaldahke * Evtiedidh kultuvregaavnesjimmiesijjide * Nyjsenæjjah jielemegaavnehtæjjine * Vijriedidh dam öörnegem ahte learalöönemh badtehtovvieh giesieminie åvteste noeri dagkeres barkoesijjide mejnie krïevesåvva buerie maahtaldahke
Áŋgiruššansuorgi: Kulturealáhusat
Barkoesuerkie: Kultuvrejielemh
Mihttomearri
Ulmie
 Eanet bargosajit sámi kultur- ja kulturvuđot ealáhusain
* Jeenje barkoesijjieh saemien kultuvre- jïh kultuvrevåaromen jielieminie
Oassemihttomearit
Boelhkeulmieh
 Gánnáhahtti kulturealáhusfitnodagat  Iešráhkaduvvon gálvvuide ja eará dáidda- ja kulturbuktagiidda buoret johtu  Rekrutteren duodjeealáhussii  Vásáhusturisma mii deattuha sieivavuođa ja jáhkehahttivuođa
* *Gánnáhahtti kultuvrejielemesïelth * *Iešráhkaduvvon eekide jïh jeatjah tjeahpoe- jïh kultuvredorjesidie buerebe *johtu * vætnoejieliemasse Dåårrehtem * *Vásáhusturisma mij sïejhmevoetem tjïelkestahta jïh *jáhkehahttivuođa
Strategiijat
Strategijh
 Buoridit gánnáhahttivuođa kultur- ja kulturvuđot ealáhusain  Buoridit fitnolašvuođa ja gávppálašvuođa sámi kulturealáhusain
* Bueriedih *gánnáhahttivuođa kultuvre- jïh kultuvrevåaromem jielieminie * Bueriedidh *fitnolašvuođa jïh *gávppálašvuođa saemien kultuvrejielieminie
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 32. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 32. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Duodji
Vætnoe
Sámediggeráđđi lea dárkkistan duoji duodjeortnega.
Saemiedigkieraerie vååksjeme vætnoen vætnoeöörnegem.
Raporta gárvánii 05.03.12.
Reektehts *gárvánii 05.03.12.
Dan 21 bearráigehččojuvvon duojára gaskkas ožžo 17 duojára mearkkašumi.
Dan 21:n #vuartasjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *duojára dajvesne åadtjoejin 17:m *duojára mïerhkesjimmieh.
Mearkkašumit guske earret eará váilevuođaide vuovdima oktavuođas, reaidaruhtii, momssa raporteremii, priváhta goluid seaguheapmái.
Mïerhkesjimmieh gaskem jeatjah dïjpin *váilevuođaide doekemen gaskesisnie, *reaidaruhtii, *momssa *raporteremii, privaate maaksoej pleentemasse.
Konsuleantafitnodaga konklušuvdna lea buktán albmosii oalle roavva rihkkumiid rehketdoalu fievrrideamis ja go leat váilon duođaštusat dietnasiidda ja goluide.
Konsuleentesïeltem konklusjovne buakteme byjjesasse naa kruepies miedtemi ryöknemen juhtiemisnie jïh goh leah fååtesamme jååhkesjimmieh dïenestidie jïh maaksojde.
Dasto ahte ruhtadoalu kvalitehta ja oppalaš áddejupmi gáibádussii movt rehketdoalu galgá fievrridit lea hui soaittáhagas.
Dehtie minngede ahte *ruhtadoalu kvaliteeten jïh *oppalaš goerkese krïevenassese guktie ryöknemem edtja foeresjidh dan lea *soaittáhagas.
Konsuleantafitnodat rávve Sámedikki sáddet raportta Vearrodoaimmahahkii viidáseappot čuovvoleapmái.
Konsuleentesïelte nihtetjæsta Saemiedigkiem seedtedh reektehtsem *Vearrodoaimmahahkii vijriehkåbpoe dåeriedæmman.
Sámediggeráđđi áigu guhkás čuovvolit daid rávvagiid maid fitnodat addán, ja álggahit doaibmabijuid maid bokte sihkkarastit ahte duojárat geat ohcet doaibmadoarjaga čuvošedje lágaid mat gusket ealáhusdolliide.
Saemiedigkieraerie sæjhta gåhkese dåeriedidh dejtie bïhkedimmide aaj sïelte vadteme, jïh aelkiehtidh råajvarimmide mej baaktoe gorredidh ahte *duojárat gïeh darjomedåarjoem uhtsieh dåeriedieh laakide mah #jieleme<n><cmp_sgnom><cmp>#steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><pl><ill> dijpieh.
 Vuoruhit fidnooahppiortnega ja ovddidanbarggu duodjeealáhusas
* Prijoriteradibie lïerehtæjjaöörnegem jïh evtiedimmiebarkoem vætnoejieliemisnie
Áŋgiruššansuorgi: Ođđahutkan, dutkan ja árvoháhkan
Barkoesuerkie: Orrehæhtadimmie, dotkeme jïh aarvoeskååffeme
Mihttomearri
Ulmie
 Eanet ođđahutkamat sámi servodat- ja ealáhuseallima vuođul
* Jeenje orrehæhtadimmieh saemien siebriedahke- jïh jielemestujmien dïere
Oassemihttomearit
Boelhkeulmieh
 Eanedit hutkama, ovdáneami ja ođasmahttima dutkan- ja ovddidandoaimmaid bokte  Eanet buvttašlájat  Eanet dutkandoaimmat ealáhuseallimis sámi guovlluin
* *Eanedit hæhtadimmien, evtiedimmien jïh orrestehtemen dotkeme- jïh evtiedimmiedarjomi baaktoe * Jeenje dorjesesåarhth * Jeenje dotkemedarjomh jielemestujmesne saemien dajvine
Strategiijat
Strategijh
 Movttiidahttit oassálastiid ovttasbargat  Buoridit gelbbolašvuođa márkan- ja buvttaovddideamis  Buoridit gánnáhahttivuođa ja fitnolašvuođa  Doarjut árjjalaš ovddidanbirrasiid sámi guovlluin  Ovttasbargat dutkanbirrasiiguin main lea gelbbolašvuohta sámi ealáhusain  Ovttasbargat Innovašuvdna Norggain eanedan dihtii hutkama sámi guovlluin
* Eadtjaldehtebe Mealtan laavenjostedh * Bueriedidh maahtaldahkem sjeltie- jïh dorjeseevtiedimmesne * Bueriedidh *gánnáhahttivuođa jïh *fitnolašvuođa * Dåarjodh eadtjohke evtiedimmiebyjresidie saemien dajvine * dotkemebyjresigujmie Laavenjostedh mejnie lea maahtaldahke saemien jielieminie * Laavenjostedh *Innovašuvdna Nöörjine *eanedan åvteste hæhtadimmiem saemien dajvine
Áŋgiruššansuorgi: Gealbudeapmi ja ođđaálggaheamit
Barkoesuerkie: *Gealbudeapmi jïh orreaelkiehtimmieh
Mihttomearri
Ulmie
 Eanedit álggahemiid sámi guovlluin
* *Eanedit aelkiehtimmide saemien dajvine
Oassemihttomearit
Boelhkeulmieh
 Buoret gelbbolašvuohta ealáhusain  Eanet ođđaálggaheamit  Eanet ealáhushutkan
* Buerebe maahtaldahke jielieminie * Jeenje orreaelkiehtimmieh * Jeenje jielemehæhtadimmie
Strategiijat
Strategijh
 Fállat álggahanoahpu ja čuovvoleami  Ávžžuhit joatkkaskuvllain vuoruhit ealáhushutkama skuvllas  Fállat gealbudandoaibmabijuid  Gealbudandoaibmabijut heivehuvvon sámi lotnolasealáhusaide
* Faaledh aelkiehtimmielearoem jïh dåeriedimmiem * jåarhkeskuvline Haestedh prijoriteradidh jielemehæhtadimmiem skuvlesne * Faaledh *gealbudandoaibmabijuid * *Gealbudandoaibmabijut sjïehtelovveme saemiem *lotnolasealáhusaide
Regionálaovddideapmi
#Regionaale<adj><indecl><cmp_attr><cmp>evtiedimmie
Sámediggi bargá diliid láhčimiin nu ahte sámi álbmogis alccesis, ja iežas eavttuid vuođul galgá leat vejolašvuohta ovddidit iežas servodaga, giela ja kultuvrra buoremus vuogi mielde.
Saemiedigkie barka tsiehkiej laetjieminie nimhtie ahte saemien aalmogisnie #jïjtje<prn><ref><ill><px3sg>, jïh jïjtjse moenemetsiehkiej dïere edtja årrodh nuepie evtiedidh jïjtjse siebriedahkem, gïelen jïh kultuvren bööremes vuekien mietie.
Dán ovddasvástádusa ii galgga Sámediggi okto guoddit, iige sáhte dahje áiggu ge okto guoddit dan ovddasvástádusa.
Daam dïedtem ij edtjh Saemiedigkie oktegh guedtedh, ij maehtieh jallh sïjhth aaj gænnah oktegh gænnah guedtedh dam dïedtem.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 33. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 33. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Ulbmil
Ulmie
 Váldomihttomearri  Árjjalaš ja ulbmillaš ovttasbarggu bokte regionála ja báikkálaš eiseválddiiguin nannet ja ovddidit sámi kultuvrra, giela ja servodateallima.
* Åejvieulmiemierie * Eadtjohke jïh *ulbmillaš ektiebarkoen baaktoe regionaale jïh voenges åejvieladtjigujmie nænnoestibie jïh evtiedibie saemien kultuvrem, gïelem jïh siebriedahkejielemem.
Oassemihttomearri
Boelhkeulmie
 Háhkat buriid rámmaeavttuid sámi gillii, kultuvrii ja servodateallimii gulahallama ja ovttasbarggu bokte regionála ja báikkálaš eiseválddiiguin ja eará relevánta aktevrraiguin.
* Skååffebe buerie mieriekrïevemidie saemien gïelese, kultuvrese jïh siebriedahkejielemasse gaskesadtemen jïh ektiebarkoen baaktoe regionaale jïh voenges åejvieladtjigujmie jïh jeatjah relevaante aktöörigujmie.
Strategiijat
Strategijh
Ovttasbargošiehtadus Sámedikki ja Finnmárkku fylkkagieldda gaskka  Ovttasbargošiehtadusaid buorideapmi fylkkagielddaiguin
Ektiebarkoelatjkoe Saemiedigkien jïh Finnmaarhken fylhketjïelten gaskemsh * Ektiebarkoelatjkoej bueriedimmie fylhketjïeltigujmie
Sámediggi ja Finnmárkku fylkagielda leat soahpan álkiduhttit ja dávggasmahttit ovttasbargošiehtadusa ja dahkat das eanet konkrehta, gč.
Saemiedigkie jïh Finnmaarhken fylhketjïelte latjkeme *álkiduhttit jïh *dávggasmahttit ektiebarkoelatjkoem jïh dennie darjobe jeenje konkreetem, *gč.
raportta 2011 mii lea vuolláičállojuvvon 31.01.2012.
reektehtsen 2011 mij lea *vuolláičállojuvvon 31.01.2012.
Finnmárkku fylkkadiggi lea čoahkkimis 22.3.2012 meannudan ášši ja bivdán ovttasbargošiehtadusa mii ii leat nu viiddis ja mii lea eanet konkrehta.
Finnmaarhken fylhkedigkie #tjåanghkoe<n><sg><loc> 22.3.2012 gïetedalleme aamhtesem jïh maadteme ektiebarkoelatjkoem ij mij leah nimhtie vijrie jïh mij lea jeenje konkreete.
Fylkkadiggi lea maiddái mearridan ahte čuovvovaš suorggit galggašedje leat mielde šiehtadusas: Ealáhusovddideapmi, oahppu, areálahálddašeapmi ja ceavzilis ovdáneapmi, riikkaidgaskasaš áššit ja Barents-ovttasbargu, sámi giella ja kultuvra, kulturmuitohálddašeapmi ja FeFo.
Fylhkedigkie aaj nænnoestamme ahte minngebe suerkieh edtjieh årrodh mietie latjkosne: Jielemeevtiedimmie, learoe, goelpeneståaroereereme jïh *ceavzilis evtiedimmie, gaskenasjonaale aamhtesh jïh Barents-ektiebarkoe, saemien gïele jïh kultuvre, kultuvremojhtesereereme jïh FeFo.
Sámediggi ja Finnmárkku fylkkagielda áigot deaivvadit maŋŋá beassážiid ja guorahallat viidáset ovttasbarggu rámmaid.
Saemiedigkie jïh Finnmaarhken fylhketjïelte sijhtieh gaavnesjidh mænngan påaski jïh goerehtalledh vijrebe ektiebarkoen mieride.
Nationála fievrridanplána
Nasjonaale juhtemesoejkesje
Sámediggeráđđi searvvai čoahkkimii 29.02.12 ovttas fylkkaráđiin Grethe Ernø Johansen.
Saemiedigkieraerie Meatan tjåånghkese 29.02.12 ektesne fylhkenraerine Grethe Ernø Johansen.
Čoahkkima ulbmilin lei buoridit oktavuođaid Finnmárkku fylkkagieldda ektui, ja gávdnat oktasaš politihkalaš áššiid Sámedikki Finnmárkku fylkkagieldda gaskka.
Tjåanghkoen ulmine lij bueriedidh gaskesidie Finnmaarhken fylhketjïelten muhteste, jïh gaavnedh ektie politihkeles aamhtesidie Saemiedigkien Finnmaarhken fylhketjïelten gaskemsh.
Sámediggi ja Finnmárkku fylkkagielda válde ovdan erenoamážit Nationála fievrridanplána, mii ovddiduvvui seamma beaivvi.
Saemiedigkie jïh Finnmaarhken fylhketjïelte fraamme ååktin joekoenlaakan Nasjonaale juhtemesoejkesjem, mij seamma biejjien #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg>.
Nationála fievrridanplána (NFP) lea dakkár plána mii galgá gustot 10 jagi fievrridemiide Norggas, ja dat ođasmahttojuvvo juohke njealját jagi ovddabealde stuorradiggeválgga.
Nasjonaale juhtemesoejkesje (*NFP) lea dagkeres soejkesje mij edtja davvodh 10:m jaepieh juhtiemidie Nöörjesne, jïh dïhte orreståvva #fïerhte<prn><ind><attr> nealjede jaepien åvtelisnie stoerredigkieveeljemen.
Plánas biddjojuvvojit čanastagat geainnuid ja oktasaštrafihka huksemii, doibmii ja bajásdoallamii.
Soejkesjisnie bïejesuvvieh baadtehtahkh geajnoej jïh *oktasaštrafihka tseegkemasse, darjoemasse jïh *bajásdoallamii.
Dalle go plána jagiide 2014-2023 ovddiduvvui lei čielggas ahte bargu Deanu šaldi huksemiin sáhttá álggahuvvot áigodagas 2014-2017 jos rámmii lasihuvvo 20 %.
Joem goh soejkesjen jaepide #2014-2023<num><sem_year><sg><nom> #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> lij tjïelkes ahte barkoe Deatnun pruvvien tseegkeminie maahta boelhkesne aelkiehtovvedh 2014-2017:m jis mearan lissiehtåvva 20 %.
Finnmárkku fylkkagielda ja Sámediggi vurdet ahte stáhta lasihivččii bušehttii 20 % nu ahte ovddiduvvon fievrridanplána livččii vejolaš čađahit.
Finnmaarhken fylhketjïelte jïh Saemiedigkie vuertieh ahte staate budsjehtese lissehte 20 % nimhtie ahte #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> juhtemesoejkesje gåaredh tjïrrehtidh.
Sámediggi ja Finnmárkku fylkkagielddas lea oktasaš politihkalaš mihttomearri ahte Deanu šaldi galgá leat gárvvisin huksejuvvon maŋimuštá 2018:s.
Saemiedigkie jïh Finnmaarhken fylhketjïelten lea ektie politihkeles ulmie ahte Deatnun pruvvie edtja årrodh #gaervies<adj><ess> bigkesovveme *maŋimuštá 2018. jaepien.
 Ulbmillaš ja vuoruhuvvon ovttasbargošiehtadusat  Árjjaleappo rolla gielddaid ektui  Ollislaš politihkka gielddaid ektui  Árjjalaš váikkuhangaskaomiid geavaheami bokte nannet sámi giela, kultuvrra ja servodateallima
* *Ulbmillaš jïh #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> ektiebarkoelatjkoeh * Eadtjoehkåbpoem råållam tjïelti muhteste * Ellies politihke tjïelti muhteste * Eadtjohke dïedtetsavtshvierhtiej pråvhkoen baaktoe nænnoestibie saemien gïelem, kultuvrem jïh siebriedahkejielemem
Sámiid ovttasbargu ja riikkaidgaskasaš bargu
Saemiej ektiebarkoe jïh gaskenasjonaale barkoe
Sámediggi hálddaša prinsihpalaš beliid ja beroštusaid mat ovddiduvvojit ja bealuštuvvojit riikkaidgaskasaš arenain.
Saemiedigkie prinsihpeles bielide reerie jïh *beroštusaid mah #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> jïh gaskenasjonaale sijjine #vaarjelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl>.
Deaŧalaš lea ahte álgoálbmotdimenšuvdna nationála ja riikkaidgaskasaš forain gozihuvvo, ja ahte áššit main lea mearkkašupmi álgoálbmogiidda ovddiduvvojit sihke nationála dásis ja riikkaidgaskasaččat.
Vihkele lea ahte aalkoeåålmehdimensjovne nasjonaales jïh gaskenasjonaales *forain geehtesåvva, jïh ahte aamhtesh mejnie lea mïerhkesjimmie aalkoeåålmegidie #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> dovne nasjonaale daltesisnie jïh gaskenasjovnaale daltesisnie.
Rájáid rastá bargu dahkkojuvvo earret eará nationála ja riikkaidgaskasaš foraid ja arenaid ektui mat gusket ON:ii, Davveguovlopolitihkkii, Sámi parlamentáralaš ráđđái, Barents-ovttasbargui, Davviriikkalaš ovttasbargui, Árktalaš ovttasbargui, Interreg:ii ja EO:ii.
Raasti rastah barkoe gaskem jeatjah dorjesåvva nasjonaales jïh gaskenasjonaales *foraid jïh sijjiej muhteste mah ONESE dijpieh, Noerhtedajvepolitihkese, Saepmien parlamentarihkeles raaran, Barents-ektieborkese, Noerhtelaanti ektieborkese, #Arktihken<adj><sg><nom> #laavenjostedh<vblex><iv><der_passs><vblex><iv><indic><pret><p3><sg>, Interregese jïh *EO:ij.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 34. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 34. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Ulbmil
Ulmie
 Váldomihttomearri  Álgoálbmogat mearridit iežaset ahtanuššama ja sis lea vejolašvuohta gozihit iežaset beroštusaid riikkaidgaskasaččat.
* Åejvieulmiemierie * Aalkoeåålmegh jïjtjemsh nænnoestieh *ahtanuššama jïh daj lea nuepie geehtedh jïjtjemsh *beroštusaid gaskenasjovnaale daltesisnie.
Oassemihttomearri
Boelhkeulmie
 Buot álbmotjoavkkuin ja goappašiin sohkabeliin davviguovlluin ovttaárvosaš ovttaseallin ja ovdánanvejolašvuođat.
* Gaajhkine aalmogedåehkine jïh gåabpaginie slïektebieline noerhtedajvine seammavyörtegs *ovttaseallin jïh evtiedimmienuepieh.
 Viiddis ovttasbargu sámiid gaskka riikarájáid rastá  Sámediggi lea iešheanalis aktevra ovttasráđiid eará riikkaidgaskasaš bargguin
* Vijries ektiebarkoe saemiej gaskemsh rïjhkeraasti rastah * Saemiedigkie lea *iešheanalis aktööre *ovttasráđiid jeatjah gaskenasjonaale barkojne
Sámi parlamentáralaš ráđđi
Saemien parlamentarihkeles raerie
Sámi parlamentáralaš ráđi Sámedikki delegašuvdna Egil Olli, Aili Keskitalo ja Marianne Balto bokte oassálastte Barents álgoálbmotkongreassas 9.-10.2.2012 Girkonjárggas.
Saemien parlamentarihkeles raeriem Saemiedigkien delegasjovne Egil Ollijjen, Aili Keskitalon jïh Marianne Balton baaktoe mealtan Barentsen *álgoálbmotkongreassas #9.-10.2.2012<adj><ord><attr><attr> jaepien Girkonjárgesne.
70 ovddasteaddji nenetsa, sámi ja vepser álbmogiin Barentsregiovnnas deaivvadedje Girkonjárggas digaštallat álgoálbmogiid oassálastima Barents-ovttasbarggus ja viidásit barggu vuoruhemiid.
70 saadthalmetjh *nenetsa, saemien jïh *vepser aalmoginie #Barentsregiovdna<np><top><sg><ine> Girkonjárgesne gaavnesjin dïerhkesjidh aalkoeåålmegi mealtan Barents-ektiebarkosne jïh vijrebe barkoen prijoriteradimmide.
Kongreassa dohkkehii resolušuvnna ja ođđa doaibmaplána Álgoálbmogiid várás Barents-ovttasbarggus.
*Kongreassa dåhkasjehti *resolušuvnna jïh orre dahkoesoejkesjem Aalkoeåålmegi muhteste Barents-ektiebarkosne.
Ovdalaš kongreassa lágiduvvui konferánsa mas fáddán lei: ”Indigenous peoples, Business & Environment 2012”.
*Ovdalaš *kongreassa #öörnedehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> konferaanse mesnie aamhtesinie lij: ”Im*digenous *peoples, *Business & *Environment 2012”.
Álgoálbmogiid bargojoavku Barentsovttasbarggus lágidedje kongreassa ja konferánssa.
Aalkoeåålmegi barkoedåehkie #Barentsovttasbargu<np><sg><ine> öörnedehtin *kongreassa jïh konferaansem.
Resolušuvdna, doaibmaplána, ja eará dieđut kongreassa ja konferánssa birra gávnnat dáppe: www.barentsindigenous.org.
*Resolušuvdna, dahkoesoejkesje, jïh jeatjah daajroeh *kongreassa jïh konferaansem bïjre daebpene gaavnh: *www.*barentsindigenous.*org.
Sámi parlamentáralaš ráđi Sámedikki delegašuvdna oassálasttii Girkonjárggakonferánssas mii lágiduvvui 8.
Saemien parlamentarihkeles raeriem Saemiedigkien delegasjovne mealtan Gærhkoenjaarkenkonferaansesne mij #öörnedehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> 8.
Industriijaovddideapmi, Barentsregiovdna 2030 guvlui, Servodathuksen davviguovlluin.
Industrijeevtiedimmie, #Barentsregiovdna<np><top><sg><nom> #2030<num><arab><sg><ill><attr> dajvese, Siebriedahketseegkeme noerhtedajvine.
Sámi parlamentáralaš ráđis lei stivračoahkkin 28.
Saemien parlamentarihkeles raeresne lij ståvroetjåanghkoe 28.
Ja 29.2.2012 Guovdageainnus.
Jïh #29.2.2012<adj><ord><attr><attr> jaepien Kautokeinosne.
Gollegiella – Davviriikkalaš Sámi giellabálkkašupmái nammaduvvoje ođđa lahtut árvvoštallanlávdegoddái.
Gulliegïele – Noerhtelaanti Saepmien gïeleåasese nammoehtovvin orre lïhtsegh vierhtiedimmiemoenehtsasse.
Klemetti Näkkäläjärvi nammaduvvui lahttun Bistevaš árktalaš parlamentarihkkárlávdegoddái.
Klemetti Näkkäläjärvi nammoehtovvi lïhtseginie Vihties #arktihken<adj><sg><nom> *parlamentarihkkárlávdegoddái.
Stivra mearridii maiddái nammadit bargojoavkku mii galgá ráhkadit oktasaš oahpahusvuođu.
Ståvroe aaj nænnoesti nammoehtidh barkoedåehkiem mij edtja darjodh ektie ööhpehtimmievåaromem.
Suoma Sámedikki Kulturráđđi nammadii Ulla Aikio-Puoskari lahttun dán jovkui.
Soemen Saemiedigkien Kultuvreraerie nammoehti Ulla Aikio-Puoskarim lïhtseginie daan dåahkan.
Go EU allaáirras olgoriikkaáššiid ja sihkkarvuođapolitihka várás ja Eurohpá-kommišuvnna várrepresideanta, Catherine Ashton, finai Suomas 5.-6.3.2012, de son bovdii Sámi parlamentáralaš ráđi ovddasteddjiid ságastallamii njukčamánu 6. b.
Goh *EU jollesaadthalmetje ålkoelaantenaamhtesi jïh vihtiesvoetenpolitihken muhteste jïh Europa-kommisjovnen mubpieåvtehke, Catherine *Ashton, Soemesne mïnni 5.-6.3.2012, dellie dïhte bööri Saepmien parlamentarihkeles raerien saadthalmetjidie gaskestallemasse njoktjen 6. b.
Roavvenjárggas.
Roavvenjárgesne.
SPR ovddasteaddjit ledje Suoma Sámedikki sátnejođiheaddji Klemetti Näkkäläjärvi, Ruoŧa Sámedikki stivrasátnejođiheaddji Per Mikael Utsi ja direktevra Rune Fjellheim.
SPR:n saadthalmetjh lin Soemen Saemiedigkien baakoejuhtiehtæjja Klemetti Näkkäläjärvi, Sveerjen Saemiedigkien ståvroebaakoejuhtiehtæjja Per Mikael Utsi jïh direktööre Rune Fjellheim.
Egil Olli dađi bahábut ii sáhttán searvat.
Egil Olli *dađi #bahhas<adj><comp><der_laakan><adv> ij maehtieh meatan.
Čoahkkimis digaštalle earret eará Árktalaš áššiid, boazodoallogažaldagaid ja giela.
Tjåanghkosne gaskem jeatjah dïerhkesjin Arktihken aamhtesidie, båatsoegyhtjelasside jïh gïelem.
Per Mikael Utsi ovddidii gažaldaga boahtte áigodaga Interreg-prográmma birra ja regionála ovdáneami mii guoská sámi guvlui.
Per Mikael Utsi gyhtjelassem evtiedi #båetije<adj><sg><gen> boelhken Interreg-programmen bïjre jïh regionaale evtiedimmiem mij dæjpa saemien dajvese.
Rune Fjellheim muitalii ON álgoálbmotkonferánssa birra álgoálbmogiid birra 2014 ja ráhkkanahtti álgoálbmotkonferánssa birra mii galgá lágiduvvot Álttás geassemánu 2013.
Rune Fjellheim ONEM bïeljeli aalkoeåålmegekonferaansen/aalkoeåålmehkonferaansen/aalkoeåålmhkonferaansen bïjre aalkoeåålmegi bïjre 2014:n jïh båårestæjja aalkoeåålmegekonferaansen/aalkoeåålmehkonferaansen/aalkoeåålmhkonferaansen bïjre mij edtja Áltesne #öörnedehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> ruffien 2013.
Eanet dieđut: http://tvnewsroom.consilium.europa.eu/event/catherine-ashton-trips-and-meetings/eu-hr-ashton-infinland-meeting-and-statement/ http://valtioneuvosto.fi/ajankohtaista/tiedotteet/tiedote/fi.jsp?toid=2213&c=0&moid=2216&oid=3522
Jeenje daajroeh: *http://*tvnewsroom.*consilium.*europa.*eu/*event/*catherine-*ashton-*trips-*and-*meetings/*eu-*hr-*ashton-*infinland-*meeting-*and-*statement/ *http://*valtioneuvosto.*fi/*ajankohtaista/*tiedotteet/*tiedote/*fi.*jsp?*toid=2213&#c<n><abbr><pl><nom>=0&*moid=2216&*oid=3522
http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=IP/12/212&format=HTML&aged=0&langua ge=SW&guiLanguage=nb
*http://*europa.*eu/*rapid/*pressReleasesAction.debpene?*reference=*IP/12/212&*format=*HTML&*aged=0&*langua aaj=*SW&*guiLanguage=*nb
 Váikkuhit davviguovloovddideapmái nu ahte sámiid ja eará álgoálbmogiid kultuvrra ja servodaga ovddideapmi nannejuvvošii.
* noerhtedajveevtiedæmman Dijpebe nimhtie ahte saemiej jïh jeatjah aalkoeåålmegi kultuvren jïh siebriedahken evtiedimmie nænnoeståvva.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 35. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 35. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
 Nannet Ruošša beale sámiid dili.
* Nænnoestibie Russlaanten bieliem saemiej tsiehkiem.
 Riikkaidgaskasaš ovttasbarggu bokte háhkat buriid rámmaeavttuid eará álgoálbmogiidda.
* Gaskenasjonaale ektiebarkoen baaktoe skååffebe buerie mieriekrïevemidie jeatjah aalkoeåålmegidie.
Sámedikki bargu ON álgoálbmot máilmmikonferánssa (2014) oktavuođas ja dan globála ráhkanahtti álgoálbmotkonferánssas Álttás (2013)
Saemiedigkien barkoe ONEN aalkoeåålmege/aalkoeåålmeh eatnemenkonferaansen (2014) gaskesisnie jïh dennie *globála båårestæjja aalkoeåålmegekonferaansesne/aalkoeåålmehkonferaansesne/aalkoeåålmhkonferaansesne Áltesne (2013)
Dievasčoahkkimii lea ovdal muitaluvvon ahte lea dollojuvvon rabas ja bealátkeahtes álgoálbmotčoahkkin Københámmanis ođđajagemánu 13.-14.
Dïevestjåånghkese lea aarebi #bïeljelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> ahte gaahpode #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><prfprc> jïh *bealátkeahtes aalkoeåålmegetjåanghkoe/aalkoeåålmehtjåanghkoe/aalkoeåålmhtjåanghkoe Københámmanisnie tsïengelen 13.-14.
beivviid 2012.
biejjiej 2012.
Dat čoahkkin dollojuvvui dego oassin álgoálbmogiid ráhkkaneapmin máilmmikonferánsii jagis 2014.
Dïhte tjåanghkoe dellie #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> boelhkine aalkoeåålmegi ryöjredimmine eatnemenkonferaansese jaepesne 2014.
Dan lassin ahte ráđđádallat vejolaš álgoálbmotstrategiijaid- ja sajádagaid proseassas máilmmikonferánssa guvlui, dollojuvvoje maiddái konsultašuvnnat ollu stáhta ovddasteddjiiguin Københámmanis.
Dan lissine ahte rååresjadtebe kaanne #aalkoeåålmege<n><sem_group_hum><cmp_sgnom><cmp> @X> jïh sijjiej prosessesne eatnemenkonferaansen dajvese, aaj #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><pl> konsultasjovnh jeenje staaten saadthalmetjigujmie Københámmanisnie.
Norga lei ovddastuvvon Norgga ambassáda bokte Dánmárkkus.
Nöörje lij *ovddastuvvon Nöörjen *ambassáda baaktoe Danmarhkesne.
Københámmana álgoálbmotčoahkkin mearridii resolušuvnna máilmmikonferánssa birra gos deattuhuvvo ahte álgoálbmogiid oassálastin buot dásiin viidáset proseassas lea áibbas mearrideaddjin konferánssa bohtosii ja legitimitehtii.
Københámmanen aalkoeåålmegetjåanghkoe/aalkoeåålmehtjåanghkoe/aalkoeåålmhtjåanghkoe nænnoesti *resolušuvnna eatnemenkonferaansen bïjre sijjesne #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> ahte aalkoeåålmegi mealtan gaajhkine daltesinie vijrebe prosessesne lea aejvie nænnoestæjjine konferaansen illedahkese jïh *legitimitehtii.
Resolušuvdna gávnnaha dilálašvuođaid main návdojuvvojit leat vuođđomearkkašupmi sihkarastit álgoálbmogiid dievaslaš ja beaktilis oassálastima buot dásiin proseassas.
*Resolušuvdna guajhtsede nuepide mejnie *návdojuvvojit årrodh våaromemïerhkesjimmie gorredidh aalkoeåålmegidie ellies jïh *beaktilis mealtan gaajhkine daltesinie prosessesne.
Vurdojuvvo ahte buot čieža regiovnna leat soabadan temáhtalaš vuoruhemiid ovdal ráhkanahtti konferánssa Álttás jagis 2013, ja ahte Álttá konferánssas soabaduvvo oktasaš globála álgoálbmotposišuvdna temáhtalaš ja áššálaš vuoruhemiiguin máilmmikonferánsii.
Vuartasåvva ahte gaajhke tjïjhtje regijovnh leah latjkeme *temáhtalaš prijoriteradimmiej aarebi båårestæjja konferaansem Áltesne jaepesne #2013<num><sem_year><sg><nom>, jïh ahte Áltán konferaansesne #latjkedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> ektie *globála aalkoeåålmegeposisjovne/aalkoeåålmehposisjovne/aalkoeåålmhposisjovne *temáhtalaš jïh *áššálaš prijoriteradimmiejgujmie eatnemenkonferaansese.
Københámmana resolušuvnna bokte mearridedje álgoálbmogat vuođđudit globála koordinerenjoavku máilmmikonferánsii, joavkus lea okta miellahtu ja várremiellahtu juohke ovttas dain čieža álgoálbmotregiovnnain, dan lassin okta lahtu álgoálbmot nissoniin ja nuorain.
Københámmanen *resolušuvnna gåaskoejin nænnoestin aalkoeåålmegh tseegkedh *globála *koordinerenjoavku eatnemenkonferaansese, *joavkus lea akte lïhtsegen jïh tjahkelïhtsegen #fïerhte<prn><ind><attr> ektesne dejnie tjïjhtje aalkoeåålmegeregijovnine/aalkoeåålmehregijovnine/aalkoeåålmhregijovnine, dan lissine akte lïhtsegen aalkoeåålmege/aalkoeåålmeh nyjsenæjjine jïh noerine.
Joavkkus leat dalle ovcci miellahtu.
Dåehkien joem leah uktsie lïhtsegh.
Resolušuvnnas evttohuvvui ee.
*Resolušuvnnas #uvtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> *ee.
ahte ON váldočoahkkima presideanta berre nammadit guokte veahkke-heiveheaddji dan viidásut barggus ON siskkobealde, ovtta stáhtalaš ja ovtta álgoálbmot ovddasteaddji nu ahte šiehtadallamat ja ságastallamat stáhtaid ja álgoálbmot gažaldagain konferánssas váldojuvvojit vuhtii.
ahte ONEN åejvietjåanghkoen presideente byöroe gööktem nammoehtidh #viehkie<n><sem_act><cmp_sgnom><cmp_hyph><cmp> sjïehtehtæjja dennie vijrebe barkosne ON sisnjelen, akten staateles jïh aktem aalkoeåålmegen saadthalmetje nimhtie ahte raarahtallemh jïh gaskestallemh staati jïh aalkoeåålmegen gyhtjelassine konferaansesne ååktesuvvieh vuehtieji.
Sámi parlamentáralaš ráđi ovddasteaddji máilmmikonferánsaproseassas John B.
Saemien parlamentarihkeles raerien saadthalmetjen eatnemenkonferaanseprosessesne Johnen b.
Henriksen, nammaduvvui álgoálbmot veahkke-heiveheaddjin dán viidáset proseassas.
Henriksen, nammoehtovvi aalkoeåålmegen viehkie%-sjïehtehtæjjine daennie vijrebe prosessesne.
Københámmana konferánssa ávžžuhusa vuođul, muitalii ja čilgii Sámi parlamentáralaš ráđi ovddasteaddji Københámmana resolušuvnna birra čoahkkimis mii dollojuvvui golbma beaivvi maŋŋil Københámmana čoahkkima ON váldočoahkkima presideanta kantuvrras New Yorkas.
Københámmanen konferaansen haestemen dïere, bïeljeli jïh boejhkeli Saepmien parlamentarihkeles raerien saadthalmetje Københámmanen *resolušuvnna bïjre tjåanghkosne mij golmem #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> biejjieh mænngan Københámmanen tjåanghkoem ONEN åejvietjåanghkoen presideente kontovresne New Yorkesne.
Čoahkkin lei ođđajagemánu 17.
Tjåanghkoe tsïengelen lij 17.
beaivve 2012.
biejjien 2012.
Sámi parlamentáralaš ráđi ovddasteaddji lea dán áigodagas maŋŋil Københámmana čoahkkima čađahan dárbbašlaš ja áigeguovdilis konsultašuvnnaid miellahtostáhtaiguin ja relevántta ON-orgánaiguin dain diliin mat leat ovddiduvvon Københámmana resolušuvnnas.
Saemien parlamentarihkeles raerien saadthalmetje lea daennie boelhkesne mænngan Københámmanen tjåanghkoen tjïrrehtamme daerpies jïh daaletje konsultasjovnide lïhtsegenstaatigujmie jïh relevaanten #ON<np><cmp_sgnom><cmp><guio>orgaanigujmie dejnie tsiehkine mah Københámmanen #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *resolušuvnnas.
Hjalmar Dahl, Ruonáeatnama inuihtta, guhte ovddasta Inuit Circumpolar Council (ICC) organisašuvnna, lea arktalaš miellahtu dan globála koordinerenjoavkkus.
Hjalmar Dahl, Ruonáeanam *inuihtta, guhte *ovddasta Inuit Circumpolar Councilen (*ICC) organisasjovnen, arktihken lïhtsegen lea dan *globála *koordinerenjoavkkus.
Sara Larsson, Ruoŧa sámedikki ovddasteaddji, nammaduvvui SPR stivračoahkkimis guovvamánu 28-29.
Sara Lars, Sveerjen saemiedigkien saadthalmetjen, nammoehtovvi SPR ståvroetjåanghkosne goevten 28-29.
beaivve 2012 arktalaš várrelahttun dan globála koordinerenjovkui.
biejjien 2012 arktihken hiehtievuerine dam *globála *koordinerenjovkui.
.
.
Dat globála koordinerenjoavku doalai vuosttaš čoahkkima New Yorkas njukčamánu 22.-23.beivviid 2012.
Dïhte *globála *koordinerenjoavku #steeredh<vblex><iv><indic><pret><p3><sg> voestes tjåanghkoem New Yorkesne njoktjem 22.-23.biejjiej 2012.
Čoahkkin dollojuvvui ON-viesus New Yorkas.
Tjåanghkoe #ON<np><cmp_sgnom><cmp><guio>gåetesne #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> New Yorkesne.
Čoahkkima mákse Ruonáeatnama iešhálddahus International Work Group for Indigenous Affairs (IWGIA) ja Norgga Sámediggi.
Tjåanghkoem meeksin Ruonáeanan *iešhálddahus Internationalen Worken Groupen *for In*digenous Affairsen (*IWGIA) jïh Nöörjen Saemiedigkie.
Dán globála koordinerenjoavkkus ledje maid konsultašuvnnat máŋgga miellahtostáhta ovddasteddjiiguin, earenoamážit
Daan *globála *koordinerenjoavkkus aaj lin konsultasjovnh gellien lïhtsegenstaaten saadthalmetjigujmie, aave
Afrika, Arktisk, Asia, Sentral- og Sør Amerika og Kariben, Sentral og Øst Europa, Sentral Asia og Trans Kaukasia,
Afrika, *Arktisk, Asia, *Sentral- *og Sør Amerika *og *Kariben, *Sentral *og Øst Europa, *Sentral Asia *og *Trans Kaukasia,
Russiske Føderasjon, Nord Amerika, og Stillehavsområdet
*Russiske *Føderasjon, Nord Amerika, *og *Stillehavsområdet
Medlemmer: (1) Afrika: Joseph Ole Simmel og Saoudata Aboubacrine (medlemmer); (2) Arktisk: Hjalmar Dahl
*Medlemmer: (1) Afrikah: Joseph Olen *Simmel *og *Saoudata *Aboubacrine (*medlemmer); (2) *Arktisk: Hjalmar Dahl
gažaldagain mat gusket álgoálbmogiid oassálastima proseassas ja dárbbus oažžut álgoálbmot ovddasteaddji veahkke-heiveheaddjin prosessii.
gyhtjelassine mah dijpieh aalkoeåålmegi mealtan prosessesne jïh daerpiesvoetesne åadtjodh aalkoeåålmegen saadthalmetjen viehkie%-sjïehtehtæjjine prosessese.
Eará áššiid koordinerenjoavkku áššelisttus ledje ee.
Jeatjah aamhtesi *koordinerenjoavkku aamhteselæstosne lin *ee.
proseassa ovdáneapmi Københámmana čoahkkima rájes našuvnnalaččat, regionálalaččat ja globála dásis.
prosessen evtiedimmie Københámmanen tjåanghkoen raejeste nasjonaalelaakan, *regionálalaččat jïh *globála daltesisnie.
Sámi parlamentáralaš ráđi ovddasteaddji čilgii dan maŋimuš ovdáneami ON siskkobealde, ja mii lei dahkkon ovddidit prinsihpaid mat leat vuolláisárgojuvvon Københámmana resolušuvnnas.
Saemien parlamentarihkeles raerien saadthalmetje boejhkeli dam minngebe evtiedimmiem ONEN sisnjelen, jïh mij dorjeme evtiedieh prinsïhpide mah leah *vuolláisárgojuvvon Københámmanen *resolušuvnnas.
Miellahtut čilgejedje ovdáneami iešguđet guovlluin, ja sihke nisson- ja nuoraidfierpmádagain.
Lïhtsegh evtiedimmiem boejhkelin #fïereguhte<prn><ind><attr> dajvine, jïh dovne @X> jïh noerivearmadahkine.
Buot guovllut geahččalit čađahit dárbbašlaš regionála konsultašuvnnaid buori áiggis ovdal dán ráhkanahtti konferánssa Áltás jagis 2013.
Gaajhkh dajvh voejhkelieh tjïrrehtidh daerpies regionaale konsultasjovni buerie tïjjesne aarebi daan båårestæjja konferaansem Áltesne jaepesne 2013.
Koordinerenjoavku ráđđádalai viidáset sierra strategiijaid ovddidit prinsihpaid mat mearriduvvojedje Københámmanis.
*Koordinerenjoavku rååresjadti vijrebe sjïere strategijide evtiedidh prinsïhpide mah Københámmanisnie nænnoestovvin.
Miellahtut ságastalle maid mainna lágiin livččii buoremus váldit vuhtii koordinerenjoavkku rolla, bargguid ja doaimmaid dán proseassas.
Lïhtsegh aaj soptsestallin mejnie vuekine bööremes ååktedh vuehtieji *koordinerenjoavkku råållam, barkojde jïh darjoemidie daennie prosessesne.
Mearriduvvui, ahte ráhkaduvvojit bajit njuolggadusat joavkku doibmii, ja daid vurdet mearridit boahtte čoahkkimis – mii dollojuvvo dán jagi Bistevaš foruma (7-18.5.
Nænnoestovvi, ahte dorjesuvvieh bijjebe njoelkedassh dåehkien darjoemasse, jïh dejtie vuertieh nænnoestidh #båetije<adj><sg><ine><attr> tjåanghkosne – mij #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> daan jaepien Vihties *foruma (7-18.5.
2012) oktavuođas.
2012) gaskesisnie.
Joavku mearridii bargat pro-aktiivvalaččat čuovvovaš ráđđádallamiidda sierra resolušuvnna birra Váldočoahkkimii máilmmikonferánssa čađaheami birra.
Dåehkie nænnoesti barkedh *pro-eadtjohkelaakan minngebe rååresjadtemidie sjïere *resolušuvnna bïjre Åejvietjåånghkese eatnemenkonferaansen tjïrrehtimmien bïjre.
Váldočoahkkin áigu iežas resolušuvnna bokte mearridit máilmmikonferánssa rámmaid, ee.
Åejvietjåanghkoe sæjhta jïjtjemse *resolušuvnna gåaskoejin nænnoestidh eatnemenkonferaansen mieride, *ee.
jearaldaga álgoálbmogiid oassálastima hárrái viidáset proseassas.
gyhtjelassem aalkoeåålmegi mealtan gaavhtan vijrebe prosessesne.
Miellahtostáhtat áigot geargat daiguin ráđđádallamiiguin geassemánus 2012.
Lïhtsegenstaath sijhtieh galhkedh #dïhte<prn><dem><pl><com> rååresjadtemigujmie ruffesne 2012.
Dat globála koordinerenjoavku mearridii ráhkadit konkrehta álgaga dakkár resolušuvdnii.
Dïhte *globála *koordinerenjoavku nænnoesti darjodh konkreetem *álgaga dagkere *resolušuvdnii.
Álgoálbmogiid veahkke-heiveheaddji oaččui bargun jođihit dan barggu ja čuovvolit daid miellahtostáhtaid ektui.
Aalkoeåålmegi viehkie%-sjïehtehtæjja åadtjoeji barkojne öörnedh dam barkoem jïh dåeriedidh daj lïhtsegenstaati muhteste.
Koordinerenjoavku nammadii ruhtadanlávdegotti man doaibman lea gávdnat ruhtadeami álgoálbmogiid oassálastimii dán proseassas, ee.
*Koordinerenjoavku nammoehti beetnehdåarjoemoenehtsem maam jåhteme lea beetnehdåarjoem gaavnedh aalkoeåålmegi mealtan daennie prosessesne, *ee.
álgoálbmogiid regionála ráhkkanan proseassain ja Áltá-konferánsii.
aalkoeåålmegi regionaale prosessine jïh Áltá-konferaansese ryöjredem.
Čoahkkin mearridii viidáset Tracey Castro Whae, Maori, New Zealand, bissovaš raportevran globála koordinerenjovkui, gii oažžu doarjaga máŋgasiin dokumenteret joavkku barggu ja muđui proseassa.
Tjåanghkoe nænnoesti vijrebe Tracey Castro *Whae, *Maori, New Zealaante, vihties *raportevran *globála *koordinerenjovkui, gie dåarjoem åådtje *máŋgasiin vihtiestidh dåehkien barkoen jïh voen prosessem.
Mearriduvvui ahte guovlluin main sierranas sivaid geažil lea garra dárbu oažžut guokte miellahtu koordinerenjovkui, ee.
Nænnoestovvi ahte dajvine mejnie sjïere sjïeki dïete lea garre daerpiesvoete åadtjodh gööktem lïhtsegh *koordinerenjovkui, *ee.
guovllu stuora gielalaš earuid dihte, siskkáldas koordinerenhástalusat dahje eará lossa sivaid dihte,besset friddja nammadit guokte miellahtu.
dajven stoere gïeleh juakadimmiej åvteste, *siskkáldas *koordinerenhástalusat jallh jeatjah leevles sjïeki åvteste,biesieh frijjem nammoehtidh gööktem lïhtsegh.
Lei goit ovttamielalašvuohta das ahte guovllut mat vejolaččat nammadit guokte miellahtu, sis lea dušše okta jietna joavkkus ja sii fertejit ieža máksit vejolaš nuppi miellahttu oassálastima.
Lij gujht *ovttamielalašvuohta dennie ahte dajvh mah *vejolaččat nammoehtieh göökte lïhtsegh, daj lea ajve akte tjoeje dåehkesne jïh dah tjuerieh jïjtjh maeksedh gåaredh mubpien lïhtsege mealtan.
Arktalaš guovllu ovddasteaddji muitalii ahte juste dál sii eai oainne dárbbu guovtti miellahttui, daningo leat buorit gulahallankanálat gaskal guovllu álgoálbmogiid ja daningo dat šattaše maid divraset.
Arktihken dajven saadthalmetje bïeljeli ahte dastegh daelie eah dah vuejnieh daerpiesvoetem göökten lïhtsegasse, juhkoe leah buerieh gaskesadtemekanaalh gaskesne dajven aalkoeåålmegi jïh juhkoe dah aaj sjidtieh dovrebe.
Álgoálbmogiid veahkke-heiveheaddji John B.
Aalkoeåålmegi viehkie%-sjïehtehtæjja Johnen b.
Henriksen oaččui aivve positiivalaš máhcahemiid ja rámi dan barggu ovddas maid lea bargan maŋŋil Københámmana čoahkkima álgojagis.
Henriksen ajve åadtjoeji positijve/positïjve #jarkedh<vblex><iv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><pl><gen> jïh *rámi dan barkoen åvteste maam barkeme mænngan Københámmanen tjåanghkoen aalkoejaepesne.
Joavkku miellahtut geardduhedje sávaldaga ahte son joatká doaimmas álgoálbmogiid veahkke-heiveheaddjin.
Dåehkien lïhtsegh *geardduhedje sjaavnjoem dïhte darjoemisnie jåarhka aalkoeåålmegidie viehkie%-sjïehtehtæjjine.
Københámmana resolušuvnna vuođul.
Københámmanen *resolušuvnna dïere.
Čoahkkin mearridii ráhkadit bajit njuolggadusaid su viidáset doibmii, ee.
Tjåanghkoe nænnoesti darjodh bijjebe njoelkedasside dan vijrebe darjoemasse, *ee.
su oktavuođaid koordinerenjovkui.
dan gaskesidie *koordinerenjovkui.
Njuolggadusat mearriduvvojit boahtte čoahkkimis, mii dollojuvvo Bistevaš foruma oktavuođas.
Njoelkedassh #båetije<adj><sg><ine><attr> tjåanghkosne nænnoestuvvieh, mij #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> Vihties *foruma gaskesisnie.
Globála koordinerenjoavku doallá maid iežas bálddalasdoaluid máilmmikonferánssa birra foruma čoahkkima áigge.
*Globála *koordinerenjoavku aaj #steeredh<vblex><iv><indic><pres><p3><sg> jïjtjse baaltelaaketjearrangemeentem eatnemenkonferaansen bïjre *foruma tjåanghkoem tïjjen.
Dat čoahkkin dollojuvvo gaskavahkku miessemánu 9.
Dïhte tjåanghkoe #steeredh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> gaskevåhkoe suehpeden 9.
beaivve 2012.
biejjien 2012.
Álgoálbmogiid veahkke-heiveheaddji galgá veahkehit ordnet bálddalaš-doaluid ja joavkku čuovvovaš čoahkkima.
Aalkoeåålmegi viehkie%-sjïehtehtæjjam edtja viehkiehtidh veesmedh *bálddalaš-arrangemeentem jïh dåehkien minngebe tjåanghkoem.
Globála koordinerenjoavku digaštalai ráhkanahtti álgoálbmotkonferánssa čađaheami.
*Globála *koordinerenjoavku dïerhkesji båårestæjja aalkoeåålmegekonferaansen/aalkoeåålmehkonferaansen/aalkoeåålmhkonferaansen tjïrrehtimmiem.
Mearriduvvui ahte áigodat geassemánu 8.-13.
Nænnoestovvi ahte boelhke ruffien 8.-13.
beivviid 2013 lea heivvoleamos áigi konferánsii.
biejjiej 2013 lea sjiehtielommes tïjje konferaansese.
Lei ovttamielalašvuohta ahte 300-400 álgoálbmotdelegáhta juhkkojuvvon čieža guvlui, lea realisttalaš sturrodat konferánsii.
Lij *ovttamielalašvuohta ahte 300-400 *álgoálbmotdelegáhta #juekedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> tjïjhtjen dajvese, lea *realisttalaš ståaroe konferaansese.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 37. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 37. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Dat mearkkaša ahte sáhttá vuordit sullii 700 olbmo boahtit Áltá-konferánsii jagis 2013.
Dïhte krööhkeste ahte maahta vuertedh medtie 700:m almetjh båetedh Áltá-konferaansese jaepesne 2013.
Globála ruhtadankomitea áigu ovttasbargat ordnejeddjiiguin sihkkarastit ruhtadeami mátke- ja orrungoluide 300-400 virggálaš delegáhttii.
*Globála beetnehdåarjoemoenehtse sæjhta veesmijigujmie laavenjostedh gorredidh beetnehdåarjoem fealadimmie- jïh gåhkoemaaksojde 300-400 *virggálaš *delegáhttii.
Iežas reivve bokte b. cuoŋománu 5. b. 2012 dieđihii ON váldočoahkkima presideanta, Ambassadevra AlNassar (Qatar) miellahttostáhtaid fásta delegašuvnnaide New Yorkas ahte son lea mearridan bivdit John B.
Jïjtjse prievien baaktoe b. voerhtjen 5. b. 2012 bïeljeli ON åejvietjåanghkoen presideente, *Ambassadevra *ALNassar (Quatar) lïhtsegestaati vihties delegasjovnide New Yorkesne dïhte nænnoestamme maedtedh Johnem #B<n><abbr><acc>
Henriksen ja Mexico ON-ambassadevrra Luis Alfonso de Alba čađahit konsultašuvnnaid su ovddas ON miellahttostáhtaiguin ja álgoálbmogiiguin, ON álgoálbmogiid máilmmikonferánssa čađaheami birra.
Henriksen jïh Mexicon *ON-ambassadevrra Luis *Alfonso dellie *Alba tjïrrehtieh konsultasjovnide dan åvteste ONEN lïhtsegestaatigujmie jïh aalkoeåålmegigujmie, ONEN aalkoeåålmegi eatnemenkonferaansen tjïrrehtimmien bïjre.
Soai leaba goappašagat dohkkehan dan ávžžuhusa ja nammadeami.
Såtnoeh lægan *goappašagat dåhkasjahteme dam haestemem jïh nammoehtimmiem.
Dat lea dehálaš politihkalaš ovdáneapmi danne go dat sihkkarastá ahte máilmmi álgoálbmogat, ásahuvvon globála koordinerenortnega bokte ja sin veahkke-heiveheaddji bokte, aktiivvalaččat besset searvat viidásit ráđđádallamiin.
Dïhte lea vihkeles politihkeles evtiedimmie dannasinie goh dïhte gorrede ahte eatnemen aalkoeåålmegh, tseegkesovveme *globála *koordinerenortnega gåaskoejin jïh daj viehkie%-sjïehtehtæjjan baaktoe, eadtjohkelaakan biesieh meatan vijrieslaakan rååresjadteminie.
Dat lea dehálaš ovdáneapmi maiddái historjjálaččat danne go lea vuosttaš geardde go álgoálbmotovddasteaddji, mii ii ovddas ovttage miellahttostáhta, oažžu almmolaš rolla ON váldočoahkkima rámma siskkobealde.
Dïhte vihkeles evtiedimmie aaj historihkeleslaakan dannasinie goh voestes aejkien lea goh aalkoeåålmegesaadthalmetje/aalkoeåålmehsaadthalmetje/aalkoeåålmhsaadthalmetje, ij mij åvteste akten lïhtsegestaate, åådtje byjjes råållam ONEN åejvietjåanghkoen mierien sisnjelen.
Vurdojuvvo ahte dat guokte nammaduvvon heiveheaddji oažžuba dievasčoahkkima dán jagáš sešuvnnas Bistevaš forumis vai beassaba čađahit almmolaš konsultašuvnnaid miellahtostáhtaiguin ja álgoálbmogiiguin (mánnodaga miessemánu 14. b. 2012, dii. 15:00 – 18:00).
Vuartasåvva ahte dah göökte nammoehtovveme sjïehtehtæjja åadtjoejægan dïevestjåanghkoem daan jaapetjen *sešuvnnas Vihties *forumis vuj bïesijægan byjjes konsultasjovnide tjïrrehtidh lïhtsegenstaatigujmie jïh aalkoeåålmegigujmie (*mánnodaga suehpeden 14. b. 2012, ts. 15:00 – 18:00).
Davviguovllupolitihkka
Noerhtedajvenpolitihke
Presideanta Egil Olli ja ráđđelahttu Marianne Balto oassálasttiiga politihkalaš jahkebealčoahkkimis davviguovllupolitihka birra Olgoriikkadepartemeantta stáhtačállin Torgeir Larseniin.
Presideente Egil Olli jïh raerielïhtsege Marianne Balto mealtan politihkeles #bieliejaepie<n><cmp_sh><cmp>tjåanghkosne noerhtedajvenpolitihken bïjre Ålkoelaantendepartemeenten staatetjaelijinie Torgeir Larseninie.
Čoahkkin lei Girkonjárggas 8.2.2012, ja Barents-ráđi norgga ovdagoddi lei čoahkkima váldofáddá.
Tjåanghkoe Girkonjárgesne lij 8.2.2012, jïh Barents-raerieh *norgga *ovdagoddi lij tjåanghkoen åejvieaamhtese.
Deattuhuvvui ahte álgoálbmogat lea dehálaš áŋgiruššansuorgi Barents-ovttasbarggus mai Norga maiddái doarju ruđalaččat.
#Tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> ahte aalkoeåålmegh lea vihkeles barkoesuerkie Barents-ektiebarkosne *mai Nöörje aaj dåarjoje ræjhkaslaakan/ræjhkoeslaakan.
Sámediggi čujuhii ahte hástalus oažžut viidábut politihkalaš searvama álgoálbmogiid bealis lea dušše belohahkii olahuvvon álgoálbmogiid bargojoavkku nannema bokte.
Saemiedigkie tjaatsesti ahte haesteme åadtjodh vijrebelaakan politihkeles meatan aalkoeåålmegi bieleste ajve *belohahkii #hïnnedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><prfprc> aalkoeåålmegi barkoedåehkien nænnoestimmien baaktoe.
Buoret álgoálbmotovddasteapmi regiovdnaráđis lea váldohástalus lagamus áigái.
Buerebe *álgoálbmotovddasteapmi regijovneraeresne lea åejviehaesteme *lagamus tïjjese.
Sámediggeráđđi áigu bidjat dan johtui dan bokte ahte lasihit teavstta álgoálbmotovddasteapmái Barents-ovttasbarggus dan proseassa oktavuođas maid Olgoriikadepartemeanta lea álggahan ráhkadan dihte ođđa Girkonjárga-julggaštusevttohusa ovdagoddeáigodagas.
Saemiedigkieraerie sæjhta dam bïejedh *johtui dan baaktoe ahte lissiehtibie teekstem *álgoálbmotovddasteapmái Barents-ektiebarkosne dan prosessen gaskesisnie maam Ålkoelaantedepartemeente aelkiehtamme darjoeminie åvteste orre Girkonjárga-deklarasjovneuvtelassen *ovdagoddeáigodagas.
Eará fáttát maid digaštalle ledje ráđđehusa davviguovlludieđáhusa čuovvoleapmi, álgoálbmotdimenšuvdna dan mearrádusas ahte bidjat Arktalaš Ráđi bistevaš čállingotti Romsii, bargu ráđđehusa minerálastrategiijain, ja ON álgoálbmot máilmmikonferánsa 2014:s ja ráhkkanahtti konferánsa Álttás 2013:s.
Jeatjah aamhtesh mej dïerhkesjin lin reerenassen noerhtedajvenbïevnesen dåeriedimmie, aalkoeåålmehdimensjovne dennie mieriedimmesne ahte bïejedh Arktihken raerien vihties sekretarijaaten Romsese, #barkedh<vblex><tv><imp><p1><du> reerenassen *minerálastrategiijain, jïh ONEN aalkoeåålmegen eatnemenkonferaanse 2014. jaepien jïh båårestæjja konferaanse Áltesne 2013. jaepien.
Presideanta Egil Olli rabai nuppi Barents álgoálbmotkongreassa 10.2.2012 Girkonjárggas, ja jođihii SPR barggu buktit cealkámušaid bargojovkui mii lea hábmen álgoálbmot doaibmaplána áigodahkii 2013-2016, ja Barents álgoálbmotkongreassa loahppajulggaštussii.
Presideente Egil Olli geehpehti mubpien Barentsen *álgoálbmotkongreassa #10.2.2012<adj><ord><attr><attr> jaepien Girkonjárgesne, jïh öörni SPR barkoem buektedh #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><acc> barkoedåahkan mij hammoedamme aalkoeåålmegen dahkoesoejkesjem boelhkese 2013-2016:n, jïh Barentsen *álgoálbmotkongreassa minngiegietjiedeklarasjovnese.
Várrepresideanta Láilá Susanne Varsas lei sáhkavuorru davviguovllukonferánssas Arctic Dialogue Nordlándda Universitehtas Bådådjos 21.3.2012.
Mubpieåvtehke Láilá Susanne Varsen lij lahtestimmie noerhtedajvenkonferaansesne Arctic *Dialogue Nordlaanten Universiteetesne #Bådåddjo<np><top><sg><ine> 21.3.2012.
Fáddán ledje dat ođđa vejolašvuođat maid juohkinlinjáčoavddus gaskal Ruošša ja Norgga Barentsábis addá.
Aamhtesinie lin dah orre nuepieh mejtie *juohkinlinjáčoavddus gaskesne Russlaanten jïh Nöörjen Barentsáhpijjesne vadta.
Sihke gaskal stáhtaid, ovttasbargu siskkáldasat oljoindustriijas ja mot dat váikkuhit árbevirolaš ealáhusaide nugo guolásteapmái, álbmogii ja eará beroštusaide.
Dovne gaskesne staati, ektiebarkoe *siskkáldasat åljaindustrijesne jïh nåtsh dah aerpiesïejhme jieliemidie dijpieh goh göölemasse, aalmogasse jïh jeatjeben *beroštusaide.
Várrepresideanta deattuhii earenoamážit mot konsultašuvnnat gaskal stáhta eiseválddiid ja álgoálbmogiid sáhttet buvttahit čovdosa go plánejuvvojit doaimmat mat váikkuhit álgoálbmogiid rivttiid ja beroštusaid.
Mubpieåvtehke aave tjïelkestehti nåtsh konsultasjovnh gaskesne staaten åejvieladtji jïh aalkoeåålmegi maehtieh #dorjese<n><der_car><adj><comp><sg><nom> *čovdosa goh #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> darjomh mah dijpieh aalkoeåålmegi reaktoej jïh *beroštusaid.
Lassin ahte Sámedikkis lea jáhkku guoibmelihtuid huksemii ja ovddidit gulahallama gaskal davviguovlluid iešguđet beroštusaid, das maiddái ahte lea dárbu hukset luohttevašvuođa gaskal riikkaidgaskasaš fitnodagaid, guoskevaš álgoálbmogiid ja gullevaš stáhtaid.
Lissine ahte Saemiedigkien lea vuesiehtimmie guejmielatjkoej tseegkemasse jïh evtiedieh gaskesadtemem gaskesne noerhtedajvi #fïereguhte<prn><ind><gen> *beroštusaid, dennie aaj ahte lea daerpiesvoete bigkedh *luohttevašvuođa gaskesne gaskenasjonaale sïelti, sjyöhtehke aalkoeåålmegi jïh *gullevaš staati.
Várrepresideanta Láilá Susanne Vars searvvai panelaš rabas digaštallančoahkkimis stáhtaráđiin Jonas Gahr Støriin ON-ovttasbarggu olis Romssa universitehtas 28.3.2012.
Mubpieåvtehke Láilá Susanne Vars meatan *panelaš gaahpode digkiedimmietjåanghkosne staateraerine Jonas Gahr Størine #ON<np><cmp_sgnom><cmp><guio>ektiebarkoen dïere Romsan universiteetesne 28.3.2012.
Áššit maid digaštalle ledje; nákce go ON ain gieđahallat riikkaidgaskasaš hástalusaid? Dárbbahit go mii ON norgga beroštusaid ja árvvuid sihkkarastimii? Man dehálaš lea ON Davviguovlluide? Várrepresideanta dagahii ahte ON álgoálbmotperspektiiva digaštallui dárkilit digaštallančoahkkimis.
Aamhtesh mej dïerhkesjin lin; buektehte goh ON annje gaskenasjonaale haestiemidie gïetedallebe? Daarpesjieh goh mijjieh ONEN *norgga *beroštusaid jïh aarvojde gorredæmman? Man vihkele lea ONEN Noerhtedajvide? Mubpieåvtehke darjoeji ahte ONEN aalkoeåålmegeperspektijve/aalkoeåålmehperspektijve/aalkoeåålmhperspektijve eensilaakan #dïerhkesjidh<vblex><tv><der_passs><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> digkiedimmietjåanghkosne.
Evenášši “ovddimus” soahtegirdiid operašuvdnabása
Evenesen “#ovtetje<adj><sup><attr>” dåaroegirtide *operašuvdnabása
12.3.2012 lei hálddahuslaš konsultašuvdnačoahkkin Suodjalusdepartemeanttain soahtegirdibása birra, ja makkár váikkuhusat leat jus Evenášši válljejuvvo “ovddimus” operašuvdnabásan soahtegirdiide.
12.3.2012 lij reerije konsultasjovnetjåanghkoe Vaarjelimmiedepartemeentine *soahtegirdibása bïjre, jïh magkeres dïedth leah jis Evenes veeljesåvva “#ovtetje<adj><sup><attr>” *operašuvdnabásan dåaroegirtide.
Bođii ovdan ahte 2 girdi galget leat gearggus birra jándora jagi miehtá.
fraamme Bööti ahte 2 girtieh klaerie edtjieh bïjre dygnem jaepien mietie.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 38. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 38. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Dán gearggusvuođa lassin, galgá “ovddimus” bása leat dat báiki mii válljejuvvo vuosttažin iežas soahtegirdiveaga hárjehallamiid čađahemiide.
Daan klaeriesvoeten lissine, edtja “#ovtetje<adj><sup><sg><nom>” *bása årrodh dïhte sijjie mij veeljesåvva #voestes<adj><ord><ess> jïjtjse dåaroegirtiefaamoen saavremi tjïrrehtimmide.
Ollislaš girdinlohku galgá leat sullii 800 girdinmátkki.
Ellies girtemelåhkoe edtja årrodh medtie 800 girtemefealadimmieh.
Sintef ja Forsvarsbygg meroštallamat čájehit ahte dušše guokte vistti mat leat šlápmahearkkit guoskkahuvvojit huksendoaimmaid bokte, ja vuollel 100 šlápmahearkkes visttit leat ollislaččat šlápmaguovllu siskkobealde.
*Sintef jïh Forsvarsbyggen aerviedimmieh vuesiehtieh ahte ajve gööktem gåetieh mah leah *šlápmahearkkit tseegkemedarjomi baaktoe sjåavoehtovvieh, jïh *vuollel 100 *šlápmahearkkes gåetieh ellies dïpmedajven sisnjelen.
Bealit ledje ovttaoaivilis ahte dát unna doaimmaš mii plánejuvvo Evenášis, unnán vahágahttá sámi beroštusaid.
Bielieh sïemes lin daah onne jåhta mij Evenesesne #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>, ånnetji saemiem irhkie *beroštusaid.
Konsultašuvnnaid bokte leat árvvoštallan mot sámi beroštusat galget gozihuvvot čielggadeamis ja makkár vejolaš váikkuhusat soahtegirdibása sáhttá mielddisbuktit sámi kultuvrii ja sámi beroštusaide.
Konsultasjovni baaktoe nåtsh laajhteme saemien *beroštusat edtjieh salkehtimmesne geehtesovvedh jïh magkeres kaanne dïedth *soahtegirdibása maahta mealtan buektedh saemien kultuvrese jïh saemiem *beroštusaide.
Go Evenášši dušše lea áigeguovdil “ovddimus” operašuvdnabásan mas leat unnán doaimmat ja infrastruktuvrrain mii lea heivehuvvon hárjehallamiidda áigodagaid mielde, de árvvoštallet heajos váikkuhusat sámi beroštusaid ektui leat unnin ja nu ahte daid nagoda gieđahallat.
Goh Evenes ajve lea #daaletje<adj><sg><nom> “#ovtetje<adj><sup><sg><nom>” *operašuvdnabásan mesnie leah ånnetji darjomh jïh *infrastruktuvrrain mij saavremidie sjïehtelovveme boelhki mietie, dellie laejhtieh geerve dïedth saemien *beroštusaid moenemetseahkan onnine jïh nimhtie ahte dejtie gaegnede gïetedalledh.
Muhto go odne ii leat dábálaš soahtegirdidoaibma Evenášis, de dagaha goitge unna bistevaš doaimmaš rievdadusaid dálá dili ektui.
Mohte goh daenbiejjien ij leah sïejhme dåaroegirtiedarjome Evenesesne, dellie dorje læjhkan onne vihties darjoemadtje jorkestimmiej daaletje tsiehkien muhteste.
Danne galget sámi beroštusat váldot fárrui viidásit barggus, mii čuovvu huksenáššiid dábálaš bargovugiid gos árvvoštallet šlápmaváikkuhusaid eaŋkilvisttiin detálja- ja huksenplánaid oktavuođas, ja maiddái árvvoštallet báikkálaš váidudandoaimmaid dárbbu ja viidodaga.
Dannasinie edtjih saemien *beroštusat gujmie åoktedh vijrebe barkosne, mij dåerede tseegkemeaamhtesi sïejhme barkoevuekide sijjesne dïpmedïedtide laejhtieh aelhkiegåetine *detálja- jïh tseegkemesoejkesji gaskesisnie, jïh aaj laejhtieh voenges *váidudandoaimmaid daerpiesvoetem jïh goelpeneståaroem.
Sámi organisašuvnnat
Saemien organisasjovnh
Demokráhtalaš servodat lea sorjavaš aktiivvalaš ja girjás organisašuvdnaeallimis.
Demokraateles/Demokrateles siebriedahke lea *sorjavaš eadtjohke jïh trablehke organisasjovnestujmesne.
Sámi organisašuvnnat leat deaŧalaš oasálaččat sámi servodaga ovddideamis.
Saemien organisasjovnh leah vihkeles *oasálaččat saemien siebriedahken evtiedimmesne.
Váldomihttomearri
Åejvieulmiemierie
 Girjás sámi organisašuvdnaeallima bisuheapmi
* Trablehke saemien organisasjovnestujmien tjöödtjestehteme
Strategiija
Strategije
 Váikkuhangaskaomiid aktiivvalaš geavaheami bokte láhčit diliid girjás organisašuvdnaeallimii.
* Dijpemetsavtshvierhtiej eadtjohke pråvhkoen baaktoe laetjebe tsiehkide trablehke organisasjovneståjman.
Ođđa áššiid almmuheapmi - čuovvoleapmi
Orre aamhtesi bæjjoehtimmie - dåeriedimmie
Mo Sámediggeráđđi lea čuovvolan daid ođđa áššiid, mat almmuhuvvojedje dievasčoahkkima áššis 004/12.
Guktie Saemiedigkieraerie dåeriedamme dejtie orre aamhtesidie, mah bæjjoehtovvin dïevestjåanghkoen aamhtesisnie 004:n/12.
Evttohus 1: DavviguovIodieđáhus
Uvtelasse 1: *DavviguovIodieđáhus
Sámediggeráđi mielas ii dárbbaš ráhkadit sierra davviguovlodieđáhusa nu mot Badjeolbmuid lista evttoha.
Saemiedigkieraerien mïelesne ij daarpesjh darjodh sjïere noerhtedajvebïevnesem nimhtie nåtsh *Badjeolbmuid læstoe uvtede.
Sámedikki dievasčoahkkin lea ovdal dahkan ovttajienalaš mearrádusaid áššis 49/06 Sámediggeráđi dieđáhus riikkaidgaskasaš áŋgiruššansurggiid birra ja áššis 68/07 Davviguovloovddideami čuovvoleapmi.
Saemiedigkien dïevestjåanghkoe lea aarebi dorjeme *ovttajienalaš mieriedimmiej aamhtesisnie 49/06:m Saemiedigkieraerieh bïevnese gaskenasjonaale barkoesuerkiej bïjre jïh aamhtesisnie 68/07:m Noerhtedajveevtiedimmieh dåeriedimmie.
Goappašiid áššiin lea vuoigatvuođabealli ja eará bealit mat gasket sámi beroštusaide, čuovvoluvvon davviguovloovddideami ealáhusdimenšuvnnas.
#Gåabpegh<prn><ind><pl><ine><attr> aamhtesinie lea reaktanbielie jïh jeatjah bielieh mah saemiem bihkieh *beroštusaide, #dåeriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> noerhtedajveevtiedimmien *ealáhusdimenšuvnnas.
Dás duohko čuovvoluvvo davviguovloperspektiiva konkrehta áššiin mat ovddiduvvojit Sámedikki dievasčoahkkimii seamma láhkai go ášši 47/08 Minerálaláhka, ášši 10/09 Goliat huksen, ja ášši 21/10 Sámedikki minerálaplánaveahkki minerálaresurssaid iskkadeapmái ja doaimmaheapmái.
Daelie *duohko #dåeriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> noerhtedajveperspektijve konkreete aamhtesinie mah #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> Saemiedigkien dïevestjåånghkese seamma nemhtie goh aamhtese 47/08:m *Minerálaláhka, aamhtesem 10/09 Goliath bigkem, jïh aamhtese 21/10:m Saemiedigkieh *minerálaplánaveahkki *minerálaresurssaid goerehtæmman jïh #darjome<n><der_car><adj><sg><ill>.
Olgoriikkadepartemeanta searvvahii Sámediggeráđi bargui ráđđehusa davviguovlodieđáhusain mii geigejuvvui 18.11.2011.
Ålkoelaantendepartemeente Meatan Saemiedigkieraeriem borkese reerenassen noerhtedajvebïevnesinie mij gietskiedovvi 18.11.2011.
Sámi álgoálbmotdimenšuvdna lea mielde dieđáhusas, ja álgoálbmotrievtti válddahus vuođđun davviguovlopolitihkkii lea aiddolaš.
Saemien aalkoeåålmehdimensjovne mietie bïevnesisnie lea, jïh aalkoeåålmegereaktoen/aalkoeåålmehreaktoen/aalkoeåålmhreaktoen #buerkiestidh<vblex><tv><imp><p3><sg> våaroeminie noerhtedajvepolitihkese lea *aiddolaš.
Sámediggeráđđi aiddostahtii gulaskuddamis Stuorradikki Olgoriika- ja suodjaluslávdegottis 9.2.2012 ahte dieđáhusa válddahus mii lea vuođđun sápmelaččaid vuoigatvuhtii beassat leat mielde resurssaid hálddašeamis ja iešmearrideapmái áššiin ferte čuovvoluvvot konkrehta oassálastimiin daidda orgánaide, main lea mearridanváldi guolástushálddašeamis ja nannejuvvon sámi stivrejumiin boazodoalu almmolaš hálddašeamis.
Saemiedigkieraerie tjïertesti *gulaskuddamis Stuorradiggijjen Ålkoelaante- jïh vaarjelimmiemoenehtsisnie 9.2.2012:m ahte bïevnesem #buerkiestidh<vblex><tv><imp><p3><sg> mij våaroeminie saemiej reaktese bïesedh årrodh mietie vierhtiej reeremisnie jïh jïjtjereeremasse aamhtesinie tjuara #dåeriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> konkreete mealtan dejtie orgaanide, mejnie lea nænnoestimmiereaktah *guolástushálddašeamis jïh nænnoestovveme saemien *stivrejumiin båatsoen byjjes reeremisnie.
Sámediggeráđđi čuovvola ráđđehusa davviguovlodieđáhusa earret eará bistevaš jahkebeallásaš čoahkkimiiguin Olgoriikadepartemeantta politihkalaš njunnošiiguin.
Saemiedigkieraerie dåerede reerenassen noerhtedajvebïevnesen gaskem jeatjah vihties #bieliejaepie<n><cmp_sh><cmp>klaasetje tjåanghkoejgujmie Ålkoelaantedepartemeenten politihkeles *njunnošiiguin.
Dán jagi lea áigumuš lágidit birrabeavdeseminára davviguovlopolitihka birra Sámedikkis mas bovdejuvvojit dat oassálastit maid Badjeolbmuidlista evttoha.
Daan jaepien lea aajkoe öörnedehtedh *birrabeavdeseminára noerhtedajvepolitihkem bïjre Saemiedigkesne mesnie bööresuvvieh dah mealtan maam *Badjeolbmuidlista uvtede.
Evttohus 2: Sámedikki čoahkkinortnet
Uvtelasse 2: Saemiedigkieh tjåanghkoeöörnege
Evttohus lea sáddejuvvon dievasčoahkkinjođihangoddái viidáset meannudeapmái.
Uvtelasse dïevestjåanghkoejuhtiehtimmiemoenehtsasse seedtesovveme vijrebe gïetedallemasse.
Evttohus 3: Sámi ovddastus Ungt Entreprenørskap Norge (Nuorra fitnodeapmi Norggas) stivrii ja fylkkaorganisašuvnnaide
Uvtelasse 3: Saemieh *ovddastus Ungt Entreprenørskap Norge (Noere *fitnodeapmi Nöörjesne) stuvri jïh fylhkenorganisasjovnide
Lea duohta nu go NSR čujuha ahte Ungt Entreprenørskap/Nuorra ealáhushutkan lea dehálaš doarjjan ealáhushutkanáŋgiruššamis skuvllain.
Lea #saetnies<adj><sg><nom> nimhtie goh NSR tjaatseste ahte Ungt Entreprenørskapen/Noere jielemehæhtadimmie lea vihkele dåarjojne jielemehæhtadimmieeadtjaldovvemisnie skuvline.
Iskkadeamit čájehit ahte eanet oassi dain nuorain geat leat leamaš mielde oahppi- ja nuoraidfitnodagain, álggahit fitnodagaid rávisolmmožin, dan ektui go dat nuorat geat eai leat searvan dakkár nuoraidfitnodagain.
Goerehtimmieh vuesiehtieh ahte jeenje boelhke dejnie noerine gïeh orreme mietie learohke- jïh noerisïeltine, aelkiehtieh sïeltide geervealmetjinie, dan muhteste goh dah noerebe eah gïeh #meatan<adv><prfprc> dagkeres noerisïeltine.
Danne lea dehálaš eanet áŋggirdit oahppi- ja nuoraidfitnodagaiguin maiddái sámi guovlluin.
Dannasinie lea vihkeles jeenje *áŋggirdit learohke- jïh noerisïeltigujmie aaj saemien dajvine.
Dat váikkuhivččii ahte eanet fitnodagat álggahuvvojit dáin guovlluin.
Dïhte dijpie ahte jeenje sïelth aelkiehtovvieh daejnie dajvine.
Nuorra ealáhushutkan Norggas bargá ealáhushutkamiin oahpahusas ja lea guovddáš ja dehálaš aktevra dán oktavuođas.
Noere jielemehæhtadimmie Nöörjesne jielemehæhtadimmine barka ööhpehtimmesne jïh lea voernges jïh vihkeles aktööre daennie gaskesisnie.
Sámedikki 2012 bušeahtas lea várrejuvvon 100 000 ru njuolggodoarjja Nuorra ealáhushutkamii Norggas.
Saemiedigkien 2012:n budsjehtesne bïedtesovveme 100 000 *ru rïektedåarjege Noere jielemehæhtadæmman Nöörjesne.
Ruhta galgá geavahuvvot oahppofitnodagaid ovddideapmái main lea sámi sisdoallu ealáhushutkamis.
Beetnege/Beetneh edtja nuhtjesovvedh learoesïelti evtiedæmman mejnie lea saemien sisvege jielemehæhtadimmesne.
Dan vuođul áigu Sámediggeráđđi váldit oktavuođa Nuorra ealáhushutkan Norggain ja lagabut digaštallat mot dat ruhta galggašii geavahuvvot.
Dan dïere sæjhta Saemiedigkieraerie gaskesem ååktedh Noere jielemehæhtadimmie Nöörjine jïh *lagabut nåtsh dïerhkesjidh dïhte beetnege/beetneh edtja nuhtjesovvedh.
Dasa lassin lea vuogas digaštallat mot Nuorra ealáhushutkan sáhttá nannet iežas sámi gelbbolašvuođa ja mot organisašuvdna sáhttá ovttasbargat Sámedikkiin.
Dan lissine lea sjiehtele dïerhkesjidh nåtsh Noere jielemehæhtadimmie maahta nænnoestidh jïjtjse saemien maahtaldahkem jïh nåtsh organisasjovne maahta Saemiedigkine laavenjostedh.
Evttohus 4: Sámi e-girji áŋgiruššan
Uvtelasse 4: Saemieh #e<n><abbr><cmp><guio>gærja eadtjaldovveme
Sámediggi atná deaŧalažžan sihkkarastit sámegielat fága- ja čáppagirjjálašvuođa sámi álbmogii.
Saemiedigkie åtna vihkielinie gorredidh saemiengïeleh faage- jïh heevehtslitteratuvrem saemien aalmogasse.
Ođđa teknologiija ovddideapmi iešguđet digitála vuođđovuogádagain ja neahttavuđot gulahallan rahpá ođđa vejolašvuođaid.
Orre teknologijen evtiedimmie #fïereguhte<prn><ind><attr> digitaale våaromesysteemine jïh gaskeviermievåaromen gaskesadteme orre nuepide geehpehte.
Sámediggeráđđi lea bargagoahtán kulturdieđáhusain, mii galgá leat láidesteaddjin Sámedikki kulturpolitihkkii.
Saemiedigkieraerie kultuvrebïevnesinie barkegåateme, mij edtja årrodh *láidesteaddjin Saemiedigkien kultuvrepolitihkese.
dieđáhus galgá earret eará gieđahallat boahttevaš kulturpolitihka mihttomeriid, strategiijaid ja áŋgiruššansurggiid, ja earret eará gieđahallat mo láhčit dilálašvuođaid dasa ahte sihke sámi álbmot ja álbmot muđui galget sáhttit ráhkadit, gaskkustit ja vásihit kultuvrra ja dáidaga.
bïevnese edtja gaskem jeatjah gïetedalledh båetije kultuvrepolitihken ulmide, strategijide jïh barkoesuerkide, jïh gaskem jeatjah gïetedallebe guktie nuepide laetjebe dan ahte dovne saemien aalmogen jïh aalmogen voen edtjieh maehtedh darjodh, deanahtidh jïh damtedh kultuvrem jïh tjeahpoem.
Áigumuš lea dieđáhusa meannudit lávdegodde- ja dievasčoahkkis čuoŋománus 2013.
Aajkoe lea bïevnesen gïetedalledh moenehtse- jïh *dievasčoahkkis *čuoŋománus 2013.
Go dieđáhus meannuduvvon boahtte jagi, de eai leat váikkuhusat bušehttii ovdal 2014:s.
Goh bïevnese gïetedallesovveme #båetije<adj><sg><gen> jaepien, dellie eah leah dïedth budsjehtese aarebi 2014. jaepien.
Sámediggi sáhttá árvvoštallat e-girje áŋgiruššama kulturdieđáhusbarggu oktavuođas.
Saemiedigkie maahta laejhtedh *e-girje eadtjaldovvemen kultuvrebïevnesebarkoem gaskesisnie.
Evttohus 5: Giellajahki 2013
Uvtelasse 5: Gïelejaepie 2013
Sámediggeráđđi lea váldán oktavuođa Språkåret 2013:in čielggadan dihte mot sáhtášii lagabut ovttasbargat giellajagi čalmmustahttima ektui.
Saemiedigkieraerie gaskesem ååkteme *Språkåret 2013:ine tjïelkeminie åvteste nåtsh maahta *lagabut gïelejaepien laavenjostedh tjelmiestehtemen muhteste.
Sámediggeráđđi áigu boahtte dievasčoahkkimis raporteret eambbo ovttasbarggu birra.
Saemiedigkieraerie #båetije<adj><sg><ine><attr> dïevestjåanghkosne sæjhta *raporteret jeenje ektiebarkoen bïjre.
Sámediggeráđđi lea duhtavaš go Bargiidbellodaga nubbinjođiheaddji ja parlamentáralaš jođiheaddji oaidniba man dehálaš ja árvosaš lea ahte maiddái sámi mánát ja nuorat ožžot bivnnuhis mánáid- ja nuoraidgirjjálašvuođa nugo Harry Potter girjjiid sámegillii, mii movttiidahtášii lohkanmovtta ja sámegiela geavaheami.
Saemiedigkieraerie madtjele goh #Bargiidbellodat<np><sg><gen> mubpieåvtehken jïh parlamentarihkeles juhtiehtæjjam vuejniejægan man vihkele jïh *árvosaš lea ahte aaj saemien maanah jïh noerh åadtjoeh byögkeles @X> jïh noerilitteratuvren goh Harry Potter gærjaj saemiengïelese, mij #lohkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#bïevsterh<n><sg><acc> eadtjaldahta jïh saemiengïelen pråvhkoem.
Ráđđi lea ovdal čujuhan dan kulturdepartementii, ja áigu ain čuovvolit dan departemeantta gulahallamiin.
Raerie lea aarebi tjaatsestamme dan kulturdepartemeentese, jïh sæjhta annje dåeriedidh dam departemeentem gaskesadteminie.
Jorgalemiid ruhtadeami, ovdamearkka dihte Harry Pottera sámegillii, ferte čielggadit ahte livččii go dat heiven oktan sámi prošeaktan Giellajagi 2013 vuollái.
Jarkoestimmiej beetnehdåarjoen, vuesiehtimmien åvteste Harry Potteren saemiengïelese, tjuara tjïelkedidh ahte lea goh dah oktegh sååjhtem saemien prosjeektine Gïelejaepien 2013 voelijasse.
Evttohus 6: Sámegiela bearráigeahččan-, bagadan- ja diehtojuohkin orgána – sámegiela áittardeaddji
Uvtelasse 6: Saemiengïelh vuartasjimmie-, buerkiestimmie- jïh bïevnesen orgaanen – saemiengïelen vaaksjovmeorgaane
Sámediggeráđđi lea ovttaoaivilis ahte váidinortnet mii dál lea sámelágas, ii doaimma.
Saemiedigkieraerie sïemes lea ahte gïelkerdimmieöörnegem mij daelie saemienlaakesne, ij juhtieh.
Danne lea sámediggeráđđi sámegiela čielggadeamis bidjan gažaldaga bearráigeahččan- ja váidinortnega birra.
Dannasinie saemiedigkieraerie saemiengïelen salkehtimmesne bïejeme gyhtjelassem vuartasjimmie- jïh gïelkerdimmieöörnegen bïjre.
Mii háliidit digaštallama sámediggeáirasiid gaskkas dan birra ahte makkár bearráigeahččan- ja váidinortnega galgá Sámediggi geahččalit oččodit sámelága giellanjuolggadusaide.
Mijjieh digkiedimmiem sïjhtebe saemiedigkiesaadthalmetji gaskesne dan bïjre ahte magkeres vuartasjimmie- jïh gïelkerdimmieöörnegem edtja Saemiedigkie voejhkelidh åådtjedidh saemienlaakem gïelenjoelkedasside.
Man muddui suohkanat nákcejit čuovvut sámelága giellanjuolggadusaid galgá maid leat fáddán čuovvolančoahkkimiin mat Sámedikkis galget leat hálddašanguovllu suohkaniiguin ovttasbargošiehtadusaid birra.
Man tïjjese tjïelth buektiehtieh dåeriedidh saemienlaaken gïelenjoelkedasside edtja aaj årrodh aamhtesinie dåeriedimmietjåanghkojne mah Saemiedigkien edtjieh årrodh reeremedajven tjïeltigujmie ektiebarkoelatjkoej bïjre.
Evttohus 7: Guorahallat - sámegiela bálvalusa sámi ásahusain maid Sámediggi ruhtada
Uvtelasse 7: Goerehtallebe - saemiengïelen dïenesjem saemien institusjovnine mejtie Saemiedigkie laevehte
Sámediggeráđđi ii hálit dál guorahallagoahtit sámegiela bálvalusaid ásahusain maid Sámediggi lea mielde ruhtadeame.
Ij saemiedigkieraerie sïjhth daelie goerehtallegåetedh saemiengïelen dïenesjidie institusjovnine mejtie Saemiedigkie lea mietie laevehteminie.
Sámelága giellanjuolggadusat gusket stáhta, fylkkasuohkaniid ja suohkaniid ásahusaide sámegiela hálddašanguovllus.
Saemienlaaken gïelenjoelkedassh dijpieh staaten, fylhketjïelti jïh tjïelti institusjovnide saemiengïelen reeremedajvesne.
Dain lea buohkain ovddasvástádus bálvalit álbmoga guovtti gillii, sámegillii ja dárogillii.
Dejnie lea gaajhkesi dïedte hoksehtidh aalmogem göökten gïelese, saemiengïelese jïh daaroengïelese.
Sámediggi juolluda guovttegielalašvuođadoarjaga gokčan dihte goluid mat čuvvot guovtti gillii
Saemiedigkie gööktengïelehvoetendåarjoem laevehte gaptjeminie åvteste maaksojde mah dåeriedieh göökten gïelese
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 40. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 40. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
bálvaleamis.
hoksehtimmesne.
Dat guoská 10 suohkanii ja 4 fylkasuohkanii mat leat namuhuvvon sámelága láhkaásahusain.
Dïhte dæjpa #10<num><arab><sg><ill><attr> tjïeltese jïh #4<num><arab><sg><ill><attr> fylhketjïeltese mah saemienlaakem moenesovveme njoelkedassine.
Stáhta gokčá goluid mat čuvvot guovtti gillii bálvaleamis stáhtalaš ásahusain.
Staate maaksojde gaptja mah dåeriedieh göökten gïelese hoksehtimmesne staateles institusjovnine.
Sámediggi sádde juohke jagi juolludanreivviid ásahusaide, museaide, kulturviesuide j.e.
Saemiedigkie #fïerhte<prn><ind><attr> jaepien seedtie laeviehtimmieprievide institusjovnide, museumide, kultuvregåetide #j<n><abbr><gen>#e<n><abbr><gen>
mat ožžot njuolggodoarjagiid Sámedikki bušeahtas.
mah rïektedåarjegidie åadtjoeh Saemiedigkien budsjehteste.
Juolludanreivvet hábmejuvvojit Sámedikki bušeahta mielde, ja earenoamážit bušeahta 17.
Laeviehtimmieprievieh #hammoedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> Saemiedigkien budsjehten mietie, jïh aave budsjehten 17.
č.
*č.
mielde.
mietie.
Sámedikkis lea jahkásaš bušeahttadohkkeheamis vejolašvuohta bidjat gáibádusaid ásahusaide ulbmilolahusa eavttuid bokte.
Saemiedigkesne lea jaapetje budsjehtejååhkesjimmesne/budsjettjååhkesjimmesne nuepie bïejedh krïevenasside institusjovnide *ulbmilolahusa moenemetsiehkiej baaktoe.
Dás sáhttá maid bidjat gáibádusaid sámegiela geavaheami ektui.
Daelie maahta aaj krïevenasside bïejedh saemiengïelen pråvhkoen muhteste.
Evttohus 8: Gudnejahttit – lasihan sámegiela geavaheaddjilogu
Uvtelasse 8: Heevehtibie – lissehtem saemiengïelen nuhtjijelåhkoem
Sámediggeráđđi lea dieđusge ilus dáid olbmuid áŋgiruššama dihte.
Saemiedigkieraerie hævvi lea aavosne daaj almetji eadtjaldovvemen åvteste.
Seammás oaivvilda Sámediggi ahte šaddá váttisin gudnejahttit dušše ovtta joavkku, go dat guođášii olu earáid.
Seamma tïjjen jeahta Saemiedigkie ahte sjædta geervine heevehtidh ajve akten dåehkiem, goh dïhte jïjnje laahpa jeatjabidie.
Sámedikki giellamovttiidanbálkkašupmi galgá juhkkojuvvot 2013:s.
Saemiedigkien *giellamovttiidanbálkkašupmi edtja 2013. jaepien jovkesovvedh.
Dan oktavuođas áigu sámediggeráđđi ávžžuhit sáddet sisa evttohusaid gii dan bálkkašumi galggašii oažžut.
Dennie gaskesisnie sæjhta saemiedigkieraerie haestedh seedtedh sïjse uvtelasside gie dam åasam edtja åadtjodh.
Sámediggeráđđi oaivvilda maiddái ahte giellajagi 2013 oktavuođas sáhttá obbalaččat gudnejahttit buohkaid geat earenoamážit áŋgiruššet sámegiela ovddas
Saemiedigkieraerie aaj jeahta ahte gïelejaepien 2013 gaskesisnie maahta *obbalaččat heevehtidh gaajhkesidie gïeh aave saemiengïelen åvteste eadtjalduvvieh
Evttohus 9: Oljo- ja gássa resursadivadat Sámi rittuguovllu oljo- ja gássabohkanrusttegiin
Uvtelasse 9: Ålja- jïh *gássa *resursadivadat Saepmien gaedtiendajven ålja- jïh *gássabohkanrusttegiin
Sámediggeráđđi doalaha daid oainnuid mat bohte ovdan dievasčoahkkinmeannudeamis Áššis 10/09 Goliat huksen.
Saemiedigkieraerie utnehte dejtie vuajnojde mah fraamme böötin dïevestjåanghkoegïetedallemistie Aamhtesistie 10:n/09:n Goliaten tseegkemen.
Dain konsultašuvnnain mat dasto čuvvo gaskal Oljo- ja energiijadepartemeantta ja Sámedikki, eai juksan bealit ovttamielalašvuođa das ahte ásahit álgoálbmotfoandda oljodoaimmaid oktavuođas ii ge das ahte leat go sápmelaččain sierra vuoigatvuođat oljoresurssaide.
Dejnie konsultasjovnine mah dehtie minngede gaskesne dåeriedin Ålja- jïh energijedepartemeentem jïh Saemiedigkiem, eah jaksh bielieh *ovttamielalašvuođa dennie ahte tseegkedh aalkoeåålmegefåanten/aalkoeåålmehfåanten/aalkoeåålmhfåanten åljadarjomi gaskesisnie ij aaj dennie ahte leah goh saemiej sjïere reaktah åljavierhtide.
Sámediggeráđđi čuoččuha ain dan prinsihpa ahte sámi álbmogis lea álbmotrievtti vuođul vuoigatvuođat oljoresurssaide Barentsábis.
Saemiedigkieraerie annje bagkese dam prinsïhpem ahte saemien aalmogen aalmogereaktoen dïere lea reaktah åljavierhtide Barentsáhpijjesne.
Sámediggeráđđi oaivvilda ain ahte álgoálbmotperspektiiva galgá čujuhit mo vuoitu Barentsábi oljodoaimmain galgá juogaduvvot, ja lea evttohan ahte oassi vuoittus galgá biddjojuvvot álgoálbmotfondii váikkuhangaskaoapmin servodat- ja ealáhusovddideapmái davvin.
Saemiedigkieraerie annje jeahta ahte aalkoeåålmegeperspektijve/aalkoeåålmehperspektijve/aalkoeåålmhperspektijve edtja guktie tjaatsestidh aevhkie Barentsáhpijjen åljadarjoeminie edtja #joekedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>, jïh uvtedamme ahte boelhke aevhkesne edtja aalkoeåålmegefåantese/aalkoeåålmehfåantese/aalkoeåålmhfåantese bïejesovvedh dïedtetsavtshvierhtine siebriedahke- jïh jielemeevtiedæmman noerhtene.
Sámediggeráđđi čuoččuha dieđusge ahte vejolaš sámi vuoigatvuođat mat gahččet eret go ealáhusdoaimmat lassánit, galget buhtaduvvot ollásit.
Saemiedigkieraerie hævvi bagkese ahte kaanne saemien reaktah mah raejeste gehtjieh goh jielemedarjomh læssanieh, edtjieh *buhtaduvvot ellieslaakan.
Plána- ja huksenlága 16.
Soejkesje- jïh tseegkemelaaken 16.
kapihtal bággolonisteami birra fuolaha dan doaimmaid oktavuođas gáttis.
kapihtele *bággolonisteami bïjre håksa dennie darjoemidie gaskesisnie gaedtesne.
Muhto oljolága 8.
Mohte åljalaaken 8.
kapihtal sihkkarastá buhtadusa daid ekonomalaš massimiid oktavuođas maid oljodoaimmat dagahit guolásteddjiide go doaibma váldá bivdosajiid, dahje mielddisbuktá nuoskkideami ja buktá bázahasaid dahje go rusttet dahje doaibmabidju oljodoaimma geažil mielddisbuktá vahága.
kapihtele refusjovnem gorrede daj ekonomeles *massimiid gaskesisnie maam åljadarjomh göölijidie darjoeh goh darjome væjroesijjide ååktoe, jallh mealtan buakta deerjemem jïh buakta *bázahasaid jallh goh bægkoe jallh råajvarimmie åljadarjomen dïete mealtan buakta goerpem.
Ráđđehusa 18.11.2011 mannosaš davviguovlodieđáhusas daddjojuvvo ahte lassánan árvoháhkan davvin galgá dáhpáhuvvat dainna lágiin mii bearráigeahččá álgoálbmogiid.
Reerenassen 18.11.2011 *mannosaš noerhtedajvebïevnesisnie jeahtasåvva ahte læssanamme aarvoeskååffeme noerhtene edtja sjugniehtovvedh dejnie vuekine mij aalkoeåålmegidie vuartesje.
Sámediggeráđđi bargá dainna ulbmiliin ahte galget ráhkaduvvot lágat mat sihkkarastet ahte deattuhuvvo deasta sámi kultuvrii, mat sihkkarastet konsultašuvnnaid maid vuođul sáhttá addit mieđáhusa dieđuid vuođul mat leat addojuvvon ovddalgihtii, mat sihkkarastet oasi daid ovdduin mat bohtet go ávkkástallojuvvo dakkár resurssaiguin maid stáhta čuoččuha ahte dat eaiggáduššá.
Saemiedigkieraerie barka dejnie ulmine ahte edtjieh dorjesovvedh laakh mah gorredieh ahte #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> *deasta saemien kultuvrese, mah konsultasjovnide gorredieh mej dïere maahta vedtedh *mieđáhusa daajroej dïere mah åvtelhbodti vadtasovveme, mah boelhkem gorredieh dejtie *ovdduin mah båetieh goh #nåhtadidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> dagkeres vierhtiejgujmie mejtie staate bagkese dïhte åtna.
Viidáseappot bargá Sámediggeráđđi dainna ulbmiliin ahte daidda geain lea vuoigatvuohta álgoálbmogiid eatnamiidda ja resurssaide, galgá addojuvvot kapasitehta ja gelbbolašvuohta nu ahte sii sáhttet šiehtadit buriid čovdosiid ealáhusoassálastiiguin.
Vijriehkåbpoe barka Saemiedigkieraerie dejnie ulmine ahte dejtie giej lea reakta aalkoeåålmegi eatnamidie jïh vierhtide, edtja vadtasovvedh kapasiteete jïh maahtaldahke nimhtie dah maehtieh nååhtedidh bueriej *čovdosiid #jieleme<n><cmp_sgnom><cmp>#mealtan<adv><der_nomag><n>.
Dán perspektiivva áigu Sámediggeráđđi fas ovddidit ráđđehussii vuosttaš čoahkkimis oktiiordnenforumas maid olgoriikaministtar jođiha ja mas sámediggepresideanta, ja Nordlándda, Romssa ja Finnmárkku fylkkaráđđejođiheaddjit leat mielde.
Daam perspektijvem sæjhta Saemiedigkieraerie viht reerenassese evtiedidh voestes tjåanghkosne *oktiiordnenforumas maam ålkoelaanteministere öörnie jïh mesnie saemiedigkiepresideente, jïh Nordlaanten, Romsan jïh Finnmaarhken fylhkenraeriejuhtiehtæjjah mietie leah.
Áigumuš lea čoahkkima doallat Álttás 11.5.2012, ja váldofáddán galget leat oalgeváikkuhusat go ealáhusdoaimmat lassánit davvin ja gelbbolašvuođa- ja oahppodárbu riikkaoasis.
Aajkoe lea tjåanghkoen Áltesne #steeredh<vblex><iv><inf> 11.5.2012:m, jïh åejvieaamhtesinie edtjieh leah åelkiedïedth goh jielemedarjomh noerhtene læssanidh jïh @X> jïh learoedaerpiesvoete rïjhkenboelhkesne.
Evttohus 10: VIVAT - sámegillii
Uvtelasse 10: VIVAT - saemiengïelese
VIVAT lea ovttasbargu Davvi-Norgga universitehta buohcciviesu ja riikka regionála resursaguovddáža gaskka veahkaválddi, traumáhtalaš huša ja iešsoardineastadeami ektui (RVTS).
VIVAT lea ektiebarkoe Noerhte-Nöörjen universiteeten skïemtjegåetien jïh rïjhken regionaale vierhtiejarngen gaskemsh *veahkaválddi, *traumáhtalaš *huša jïh *iešsoardineastadeami moenemetseahkan (*RVTS).
Hálddahus lea RVTS Davvin oktavuođas.
Reereme lea *RVTS Davvinen gaskesisnie.
VIVAT lea earret eará kvalifiseren ollu terapevttaid Sámi Našuvnnalaš gealboguovddáža psykalaš dearvvašvuođadikšumis (SANAG).
VIVAT gaskem jeatjah lea *kvalifiseren jeenjen *terapevttaid Saepmien Nasjonaale *gealboguovddáža *psykalaš healsoengïetedallemisnie (*SANAG).
Sámediggeráđi mielas lea buorre evttohusa ahte heivehit VIVAT kurssain sámi gillii, kultuvrii, ja áigu váldit ášši ovdan Dearvvašvuođadirektoráhtain, mas lea váldoovddasvástádus dán barggus.
Saemiedigkieraerien mïelesne lea buerie uvtelassem ahte sjïehtehtidh VIVATen kursine saemien gïelese, kultuvrese, jïh sæjhta aamhtesem ååktedh fraamme #Dearvvašvuođadirektoráhta<np><pl><gen>, mesnie lea åejviedïedte daennie barkosne.
Sámediggi ii sáhte heivehišgoahtit kurssa maid mii eat eaiggáduša.
Ij saemiedigkie maehtieh #sjïehtehtidh<vblex><tv><der_inchl><vblex><inf> kursem maam ibie mijjieh utnieh.
Evttohus 11: Sámi giella ja riektesihkarvuohta
Uvtelasse 11: Saemieh gïele jïh #reaktoe<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoete
Sámediggeráđđi áigu guorahallat dáid áššečuolmmaid barggu oktavuođas gielladieđáhusain.
Saemiedigkieraerie sæjhta goerehtalledh daaj aamhtesetjoelmi barkoem gaskesisnie gïelebïevnesinie.
Evttohus 12: Sámediggi ferte meannudit Eurohpačielggadeami
Uvtelasse 12: Saemiedigkie tjuara #Europa<np><cmp_sgnom><cmp>salkehtimmiem gïetedalledh
Ráđđehus nammadii 07.01.10 dutkanvuđot, almmolaš lávdegotti geahčadit vásihusaid EEO-šiehtadusa ektui ja eará šiehtadusaid ektui EO:in.
Reerenasse 07.01.10:m nammoehti dotkemevåaromh, byjjes moenehtsem vuejnedh dååjrehtsidie *EEO-latjkoen muhteste jïh jeatjah latjkoej muhteste *EO:im.
Lávdegoddi ovddidii raporttas almmolaš čielggadusa hámis ođđajagemánu 17. b. 2012 (NOU (2012:2) "Utenfor og innenfor - Norges avtaler med EU." Čielggadusas čilgejuvvojit ja analyserejuvvojit Norgga šiehtadusat EO:in nugo dat leat ovdánan áigodagas jagi 1992 rájes jagi 2011 lohppii.
Moenehtse reektehtsem evtiedi byjjes boejhkehtassen haamosne tsïengelen 17. b. 2012 (*NOU (2012:n:#2<num><arab><sg><ine><attr>) "*Utenfor *og *innenfor - Norgesne *avtaler *med *EU." Boejhkehtassesne #boejhkelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> jïh #joekehtehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> Nöörjen latjkoeh *EO:im goh dah boelhkesne åvtenamme jaepien #1992<num><sem_year><sg><nom> raejeste jaepien #2011<num><sem_year><sg><nom> minngiegeatjan.
Norgga oktavuohta EO:ii lea dál regulerejuvvon ollu šiehtadusaid bokte.
Nöörjen gaskese *EO:ij daelie lea reguleerh jeenje latjkoej baaktoe.
Stuorámus lea EEO-šiehtadus.
Stoeremes lea *EEO-latjkoe.
Dasto lea Norga dahkan máŋga eará šiehtadusa EO:in.
Dehtie minngede lea Nöörje gelliem dorjeme jeatjah latjkoeh *EO:im.
Lávdegotti bargun lea leamaš čielggadit buot šiehtadusaid mat Norggas dál leat EO:in.
Moenehtsen barkojne orreme tjïelkedidh gaajhkide latjkojde mah Nöörjesne daelie leah *EO:im.
Ulbmilin lea válddahit ollislašvuođa Norgga ja EO gaskasaš oktavuođas, movt dat lea ovdánan, ja makkár váikkuhusat das leat norgga servodahkii.
Ulmine lea buerkiestidh elliesvoetem Nöörjen jïh *EO gasngesadtje gaskesisnie, guktie dïhte åvtenamme, jïh magkeres dïedth dennie leah *norgga siebriedahkese.
Raporta lea dál sáddejuvvon almmolaš gulaskuddamii ja áigemearri buktit cealkámuša lea 06.05.12.
Reektehts daelie seedtesovveme byjjes *gulaskuddamii jïh tïjjemierie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> buektedh lea 06.05.12.
Ráđđehus áigut ovddidit dieđáhusa Stuorradiggái čakčat.
Reerenasse sïjhtebe bïevnesem evtiedidh Stuorradiggijjese/Stuorradæggan tjaktje.
Sámediggeráđđi lea ovttaoaivilis ahte lea deaŧalaš ovddidit sámi beroštumiid maiddái Eurohpá politihka oktavuođas, ja dieinna lágiin sihkkarastit ja ovddidit sámi beroštumiid.
Saemiedigkieraerie sïemes lea ahte vihkele evtiedidh saemien ïedtji aaj Europan politihken gaskesisnie, jïh duejnie vuekine gorredibie jïh evtiedibie saemien ïedtjide.
Sámediggi ferte dattetge álohii dahkat politihkalaš válljemiid dan ektui masa geavahit vátna resurssaid, ja vuoruhit áššiid ja ovdánanvugiid main lea stuorámus beaktu ja bohtosat.
Saemiedigkie tjuara darhkan *álohii darjodh politihkeles veeljemidie dan muhteste mïsse nuhtjebe madtege vierhtide, jïh prijoriteradieh aamhtesidie jïh evtiedimmievuekide mejnie stoeremes *beaktu jïh illedahkh.
Sámediggeráđi mielas lea dárbu váldit vuhtii dan mii addá buoremus bohtosa ja danne áigu dárkilit árvvoštallat makkár gulaskuddamiidda lea deaŧalaš geavahit návccaid.
Saemiedigkieraerien mïelesne lea daerpiesvoete ååktedh vuehtieji dam mij bööremes illedahkem vadta jïh dannasinie sæjhta eensilaakan laejhtedh magkere *gulaskuddamiidda vihkele nuhtjedh faamojde.
Evttohus 13: Sámediggeráđđi ferte váikkuhit gávdnat čovdosiid sámi vuođđoealáhusaid areálageavaheapmái Ivgus
Uvtelasse 13: Saemiedigkieraerie tjuara dijpedh gaavnedh *čovdosiid saemien våaromejieliemidie goelpeneståaroeprovhkese Ivgusne
Čájeha ahte eanadoallu Ivggu suohkanis lea ovdáneamen positiivvalaččat.
Vuesehte ahte laanteburrie Ivgun tjïeltesne lea åvteneminie positijvelaakan/positïjvelaakan.
Sámediggi lea ruhtadan sihke mašiinnaid, ođđa visttiid ja viiddis huksemiid doaluin dan rájes go Ivgu šattai doaibmaguovllu oassin.
Saemiedigkie laeviehtamme dovne domhpide, orre gåetide jïh vijries tseegkemidie arrangemeentesne dan raejeste goh Ivgu sjïdti vierhkiedajven boelhkine.
Ivgu lea jahkásaččat ožžon birrasii 2 miljon ru eanadoalloulbmiliidda Sámedikkis.
Ivgu fïerhten jaepien byjresasse åådtjeme 2 millijovne *ru laanteburrieulmide Saemiedigkeste.
Doaluid viiddideami oktavuođas leat eanadoallit ráhkadan ođđa eatnamiid ja áigumuššan lea ráhkadit vel eanet.
Arrangemeenten vijriedimmien gaskesisnie laanteburrieh dorjeme orre eatnamidie jïh aajkojne lea annje darjodh jeenje.
Dađi mielde go mii diehtit de lea Boazodoallohálddašeapmi cuiggodan váilevaš áššemeannudeami ja lea buktán vuostecealkámuša plánaide golggotmánus 2011.
*Dađi mietie goh mijjieh dellie daejrebe #båatsoe<n><cmp_sgnom><cmp> reereme åajvahtahteme fååtesæjja aamhtesegïetedallemem jïh buakteme *vuostecealkámuša soejkesjidie golkesne 2011.
Areálaplánaáššit meannuduvvojit plána- ja huksenlága mielde, ja dasa movt áššiid galgá meannudit leat ráhkaduvvon čielga njuolggadusat.
Goelpeneståaroesoejkesjeaamhtesh gïetedallesuvvieh soejkesje- jïh tseegkemelaaken mietie, jïh nehkelh guktie aamhtesidie edtja gïetedalledh årrodh dorjesovveme tjïelke njoelkedassh.
Sámediggi ii lea oasálaš áššis ja danne ii sáhte seaguhit iežas áššemeannudeapmái.
Ij saemiedigkie lea *oasálaš aamhtesisnie jïh dannasinie ij maehtieh pleentedh jïjtjemse aamhtesegïetedallemasse.
Sámediggeráđđi áigu dattetge oppalaš vuođuin láhčit positiivvalaš ovdáneami sihke eanadoalus ja boazodoalus.
Saemiedigkieraerie sæjhta darhkan *oppalaš våaroeminie laetjedh positijve/positïjve evtiedimmiem dovne laanteburresne jïh båatsosne.
Evttohus 14: Áŋgiruššan háhkat eanet sámi sadjásašruovttuid
Uvtelasse 14: Eadtjaldovvemh skååffebe jeenje saemiem *sadjásašruovttuid
Sámediggeráđđi lea guhkes áiggi bargan sámi mánáid vuoigatvuođaid ja dárbbuid gozihemiin, ja lea juo jagi 2007 rájes árjjalaččat bargan dan ala ahte sámi mánáid rievttit, geat leat mánáidsuodjalusa fuolahusas, galget ollašuhttojuvvot dan ektui ahte besset gozihit kultuvrraset, ja hállat gielaset.
Saemiedigkieraerie guhkies tïjjem barkeme saemien maanaj reaktaj jïh daerpiesvoeti geehteminie, jïh joe jaepien #2007<num><sem_year><sg><nom> raejeste eadtjohkelaakan barkeme dan nelnie ahte saemien maanaj reaktoeh, gïeh leah maanavaarjelimmien hoksesne, edtjieh tjïrrehtovvedh dan muhteste ahte biesieh kultuvrem geehtedh, jïh håaledh gïelem.
Dalle go mánná gártá biebmoruktui, de ferte dohkálaččat vuhtii váldit máná kulturduogáža, ja ferte láhčit diliid nu ahte mánná sáhttá ovddidit sihke giela ja kultuvrra.
Joem goh maana *gártá beapmoegåatan, dellie tjuara hijvenlaakan vuehtieji ååktedh maanan kultuvreduekiem, jïh tjuara tsiehkide laetjedh nimhtie ahte maana maahta evtiedidh dovne gïelem jïh kultuvrem.
Danne lea min mielas hui deaŧalaš ahte leat sámegielat biebmoruovttut.
Dannasinie lea mijjen mïelesne dan vihkele ahte leah saemiengïeleh beapmoegåetieh.
Buf-etáhtas Biebmoruoktobálvalusa bokte lea ovddasvástádus biebmoruovttuid háhkamis.
*Buf-etaatesne *Biebmoruoktobálvalusa gåaskoen lea dïedte beapmoegåetiej skååffemisnie.
Dain leat rekrutterenkampánjjat birra jagi, ja fokus 2012:s lea sámegielat biebmoruovttuid rekrutterema ektui.
Dejnie leah *rekrutterenkampánjjat bïjre jaepiem, jïh *fokus 2012. jaepien lea saemiengïeleh beapmoegåetiej dåårrehtimmien muhteste.
Sámediggeráđis ii leat váldi hábmet ja álggahit dán lágan rekrutterenkampánjjaid.
Saemiedigkieraerien ij leah stilleme hammoedidh jïh aelkiehtidh daennie laakesne *rekrutterenkampánjjaid.
Mii leat dattetge váldán oktavuođa Biebmoruoktobálvalusain ja jearran mainna lágiin sii barget.
Mijjieh darhkan ååkteme gaskesem *Biebmoruoktobálvalusain jïh gihtjemen mejnie vuekine dah berkieh.
Sii muitalit ahte otnáš nammii leat máŋga sámi biebmoruovttu, muhto dat eai geavahuvvo.
Dah bïeljelieh ahte *otnáš nommese leah gellie saemieh beapmoegåetien, mohte eah dah nuhtjh.
Unnán bohtet ohcamat sámi biebmoruovttuide, ja sii vásihit dávjá ahte sámi biebmoruovttut, mat eai geavahuvvo, váldet badjelasaset eará ja ođđa doaimmaid.
Ånnetji båetieh ohtsemh saemien beapmoegåetide, jïh dah daamhtah demtieh ahte saemien beapmoegåetieh, eah mah nuhtjh, bijjeli ååktoeh jeatjebem jïh orre darjoemidie.
Dát lea šállošahtti.
Daate lea *šállošahtti.
Danne háliida Biebmoruoktobálvalus oažžut ovttasbarggu Sis-Finnmárkku bearašsuodjalankantuvrrain, man bargun lea earret eará doaibmat gelbbolašvuođaguovddážin sámi
Dannasinie sæjhta *Biebmoruoktobálvalus åadtjodh ektiebarkoem Sis-Finnmárkun #fuelhkie<n><cmp>#vaarjelidh<vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>kontovrine, man barkojne gaskem jeatjah lea juhtedh maahtaldahkenjarngine saemiem
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 42. siidu 90 siiddus álbmoga várás.
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 42. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne aalmogen muhteste.
Doivot ahte dát ovttasbargu dagahivččii dan ahte eambbogat ohcalivčče sámi biebmoruovttu.
Håhkesjidie ahte daate ektiebarkoe dam dorje ahte *eambbogat ohtselieh saemien beapmoegåetiem.
Evttohus 15: Váikkuhusaid guorahallan daidda gielddaide mat leat mielde sámegiela hálddašanguovllus
Uvtelasse 15: Dïedti goerehtalleme dejtie tjïeltide mah mietie leah saemiengïelen reeremedajvesne
Sámediggi doarju evttohusa ja áigu geahčadit vejolašvuođaid várret ruđaid dása Sámedikki 2013 bušeahtas suokkardit váikkuhusaid gielddaide mat gullet sámegiela hálddašanguvlui.
Saemiedigkie uvtelassem dåårje jïh sæjhta nuepide vuejnedh bïedtedh beetnegidie daase Saemiedigkien 2013:n budsjehtesne goerehtalledh dïedtide tjïeltide mah guvlieh saemiengïelen reeremedajvese.
Dáinna lágiin áigu Sámediggi čalmmustahttit daid buriid váikkuhusaid maid searvan sámegiela hálddašanguvlui buvttiha.
Daejnie vuekine sæjhta Saemiedigkie tjelmiestehtedh dejtie buerie dïedtide mejtie meatan saemiengïelen reeremedajvese buektehte.
Sámediggi lea guovddášeiseválddiide dovddahan ahte hálddašangielddat eai oaččo doarvái resurssaid fuolahit iežaset bargamušaid hálddašangieldan.
Saemiedigkie voerngesåejvieladtjide lea vihte ahte eah reeremetjïelth nuekies åadtjoeh vierhtide hoksedh jïjtjsh #barkedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><acc> reeremetjïeltine.
Lea maid maŋimus áiggiid leamaš ollu sáhka dan birra maid searvan hálddašanguvlui mearkkaša stuorát gávpogiidda davvin, ja dan oktavuođas lea digaštallojuvvon guđe ekonomalaš váikkuhusaid dat buvttášii.
Aaj minngebe tïjji orreme jeenje håaleme dan bïjre maam meatan reeremedajvese stoerebe staaride krööhkeste noerhtene, jïh dennie gaskesisnie #dïerhkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> guhten ekonomeles dïedtide dïhte buakta.
Váikkuhussuokkardeapmi attášii buoret gova das maid searvan hálddašanguvlui mearkkašivččii báikkálaš servodahkii.
Dïedtegoerehtalleme buerebe guvviem vadta dennie maam meatan reeremedajvese voenges siebriedahkese krööhkeste.
Evttohus 16: Sámediggi berre searvat gáiccaid njoammunsanerenprošektii eastadan dihtii doaluid heaittiheami
Uvtelasse 16: Saemiedigkie byöroe meatan gaajhtsi *njoammunsanerenprošektii jeereminie åvteste arrangemeenten illemen
Sámediggeráđis lei 20.10.2011 juo čoahkkin Romssas Tine nord:in ja prošeavtta prošeaktajođiheddjiin man ulbmil lea jávkadit dávddaid gáicadoaluin.
Saemiedigkieraerien lij 20.10.2011 joe tjåanghkoe Romsesne Tine *nord:im jïh prosjeekten prosjeektejuhtiehtæjjine man ulmie lea nåhkehtidh fiejlide gaajhtsearrangemeentesne.
Ráđđái muitaluvvui mat stuorrát hástalusat leat gáicadoaluide go galget jávkadit dávddaid gáicadoaluin miehtá riikka.
Raaran #bïeljelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> mah stoerelaakan haestemh gaajhtsearrangemeentese leah goh edtjieh fiejlide nåhkehtidh gaajhtsearrangemeentesne abpe rïjhken.
Bealli dan 134 gáicadoalus mat leat Romssas ja Davit Nordlánddas eai leat dahkan maidege jávkadit dávddaid paratuberkulose, CAE ja buogodávdda.
Bielie dan 134:m *gáicadoalus mah Romsesne jïh Noerhth Nordlaantesne eah maamkh dorjeme nåhkehtidh fiejlide *paratuberkulose, CAEN jïh *buogodávdda.
Sámediggeráđis lea maid ballu das mii geavvá daidda gáicadoaluide mat eai leat leamaš mielde sanerenbarggus.
Saemiedigkieraeresne lea maam dennie #bïlledh<vblex><tv><imp><p1><du> mij vaasa dejtie gaajhtsearrangemeentese eah mah orreme mietie *sanerenbarggus.
Ráđđái lea deaŧalaš doalahit daid bargosajiid mat leat sámi guovlluin.
Raaran vihkele utniehtidh dejtie barkoesijjide mah leah saemien dajvine.
Muhto go ráđđi lea ožžon ohcama Tine nord:is ruhtadit osiid nu gohčoduvvon gáiccačivganávetprošeavttas, de eai áiggo ovddalgihtii einnostit dán ohcama bohtosa.
Mohte goh raerie ohtsemem åådtjeme Tinen *nord:*is laeviehtidh boelhkide nimhtie gohtjesovveme #gaajhtse<n><cmp_sggen><cmp>#maana<n><cmp_sgnom><cmp>#fievsie<n><cmp_sgnom><cmp>#prosjeekte<n><sg><loc>, dellie eah sïjhth åvtelhbodti nåajtodh daam ohtsemen illedahkem.
Ohcan meannuduvvo 2012 giđa.
Ohtseme gïetedallesåvva 2012 gïjrh.
Evttohus 17: Vuoigatvuohta geavahit sámegiela ásahusain sámegiela hálddašanguovllu suohkaniin
Uvtelasse 17: Reakta saemiengïelem nuhtjedh institusjovnine saemiengïelen reeremedajven tjïeltine
Sámediggeráđđi Ellinor Marita Jåma bokte, galgá doallat čoahkkima Divttasvuona suohkana suohkanstivrrain miessemánu 7. b. 2012.
Saemiedigkieraerie Ellinor Marita Jåman baaktoe, edtja tjåanghkoem #steeredh<vblex><iv><inf> Divttasvuotnan tjïelten tjïelteståvrojne suehpeden 7. b. 2012.
Doppe váldojuvvo ášši ovdan.
Debpene ååktesåvva aamhtese fraamme.
Ovttasbargošiehtadus oktan jahkásaš čuovvolemiin/stáhtusiin lea dahkkojuvvon.
Ektiebarkoelatjkoe oktegh jaapetje dåeriedimmine/staatusinie dorjesovveme.
Evttohus 18: Seminára guolásteami ja mearrageavaheami birra
Uvtelasse 18: Seminaarh göölemen jïh mearoepråvhkoen bïjre
Sámediggeráđđi háliida seamma láhkai go áirras Ronny Wilhelmsen, ahte mearrasámi ja eará beroštusat galget boahtit ovdan digaštallamis mearradoalloealáhusa ovdáneami birra.
Saemiedigkieraerie sæjhta seamma nemhtie goh saadthalmetje Ronny Wilhelmsenem, ahte mearoesaemiem jïh jeatjeben *beroštusat edtjieh fraamme båetedh digkiedimmeste *mearradoalloealáhusa evtiedimmien bïjre.
Muhto sámediggeráđđi árvvoštallá dan láhkai ahte seminára dán fáttá birra ii leat áigeguovdil 2012:s go Sámediggi dán jagi lea várren resurssaid 2 seminárii ealáhusovddidansuorggis.
Mohte saemiedigkieraerie dam laajhta vuakan ahte seminaare daan aamhtesen bïjre #daaletje<adj><sg><nom> ij 2012. jaepien goh Saemiedigkie daan jaepien bïedteme vierhtide #2<num><arab><sg><ill><attr> seminaarese jielemenevtiedimmiesuerkesne.
Lea lágiduvvon seminára boraspiriid birra ja maŋŋeleappos dán jagi áigu Sámediggeráđđi bovdet gielddaseminárii geasuheami, ássama ja ealáhusplánema birra.
#Öörnedehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> seminaare juvri bïjre jïh *maŋŋeleappos daan jaepien sæjhta Saemiedigkieraerie bïedtemeseminaarese bööredh giesemen, veasomen jïh jielemesoejkesjimmien bïjre.
Sámediggeráđđi áigu lágidit seminára guolástusovddideami birra mearrasámi guovlluin go dat vuotnaguolástuslávdegoddi, maid Ráđđehus guolástuslávdegotti čuovvoleami oktavuođas lea evttohan ásahit Finnmárkku, Romssa ja Nordlándda várás, lea ožžon čielggaduvvot iežas bargamušsuorggi ja mandáhta.
Saemiedigkieraerie sæjhta seminaarem öörnedehtedh *guolástusovddideami bïjre mearoesaemien dajvine goh dïhte *vuotnaguolástuslávdegoddi, maam Reerenasse *guolástuslávdegotti dåeriedimmien gaskesisnie uvtedamme tseegkedh Finnmaarhken, Romsan jïh Nordlaanten muhteste, åådtjeme #tjïelkedh<vblex><iv><der_d><vblex><der_passl><vblex><iv><inf> jïjtjse #barkedh<vblex><tv><der_muš><n><cmp_sgnom><cmp>suerkiem jïh mandaatem.
Evttohus 19: Oadjebas lagasbiras, addit oadjebasvuođa sámi álbmogii
Uvtelasse 19: Jearsoes voenge, vedtebe tjïrkesvoetem saemien aalmogasse
Sámediggeráđđi diehtá ahte maiddái sámi servodagas lea veahkaváldi ja sávakeahtes dáhpáhusat.
Saemiedigkieraerie daajra ahte aaj saemien siebriedahken lea #faamoe<n><sem_group_hum><cmp_sgnom><cmp> ååktije jïh #vaajtelidh<vblex><tv><vabess><adj><attr> heannadimmieh.
Dan mii váldit duođas.
Dam mijjieh #saetnies<adj><sg><ine> ååktebe.
Mis leat uhccán fáktadieđut dán fáttás, ja danne dárbbašuvvo visogovva das man stuoris dát ášši lea.
Mijjen leah onnen guhtsijedaajroeh daennie aamhtesisnie, jïh dannasinie #daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> *visogovva dennie man stoere daate aamhtese lea.
Sámediggeráđđi lea ovttas Justiisa- ja gearggusvuođadepartemeanttain plánen dutkanprošeavtta veahkaválddi birra sámi servodagas.
Saemiedigkieraerie ektesne lea #Justiisa<np><cmp_sgnom><cmp_splitr> jïh klaeriesvoetendepartemeentine soejkesjem dotkemeprosjeektem *veahkaválddi bïjre saemien siebriedahkesne.
Dákkár prošeavtta boađus attášii Sámediggái vuođu viidáset barggus dáinna fáttáin.
Dagkeres prosjeektem illedahke Saemiedægkan vadta våaromen vijrebe barkosne daejnie aamhtesinie.
Evttohus 20: Boahtteáiggi infrastruktuvrra ruhtadeapmi davit guovlluin
Uvtelasse 20: #Båetije aejkie<n><pl><nom> *infrastruktuvrra beetnehdåarjoe @→N> dajvine
Sámediggi dovdá daid hástalusaid maid bieđgguid ássan mearkkaša infrastruktuvrii.
Saemiedigkie damta dejtie haestiemidie mejtie bårrode vyöseme krööhkeste *infrastruktuvrii.
Buorre geaidnofierpmádat dárbbašuvvo ássamii ja manahahttivuhtii.
Buerie geajnoevearmadahke veasoemasse #daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> jïh *manahahttivuhtii.
Sámedikkis eai leat dattetge resurssat maid várret ovdaprošeavtta álggaheapmái iskat vejolaš ruhtadanmálliid boahttevaš
Saemiedigkien eah darhkan leah vierhtieh mejtie bïedtebe *ovdaprošeavtta aelkiehtæmman goerehtidh kaanne beetnehdåarjoegoeride #båetije<adj><sg><nom>
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 43. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 43. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
infrastruktuvrainvesteremiidda.
*infrastruktuvrainvesteremiidda.
Sámediggeráđđi čujuha dasa ahte nationála infrastruktuvrraid oktavuođas lea ovddasvástádus geainnuid divodeamis ja huksemis juogaduvvon iešguđet fievrredanetáhtaide nu go Stáhta geaidnodoaimmahahkii, Ruovdemáđiidoaimmahahkii ja Riddodoaimmahahkii.
Saemiedigkieraerie dan tjaatseste ahte nasjonaale *infrastruktuvrraid gaskesisnie dïedte geajnoej #staeriedidh<vblex><tv><der_d><vblex><der_nomact><n><sg><ine> jïh tseegkemisnie #fïereguhte<prn><ind><attr> foeresjimmieetaatide #joekedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> nimhtie goh Staaten *geaidnodoaimmahahkii, *Ruovdemáđiidoaimmahahkii jïh *Riddodoaimmahahkii.
Evttohus 21: Ođđa guorahallan sápmelaččaid vákšuma viidodaga
Uvtelasse 21: Orre goerehtalleme saemiej *vákšuma goelpeneståaroem
Sámediggeráđđi dovdá Lund-kommišuvnna barggu ja daid vuoigatvuođaid beassat geahččat POT arkiivvaid maid Geahččanláhka addá.
Saemiedigkieraerie damta Lund-kommisjovnen barkoen jïh daj reaktaj bïesedh gïehtjedidh POTen arkijvide mejtie Gïehtjedimmielaake vadta.
Sápmelaččaid vejolaš vákšun čearddalašvuođa vuođul lea duođalaš ášši sámi álbmogii.
Saemiej gåaredh *vákšun etnihkelesvoeten dïere lea itjmies aamhtese saemien aalmogasse.
Dán rádjai eai leat konkrehta dieđut dakkár čearddalašvuođa vákšuma birra, muhto Sámediggeráđđi lea ovttaoaivilis das ahte dán ášši berre váldit ovdan ovddavástideaddji eiseválddiiguin.
Daan raajan eah leah konkreete daajroeh dagkeres etnihkelesvoeten *vákšuma bïjre, mohte Saemiedigkieraerie sïemes lea dennie ahte daan aamhtese byöroe fraamme ååktedh *ovddavástideaddji åejvieladtjigujmie.
Sámediggeráđđi áigu čoahkkimis Justiisadepartemeanttain bivdit dieđuid dán áššis.
Saemiedigkieraerie sæjhta tjåanghkosne Justisdepartemeentine maedtedh daajrojde daennie aamhtesisnie.
Evttohus 22: Ásahit doarjjaortnega priváhta sámi skuvllaide main lea sámi sisdoallu.
Uvtelasse 22: Tseegkieh dåarjoeöörnegem privaate saemien skuvlide mejnie lea saemien sisvege.
Bisuhit Vátnjavári giliskovlá Sáknihis
Tjöödtjestehtebe Vátnjavárrijjen byjjenskuvle *Sáknihis
Sámediggeráđđi lea ovttaoaivilis áirasiin Ann-Mari Thomassen:in ja NSR:in das ahte lea deaŧalaš bisuhit giliskuvllaid sihke dan dáfus ahte gáhttet sámegiela ja bisuhit sámi giliid ássama.
Saemiedigkieraerie sïemes lea saadthalmetjinie Ann-Mari Thomasseninie jïh NSR:ine dennie ahte vihkele tjöödtjestehtedh gaerteneskuvlide dovne dan dïete ahte vaarjelidh saemiengïelem jïh tjöödtjestehtebe saemien byjji veasomem.
Sámediggeráđđi áŋgiruššá nannosit dainna ahte vuosttaldit skuvlaheaittihemiid ja dat váldojuvvo maiddái ovdan sierra áššin politihkalaš čoahkkimis Máhttodepartemeanttain guovvamánu 15. b. 2012.
Saemiedigkieraerie nænnoeslaakan eadtjaldåvva dejnie ahte vuastalibie skuvleillemidie jïh dïhte aaj ååktesåvva fraamme sjïere aamhtesinie politihkeles tjåanghkosne Maahtoedepartemeentine goevten 15. b. 2012.
Skuvlaheaittiheamit vuoruhuvvojit hui bajás, ja Sámediggeráđis galgá leat jeavddalaš gulahallan eiseválddiiguin mas skuvlaheaittiheamit galget leat fáddán.
Skuvleillemh #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> dan bæjjese, jïh Saemiedigkieraerien edtja årrodh *jeavddalaš åejvieladtjigujmie gaskestalleme mesnie skuvleillemh edtjieh årrodh aamhtesinie.
NSR evttohus ahte ásahit sierra doarjjaortnega, sáhttá lea okta čoavddus ja Sámediggeráđđi áigu árvvoštallat evttohusa.
NSR:n uvtelasse ahte tseegkedh sjïere dåarjoeöörnegem, maahta lea akte *čoavddus jïh Saemiedigkieraerie sæjhta uvtelassem laejhtedh.
Ráđi áigumuš lea ovddidit dievasčoahkkinášši 2012 geasi mas mii digaštallat máhttoáŋgiruššama davveguovloáŋgiruššama oktavuođas.
Raerien aajkoe lea evtiedidh dïevestjåanghkoeaamhtesem 2012:m giesieh mesnie mijjieh dïerhkesjibie maahtoeeadtjaldovvemen noerhtedajveeadtjaldovvemem gaskesisnie.
Dat fáddá maid NSR váldá ovdan ahte bisuhit giliskuvllaid main lea sámi sisdoallu, čuovvoluvvo das.
Dïhte aamhtese maam NSR fraamme ååktoe ahte tjöödtjestehtebe gaerteneskuvlide mejnie lea saemien sisvege, dennie #dåeriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Mearkkašupmi, NSR:a sámediggejoavku, áirras Aili Keskitalo Siidu 42: Ásahit doarjjaortnega priváhta skuvllaide mas lea sámi sisdoallu
Mïerhkesjimmie, NSR:m saemiedigkiedåehkie, saadthalmetje Aili Keskitalon Bielie 42: Tseegkieh dåarjoeöörnegem privaate skuvlide mesnie lea saemien sisvege
Heaittihit giliskuvllaid váikkuha eretfárrema juo uhkiduvvon giliin.
Illebe gaerteneskuvlide dijpie olkesejuhtemen joe *uhkiduvvon byjjine.
Sámediggi galgá bargat nannet sámi báikegottiid.
Saemiedigkie edtja barkedh nænnoestidh saemien sijjiegedtide.
Bisuhit ja vuoruhit giliskuvllaid lea dehálaš oassi dán barggus.
Tjöödtjestehtebe jïh prijoriteradibie gaerteneskuvlide lea vihkeles boelhke daennie barkosne.
NSR sámedikkejoavku vuordá ahte Sámediggi dál, maŋŋel moanat jagiid cuigodeami giliskuvllaid mearkkašupmái, nákce addit baikkalaš iešálggalaččaide čielga dovddahusaid movt Sámediggi siskkobealde iežas doaimmain sáhttá váikkuhit bisuhit giliskuvllaid.
NSR:m saemiedigkiendåehkie vuarta ahte Saemiedigkie daelie, mænngan gellieh jaepiej *cuigodeami gaerteneskuvli mïerhkesjæmman, buektehte vedtedh *baikkalaš *iešálggalaččaide tjïelke *dovddahusaid guktie Saemiedigkie sisnjelen jïjtjse darjoeminie maahta dijpedh tjöödtjestehtedh gaerteneskuvlide.
Mii leat ilus go Sámediggeráđđi deattuha dehálašvuođa bisuhit giliskuvllaid, muhto báikegottit maidda dát čuohcá sii dárbbašit konkrehta čovdosiid, iige dušše biekka dovddahusaid.
Mijjieh aavosne goh Saemiedigkieraerie tjïelkestahta vihkelesvoetem tjöödtjestehtedh gaerteneskuvlide, mohte sijjiegedtieh mejtie daate tsavtsa dah daarpesjieh konkreetem *čovdosiid, ij ajve gænnah bïegken *dovddahusaid.
NSR ávžžuha Sámediggeráđđi fas árvvoštallat konkrehtalaččat álggahit diekkár doarjjaortnega, ii dušše hoigat váttisvuođa boahttevaš proseassaide.
NSR haasta Saemiedigkieraerie viht laejhtedh *konkrehtalaččat aelkiehtidh *diekkár dåarjoeöörnegem, ij ajve dåeriesmoerem nehkehth båetije prosesside.
Mearkkašupmi, NSR:a sámediggejoavku, áirras Geir Tommy Pedersen
Mïerhkesjimmie, NSR:m saemiedigkiedåehkie, saadthalmetje Geir Tommy Pedersen
NSR ovddidii čuovvovaš dili Gonagaslaš Guolástus- ja riddodepartemeantta Proposišuvdniin 70 L Stuorradiggái, mii earret eará gieđahallá riddoguolástuslávdegotti evttohusaid ja rávvagiid.
NSR minngebe tsiehkiem evtiedi *Gonagaslaš #Gööledh<vblex><imp><p3><sg>- jïh gaedtiedepartemeenten *Proposišuvdniin 70 #L<n><abbr><pl><nom> Stuorradiggijjese/Stuorradæggan, mij gaskem jeatjah gïetedalla *riddoguolástuslávdegotti uvtelasside jïh bïhkedimmide.
Sámediggeráđđi lea konsulteren soahpamuša maid uhca eanetlogus dohkkehii Sámedikki dievasčoahkkimis.
Saemiedigkieraerie lea *konsulteren latjkoem maam onne gellientaalesne dåhkasjehti Saemiedigkien dïevestjåanghkosne.
Konsultašuvdnasoahpamuš mearkkašii riddoguolástuslávdegotti ovttajienalaš evttohusa oalát hilguma.
Konsultasjovnelatjkoe krööhkesti *riddoguolástuslávdegotti *ovttajienalaš uvtelassen minngiebielien beelhkemem.
NSR ii leat sáhttán doarjut dákkár čovdosa.
ij NSR maahteme dåarjodh dagkere *čovdosa.
Sámedikki eanetlohkomearrádus čuovvu mielddusin proposišuvdnii.
Saemiedigkien gellientaalemieriedimmie dåerede *mielddusin proposisjovnese.
NSR gávnnaha hirpmástuhttin ahte Sámediggeráđđi ii gávnna siva meannudit láhkaproposišuvnna Sámedikkis.
NSR guajhtsede eajhkaldehteme ahte Ij saemiedigkieraerie gaavnh sjïekem gïetedalledh laakeproposisjovnem Saemiedigkesne.
Baicce vállje Sámediggeráđđi doaibmadieđáhusastis hui guhkáš kommenteret ja dadjat juo meannudit ráđđehusa ovddidan láhkaproposišuvnna.
Buerebh veeljie Saemiedigkieraerie darjomebïevnesisnie dan *guhkáš tjåålhkesehtedh jïh jiehtedh joe gïetedalledh reerenassem evtiedamme laakeproposisjovnem.
Sámediggeráđis lea doaibmadieđáhusas guhkes ákkasteamit iežaset oainnu bealis áššái ja das mii Sámediggeráđi mielas leat eaktun áššái.
Saemiedigkieraerien darjomebïevnesisnie lea guhkies digkiedimmieh jïjtjsh vuajnoen bielesne aamhtesasse jïh dennie mijjieh Saemiedigkieraerien mïelesne libie moenemetsiehkine aamhtesasse.
Viidáseappot čuoččuhuvvojit doaibmadieđáhusas váikkuhusat evttohuvvon doaibmabijuin mat leat hui spiehkasteaddjin proposišuvnna čilgehus ektui.
Vijrebh darjomebïevnesisnie #bagkesidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> dïedth #uvtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> råajvarimmine mah dan leah *spiehkasteaddjin proposisjovnen tjïelkestimmie moenemetseahkan.
NSR šálloša go Sámediggeráđđi ii háliit meannudit dahje oažžut proposišuvnna árvvoštallojuvvot vuđolaš, áššálaš vuođul, dakko bokte ahte loktet dan sierra áššin.
NSR gaatelassja goh Ij saemiedigkieraerie sïjhth gïetedalledh jallh åadtjodh proposisjovnem #laejhtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> *vuđolaš, *áššálaš dïere, *dakko gåaskoejin ahte lutnjh dam sjïere aamhtesinie.
Sámediggeráđis lea leamaš doarvái áigi ráhkkanahttit ášši dievasčoahkkimii, ja oažžut láhkaproposišuvnna árvvoštallojuvvot álbmotrievtti ektui.
Saemiedigkieraerien nuekies orreme tïjje båårestidh aamhtesem dïevestjåånghkese, jïh åadtjobe laakeproposisjovnem #laejhtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> aalmogereaktoen muhteste.
Viidáseappot lei galgat árvvoštallat proposišuvnna vejolaš váikkuhusaid ášši ektui mii das čuovvu sámi mearraguolástusvuoigatvuođaide, erenoamážit álbmotrievttálaš rámmaid ektui.
Vijriehkåbpoe lij edtjedh laejhtedh proposisjovnem kaanne dïedti aamhtesen muhteste mij dennie dåerede saemiem *mearraguolástusvuoigatvuođaide, joekoenlaakan *álbmotrievttálaš mieriej muhteste.
Sámediggi lea eanetlohkomearrádusas bidjan máŋga várašumi ja eavttu soahpamuša ektui.
Saemiedigkie #gellientaale<n><cmp_sgnom><cmp> mieriedimmesne bïejeme gelliem *várašumi jïh moenemetsiehkien latjkoen muhteste.
NSR ii oainne ahte láhkaproposišuvdna árvvoštallá dahje árvala proseassa Sámedikki eanetlohkomearrádusa vuođul.
ij NSR vuejnieh ahte laakeproposisjovne laajhta jallh nååle prosessem Saemiedigkien gellientaalemieriedimmien dïere.
NSR registrere ahte proposišuvnnas ii leat čuovvolanproseassa čielggaduvvon dahje lohpiduvvon dan ektui ahte oažžut sámiid ja riddoálbmoga historjjálaš guolástanvuoigatvuođa árvvoštallojuvvot.
NSR registreerie ahte proposisjovnesne ij leah dåeriedimmieprosesse #tjïelkedh<vblex><iv><der_d><vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc> jallh dåajvoehtovveme dan muhteste ahte åadtjobe saemide jïh gaedtieaalmogen historihkeles göölemereaktam #laejhtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>.
NSR deattasta baicce ahte proposišuvdna mearkkaša riddoássiid guolástanvuoigatvuođa ollislaš hilguma, sihke Finnmárkkus ja eará vuonain rittus.
NSR *deattasta buerebh ahte proposisjovne krööhkeste gaedtieårroji göölemereaktam ellies beelhkemen, dovne Finnmaarhkesne jïh jeatjah *vuonain gaedtesne.
Prop.
*Prop.
70 L, Kap., siddu 8: ”Når det gjeld spørsmålet om ein fjordrett kan
70 #L<n><abbr><pl><nom>, Kap., *siddu 8: ”*Når dah *gjeld *spørsmålet *om *ein *fjordrett *kan
Fiskeri- og kystdepartementet ikkje sjå at det eksisterer nokon eksklusiv rett til fiske for dei som bur langs fjordane, verken i Finnmark eller i andre fjordar langs kysten” (Go guoská gažaldahkii vuotnavuoigatvuođa birra, de ii oainne Guolástus- ja riddodepartemeanta ahte lea mihkkege áidnalunddot guolástusvuoigatvuohta sis geat ásset vuonain, ii Finmmárkkus ii ge eará vuonain rittus).
*Fiskeri- *og *kystdepartementet *ikkje *sjå *at dah *eksisterer *nokon *eksklusiv *rett *til *fiske *for *dei *som *bur *langs *fjordane, *verken i. Finnmark *eller i. *andre *fjordar *langs *kysten” (Goh gyhtjelassese dæjpa *vuotnavuoigatvuođa bïjre, dellie ij vuejnieh #Gööledh<vblex><imp><p3><sg>- jïh gaedtiedepartemeente ahte lea mijkh *áidnalunddot *guolástusvuoigatvuohta dejnie gïeh veasoeh *vuonain, ij Finnmaarhkesne ij gænnah aaj jeatjah *vuonain gaedtesne).
Dat mearkkaša Sámedikki eanetlohkomearrádusa eavttuid hilgun.
Dïhte krööhkeste Saemiedigkien gellientaalemieriedimmien moenemetsiehkiej beelhkijinie.
Sámedikki eanetlohkoevttohusas deattastuvvo ahte dat čuovvolanproseassat mat leat sohppojuvvon, galget mielddiset buktit dakkár čovdosa mii lea eahpitkeahttá álbmotrievtti rámmaid siskkobealde.
Saemiedigkien gellientaaleuvtelassesne *deattastuvvo ahte dah dåeriedimmieprosessh mah #latjkedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><prfprc>, edtjieh *mielddiset buektedh dagkere *čovdosa mij #geakasjidh<vblex><tv><vabess> lea aalmogereaktoen mieriej sisnjelen.
NSR lea bivdán Sámediggeráđi čielggadusa daid proseassaid ektui main dás lea sáhka ja sisdoalu dáin, dan ii leat Sámediggeráđđi nagodan vástidit.
NSR maadteme Saemiedigkieraerien boejhkehtassen daj prosessi muhteste mejnie daelie lea håaleme jïh sisvegen daejnie, dan ij saemiedigkieraerie gaegniedamme vaestiedidh.
Proposišuvnnas deattasta baicce Guolástus- ja riddodepartemeanta ahte ii dárbbašuvvo čielggadeapmi álbmotrievtti ektui ii ge čuovvovaš proseassa Stuorradikki mearrádusa vuođul.
Proposisjovnesne *deattasta buerebh #Gööledh<vblex><imp><p3><sg>- jïh gaedtiedepartemeente ahte ij daarpesjh salkehtimmie aalmogereaktoen muhteste ij aaj minngebe prosessem Stuorradiggijjen mieriedimmien dïere.
Dasa lassin deattasta departemeanta ahte dálá guolástushálddašeapmi lea álbmotrievtti rámmaid siskkobealde.
Dan lissine *deattasta departemeente ahte daaletje *guolástushálddašeapmi lea aalmogereaktoen mieriej sisnjelen.
(Guolástus- ja riddodepartemeanta ii leat ovttaoaivilis riddoguolástuslávdegottiin sin árvvoštallamis ahte álbmotrievtti njuolggadusaid vuođul álgoálbmogiid ja historjjálaš geavaheami birra, livččii Finnmárkku álbmogis guolástanvuoigatvuohta.
(#Gööledh<vblex><imp><p3><sg>- jïh ij gaedtiedepartemeente sïemes leah *riddoguolástuslávdegottiin daj vierhtiedimmesne ahte aalmogereaktoen njoelkedassi dïere aalkoeåålmegi jïh historihkeles pråvhkoen bïjre, lea Finnmaarhken aalmogisnie göölemereakta.
Nappo bidjá ge departemeanta vuođđun ahte dálá guolástanoassálastima muddennjuolggadusat čuvvot álbmotrievttálaš geatnegasvuođaid sápmelaččaid ektui minoritehtan ja álgoálbmogin.)”
Nagke beaja aaj departemeente våaroeminie ahte daaletje #gööledh<vblex><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>#mealtan<adv><der_nomact><n> staeriedimmienjoelkedassh seatadieh *álbmotrievttálaš dïedtide saemiej muhteste *minoritehtan jïh aalkoeåålmeginie.)”
Dat mearkkaša Sámedikki eanetlohkomearrádusa eavttuid hilgun.
Dïhte krööhkeste Saemiedigkien gellientaalemieriedimmien moenemetsiehkiej beelhkijinie.
NSR gávnnaha hui hirpmástuhttin ahte sámediggeráđđi ii gávnna siva Sámediggái meannudit dakkár láhkaproposišuvnna man birra sámediggeráđđi lea konsulteren ja maid Sámediggi lea meannudan.
NSR guajhtsede dan eajhkaldehteme ahte ij saemiedigkieraerie gaavnh sjïekem Saemiedægkan gïetedalledh dagkeres laakeproposisjovnem man bïjre saemiedigkieraerie lea *konsulteren jïh maam Saemiedigkie gïetedalleme.
Sámediggeráđi prinsihpalaš loahppajurdda lea ahte Sámedikki dievasčoahkkin ii galgga meannudit láhkaproposišuvnna “amas dat bilidit dan posišuvnna maid Sámediggi lea juksan konsultašuvdnaortnega vuođul, dainna lágiin ahte dalle rihkošii Sámediggi ieš daid njuolggadusaid maid mii háliidit Ráđđehusa čuovvut.
Saemiedigkieraerien prinsihpeles minngiegietjieåssjalommes lea ahte Saemiedigkien ij dïevestjåanghkoe edtjh gïetedalledh laakeproposisjovnem “@+FAUXV> dïhte skilkedh dam posisjovnem maam Saemiedigkie lea jakseme konsultasjovneöörnegen dïere, dejnie vuekine ahte joem meadta Saemiedigkie jïjtje dejtie njoelkedasside mejtie mijjieh sïjhtebe Reerenassem dåeriedidh.
Sámediggeráđđi ii sáhte min suovvat láhttet stáđismeahttumit dákkár deaŧalaš áššis” .
Ij saemiedigkieraerie maehtieh mijjem luhpiedidh dåemiedidh *stáđismeahttumit dagkeres vihkeles aamhtesisnie” .
III Jienasteapmi
I-II/II-I/III Gïelevedteme
39 áirasis ledje 35 čoahkis.
39 saadthalmetjen lin 35 *čoahkis.
Dán áššis ii jienastuvvon.
Daennie aamhtesisnie ij #gïelem vedtedh<vblex><iv><conneg>.
IV Beavdegirjelasáhusat
I-V/IV Buertiegærjalissieh
Dán áššis ii ovddiduvvon beavdegirjelasáhus.
Daennie aamhtesisnie ij evtedh buertiegærjalissie.
V Sáhkavuorrolistu ja replihkat
#V<n><abbr><sg><gen> Lahtestimmielæstoe jïh lahtesh
Sáhkavuorru Replihkka 1 Egil Olli, áššejođiheaddjiAili Keskitalo Geir Tommy Pedersen
Lahtestimmie Lahtese 1 Egil Olli, *áššejođiheaddjiAili Keskitalo Geir Tommy Pedersen
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 45. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 45. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Rolf Johansen Egil Olli 2 Aili KeskitaloSten Erling Jønsson Olaf Eliassen Aili Keskitalo 3 Per Andersen Bæhr 4 Willy ØrnebakkSilje Karine Muotka Aili Keskitalo Kirsti Guvsám Willy Ørnebakk 5 Sten Erling JønssonGeir Tommy Pedersen Ronny Wilhelmsen Aili Keskitalo Sten Erling Jønsson 6 Olaf EliassenAili Keskitalo Geir Tommy Pedersen Randi A.
Rolf Johansen Egil Olli 2 Ailijjh *KeskitaloSten Erling Jønsson Olaf Eliassen Aili Keskitalo 3 Per Andersen Bæhr 4 Willyh *ØrnebakkSilje Karine Muotka Aili Keskitalo Kirsti Guvsám Willy Ørnebakk 5 Sten Erlingen *JønssonGeir Tommy Pedersen Ronny Wilhelmsen Aili Keskitalo Sten Erling Jønsson 6 Olafh *EliassenAili Keskitalo Geir Tommy Pedersen Randijjen #A<n><abbr><nom>
Skum Olaf Eliassen 7 Geir Tommy PedersenWilly Ørnebakk Sten Erling Jønsson Ronny Wilhelmsen Geir Tommy Pedersen 8 Anders Somby jr.Geir Tommy Pedersen Willy Ørnebakk Anders Somby jr.
Skum Olaf Eliassen 7 Geir Tommyn *PedersenWilly Ørnebakkem Sten Erling Jønsson Ronny Wilhelmsen Geir Tommy Pedersen 8 Anders Somby #jr<n><abbr><nom>Geir Tommy Pedersen Willy Ørnebakkem Anders Somby #jr<n><abbr><nom>
9 Knut Store Ronny WilhelmsenGeir Tommy Pedersen Sten Erling Jønsson Silje Karine Muotka Ronny Wilhelmsen Láilá Susanne VarsSilje Karine Muotka Ann-Mari Thomassen Geir Tommy Pedersen Láilá Susanne Vars Vibeke Larsen Geir Johnsen Hilde Anita NyvollSilje Karine Muotka Marianne BaltoGeir Tommy Pedersen Silje Karine Muotka Marianne Balto Marie Therese Nordsletta Aslaksen Mariann Wollmann MaggaSilje Karine Muotka Randi A.
9 Knut Store Ronnyn *WilhelmsenGeir Tommy Pedersen Sten Erling Jønsson Silje Karine Muotka Ronny Wilhelmsen Láilá Susannen *VarsSilje Karine Muotka Ann-Marien Thomassen Geir Tommy Pedersen Láilá Susanne Vars Vibeke Larsen Geir Johnsen Hilde Anitan *NyvollSilje Karine Muotka Mariannen *BaltoGeir Tommy Pedersen Silje Karine Muotka Marianne Balto Marie Therese Nordsletta Aslaksen Mariann Wollmann *MaggaSilje Karine Muotka Randijjen #A<n><abbr><nom>
Skum Ellinor Marita JåmaAlf Isaksen Trond Are Anti Ellinor Marita Jåma Sten Erling Jønsson Heidi Persdatter Greiner Haaker Vibeke Larsen Rolf Johansen Geir Tommy Pedersen Silje Karine Muotka
Skum Ellinor Marita *JåmaAlf Isaksen Trond Are Anti Ellinor Marita Jåma Sten Erling Jønsson Heidi Persdatter Greiner Haaker Vibeke Larsen Rolf Johansen Geir Tommy Pedersen Silje Karine Muotka
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 46. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 46. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Aili Keskitalo Egil Olli, áššejođiheaddji
Aili Keskitalo Egil Olli, aamhtesejuhtiehtæjja
VI Sámedikki mearrádus
V-I/VI Saemiedigkieh mieriedimmie
 Sámediggi váldá Sámediggeráđi doaibmadieđáhusa áigodagas 17.02.12-29.03.12 diehtun.
* Saemiedigkie ååktoe Saemiedigkieraerien darjomebïevnesem boelhkesne 17.02.12-29.03.12 daajrojne.
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 18.04.12 dii.
Aamhtesen gïetedalleme illesovvi 18.04.12 ts.
12.05.
12.05.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 47. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 47. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Vuođđogiella: Dárogiella
Våaromegïele: Daaroengïele
pseudo_tmx_data/SP-15-2012_sme2sma.tmx

File: pseudo_tmx_data/SP-15-2012_sme2sma.tmx

Ášši/Sak DC015/12
Aamhtese/*Sak *DC015/12
Gažaldagat Sámediggeráđđái Sámedikki čoahkkinortnega § 22 vuođul
Gyhtjelassh Saemiedigkieraaran Saemiedigkien tjåanghkoeöörnegen § 22:n dïere
Arkiiva
Arkijve
Arkiiváššenr.
*Arkiiváššenr.
SF
SF/Sf
12/1791
12/1791
Ášši meannudeapmi álggahuvvui cuoŋománu 18. b. 2012 dii. 14.30.
Aamhtesen gïetedalleme voerhtjen aelkiehtovvi 18. b. 2012 ts. 14.30.
I Mildosat
I *Mildosat
NrBeaiviGeas/GeasaNamahus
*NRBeaiviGeas/*GeasaNamahus
II Gažaldagat ja vástádusat
IJ Gyhtjelassh jïh vaestiedassh
Gažaldat 1, Áirras Ann-Mari Thomassen, NSR:a sámediggejoavku
Gyhtjelasse 1, Saadthalmetje Ann-Marien Thomassen, NSR:m saemiedigkiedåehkie
Ođđa boazoguohtonkonvenšuvdna Norgga ja Ruoŧa gaskka
Orre bovtsegåatomekonvensjovne Nöörjen jïh Sveerjen gaskemsh
Man muttus leat boazodoallokonvenšuvdnasiehtadallamat stáhtaid gaskka? Mainna lágiin Sámediggeráđđi lea váikkuhan ođđa boazodoallokonvenšuvnna loahpalaš dohkkeheami?
Man tïjjesne leah *boazodoallokonvenšuvdnasiehtadallamat staati gaskemsh? Mejnie vuekine Saemiedigkieraerie dijpeme orre båatsoekonvensjovnen minngemes jååhkesjimmien?
Sámediggeráđi vástádus 1.gažaldahkii
Saemiedigkieraerien vaestiedasse 1.gyhtjelassese
Ođđa Norgga-Ruoŧa boazoguohtunkonvenšuvdnaevttohus meannuduvvui Sámedikki dievasčoahkkimis geassemánus 2010.
Orre Nöörjen-Sveerjen bovtsegåatomekonvensjovneuvtelasse gïetedallesovvi Saemiedigkien dïevestjåanghkosne ruffesne 2010.
Sámediggi guorrasii evttohussii, muhto stuorra várašumiiguin mii guoská sierra protokollii (guovloprotokollii) masa čujuhuvvo konvenšuvnna 6.
Saemiedigkie uvtelassese latjkaj/latjkaji, mohte stoere *várašumiiguin mij sjïere buertiegærjese dæjpa (dajvebuertiegærjese) mïsse tjaatseståvva konvensjovnen 6.
artihkkalis.
artihkelisnie.
Ruoŧa bealde lea konvenšuvdnaevttohus meannuduvvon máŋgii almmá dohkkeheami haga.
Sveerjen bieleste #konvensjovne<n><cmp_sgnom><cmp> uvtelasse #gellie<num><sg><ill> gïetedallesovveme namhtah jååhkesjimmien namhtah.
Maiddá Ruoŧa sámiid riikkasearvi (RSR) lea meannudan evttohusa máŋgii, maŋimusat erenoamáš riikkačoahkkimis 2010 čavčča, almmá dárbbašlaš mieđáhusa haga.
*Maiddá Sveerjen saemiej rïjhkensiebrie (*RSR) gïetedalleme uvtelassem #gellie<num><sg><ill>, minngebelaakan sjïere rïjhkentjåanghkosne 2010:n tjaktjen, namhtah daerpies *mieđáhusa namhtah.
Sámediggeráđđi ja NBR deaivvadedje juovlamánu 19. b.
Saemiedigkieraerie jïh *NBR goeven gaavnesjin 19. b.
Ruoŧa beale Sámedikki ovddasteddjiiguin maid stivraovdaolmmoš Per Mikael Utsi jođihii ja RSR:in maid stivrasátnejođiheaddji Jørgen Jonsson jođihii.
Sveerjen bieliem Saemiedigkien saadthalmetjigujmie aaj ståvroeåvtehke Per Mikael Utsi öörni jïh *RSR:im maam ståvroebaakoejuhtiehtæjja Jørgen Jonsson öörni.
Gávnnahuvvo ahte goappašat bealit leat ovttamielalaččat das, ja mieđihit dasa, ahte mii galgat geahččalit gávdnat dakkár čovdosa mii sáhttá leat dálá šiehtadallančovdosa siskkobealde.
#Guajhtsadidh<vblex><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> ahte gåabpegh bielieh leah *ovttamielalaččat dennie, jïh dan nårtoeh, mijjieh edtjijibie voejhkelidh gaavnedh dagkere *čovdosa mij maahta årrodh daaletje *šiehtadallančovdosa sisnjelen.
Eanandoallo- ja biebmodepartemeanta lea ávžžuhan Sámediggeráđi joatkit suokkardemiid Ruoŧa beale Sámedikkiin dainna áigumušain ahte juksat oktasaš vuođu doallat oktasaš čoahkkima iešguđet ovddasvástideaddji ministariiguin lagas boahtteáiggis.
Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente haasteme Saemiedigkieraeriem jåerhkedh goerehtallemidie Sveerjen bieliem Saemiedigkine dejnie aajkojne ahte jaksedh ektie våaromem #steeredh<vblex><iv><inf> ektie tjåanghkoem #fïereguhte<prn><ind><attr> *ovddasvástideaddji ministerigujmie gietskies #båetije aejkie<n><sg><ine>.
Go lea sáhka šiehtadallanevttohusas man iešguđet ministarat leat juo vuolláičállán, de ferte ráđđi oažžut čielgasa das ahte – ja man muddui mii oažžut viiddiduvvon rámmaid vejolaš jotkojuvvon suokkardemiide.
Goh lea håaleme raarahtallemeuvtelassesne man #fïereguhte<prn><ind><attr> ministerh joe leah *vuolláičállán, dellie tjuara raerie åadtjodh tjïelkesem dehtie ahte – jïh maam tïjjese mijjieh åadtjobe #vijriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> mieride gåaredh #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> goerehtallemidie.
NBR ja guoskevaš orohagat ožžot de dieđu ja konsulterejuvvojit ovdalgo mii sáhttit joatkit áššiin.
*NBR jïh sjyöhtehke sïjth dellie åadtjoeh daajroem jïh *konsulterejuvvojit aarebi mijjieh maehtebe aamhtesinie jåerhkedh.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 48. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 48. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Gažaldat 2, Áirras Nanna Thomassen, NSR:a sámediggejoavku
Gyhtjelasse 2, Saadthalmetje Nanna Thomassen, NSR:m saemiedigkiedåehkie
NSR diehtá ahte dál leat ođasmahttojuvvomin fágaplánat vuosttaš ja nuppi gielas sámegielas.
NSR daajra ahte daelie leah orresteminie faageplaanh voestes jïh mubpene gïelesne saemiengïelesne.
Mii jearrat makkár ulbmil lea ođasmahttimis? Ja goas dat galget leat gárvvisin ođasmahttojuvvon? Dasto jearrá NSR ahte lea go ásahuvvon bargolávdegoddi? Jos ođasmahttimis galggaš leat ávki, ja dat galggaš buktit maidege ođđasiid ja/dahje buorránit, de dárbbašuvvojit fágaolbmot geain lea gelbbolašvuohta sihke vuođđo- ja joatkkaskuvllain.
Mijjieh gihtjebe magkeres ulmie orrestehtemisnie? Jïh gåessie dah edtjieh årrodh #gaervies<adj><ess> orrestovveme? Dehtie minngede NSR:m gihtjie ahte lea goh tseegkesovveme barkoemoenehtse? Jis orrestehtemisnie edtja årrodh nåhtoe, jïh dïhte edtja maamkh saernide buektedh jïh/jallh buaranidh, dellie gænnah #daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> faagealmetjh giej lea maahtaldahke dovne gænnah våarome- jïh jåarhkeskuvline.
Leat go goappašagat dát joavkkut mielde? Jos lea ásahuvvon lávdegoddi, de jearrat mii geat leat válljejuvvon dasa ja makkár mandáhta das lea? Galget go vejolaččat maiddái eará fágaplánat ođasmahttojuvvot? Dán oktavuođas jearrat mii NSR:s ahte lea go vejolašvuohta buktit árvalusaid/rávvagiid lávdegoddái? Jos juo; de makkár áigemearit leat ja leat go dat almmuhuvvon gostige?
Leah goh *goappašagat daah dåehkieh mietie? Jis tseegkesovveme moenehtse, dellie gihtjebe mijjieh gïeh dan veeljesovveme jïh magkeres mandaaten dennie lea? Edtjih goh *vejolaččat aaj jeatjah faageplaanh orrestovvh? Daennie gaskesisnie gihtjebe mijjieh NSR:sne ahte lea goh nuepie buektedh aajmoej/bïhkedimmiej moenehtsasse? Jis joe; dellie magkerh tïjjemierieh leah jïh leah goh dah bæjjoehtovvem *gostige?
Sámediggeráđi vástádus 2.gažaldahkii
Saemiedigkieraerien vaestiedasse 2.gyhtjelassese
Máhttodepartemeanta lea álggahan barggu revideret dáid oahppoplánaid: Dárogiella – oahppoplána, eŋgelasgiella – oahppoplána, matematihkka – oahppoplána, servodatfága – oahppoplána ja dáid parallealla seammaárvosaš sámi oahppoplánaid; dárogiella ohppiide geain lea sámegiella vuosttašgiellan – oahppoplána, luonddufága – sámi oahppoplána, servodatfága – sámi oahppoplána.
Maahtoedepartemeente aelkiehtamme barkoem revideeredh daejtie learoesoejkesjidie: Daaroengïele – learoesoejkesje, englaantengïele – learoesoejkesje, matematihke – learoesoejkesje, ektievuekiefaagen – learoesoejkesje jïh daaj *parallealla *seammaárvosaš saemien learoesoejkesji; daaroengïele learoehkidie giej lea saemiengïele voestesgïeline – learoesoejkesje, eatnemeaamhtse – saemien learoesoejkesje, ektievuekiefaage – saemien learoesoejkesje.
Oahppoplánat galget reviderejuvvot buot vuođđogálggaid ektui; máhttit lohkat, čállit, njálmmálaččat ovdanbuktit, rehkenastit ja digitála reaidduid geavahit.
Learoesoejkesjh edtjieh revideeresovvedh gaajhki maadthmaahtoej muhteste; maehtebe jiehtedh, tjaeledh, njaalmeldh åvtese buektedh, ryöknedh jïh digitaale dïrregidie nuhtjedh.
Njuolggadusat movt oahppoplánaid hábmet lea skábmamánu 2011rievdaduvvon.
Njoelkedassh guktie learoesoejkesjidie hammoedidh rahkan lea *2011rievdaduvvon.
Oahpahusdirektoráhtta lea ráhkadan vuođđogálgarámmaid mas muitaluvvo viđa vuođđogálgga birra, daid doaimma ja válddahuvvo man olu berre máhttit iešguđet dásis.
Ööhpehtimmiedirektoraate maadthmaahtoemieride dorjeme mesnie #bïeljelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> vïjhten maadthmaahtoen bïjre, dejtie darjomem jïh buerkieståvva maam jïjnje byöroe #fïereguhte<prn><ind><attr> daltesisnie maehtedh.
Dáid rámmaid lea Máhttodepartemeantta dohkkehan.
Daejtie mieride maahtoedepartemeentem dåhkasjahteme.
Vuođđogálggat galget oidnot čielgaseappot gelbbolašvuođamihttomeriin go dálá plánain dahket.
Maadthmaahtoeh edtjieh vååjnedh tjïelkebelaakan maahtaldahkeulmine goh daaletje soejkesjinie darjoeh.
Dál maid galget ráhkaduvvot rávvagat mat čájehit mihttomeriid joksama dovdomearkkaid.
Daelie aaj edtjieh dorjesovvedh bïhkedimmieh mah vuesiehtieh ulmiej jaksemen domtesevæhtide.
Mihttomeriid joksama dovdomearkkat galget válddahit man stuora oasi oahppi máhttá daid obbalaš gelbbolašvuođamihttomeriin.
Ulmiej jaksemen domtesevæhtah edtjieh buerkiestidh man stoere boelhken learohke maahta dej *obbalaš maahtaldahkeulmine.
Mihttomeriid joksama dovdomearkkat eai galgga leat láhkaásahusat nugo oahppoplánat leat.
Ulmiej jaksemen eah domtesevæhtah edtjh leah njoelkedassh goh learoesoejkesjh årrodh.
Máhttodepartemeantta lea bivdán Oahpahusdirektoráhta doaimmahit oahppoplánareviderenbarggu.
Maahtoedepartemeentem maadteme Ööhpehtimmiedirektoraatem dijpedh learoesoejkesjenrevideeremebarkoem.
Oahpahusdirektoráhta lea nammadan oahppoplánajoavkkuid mat galget buktit rievdadusárvalusaid ja ráhkadit mihttomeriid joksama dovdomearkkaid.
Ööhpehtimmiedirektoraate learoesoejkesjedåehkide nammoehtamme mah edtjieh jorkestimmieaajmojde buektedh jïh darjodh ulmiej jaksemen domtesevæhtide.
Sámediggi lea gáibidan ja ožžon sámi mieldelahtut dárogiel-, servodatfága- ja luonddufágaoahppoplánajoavkkuide.
Saemiedigkie krïeveme jïh åådtjeme saemien lïhtsegh @X>, ektievuekiefaage- jïh eatnemeaamhtselearoesoejkesjedåehkide.
Lea maid bidjon sierra fágaidrasttideaddji referánsajoavku mas lea sámi mieldelahttu.
Aaj byöjeme sjïere *fágaidrasttideaddji *referánsajoavku mesnie lea saemien lïhtsege.
Sámi sisdoallu oahppoplánain ii galgga rievdaduvvot.
Saemien sisvege learoesoejkesjinie ij edtjh jarkestovvedh.
Lea sierra sámi resursajoavku mii galgá buot oahppoplánain bearráigeahččat ahte sámi sisdoallu ii rievdda vaikko earaládje šaddet čállojuvvot go vuođđogálggat galget dárkileappot oidnosii.
Lea sjïere saemien vierhtiedåehkie mij edtja gaajhkine learoesoejkesjinie vuartasjidh ahte saemien ij sisvege jorkestovvh jalhts jeatjahlaakan sjidtieh tjaalasovvedh goh maadthmaahtoeh edtjieh *dárkileappot vååjnesasse.
Bargojoavku mii galgá buktit evttohusaid movt buoridit dárogiella oahppoplána, galgá earenoamážit bearráigeahččat ahte dárogielfága gelbbolašvuođamihttomearit čielgasit čájehit ahte dan fágas lea earenoamáš ovddasvástádus ohppiide oahpahit systemáhtalaččat čállit -, lohkat- ja ovdanbuktit.
Barkoedåehkie mij edtja uvtelasside buektedh guktie bueriedieh daaroengïele learoesoejkesjem, edtja aave vuartasjidh ahte daaroenfaagen maahtaldahkeulmieh tjïelkelaakan vuesiehtieh ahte dennie faagesne lea sjïere dïedte learoehkidie ööhpehtidh *systemáhtalaččat tjaeledh -, jiehtebe- jïh åvtese buektebe.
Dárogielfága gelbbolašvuođamihttomeriid maid galget geahčadit ja divodit nu ahte buorebut heivehit fidnofágaide.
Daaroenfaagen maahtaldahkeulmiej aaj edtjieh vuejnedh jïh nimhtie #staeriedidh<vblex><tv><der_d><vblex><inf> ahte buerebelaakan gïehtelimmiefaagide sjïehtehtidh.
Sámegiella oahppoplánat leat Sámedikki ovddasvástádus.
Saemiengïele learoesoejkesjh leah Saemiedigkien dïedte.
Go sámegiella ovttas dárogielain galgá sámi ohppiide addit dan gelbbolašvuođa vuođđogálggaid ektui go dárogiella addá ohppiide geain ii leat sámegiella, de lea dárbu revideret sámegiella oahppoplánaid vuođđogálggaid ektui.
Goh saemiengïele ektesne daaroengïeline edtja saemien learoehkidie vedtedh dam maahtaldahken maadthmaahtoej muhteste goh daaroengïele learoehkidie vadta giej ij leah saemiengïele, dellie lea daerpiesvoete revideeredh saemiengïele learoesoejkesji maadthmaahtoej muhteste.
Lea maid dárbu ráhkadit mihttomeriid joksama dovdomearkkaid sámegiella vuosttašgillii ja sámegiella nubbingilliisámegiella 2 ja sámegiella nubbingillii - sámegiella 3.
Lea maam daerpiesvoete darjodh ulmiej jaksemen domtesevæhtide saemiengïele voestesgïelese jïh saemiengïele *nubbingilliisámegiella 2 jïh saemiengïele mubpiengïelese - saemiengïele 3.
Oahpahusdirektoráhtta lea sádden gulaskuddamii evttohusaid movt rievdadit fága- ja diibmojuohkima ohppiide gean lea sámegiella, mas lea gulaskuddanáigemearri 01.06.2012.
Ööhpehtimmiedirektoraate seedteme *gulaskuddamii uvtelasside guktie jarkestieh faage- jïh tæjmajuekemem learoehkidie gïen lea saemiengïele, mesnie lea *gulaskuddanáigemearri 01.06.2012.
Jus šaddet stuora rievdadusat, de ferte reviderenbarggus geahččat ferte go sirdit, juohkit dahje oktiibidjat muhtin gelbbolašvuođamihttomeriid.
Jis sjidtieh stoere jorkestimmieh, dellie tjuara revideeremebarkoem gïehtjedidh tjuara goh juhtedh, juekedh jallh *oktiibidjat #muvhte<prn><ind><attr> maahtaldahkeulmide.
Rapporttas “Fag- og timefordeling for elever som har samisk opplæring
Reektehtsisnie “*Fag- *og *timefordeling *for *elever *som *har saemien*sk *opplæring
galgá buorebut heivehuvvot ohppiide geat álget sámegielfágain easka joatkkaoahpahusas.
edtja buerebelaakan learoehkidie sjïehtelovvedh gïeh saemienfaagine aelkieh easkan jåarhkeööhpehtimmesne.
Sámedikki bajásšaddan- fuolahus- ja oahppolávdegoddi lea buktán evttohusaid oahppoplánaid hárrái áššis 07/12 Sámedikki oahpahusdieđáhus.
Saemiedigkien byjjenimmie- hokse- jïh studijemoenehtse buakteme uvtelassi learoesoejkesji gaavhtan aamhtesisnie 07/12:m Saemiedigkieh ööhpehtimmiebïevnese.
Máhttoloktema loahppaevaluerenrapporttas bohtet ovdan maid oainnut sámegiella oahppoplánaid birra.
Maahtoelutnjemen minngiegietjievuarjasjimmiereektehtsisnie fraamme båetieh aaj vuajnoeh saemiengïele learoesoejkesji bïjre.
Sámediggeráđđi maid lea gulaskuddame sámegiella fágajoavkkuiguin mat eksámeniid ráhkadit ahte mii galggašii buoriduvvot oahppoplánain.
Saemiedigkieraerie aaj lea *gulaskuddame saemiengïele faagedåehkiejgujmie mah eksaamenidie darjoeh mij edtja learoesoejkesjinie #bueriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>.
Sámediggeráđđi guldala oaiviliid ja evttohusaid ja árvvoštallá daid ovdal go oahppoplánajoavkkuide ráhkaduvvo mandáhtta.
Saemiedigkieraerie aarvojde jïh uvtelasside goltele jïh daj aarebi laajhta goh learoesoejkesjedåehkide dorjesåvva mandaate.
Galget bidjot dán bargui guokte oahppoplánajoavkku, okta sámegiella vuosttašgiellan ja nubbi fas sámegiella nubbingiellan.
Edtjieh byöjedh daan borkese göökte learoesoejkesjedåehkieh, akte saemiengïele voestesgïeline jïh mubpie viht saemiengïele mubpiengïeline.
Sámediggeráđđi geahččala ožžodit joavkkuide olbmuid gean lea bargohárjáneapmi vuođđoskuvllas, joatkkaoahpahusas ja fágaolbmuid allaskuvllas/universitehtas.
Saemiedigkieraerie voejhkele åådtjedidh dåehkide almetjidie gïen lea barkoevaananimmie maadthskuvlesne, jåarhkeööhpehtimmesne jïh faagealmetji jïlleskuvlesne/universiteetesne.
Lea maid sávaldat ahte joavkkuin lea gelbbolašvuohta buot golmma sámegielas ja bargohárjáneapmi sihke olggobealde ja siskkobealde sámegiella hálddašanguovllu.
aaj Lea sjaavnjoe ahte dåehkiej lea maahtaldahke gaajhke golmene saemiengïelesne jïh barkoevaananimmie dovne bæjngolen jïh sisnjelen saemiengïele reeremedajven.
Oahppoplánareviderenbargu álggahuvvo dán jagi miessemánu/geassemánu.
Learoesoejkesjenrevideeremebarkoe aelkiehtåvva daam jaepien suehpedem/ruffien.
Rievdadusevttohusat sáddejuvvojit gulaskuddamii ovdal mearriduvvojit.
Jorkestimmieuvtelassh seedtesuvvieh *gulaskuddamii aarebi nænnoestuvvieh.
Gulaskuddan almmuhuvvo Sámedikki neahttabáikkis ja buohkain lea vejolaš buktit gulaskuddancealkámuša.
*Gulaskuddan bæjjoehtåvva Saemiedigkien nehtesijjesne jïh gaajhkesi lea gåarede buektedh *gulaskuddancealkámuša.
Reviderejuvvon oahppoplánat galget gustogoahtit čakčat 2013 álggus skuvlajagi.
Revideeresovveme learoesoejkesjh edtjieh tjaktje davvoegåetedh #2013<adj><ord><attr><attr> jaepien aalkoevisnie skuvlejaepien.
Gažaldat 3, Áirras Nanna Thomassen, NSR:a sámediggejoavku
Gyhtjelasse 3, Saadthalmetje Nanna Thomassen, NSR:m saemiedigkiedåehkie
STIPEANDA VUORUHEAPMI
STIPEENDE PRIJORITERADIMMIE
Sámi Allaskuvla lea áidna allaskuvla mas leat boazodoallo fágat oahpposuorgin.
Saemien Jïlleskuvle lea aajnehke jïlleskuvle mesnie leah båatsoe faagh ööhpehtimmiesuerkine.
Johttisápmelaččaid listu jearrá manin Sámediggi ii leat vuoruhan stipeandda daidda erenoamaš oahpposurggiide mat eai gávdno eará Sámi allaskuvllas?
Juhtijesaemide læstoe gihtjie #mij<prn><rel><ess> ij Saemiedigkie prijoriteradamme stipeendem dejtie sjïere ööhpehtimmiesuerkide eah mah gååvnesh jeatjah Saepmien jïlleskuvlesne?
Sámediggeráđi vástádus 3.gažaldahkii
Saemiedigkieraerien vaestiedasse 3.gyhtjelassese
Sámi servodagas lea dárbu gelbbolašvuhtii iešguđege surggiin, maiddái boazodoalus.
Saemien siebriedahken lea daerpiesvoete maahtaldahkese #ovmessie<adj><sg><ine><attr> suerkine, aaj aaj båatsosne.
Sámediggeráđis lea mihttomearrin dat ahte máhttu ja gelbbolašvuohta lea vuođđun sámi servvodaga ovdáneapmái ja nannemii.
Saemiedigkieraerien lea ulmine dïhte ahte maahtoe jïh maahtaldahke lea våaroeminie saemien siebriedahken evtiedæmman jïh nænnoestæmman.
Ráđi politihkka lea ahte eanet olbmot váldet alit oahppu sámi servvodagas.
Raerien politihke lea ahte jeenje almetjh ååktoeh jollebe learoe saemien siebriedahkesne.
Boazodoallu lea okta dain mii doallá sámi servodaga badjin ja galgá maid čájehit dán.
Båatsoe lea akte dejnie mij #steeredh<vblex><iv><indic><pres><p3><sg> saemien siebriedahkem bijjene jïh edtja aaj daam vuesiehtidh.
Sámediggeráđđi čujuha 2010 bušehttii gos lei vuoruhuvvon stipeanda dáidda:
Saemiedigkieraerie tjaatseste #2010<num><arab><sg><ill><attr> budsjehtese sijjesne #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> stipeende daejtie:
 Alit oahppu luonddu- ja birassuorggis, dás maiddái sámi árbedieđus, mas lea mearkkašupmi go guoská sámi servodagaide ja guovlluide.
* Jollebe learoe @X> jïh byjresesuerkesne, daelie aaj saemien aerpiedaajrosne, mesnie lea mïerhkesjimmie goh dæjpa saemien siebriedahkide jïh dajvide.
Maŋimuš jagiid leamaš guovddážis dat ahte ferte oažžut eanet sámegiel oahpaheddjiid ja ovdaskuvllaoahpaheddjiid, muhto dát ii mearkkaš ahte sámediggeráđđi ii oainne dárbbu ahte dárbbašuvvojit eanet oahppan olbmot boazodoallofágas.
Minngebe jaepiej #voernges<adj><sg><ine> dah ahte tjuara åadtjodh jeenje saemiengïeleh lohkehtæjjide jïh aarhskuvlenlohkehtæjjide, mohte ij daate krööhkesth ahte ij saemiedigkieraerie vuejnieh daerpiesvoetem ahte #daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> jeenje lïereme almetjh båatsoefaagesne.
Ráđđi árvvoštallá galgá go fas stipeanda luonddu- ja birassuorgái sisa váldot.
Raerie laajhta edtja goh viht stipeende @X> jïh byjresesuarkan sïjse åoktedh.
Gažaldat 4, Áirras Anders Somby jr.
Gyhtjelasse 4, Saadthalmetje Anders Somby #jr<n><abbr><nom>
Johttisápmeláččaid listu
*Johttisápmeláččaid læstoe
Dušše 2 ášši cuoŋománu 2012 Sámedikki dievasčoahkkimii
Ajve 2:n aamhtesen voerhtjen 2012 Saemiedigkieh dïevestjåånghkese
Cuoŋománu 2012 dievasčoahkkimis eai leat go 2 ášši sámedikkis.
Voerhtjen #2012<adj><ord><attr><attr> jaepien dïevestjåanghkosne eah leah goh 2 aamhtesh saemiedigkesne.
Johttisápmelaččaid listu divvu gazáldaga manin eai leat vuoruhuvvon dán dievasčoahkkimii ođđa áššit mat jagiid mielde leat ovddiduvvon sámediggái go juo eai leat eará go 2 ášši meannudeapmái?
Juhtijesaemide læstoe staerede *gazáldaga #mij<prn><rel><ess> eah #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> daan dïevestjåånghkese orre aamhtesh mah jaepiej mietie saemiedægkan #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> goh joe eah leah jeatjebe goh 2 aamhtesh gïetedallemasse?
Mii lea mii dáguha ahte ovddiduvvon odda áššit eai vuoruhuvvo? Lea go hálddáhusas čuolbma vái lea go nu ahte Sámedikkiráđđi ii nagot fievrridit áššiid lávdegottiide?
Mij lea mij smirrehte ahte #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> eah orre aamhtesh prijoriteredh? Lea goh reeremisnie tjoelme *vái lea goh nimhtie ahte *Sámedikkiráđđi ij gaegnedh foeresjidh aamhtesidie moenehtsidie?
Sámediggeráđi vástádus 4.gažaldahkii
Saemiedigkieraerien vaestiedasse 4.gyhtjelassese
Sámediggeráđđi lea bargamin máŋggain dieđáhusain.
Saemiedigkieraerie lea barkeminie gelline bïevnesinie.
Dát lea bargu mii gáibida ollu resurssaid.
Daate barkoe mij jeenje vierhtide kreava.
Plána mielde ii leat vuos oktage dáid dieđáhusain gergosat ovdanbuktojuvvot dahje meannuduvvot dán dievasčoahkkimis.
Soejkesjen mietie ij voestegh leah #akte<num><attr> daaj bïevnesinie klaerebe åvtese buaktasovvedh jallh gïetedallesovvedh daennie dïevestjåanghkosne.
Sámediggeráđđi bidjá ovdán boahttevaš gielladieđáhusa čielggadusa.
Saemiedigkieraerie beaja åvtenh båetije gïelebïevnesen boejhkehtassem.
Sámediggeráđđi lea ovddit dievasčoahkkin rájes čuovvolan áššiid mat leat ovdal meannuduvvon Sámedikki dievasčoahkkimis.
Saemiedigkieraerie #ovtetje<adj><comp><sg><nom> dïevestjåanghkoen raejeste dåeriedamme aamhtesidie mah leah aarebi gïetedallesovveme Saemiedigkien dïevestjåanghkosne.
Okta dáid áššiin lea vuoigatvuođat guolásteapmái mearrasámi guovlluin.
Akte daaj aamhtesinie lea reaktah göölemasse mearoesaemien dajvine.
Mii čujuhat maid ráđi dieđáhussii, mii čájeha ahte sámediggeráđis leamaš ollu doaimmat dán áigodagas.
Mijjieh aaj tjaatsestibie raerien bïevnesasse, mij vuesehte ahte saemiedigkieraerien orreme jeenje darjomh daennie boelhkesne.
Ođđa áššit mat leat dieđihuvvon guovvamánus leat čilgejuvvon ráđi dieđáhusas.
Orre aamhtesh mah goevtesne #bïeljelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> #boejhkelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> raerien bïevnesisnie.
Sámediggeráđđái lea dehálaš láhčit dili Sámedikki áirasiidda, nu ahte sii ožžot dieđuid áigeguovdilis áššiin, ja ahte lea buorre diehtovuođđu go mearrádusat dahkkojit.
Saemiedigkieraaran vihkele laetjedh tsiehkiem Saemiedigkien saadthalmetjidie, nimhtie dah åadtjoeh daajrojde daaletje aamhtesijstie, jïh ahte lea buerie #daatavåarome<n><sg><nom> goh mieriedimmieh dorjoeh.
Daid maŋimuš dievasčoahkkimiiguin ii leat leamaš doarvái áigi lágidit semináraid áirasiidda.
Dej minngebe dïevestjåanghkoejgujmie ij nuekies orreme tïjje öörnedehtedh seminaari saadthalmetjidie.
Sámediggeráđđi lea danne duhtavaš go dán dievasčoahkkimii lea biddjon áigi golmma semináraid.
Saemiedigkieraerie dannasinie lea madtjele goh daan dïevestjåånghkese byöjeme tïjje golmen seminaari.
Gažaldat 5, Áirras Anders Somby jr.
Gyhtjelasse 5, Saadthalmetje Anders Somby #jr<n><abbr><nom>
Johttisápmeláččaid listu
*Johttisápmeláččaid læstoe
Čujuhit áššái 044/11 - CEALKAMUŠAT 2012-2012 BOAZODOALLOŠIEHTADUSSII
aamhtesasse Tjaatsestibie #044<num><arab><sg><ill><attr>/#11<num><arab><sg><ill><attr> - *CEALKAMUŠAT #2012-2012<num><arab><sg><ill><attr> BÅATSOELOTJKESE
"Boazodoalu arealát" čuoggá vuolde čuožžu čuovvovaččatt: Boazodoalu guohtunvuođđu lea áitojuvvon eanet go ovdal ja Sámediggi bivdá eiseválddiid álggahit identifiserenproseassaid buot politihka hábmema oktavuođas gos boazodoalu areálat eahpenjuolga dahje njuolga guoskkahuvvojit, ja fuolahit ahte guoddevašvuođa prinsihppa čuovvu buot sektuvrraide mihttomeriin ekologalaččat, ekonomalaččat ja kultuvrralaččat guovddevaš boazodoallu.
"Båatsoen *arealát" #tsiehkie<n><sem_measr_sign><sg><gen> nuelesne tjåådtje *čuovvovaččatt: Båatsoen gåatomevåarome aajhtasovveme jeenje goh aarebi jïh Saemiedigkie åejvieladtjide maadta aelkiehtidh identifiseeremeprosessi gaajhken politihken hammoen gaskesisnie sijjesne båatsoen goelpeneståaroeh *eahpenjuolga jallh rïekte sjåavoehtovvieh, jïh huksieh ahte *guoddevašvuođa prinsïhpe gaajhkide suerkide dåerede ulmine *ekologalaččat, ekonomeleslaakan jïh kulturellelaakan *guovddevaš båatsoe.
Johttisápmelaččaid listu jearra makkár hámis Sámediggi áigu bidját johtui dán barggu? Leago kommišuvdna hámis vái lea go jordskifterett hámis mii lea hábmejuvvon boazodoalu ektui, ja man guhkas lea dát bargu boahtán?
Juhtijesaemiej læstoe *jearra magkeres haamosne Saemiedigkie sæjhta *bidját *johtui daam barkoem? Lea kommisjovne haamosne *vái lea goh *jordskifterett haamosne mij #hammoedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> båatsoen muhteste, jïh man gåhkese lea daate barkoe båateme?
Sámediggeráđi vástádus 5.gažaldahkii
Saemiedigkieraerien vaestiedasse 5.gyhtjelassese
Čujuhuvvo teakstaoassái Sámedikki árvalusas 2012 – 2013 boazodoallošiehtadussii ja guđe láhkai Sámediggi galgá álggahit dán barggu.
teeksteboelhkese Tjaatseståvva Saemiedigkien aajmosne #2012 – 2013<num><arab><sg><ill><attr> båatsoelotjkese jïh #guhte<prn><rel><sg><ill><attr> nemhtie Saemiedigkie edtja aelkiehtidh daam barkoem.
Boazodoalu váldošiehtadusa § 4 addá Sámedikki vejolašvuođa ovddidit cealkámuša boazodoallošiehtadussii ovdalgo dat meannuduvvo Stuorradikkis 2012 giđđabajis.
Båatsoen åejvielatjkoen § 4 vadta Saemiedigkien nuepiem evtiedidh #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> båatsoelotjkese aarebi dïhte Stuorradiggijjesne gïetedallesåvva 2012:n *giđđabajis.
Teakstaoassi masa čujuhuvvo lea oassi dain cealkámušain maid Sámediggi ovddida boazodoallošiehtadussii.
Teeksteboelhke mïsse tjaatseståvva lea boelhke dejnie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><ine> mejtie Saemiedigkie båatsoelotjkese evtede.
Dat mearkkaša ahte dán teakstaoasi sisdoallu lea árvalus boazodoallošiehtadusa šiehtadalliide ii ge dakkár bargu maid Sámediggi galgá álggahit ja čađahit.
Dïhte krööhkeste ahte daan teeksteboelhken sisvege lea aajmoe båatsoelatjkoen doekijidie ij aaj dagkeres barkoe maam Saemiedigkie edtja aelkiehtidh jïh tjïrrehtidh.
Seammás čujuha Sámediggeráđđi dasa ahte Sámediggi árvalusaid bokte boazodoallošiehtadussii ohcala heivvolaš hálddašeami mii fuolaha boazodoalu beroštusaid areálaáššiin.
Seamma tïjjen tjaatseste Saemiedigkieraerie dan ahte Saemiedigkie aajmoej baaktoe båatsoelotjkese ohtsele sjiehteles reeremem mij båatsoem håksa *beroštusaid goelpeneståaroeaamhtesinie.
Sámediggi vuordá ahte álggahuvvojit proseassat mas boazodoalu areálat suodjaluvvojit
Saemiedigkie vuarta ahte aelkiehtovvieh prosessh mesnie båatsoen goelpeneståaroeh #vaarjelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl>
Sámediggeráđđi áigu čuovvut mielde maid boazodoalloeiseválddit dahket areálaáššis ovddasguvlui ja mii vuordit ahte Sámediggi searvvahuvvo sihke daidda áššiide mat gusket areálaide beassamii ja eará beliide main lea mearkkašupmi boazodollui.
Saemiedigkieraerie sæjhta dåeriedidh mietie maam båatsoeåejvieladtjh goelpeneståaroeaamhtesisnie darjoeh *ovddasguvlui jïh mijjieh vuertebe ahte Saemiedigkie meatan dovne dejtie aamhtesidie mah goelpeneståarojde dijpieh bïesemasse jïh jeatjah bielide mejnie lea mïerhkesjimmie båatsose.
Gažaldat 6, Áirras Geir Tommy Pedersen, NSR:a sámediggejoavku
Gyhtjelasse 6, Saadthalmetje Geir Tommy Pedersen, NSR:m saemiedigkiedåehkie
Dađistaga ásaiduvvet eanet ja eanet sápmelaččat gávpogiidda go ássanminsttar lea rievdan.
Ånnetji orrijieh jeenje jïh jeenje saemieh staaride goh veasomegoere jorkestovveme.
Dát mielddisbuktá maiddái dan ahte gávpogat váldet badjelasaset ovddasvástádusa láhčit bálvalusaid sámi álbmoga várás.
Daate aaj mealtan buakta dam ahte staarh bijjeli ååktoeh dïedtem laetjedh dïenesjidie saemien aalmogen muhteste.
Šállošit go Romssa ođđa gávpotstivra gesii eret ohcama ahte laktit Romssa sámegiela hálddašanguvlui, dán šálloša NSR sakka.
Gaatelassjebe goh Romsan orre staareståvroe raejeste geesi ohtsemem ahte *laktit Romsan saemiengïelen reeremedajvese, daan gaatelassja NSR alme.
Dasto oaidnit mii ahte Oslos ii leat sámi deaivvadanbáiki sámiide geat ásset Oslo guovllus.
Dehtie minngede vuejnebe mijjieh ahte Oslovisnie ij leah saemien gaavnedimmiesijjie saemide gïeh veasoeh Osloven dajvesne.
Eará gávpogiin eai measta oppa gávdnoge dohkálaš fálaldagat sámiide.
Jeatjah staarine eah dallahmasten #abpe<prn><ind> gååvnesh *dohkálaš faalenassh saemide.
Šállošit go Sámediggeráđđi lea dihtomielalaččat hilgon áŋgiruššamis sámi gávpotpolitihkalaš plánain.
Gaatelassjebe goh Saemiedigkieraerie lea fahkoeslaakan eadtjaldovvemisnie beelhkeme saemien *gávpotpolitihkalaš soejkesjinie.
Dán oktavuođas jearrá NSR ahte mainna lágiin lea ráđđi konkrehta jurddašan buoridit sámiid dili stuorát gávpogiin ja makkár váikkuhangaskaoamit biddjojuvvojit johtui?
Daennie gaskesisnie gihtjie NSR:m ahte mejnie vuekine raerie konkreete ussjedamme bueriedidh saemiej tsiehkiem stoerebe staarine jïh magkerh dïedtetsavtshvierhtieh bïejesuvvieh *johtui?
Sámediggeráđi vástádus 6.gažaldahkii
Saemiedigkieraerien vaestiedasse 6.gyhtjelassese
Sámediggeráđđi áigu 2012:s ovddidit ášši regionálapolitihka birra dievasčoahkkimii digaštallamii, ja dát ášši boahtá maid guoskkahit gávpotpolitihkalaš áššiid.
Saemiedigkieraerie sæjhta 2012. jaepien evtiedidh aamhtesem #regionaale<adj><indecl><cmp_attr><cmp>politihken bïjre dïevestjåånghkese digkiedæmman, jïh daate aamhtese aaj båata sjåavoehtidh *gávpotpolitihkalaš aamhtesidie.
Sámedikkis leat dál máŋga váikkuhangaskaoami sámi doaibmabijuid várás gávpogiin ja stuorát čoahkkebáikkiin, omd.
Saemiedigkesne daelie leah gellie dijpemetsavtshvierhtiem saemien råajvarimmiej muhteste staarine jïh stoerebe tjåahkesijjine, vuesiehtimmien gaavhtan
doarjjaortnegat giellaprošeavttaide, oahpponeavvoprošeavttaide, kulturdoaimmaide, dearvvašvuođa- ja sosiálaprošeavttaide.
dåarjoeöörnegh gïeleprosjeektide, learoevierhtieprosjeektide, kultuvredarjoemidie, @X> jïh sosijaaleprosjeektide.
Go guoská doarjagiidda ealáhusovddideami várás, de lea Sámediggi háliidan vuoruhit árbevirolaš sámi guovlluid dan dihte go Sámediggi háliida veahkkin ovddidit ealáhusaid dáin guovlluin.
Goh dåarjojde dæjpa jielemeevtiedimmien muhteste, dellie lea Saemiedigkie sïjhteme prijoriteradidh aerpiesïejhme saemien dajvide dan åvteste goh Saemiedigkie sæjhta viehkine evtiedidh jieliemidie daejnie dajvine.
Sámedikki mielas leat árbevirolaš guovllut dehálaččat bisuhan dihte sámi kultuvrra ja sámegiela.
Saemiedigkien mïelesne leah aerpiesïejhme dajvh vihkelh tjöödtjestehtieminie åvteste saemien kultuvrem jïh saemiengïelem.
Dan dihte lea dehálaš váikkuhit ealáhusovdánahttimii dain guovlluin gos márkanvuođđu lea unni.
Dan åvteste vihkele dijpedh jielemeevtiedæmman dejnie dajvine sijjesne sjeltievåarome onne.
Dát lea mielde nanneme ássama guovlluin gos otne leat stuora hástalusat ássanovdánahttimiin.
Daate lea mietie nænnosteminie veasomem dajvine sijjesne daenbiejjien leah stoere haestemh veasomeevtiedimmine.
Go gávpogat leat nu iešguđetlágánat ja sámiin geat ásset dáin gávpogiin leat iešguđetlágán dárbbut, de oaivvilda sámediggeráđđi ahte lea váttis ráhkadit oktasaš gávpotpolitihkalaš plána.
Goh staarh leah nimhtie ovmessie jïh saemiej gïeh veasoeh daejnie staarine leah ovmessie daerpiesvoeth, dellie jeahta saemiedigkieraerie ahte geerve darjodh ektie *gávpotpolitihkalaš soejkesjem.
De lea ulbmilleappot ovttaskas ovttasbargoproseassaiguin buoridit sámiid dili iešguđet gávpogis.
Dellie lea *ulbmilleappot oktegs ektiebarkoeprosessigujmie bueriedidh saemiej tsiehkiem #fïereguhte<prn><ind><attr> staaresne.
Sámediggeráđđi lea čoahkkinastán Oslo suohkaniin, Álttá suohkaniin, Troandima suohkaniin ja galgá maid čoahkkinastit Romssa suohkaniin.
Saemiedigkieraerie tjåanghkenamme Osloven tjïeltine, Áltán tjïeltine, Tråanten tjïeltine jïh edtja aaj tjåanghkenidh Romsan tjïeltine.
Dáin čoahkkimiin lea váldofáddá movt suohkanat ja Sámediggi sáhttet ovttasbargat buoridan dihte daid sápmelaččaid dili, geat ásset gávpogiin.
Daejnie tjåanghkojne lea åejvieaamhtese guktie tjïelth jïh Saemiedigkie maehtieh laavenjostedh bueredeminie åvteste daj saemiej tsiehkiem, gïeh staarine veasoeh.
Čoahkkimis Álttá suohkaniin lei erenoamáš fokus das movt buoridit sámi mánáid ja nuoraid bajásšaddandili gávpogis.
Tjåanghkosne Áltán tjïeltine lij sjïere *fokus dennie guktie bueriedidh saemien maanide jïh noeri byjjesovvemetsiehkiem staaresne.
Mis lea oktilis gulahallan Troandima suohkaniin sihke mánáidgárdefálaldaga, oahpahusa ja sámi deaivvadanbáikkiid dáfus.
Mijjesne lea *oktilis gaskestalleme Tråanten tjïeltine dovne maanagïertefaalenassen, ööhpehtimmien jïh saemien gaavnedimmiesijjiej dïete.
Čoahkkimis Oslo suohkaniin leat mii ságastallan sámi deaivvadanbáikki dárbbu birra.
Tjåanghkosne Osloven tjïeltine leah mijjieh soptsestalleme saemien gaavnedimmiesijjien daerpiesvoeten bïjre.
Dat mearkkaša ahte Sámediggeráđđi lea Oslo suohkaniin ságastallan sámi deaivvadanbáikki birra Oslo sámiid várás, ja sihke mii ja Oslo suohkan áigot joatkit ovttasbargat vai gávdnat dohkálaš čovdosa dien áššái.
Dïhte krööhkeste ahte Saemiedigkieraerie lea Osloven tjïeltine soptsestalleme saemien gaavnedimmiesijjien bïjre Osloven saemiej muhteste, jïh dovne mijjieh jïh Osloven tjïelte sijhtieh jåerhkedh laavenjostedh vuj gaavnedh *dohkálaš *čovdosa doem aamhtesasse.
Sámediggeráđđi oaidná dárbbu dákkár deaivvadanbáikái ja lea ovttas Oslo suohkaniin šiehtadan ahte lea dehálaš ahte goappaš bealit addet vuođđodoarjaga dákkár deaivvadanbáikái Oslos.
Saemiedigkieraerie daerpiesvoetem vuajna dagkeres gaavnedimmiesæjjan jïh ektesne Osloven tjïeltine nååhtedamme ahte vihkele ahte *goappaš bielieh våaromedåarjoem vedtieh dagkeres gaavnedimmiesæjjan Oslovisnie.
Seammás háliida Sámediggeráđđi deattuhit ahte Oslo sámi viesu stivrras lea ovddasvástádus láhčit dili doaimmaide vai sámit Oslo guovllus ožžot kultuvrralaš fálaldaga.
Seamma tïjjen sæjhta Saemiedigkieraerie tjïelkestehtedh ahte Osloven saemien gåetien ståvroen lea dïedte laetjedh tsiehkiem darjoemidie vuj saemieh Osloven dajvesne åadtjoeh kulturelle faalenassem.
Sámediggeráđis lea mihttun čađahit guokte politihkalaš čoahkkima jagis muhtin gávpotsuohkaniiguin gos gávpotsámiid dilli ságastallojuvvo ja čuovvoluvvo.
Saemiedigkieraeresne lea vuepsine tjïrrehtidh gööktem politihkeles tjåanghkoeh jaepesne #muvhte<prn><ind><attr> staaretjïeltigujmie sijjesne staaresaemiej tsiehkie soptsestallesåvva jïh #dåeriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Sámediggeráđđi háliida namuhit ahte mánáidgárdi, giella ja sámegiel oahpahus leat fáttat mat erenoamážit galget leat guovddážis dáin čoahkkimiin.
Saemiedigkieraerie sæjhta moenedh ahte maanagïerte, gïele jïh saemiengïeleh ööhpehtimmie leah *fáttat mah joekoenlaakan edtjieh #voernges<adj><sg><ine> daejnie tjåanghkojne.
Sámediggi háliida deattuhit ahte maiddái eará fáttát nugo sámi deaivvadanbáikkit leat dehálaš áššit mat maid galget čuovvoluvvot.
Saemiedigkie sæjhta tjïelkestehtedh ahte aaj jeatjah aamhtesh goh saemien gaavnedimmiesijjieh leah vihkeles aamhtesh mah aaj edtjieh #dåeriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>.
Dákkár čoahkkimiid bokte áigu sámediggeráđđi leat mielde váikkuheame vai gávpotsámit bisuhit iežaset fálaldagaid ja bálvalusaid ja ožžot ođđa doaimmaid áigái.
Dagkeres tjåanghkoej baaktoe sæjhta saemiedigkieraerie årrodh mietie dijpeminie vuj staaresaemieh tjöödtjestehtedh jïjtjsh faalenasside jïh dïenesjidie jïh åadtjoeh orre darjomi tïjjese.
Sámediggeráđđi maid šálloša go Romssa suohkan gesii ruovttoluotta iežas ohcama beassat mielde sámi hálddašanguvlui.
Saemiedigkieraerie maam gaatelassja goh Romsan tjïelte bååstede geesi jïjtjse ohtsemem bïesedh mietie saemien reeremedajvese.
Mii diehtit ahte stuorát suohkaniidda sáhttá leat hástalussan dat ahte searvat hálddašanguvlui dan dihte go dovdet ahte gáibádusat leat ilá stuorrát.
Mijjieh daejrebe ahte stoerebe tjïeltide maahta årrodh haestieminie dah ahte meatan reeremedajvese dan åvteste goh demtieh ahte krïevenassh ååpsen leah stoere.
Sámediggeráđđi lea dan dihte movttet go Ođasmahttin-, hálddašan- ja girkodepartemeanta dál vuoruha dárkkistit sámelága giellanjuolggadusaid geahččan dihte leago dárbu ođasmahttit daid.
Saemiedigkieraerie dan åvteste lea #feejjene<adj><sg><nom> goh Orrestehteme-, reereme- jïh gærhkoedepartemeente daelie prijoriterede vaaksjodh saemienlaakem gïelenjoelkedassi gïehtjedeminie åvteste lea daerpiesvoete dejtie orrestidh.
Mii čujuhit maiddái ráđi doaibmadieđáhussii.
Mijjieh aaj tjaatsestibie raerien darjomebïevnesasse.
Gažaldat 7, Áirras Aili Keskitalo, NSR:a sámediggejoavku
Gyhtjelasse 7, Saadthalmetje Aili Keskitalo, NSR:m saemiedigkiedåehkie
Ráđđehus lea dál ráhkadeamen ođđa minerálastrategiija.
Reerenasse daelie darjoeminie orre *minerálastrategiija.
Man ollu lea Sámediggeráđđi čuvvon minerálastrategiija ođasmahttima, dan ektui go Minerálaláhka ii leat álbmotrievttálaš standárdda siskkobealde?
#Mij<prn><itg><sg><acc><known> jeenje saemiedigkieraerie dåeriedamme *minerálastrategiija orrestehtemen, dan muhteste goh *Minerálaláhka ij leah *álbmotrievttálaš *standárdda sisnjelen?
Sámediggeráđi vástádus 7.gažaldahkii
Saemiedigkieraerien vaestiedasse 7.gyhtjelassese
Nugo ráđđi lea čilgen ráđi dieđáhusas Sámedikki dievasčoahkkimii guovvamánus 2012, de lei Ealáhus- ja gávpedepartemeanta bovden dan čoahkkimii mii lei Sámediggeráđi ja stáhtačálli Rikke Lind gaskka 4.1.2012 gos lei sáhka ráđđehusa barggu birra strategiijaiguin minerálaealáhusa várás.
Goh raerie boejhkelamme raerien bïevnesisnie Saemiedigkiem dïevestjåånghkese goevtesne 2012:n, dellie lij Jieleme- jïh bovredepartemeente bööreme dan tjåånghkese mij lij Saemiedigkieraerien jïh staatetjaelije Rikke Linden gaskemsh 4.1.2012 sijjesne lij håaleme reerenassen barkoen bïjre strategijigujmie mineraljielemen muhteste.
Sámediggeráđđi dovddahii dán čoahkkimis, ja geigejuvvon notáhtas, ahte go dan ođđa minerálalágas eai leat doahttaluvvon álgoálbmogiid olmmošvuoigatvuođa, de ii sáhttán Sámediggi miehtat láhkii, iige daid mearrádusaide mat leat dahkkojuvvon lága mielde, iige strategiijaide ja doaibmabijuide mat leat vuođđuduvvon daid seamma láhkarámmaide.
Saemiedigkieraerie daam damtehti tjåanghkosne, jïh gietskiedovveme *notáhtas, ahte goh dan orre *minerálalágas eah #ussjedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> aalkoeåålmegi åålmehreaktan, dellie ij maehtieh Saemiedigkie hååneske laakese, ij daj mieriedimmide mah dorjesovveme laaken mietie, ij strategijide jïh råajvarimmide mah tseegkesovveme daj seamma laakemieride.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 52. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 52. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Sámediggeráđđi deattuhii dattetge ahte leat rahpasat konsulteret strategiija doaibmabijuid birra minerálaealáhusa várás jos čielgasit dovddahuvvošii ahte minerálaláhka galgá rievdaduvvot nu ahte sámi kultuvra vuhtii váldojuvvo olles árbevirolaš sámi guovllus, ja go lea biddjojuvvon áigeplána dán bargui.
Saemiedigkieraerie darhkan tjïelkestehti ahte årrodh *rahpasat *konsulteret strategijen råajvarimmiej bïjre mineraljielemen muhteste jis tjïelkelaakan damtehtåvva ahte *minerálaláhka edtja nimhtie jarkestovvedh ahte saemien kultuvre vuehtieji ååktesåvva dïeve aerpiesïejhme saemien dajvesne, jïh goh bïejesovveme tïjjesoejkesje daan borkese.
Ealáhus- ja gávpedepartemeanta dovddahii čoahkkimis ođđajagimánus ahte áigu dan árvvoštallat.
Jieleme- jïh bovredepartemeente tjåanghkoem damtehti tsïengelisnie ahte sæjhta dam laejhtedh.
11.4.2012 lei ođđa čoahkkin Kárášjogas Sámediggeráđi ja stáhtačálli Rikke Lind gaskka.
11.4.2012 lij orre tjåanghkoe Karasjohkesne Saemiedigkieraerien jïh staatetjaelije Rikke Linden gaskemsh.
Ealáhus- ja gávpedepartemeanta ii buktán ođđa signálaid minerálalága rievdadusa birra, mii dagahii ahte čoahkkimis eai lean konsultašuvnnat strategiijaid birra.
Jieleme- jïh ij bovredepartemeente buektieh orre *signálaid *minerálalága jorkestimmien bïjre, mij darjoeji ahte tjåanghkosne eah leah konsultasjovnh strategiji bïjre.
Ságastallan lei ge de eanaš minerálalága áddema birra ja man deaŧalaš livččii dan rievdadit.
Soptsestalleme lij aaj dellie jeenjemes *minerálalága goerkesimmien bïjre jïh man vihkele lea dam jarkestidh.
Stáhtačálli Rikke Lind dovddahii ahte Sámediggi giđa mielde bovdejuvvo čoahkkimii stáhtaráđiin Trond Giskein ášši birra.
Staatetjaelije Rikke Lind damtehti ahte Saemiedigkie gïjren mietie tjåånghkese bööresåvva staateraerine Trond Giskine aamhtesen bïjre.
Gažaldat 8, Áirras Trond Are Anti, NSR/SÁB sámediggejoavku
Gyhtjelasse 8, Saadthalmetje Trond Are Anti, NSR:n/SÁB/SáB saemiedigkiedåehkie
Deanu čázadaga guolásteapmi
Deatnun *čázadaga gööleme
Deanu čázadaga guolástushálddahus, mii lea ođđa guovIlu hálddašeapmi Deanu čázadaga guolásteami várás ja ásahuvvon ođđa Gonagaslaš Res.
Jeanoem *čázadaga *guolástushálddahus, mij lea orre *guovIlu reereme Deatnun *čázadaga göölemen muhteste jïh tseegkesovvem orre *Gonagaslaš *Res.
vuođul 2011:s.
dïere 2011. jaepien.
Hálddahusa stivra lea dál evttohan rievdadit guolástannjuolggadusaid guovlluolbmuid luossabivddu várás.
Reeremen ståvroe daelie uvtedamme jarkestidh göölemenjoelkedasside dajvenalmetji loesevæjroen muhteste.
Go stivra dan dahká, de lea geatnegahtton ahte dálá njuolggadusat celkojit eret.
Goh ståvroe dam dorje, dellie #vïedteldihkie<adj><sg><nom> ahte daaletje njoelkedassh raejeste jyöhtoeh.
Njuolggadusaid maid dihto kommišuvdna Suoma ja Norgga gaskkas ráhkada ja doallá.
Njoelkedasside mejtie såemies kommisjovne Soemen jïh Nöörjen gaskesne dorje jïh #steeredh<vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Lea leamaš garra gi i vuot guovlluolbmuid ja olggobealeolbmuid (turisttaid) gaskkas mo guolástusdeaddu galgá juogaduvvot dán guoktá gaskkas.
Orreme gïrre *gi i. *vuot dajvenalmetji jïh *olggobealeolbmuid (*turisttaid) gasngese guktie *guolástusdeaddu edtja #joekedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> daan gööktesi gaskesne.
Diedusge bealušta Suomabeale eiseváldi láddelaš guolásteami, mii lea lassánan hirbmadit maŋimus jagiid.
*Diedusge vaarjele *Suomabeale #åejvieladtjh<n><sg><gen> laedtie göölemem, mij læssanamme *hirbmadit minngebe jaepiej.
Guovlluolbmot fas doalahit iežaset árbevirolaš bivddu leat deháleabbot go astoáigge bivdu.
Dajvenalmetjh viht utniehtieh jïjtjsh aerpiesïejhme væjroem årrodh vihkielåbpoelaakan goh *astoáigge væjroe.
Guovllu bivdooamasteaddjit leat mannan nu guhkás ahte gáibidan vuosttaš vuoigatvuođa guolásteapmái, mii lea ge váldosivvan dasa ahte guovllu hálddašeapmi lea ásahuvvon.
Dajven væjroe-eekijh mïnneme nimhtie gåhkese ahte krïevem voestes reaktam göölemasse, mij lea aaj åejviesjïekine dan ahte dajven reereme tseegkesovveme.
Sámediggi lei ovddit háve sin kommišuvdnalahtu bokte dorjon guovllu bivdiid, ja geavahan vearjun ILO-Konvenšuvdna nr.
Saemiedigkie #ovtetje<adj><comp><attr> saejrien daj kommisjovnelïhtsegen baaktoe dåårjeme dajven vijrijidie, jïh nuhtjem vaeknine #ILO-KONVENŠUVDNA<np><sg><nom> #nr<n><abbr><nom>
169 ahte Stáhtain lea geatnegasvuohta láhčat ovdamuni guovllu bivdoárbevieruide.
169 ahte Staati lea dïedte *láhčat aevhkien dajven væjroetradisjovnide.
Dál lea nugo namahin ođđa kommišuvdna ásahuvvomin Sámedikkit maiddái ožžot guktui bealde sin áirasiid dánge kommišuvdnii.
Daelie lea goh nommehts orre kommisjovne tseegkeminie Saemiedigkieh aaj åadtjoeh *guktui bieleste daj saadthalmetjidie daan kommisjovnese.
Mo dál áigu Norgga Sámediggi, ja diedusge maiddái Suomabeale Sámediggi láhttet kommvdna barggus ahte ovddidit sáme bivdoárbevieruid? Vai lea go nu ahte dát guokte Sámedikki eaba bures doarvái gulahala dán lágan bargguin, ja nu geanehuhttet sárni beroštumiid, ja nu vuot vuoitá stuorraservodat ja leat fárus duvdimin eret guovllu bivdiid sin guolástussadjiid alde? Dálhan lea dakkár dilli ahte 85 000 bivdodiimmu gullet geasis turistii, moadde duhát diimmu das jullot guovllu bivdiide.
Guktie daelie sæjhta Nöörjen Saemiedigkie, jïh *diedusge aaj *Suomabeale Saemiedigkie dåemiedidh *kommvdna barkosne ahte evtiedidh saemien væjroetradisjovnide? Vuj lea goh nimhtie ahte daate göökte Saemiedigkieh eakan hijvenlaakan nuekies gaskestallh daennie laakesne barkojne, jïh nimhtie *geanehuhttet *sárni ïedtjide, jïh nimhtie *vuot vitnie stoeresiebriedahke jïh leah mealtan raejeste nehkehteminie dajven vijriji daj *guolástussadjiid nelhtie? Daelie lea dagkeres tsiehkie ahte 85 000:m væjroetæjmah giesesne guvlieh *turistii, #måedtie<prn><ind><attr> *duhát tæjmah dennie #råatedh<vblex><iv><der_passs><vblex><iv><inf> dajven vijrijidie.
Mo Norgga beale Sámediggi áigu dán hástalusa dustet?
Guktie Nöörjen bieliem Saemiedigkie sæjhta daam haestemem dåastodh?
Sámediggeráđi vástádus 8.gažaldahkii
Saemiedigkieraerien vaestiedasse 8.gyhtjelassese
Sámediggeráđđi lea guhká háliidan ahte šiehtadallamat Suomain álggahuvvojit.
Saemiedigkieraerie guhkiem sïjhteme ahte raarahtallemh Soemine aelkiehtovvieh.
Dát gáibádus lea máŋgii bidjon ovdán.
Daate krïevenasse daamhtah byöjeme åvtenh.
Sámediggeráđđi lea ilus go šiehtadallamat dál leat duohtan bidjon.
Saemiedigkieraerie aavosne goh raarahtallemh daelie leah #saetnies<adj><ess> byöjeme.
Deanu čázádaga guolástanhálddahus lea ásahuvvon proseassa maŋŋá mas Deanujoga lávdegoddi, gos sámediggeráđis lei okta ovddasteaddji, čielggadii báikkálaš hálddašanorgána čázádahkii.
Deatnun *čázádaga göölemereereme tseegkesovveme prosessen mænngan mesnie Deanujohkan moenehtse, sijjesne saemiedigkieraeresne lij akte saadthalmetje, tjïelkedi voenges reeremeorgaanem *čázádahkii.
Dál galget báikkálaš olbmot ieža hálddašit čázádaga.
Daelie edtjieh voenges almetjh jïjtjh reeredh *čázádaga.
Bivdooamasteaddjin lea guovddáš posišuvdna hálddašeamis, dan seammás go maid eará báikkálaš olbmot leat mielde stivrras ja nu leat maid sin vuoigatvuođat vuhtii váldon maŋŋá go stággobivdin vuoigatvuođat lea čállon láhkaásahussii.
Væjroe-eekijinie lea voernges posisjovne reeremisnie, dan seamma tïjjen goh maam jeatjah voenges almetjh mietie ståvrosne leah jïh nimhtie aaj leah daj reaktah vuehtieji åokteme mænngan goh staavramaedtemen reaktah njoelkedassese tjååleme.
Deanu čázádaga guolástanhálddahus lea geatnegáhtton hálddašit mearriduvvon láhkarámmaid siskkobealde.
Deatnun *čázádaga göölemereereme #vïedteldihkie<adj><sg><nom> reeredh nænnoestovveme laakemieriej sisnjelen.
Dát mielddisbuktá maid dan ahte fertejit čuovvut daid šiehtadusaid mat gusket otná Suoma šiehttamuššii.
Daate aaj mealtan buakta dam ahte tjuerieh dåeriedidh dejtie latjkojde mah dijpieh *otná Soemen *šiehttamuššii.
Šiehtadallamat álggahuvvojit dán jagi, sihke Deanu čázádaga guolástanhálddahus ja Sámediggi leat mielde šiehtadallanlávdegottis.
Raarahtallemh aelkiehtovvieh daan jaepien, dovne Deatnun *čázádaga göölemereereme jïh Saemiedigkie årrodh mietie raarahtallememoenehtsisnie.
Sámediggeráđđi lea ovdalgihtii dán proseassas leamaš hui čielggas norgga eiseválddiide ahte mii oaivvildat ahte lea lunddolaš ahte suoma Sámedikkis maid berre leat rolla dáid šiehtadallamiin.
Saemiedigkieraerie åvtelhbodti daennie prosessesne orreme dan tjïelkes *norgga åejvieladtjide mijjieh jiehtebe ahte iemie ahte *suoma Saemiedigkesne aaj byöroe råållan årrodh daaj raarahtalleminie.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 53. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 53. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Sámediggeráđđi lea addán dieđuid suoma Sámediggái proseassa birra mii lea leamaš norgga bealde.
Saemiedigkieraerie daajrojde vadteme *suoma Saemiedægkan prosessen bïjre mij orreme *norgga bieleste.
Sámedikki rolla dáid šiehtadallamiin lea gozihit sámiid beroštumiid.
Saemiedigkien råålla daaj raarahtalleminie lea geehtedh saemiej ïedtjide.
Vuosttaš čoahkkin šiehtadallanlávdegottis norgga bealde lea miessemánu 2.
Voestes tjåanghkoen raarahtallememoenehtsisnie *norgga bieleste suehpeden lea 2.
ja 3.
jïh 3.
beaivvi.
biejjien.
Gažaldat 9, Áirras Silje Karine Muotka, NSR:a sámediggejoavku
Gyhtjelasse 9, Saadthalmetje Silje Karine Muotka, NSR:m saemiedigkiedåehkie
Jearaldat ovttasbargošiehtadusaid birra
Gyhtjelasse ektiebarkoelatjkoej bïjre
Sámediggi lea ovdal dahkan ovttasbargošiehtadusaid sierra almmolaš instánssaiguin nugo Viessobáŋkkuin ja Innovašuvdna Norggain – goappašagat leat dahkkojuvvon dainna ulbmilin ahte ovddidit oktasaš áddejumi ja gávdnan dihte gokko ovttasbargat ja mii ovddida instánssaid doaimma sámi guovlluin nu ahte dat dávistivččii sámiid vuoigatvuođaide ja dárbbuide? Man muttus lea bargu dáiguin ovttasbargošiehtadusaiguin, ja makkár konkrehta áŋgiruššamiid ja doaibmabijuid leat ovttasbargooasálaččat vuoruhan šiehtadusaid čuovvoleami oassin?
Saemiedigkie lea aarebi dorjeme ektiebarkoelatjkojde sjïere byjjes *instánssaiguin goh Gåetiebaanghkine jïh *Innovašuvdna Nöörjine – *goappašagat dejnie dorjesovveme ulmine ahte evtiedidh ektie goerkesen jïh gaavneminie åvteste gogkoe laavenjostebe jïh mij evtede *instánssaid darjomem saemien dajvine nimhtie dïhte svååroe saemiej reaktide jïh daerpiesvoetide? Man tïjjesne lea barkoe daajgujmie ektiebarkoelatjkoejgujmie, jïh magkeres konkreete eadtjaldovvemidie jïh råajvarimmide leah *ovttasbargooasálaččat prijoriteradamme latjkoej dåeriedimmiem boelhkine?
Sámediggeráđi vástádus 9.gažaldahkii
Saemiedigkieraerien vaestiedasse 9.gyhtjelassese
Sámediggeráđi mielas leat ovttasbargošiehtadusat sierra ásahusaiguin ja organisašuvnnaiguin ávkkálaš gaskaoamit Sámedikki politihka ovddidahttimis.
Saemiedigkieraerien mïelesne leah ektiebarkoelatjkoeh sjïere institusjovnigujmie jïh organisasjovnigujmie aevhkies tsavtshvierhtieh Saemiedigkien politihken #evtiedidh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><der_nomact><n><sg><ine>.
Sámediggeráđđi áigu dađistaga árvvoštallat lea go dárbu ođđa ovttasbargošiehtadusaide ja vejolaččat loahpahit muhtun šiehtadusaid.
Saemiedigkieraerie sæjhta ånnetji laejhtedh lea goh daerpiesvoete orre ektiebarkoelatjkojde jïh *vejolaččat illedh muvhtide latjkojde.
Sámedikkis ii leat sierra ovttasbargošiehtadus Viessobáŋkkuin, muhto lea leamaš ovttasbargu earret eará sámi huksenvieruin, ja maiddái doallan konferánssaid ovttas Viessobáŋkkuin dán fáttá birra.
Saemiedigkien ij leah sjïere ektiebarkoelatjkoe Gåetiebaanghkine, mohte orreme ektiebarkoe gaskem jeatjah saemien tseegkemevuekine, jïh aaj konferaanside #steeredh<vblex><iv><prfprc> ektesne Gåetiebaanghkine daan aamhtesen bïjre.
Sámediggeráđi mielas ii leat dál dárbu dahkat sierra ovttasbargošiehtadusa Viessobáŋkkuin.
Saemiedigkieraerien mïelesne ij daelie leah daerpiesvoete darjodh sjïere ektiebarkoelatjkoem Gåetiebaanghkine.
Ovttasbargošiehtadus Innovašuvdna Norggain ii leat šat fámus, muhto galgá ođasmahttojuvvot dán jagi.
Ektiebarkoelatjkoe *Innovašuvdna Nöörjine ij vielie leah faamosne, mohte edtja orrestovvedh daan jaepien.
Ráđđi lea bargan guovtti dásis dainna ovttasbargošiehtadusain.
Raerie barkeme gööktene daltesisnie dejnie ektiebarkoelatjkojne.
Vuos lea ráđđi bargan Ealáhus- ja gávpedepartemeantta ektui dainna áigumušain ahte oainnusmahttit Sámedikki rolla ja ovttasbargošiehtadusa áigumuša boahtte Stuorradiggedieđáhusas Innovašuvdna Norgga ja SIVA birra.
Voestegh lea raerie barkeme Jieleme- jïh bovredepartemeenten muhteste dejnie aajkojne ahte *oainnusmahttit Saemiedigkien råållan jïh ektiebarkoelatjkoen aajkoen #Båetije<adj><sg><ine><attr> stoerredigkiebïevnesisnie *Innovašuvdna Nöörjen jïh SIVAN bïjre.
Nuppe dáfus lea Sámedikkis juo buorre ovttasbargu Innovašuvdna Norggain maid ráđđi árjjalaččat geahččala buoridit.
Mubpien dïete Saemiedigkesne joe buerie ektiebarkoe *Innovašuvdna Nöörjine mejtie raerie eadtjohkelaakan voejhkele bueriedidh.
Ovttasbargu erenoamážit ohcamiid oktavuođas main goappašat bealit leat oasálaččat lea bures ovddiduvvon.
#Laavenjostedh<vblex><iv><imp><p1><du> joekoenlaakan ohtsemi gaskesisnie mejnie gåabpegh bielieh leah *oasálaččat hijvenlaakan #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Sáhttit namuhit ahte Innovašuvdna Norga ja Sámedikki ealáhusjuogus deaivvadedje njukčamánus 2012 lonuhallat vásihusaid ja gelbbolašvuođa, maiddái oažžut buoret áddejumi Innovašuvdna Norggas daid hástalusaide ja strategiijaide mat leat sámi guovlluin.
Maehtebe moenedh ahte *Innovašuvdna Nöörje jïh Saemiedigkien jielemeseksjovne njoktjesne gaavnesjin 2012 #låtnodh<vblex><tv><der_alla><vblex><inf> dååjrehtsidie jïh maahtaldahkem, aaj buerebe goerkesem åadtjodh *Innovašuvdna Nöörjeste daj haestiemidie jïh strategijide mah leah saemien dajvine.
Gažaldat 10, Áirras Trond Are Anti, NSR/SÁB sámediggejoavku
Gyhtjelasse 10, Saadthalmetje Trond Are Anti, NSR:n/SÁB/SáB saemiedigkiedåehkie
Sámedikki doarjjaohcamiid meannudanáigi
Saemiedigkien dåarjoeohtsemi gïetedallemetïjje
Doarjjastivra loahpahuvvui earrát eará dáinna ákkain ahte oanidit doarjjaohcamiid meannudanáigi.
Dåarjoeståvroe bielelen jeatjeben illesovvi daejnie *ákkain ahte åeniedibie dåarjoeohtsemi gïetedallemetïjje.
Mearridanváldi sirdojuvvui ráđđái.
Nænnoestimmiereaktah raaran #juhtedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg>.
Meannuduvvojit doarjjaohcamat jođánabbot go loahpalaš mearridan váldi sirdojuvvui doarjjastivrras Ráđđái? Muhtin doarjjaohccit leat ožžon vástádusa Sámedikkis ohcamiid hárrái ahte ášši ii várra mearriduvvo ovdal go 3 rnánu sisa.
Gïetedallesuvvieh dåarjoeohtsemh radtjoesåbpoelaakan goh minngemes nænnoestamme stillemem dåarjoeståvroste #juhtedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> Raaran? #Muvhte<prn><ind><attr> dåarjoeohtsijh vaestiedassem åådtjeme Saemiedigkeste ohtsemi gaavhtan ahte ij aamhtese kaanne nænnosth aarebi goh 3:n *rnánu sïjse.
Oaivvilda go ráđđi ahte 3 mánu meannudeapmi lea jođanis meannudeaprni?
Jeahta goh raerie ahte 3:m askh gïetedalleme lea *jođanis *meannudeaprni?
Sámediggeráđi vástádus 10.gažaldahkii
Saemiedigkieraerien vaestiedasse 10.gyhtjelassese
Sámediggi lea geatnegahtton hálddahuslága § 11a vuođul sáddet gaskaboddosaš dieđu jus vurdojuvvo ahte áššemeannudan áigi lea guhkit go 1 mánu.
Saemiedigkie lea vïedteldihkie reeremelaaken § 11:n dïere seedtedh annjebodts daajroem jis vuartasåvva ahte *áššemeannudan tïjje guhkebe goh 1 askh.
Danin sáddejuvvo reive gos lea diehtu ahte áššemeannudan áigi vurdojuvvo leat 3 mánu, muhto čájehuvvo ahte áššemeannudan áigi dávjá lea oanehat.
Dannasinie seedtesåvva prievie sijjesne lea daajroe ahte *áššemeannudan tïjje vuartasåvva årrodh 3:n asken, mohte vuesiehtåvva ahte *áššemeannudan tïjje daamhtah åeniehkåbpoe.
Doarjjastivra meannudii áššiid čoahkkimiin, mat ledje sullii 4-6 háve jagis.
Dåarjoeståvroe aamhtesidie gïetedalli tjåanghkojne, mah lin medtie 4-6 saejrieh jaepesne.
Ráđđi meannuda áššiid dađistaga vahkkosaš čoahkkimiin
Raerie aamhtesidie gïetedalla ånnetji *vahkkosaš tjåanghkojne
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 54. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 54. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Gažaldat 11, Áirras Trond Are Anti, NSR/SÁB sámediggejoavku
Gyhtjelasse 11, Saadthalmetje Trond Are Anti, NSR:n/SÁB/SáB saemiedigkiedåehkie
Báhčaveaivuotna billistuvvo mirkobázahusaid luoitima geažil
Báhčaveaivuotna beajstasåvva daalhkesebeetsuvi biestemen dïete
Nationála luondduluossavuotna, Báhčaveaivuotna billistuvvo go Mátta Várjjaga ruvkkit luitet dohko bázahusaid main leat mirkkot.
Nasjonaale *luondduluossavuotna, Báhčaveaivuotna beajstasåvva goh *Mátta Várjjaten *ruvkkit dahkoe biestieh beetsuvidie mejnie leah daalhkesh.
Dát áššečuolbma lea ovddiduvvon ođđa áššin ja váldojuvvon ovdan gažaldahkan ráđđái Sámedikki dievasčoahkkimis.
Daate aamhtesetjoelme #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> orre aamhtesinie jïh fraamme ååktesovveme gyhtjelassine raaran Saemiedigkien dïevestjåanghkosne.
Maid lea Sámediggeráđđi bargan bissehit dan ahte nationála luondduluossavuotna, Báhčaveaivuotna ii billistuvvošii mirkobázahusaid geažil maid Mátta Várjjaga ruvkedoaibma luoitá?
Maam saemiedigkieraerie barkeme #tjöödtjestehtedh<vblex><iv><inf> dam ahte nasjonaale *luondduluossavuotna, ij Báhčaveaivuotna daalhkesebeetsuvi dïete beajstasåvva maam *Mátta Várjjatem *ruvkedoaibma beasta?
Sámediggeráđi vástádus 11.gažaldahkii
Saemiedigkieraerien vaestiedasse 11.gyhtjelassese
Mátta-Várjjaga ruvkkiin - Sydvaranger Gruve AS lea lohpi doaibmat nuoskkidanlága mielde go Dálkkádatja nuoskkidandirektoráhta lea addán dasa lobi 23.04.2008.
*Mátta-Várjjatem *ruvkkiin - Sydvaranger *Gruve AS/as lea luhpie juhtedh deerjemelaaken mietie goh *Dálkkádatja deerjemedirektoraate/deerjemedirektovraate dan vadteme luhpiem 23.04.2008.
Lohpi guoská bázahusaid rádjamii sirrenproseassas Girkonjárggas mearrarádjui Báhčaveaivuonas mii lea Sydvaranger ASA, mii heaittihuvvui 1996:s, ovddeš mearrarádju.
Luhpie dæjpa beetsuvi öörnemasse *sirrenproseassas Girkonjárgesne mearoeraajese Báhčaveaivuotnesne mij lea Sydvaranger ASA/Asa, mij illesovvi 1996. jaepien, ovtetje mearoeraaja.
Fitnodagas lea lohpi rádjat gitta 4 miljon tonna ruvkebázahusaid ja gitta 35 tonna čohkkenávdnasiid meara bodnái jahkái.
Sïelten lea luhpie öörnedh öövre 4 millijovne *tonna *ruvkebázahusaid jïh öövre 35 *tonna seeptjemematerijelli mearoen *bodnái jaapan.
Lohpi lea addojuvvon dan vuođul ahte buvttadit gitta 3 miljon tonna ruovdemálbmadivttástusa jahkásaččat.
Luhpie vadtasovveme dan dïere ahte darjoeh öövre 3 millijovne *tonna *ruovdemálbmadivttástusa fïerhten jaepien.
Áššis 28/10: Sámediggeráđi doaibmadieđáhus 28.9.2010 čilgejuvvui mo Sámediggeráđđi lea čuovvolan áššiid mat leat dieđihuvvon dievasčoahkkimis áššis 18/10: Evttohus 1: Mátta Várjjaga ruvkkiid mirkoluoitin Báhčaveaivutnii.
Aamhtesisnie 28/10: Saemiedigkieraerieh darjomebïevnese 28.9.2010 guktie #boejhkelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> Saemiedigkieraerie aamhtesidie dåeriedamme mah dïevestjåanghkosne #bïeljelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> aamhtesisnie 18:n/10:n: Uvtelasse 1: *Mátta #Várjjat<np><top><pl><nom> *ruvkkiid daalhkesebiesteme Báhčaveaivuotnese.
Maŋŋá lea Sydvaranger Gruve AS ožžon 1.11.2010 lobi Dálkkádat- ja nuoskkidandirektoráhtas nuoskkidanlága mielde geavahit gaskaboddosaččat dan nággovuloš čohkkenávdnasa Magnafloc 1707.
Mænngan lea Sydvarangeren *Gruve AS:m/as:m 1.11.2010:m åådtjeme luhpieh *Dálkkádat- jïh deerjemedirektoraateste/deerjemedirektovraateste deerjemelaaken mietie annjebodts nuhtjedh dam *nággovuloš seeptjemematerijellem *Magnafloc 1707.
Lohpi guoskkai dassážii go fitnodaga ohcan áigái ráddjejuvvon lobi ektui gitta 18 mánnui meannuduvvui gárvvisin.
Luhpie gosk dïjpi goh sïelten ohtseminie tïjjese geehtestovveme luhpien muhteste öövre #18<num><arab><sg><ill><attr> askese gïetedallesovvi #gaervies<adj><ess>.
Lohpi addojuvvui ovdal gulaskuddama, danne go Dálkkádat- ja nuoskkidandirektoráhta oaivvildii ahte ledje hui nana servodatlaš beroštumit maid geažil lei hoahppu addit lobi bargosajiid sihkkarastima dihte báikkálaččat ja guovlulaččat.
Luhpie aarebi vadtasovvi *gulaskuddama, dannasinie goh *Dálkkádat- jïh deerjemedirektoraate/deerjemedirektovraate jeehti ahte lin dan nænnoes *servodatlaš ïedtjh mej dïete lij *hoahppu vedtedh luhpiem barkoesijjiej gorredimmien åvteste byjreskisnie jïh regionaalelaakan.
Ja go luoitimiin gáržžiduvvon áigodagas eai leat dakkár biraslaš váikkuhusat main livččii mearkkašupmi Báhčaveaivutnii.
Jïh goh biestieminie #gaertjiedidh<vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc> boelhkesne eah leah dagkeres *biraslaš dïedth mejnie lea mïerhkesjimmie Báhčaveaivuotnese.
11.11.2011 sáddii Dálkkádat- ja nuoskkidandirektoráhta ohcama gulaskuddamii.
11.11.2011 seedti *Dálkkádat- jïh deerjemedirektoraaten/deerjemedirektovraaten ohtsemem *gulaskuddamii.
Dalle válljii Sámediggi gelbbolašvuođa ja kapasitehta ákkaid vuođul ahte ii vástit gulaskuddamii danne go ohcan lei áigái ráddjejuvvon.
Joem veelji Saemiedigkie maahtaldahken jïh kapasiteeten *ákkaid dïere ahte ij vaestedh *gulaskuddamii dannasinie goh ohtseme tïjjese geehtestovveme.
Jurdda lei vuordit dassážii go vejolaš bissovaš ohcan boahtá.
Åssjalommes lij vuertedh gosk goh kaanne vihties ohtseme båata.
Dálkkádat- ja nuoskkidandirektoráhta lei 9.7.2010 beaiváduvvon reivves Sámediggái deattuhan ahte jos buvttadeapmi lassána ja dárbbašuvvo ain luoitinlohpi, de gáibida dat váikkuhanguorahallama plána- ja huksenlága mielde.
*Dálkkádat- jïh deerjemedirektoraate/deerjemedirektovraate lij 9.7.2010 *beaiváduvvon prievesne Saemiedægkan tjïelkestahteme ahte jis darjome læssene jïh annje #daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> biestemeluhpie, dellie kreava dah dïedtegoerehtallemem soejkesje- jïh tseegkemelaaken mietie.
Váikkuhanguorahallama ulbmilin lea sihkkarastit ahte biras ja servodat vuhtii váldojuvvojit dalle go plánat dahje doaibmabijut ráhkkanahttojuvvojit.
Dijpemegoerehtallemen ulmine lea gorredidh ahte byjrese jïh siebriedahke vuehtieji joem ååktesuvvieh goh soejkesjh jallh råajvarimmieh båårestuvvieh.
6.4.2011 rievdadii Dálkkádat- ja nuoskkidandirektoráhta luoitinlobi guoskat maiddái čohkkenkjemikaliija Magnafloc 1707 geavaheapmái.
6.4.2011 jarkesti *Dálkkádat- jïh deerjemedirektoraaten/deerjemedirektovraaten biestemeluhpiem dïjpedh aaj *čohkkenkjemikaliija *Magnafloc #1707<num><arab><sg><ill><attr> provhkese.
Čohkkenávdnasiid hivvodatrámma siskkobealde 35 tonna/jahkái lea Dálkkádat- ja nuoskkidandirektoráhta addán lobi geavahit Magnafloc 1707, mii gusto miessemánu 1.
Seeptjemematerijelli veahkamierien sisnjelen #35<num><arab><sg><ill><attr> *tonna/jaapan lea *Dálkkádat- jïh deerjemedirektoraatem/deerjemedirektovraatem vadteme luhpien nuhtjieh *Magnafloc 1707, mij suehpeden dovve 1.
beaivái 2012.
beajjan 2012.
Ággan lei seamma go ovdal ahte ovdamunit doibmii ja servodahkii leat stuorát go vejolaš biraslaš váikkuhusat.
*Ággan seamma lij goh aarebi ahte aevhkieh darjoemasse jïh siebriedahkese stoerebe goh gåarede *biraslaš dïedth.
Dálkkádat- ja nuoskkidandirektoráhta árvvoštalai dasto ahte nationála luossavuonaid suodjalanmearrádus ii hehtte addimis lobi doibmii danne go das ii leat sáhka heahkka nuoskkidanváras.
*Dálkkádat- jïh deerjemedirektoraate/deerjemedirektovraate dehtie minngede laejhtieji ahte nasjonaale *luossavuonaid ij vaarjelimmiemieriedimmie hööpth vedtieminie luhpiem darjoemasse dannasinie goh dennie ij leah håaleme *heahkka deerjemevaahresne.
Dálkkádat- ja nuoskkidandirektoráhta čavgii eavttuid luoitinlobi rievdadeami oktavuođas.
*Dálkkádat- jïh deerjemedirektoraate/deerjemedirektovraate sneerri moenemetsiehkiej biestemeluhpien jorkestimmien gaskesisnie.
Ráju bearráigeahččamii dán guovllus leat biddjojuvvon čavgadeabbo gáibádusat, ja maiddái skálžžuid, reappáid ja guliid iskkadeapmái.
Raajan vuartasjæmman daennie dajvesne leah bïejesovveme *čavgadeabbo krïevenassh, jïh aaj skibliej, *reappáid jïh gueliej goerehtæmman.
Dasa lassin galgá fitnodat ođastit doapparmeannudanplána nu ahte das lea evttohus movt heaittihit, gozihit ja bearráigeahččat ráju.
Dan lissine edtja sïelte orrestidh *doapparmeannudanplána nimhtie ahte dennie lea uvtelasse guktie illedh, geehtedh jïh vuartasjidh raajam.
Sydvaranger Gruve AS muitala ahte áigot ohcat dábálaš luoitinlobi, ja áigumuša mielde sáddejuvvo dat Dálkkádat- ja nuoskkidandirektoráhtii giđđat 2012.
Sydvarangeren *Gruve AS/as bïeljele ahte sijhtieh ohtsedh sïejhme biestemeluhpiem, jïh aajkoen mietie seedtesåvva dïhte *Dálkkádat- jïh deerjemedirektoraatese/deerjemedirektovraatese gïjrege 2012.
Sámediggeráđđi áigu vuordit dassážii go bissovaš luoitinlohpeohcan ja guoskevaš váikkuhanguorahallan boahtá, ja de áigu dahkat oaivila ášši birra dalle go váikkuhanguorahallan, mii čuvge váttis gažaldagaid áššis boahtá.
Saemiedigkieraerie sæjhta gosk vuertedh goh vihties @luoitit<ex_vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>+luhpie<n><cmp_sgnom><cmp>+ohtseme<n><sg><gen> jïh sjyöhtehke dïedtegoerehtalleme båata, jïh dellie sæjhta aarvoem darjodh aamhtesen bïjre joem goh dïedtegoerehtallemen, mij goekin geerve gyhtjelassi aamhtesisnie båata.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 55. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 55. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Gažaldat 12, Áirras Trond Are Anti, NSR/SÁB sámediggejoavku
Gyhtjelasse 12, Saadthalmetje Trond Are Anti, NSR:n/SÁB/SáB saemiedigkiedåehkie
Sámi mátkkoštanplána
Saemien feelemesoejkesje
Maŋimuš sámi mátkkoštanplána lea jagi 2000 rájes.
Minngebe saemien feelemesoejkesje lea jaepien #2000<num><sem_year><sg><nom> raejeste.
NSR evttohii Sámedikkis juovlamánu 2008 ođđa áššin álggahit barggu ráhkadit ođđa olislaš sámi mátkkoštanplána.
NSR Saemiedigkesne uvtedi goeven 2008:n orre aamhtesinie aelkiehtidh barkoem darjodh orre *olislaš saemien feelemesoejkesjem.
Maid lea ráđđi bargan áššiin? Leago ráđis áigumuš ráhkadit ođđa ollislaš sámi mátkkoštanplána? Goas boahtá diedáhus mo sámi mátkkošteapmi doaibmá?
Maam lea raerie barkeme aamhtesinie? Raeresne aajkoe darjodh orre ellies saemien feelemesoejkesjem? Gåessie båata *diedáhus guktie saemien feeleme jåhta?
Sámediggi juolluda doarjaga sámi mátkkošteapmái.
Saemiedigkie dåarjoem laevehte saemien feelemasse.
Man láhkai kvalitehta sihkkarastá Sámediggi ahte lea sámi buytta man Sámediggi doarju?
Man vuakan kvaliteete gorrede Saemiedigkie ahte lea saemiem *buytta maam Saemiedigkie dåårje?
Sámediggeráđi vástádus 12.gažaldahkii
Saemiedigkieraerien vaestiedasse 12.gyhtjelassese
Sámediggi ráhkadii mátkeeallinplána 2000:s.
Saemiedigkie fealadimmienstujmiesoejkesjem darjoeji 2000. jaepien.
NSR jearrá áigu go ráđđi ráhkadit ođđa plána.
NSR gihtjie sïjhtije goh raerie orre soejkesjem darjodh.
Ráđđi lea ráhkada ealáhusdieđáhusa mas earret eará sámi mátkeeallin maiddái lea mielde.
Raerie lea dorje jielemebïevnesem mesnie gaskem jeatjah saemien fealadimmiestujmie aaj mietie lea.
Mátkeeallinovddideami strategiijat bohtet ovdan jahkásaš bušeahtain.
Fealadimmienstujmieevtiedimmien strategijh fraamme båetieh jaapetje budsjehtijste.
Danne ii oainne ráđđi dárbbu sierra mátkeeallinplánii.
Dannasinie ij vuejnieh raerie daerpiesvoetem sjïere fealadimmienstujmiesoejkesjasse.
Ráđis leat plánat álggahit golmmajagáš prošeavtta man ulbmil lea bajidit sámi mátkeeallima doaimmaid.
Raeresne leah soejkesjh aelkiehtidh *golmmajagáš prosjeektem man ulmie lea bijjiedidh saemien fealadimmiestujmien darjoemidie.
Olahusjoavkun leat smávva mátkeeallinoassálastit ja oassálastit mat barget daiguin ovttas.
*Olahusjoavkun leah onne #fealadimmie<n><cmp_sggen><cmp>#stujmie<n><cmp_sgnom><cmp>#mealtan<adv><der_nomag><n> jïh mealtan mah #dïhte<prn><dem><pl><com> berkieh ektesne.
Mii bargat prošeavtta ollislaš ruhtademiin.
Mijjieh barkebe prosjeekten ellies beetnehdåarjojne.
Mii guoská sámi mátkeeallinohcamiid kvalitehtasihkkarastimii, de dat dahkkojuvvo áššis áššái.
Mij dæjpa saemien fealadimmienstujmieohtsemi kvaliteetegorredæmman, dellie dïhte aamhtesisnie dorjesåvva aamhtesasse.
Sámediggi ruhtada sámi mátkeeallindoaibmabijuid lotnolasealáhusaid ja sámi mátkeeallima árvoháhkanprográmma bokte.
Saemiedigkie laevehte saemien fealadimmienstujmieråajvarimmide *lotnolasealáhusaid jïh saemien fealadimmiestujmien aarvoeskååffemeprogrammen baaktoe.
Ráđđi árvvoštallá sihke prošeavtta sámi sisdoalu ja fágalaš ja ekonomalaš návccat čađahit prošeavtta.
Raerie laajhta dovne prosjeektem saemien sisvegen jïh faageles jïh ekonomeles faamoeh prosjeektem tjïrrehtieh.
Dat dáhpáhuvvá gulahaladettiin juohke ohcciin.
Dïhte gaskestalleminie sjugniehtåvva #fïerhte<prn><ind><attr> ohtsijinie.
Plánejuvvon mátkeealliprošeakta galgá čalmmustahttit sámi mátkeeallima kvalitehtasihkkarastima.
#Soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> fealadimmiedyjreprosjeekte/fealadimmiedyreprosjeekte edtja tjelmiestehtedh saemien fealadimmiestujmien kvaliteetegorredimmiem.
Gažaldat 13, Áirras Trond Are Anti, NSR/SÁB sámediggejoavku
Gyhtjelasse 13, Saadthalmetje Trond Are Anti, NSR:n/SÁB/SáB saemiedigkiedåehkie
Sihkkarastit sámegiela
Gorredidie saemiengïelem
Jos sámegiela galgá seailut, de ferte giella geavahuvvo ja ahte giellaguođđit ahtanuššet.
Jis saemiengïelem edtja stååresjidh, dellie tjuara gïele nuhtjesåvva jïh ahte gïelelaehpijh *ahtanuššet.
Giellaguođđit galget sihke fievrridit sámegiela gealbbu boahtte bulvii ja dikut sámegiela diedalaččat.
Gïelelaehpijh edtjieh dovne foeresjidh saemiengïelem *gealbbu #båetije<adj><sg><ill> boelvese jïh *dikut saemiengïelen *diedalaččat.
Otne lea dilli ahte stuorra oassi gillaguoddiin mannet fargga ealáhahkii.
Daenbiejjien lea tsiehkie ahte stoere boelhke *gillaguoddiin rætnoe minnieh gåatoemasse.
Oaidná go ráđđi dehálažžan sihkkarastit ja ovddidit sámegielaguddiid? Makkár strategiija lea ráđis sihkkarastit ja rekruteret sáme giellaguddiid fágalaččat? Dás lea sáhka rekruteret giellaguddiid loktet formálalaš sámegiela gealbbu mastergráda ja doavttergráda dássái.
Vuajna goh raerie vihkielinie gorredæjjah jïh evtiedidh saemiengïelenguedtiejidie? Magkeres strategije raeresne gorredidh jïh *rekruteret saemien gïeleguedtiejidie faageleslaakan? Daelie lea håaleme *rekruteret gïeleguedtiji lutnjedh byjjes saemiengïelem *gealbbu *mastergráda jïh dåakteremierien daltesasse.
Sámediggeráđi vástádus 13.gažaldahkii
Saemiedigkieraerien vaestiedasse 13.gyhtjelassese
Jos sámegiela galgá seailut, de ferte giella geavahuvvo ja ahte giellaguođđit ahtanuššet.
Jis saemiengïelem edtja stååresjidh, dellie tjuara gïele nuhtjesåvva jïh ahte gïelelaehpijh *ahtanuššet.
Giellaguođđit galget sihke fievrridit sámegiela gealbbu boahtte bulvii ja dikšut sámegiela dieđalaččat.
Gïelelaehpijh edtjieh dovne foeresjidh saemiengïelem *gealbbu #båetije<adj><sg><ill> boelvese jïh skïemtjesåjhterh saemiengïelen #daajroe<n><der_laakan><adv>.
Otne lea dilli ahte stuorra oassi giellaguoddiin mannet fargga ealáhahkii.
Daenbiejjien lea tsiehkie ahte stoere boelhke gïeleguedtiejinie rætnoe minnieh gåatoemasse.
Oaidná go ráđđi dehálažžan sihkkarastit ja ovddidit sámegielaguddiid? Makkár strategiija lea ráđis sihkkarastit ja rekruteret sáme giellaguddiid fágalaččat? Dás lea sáhka rekruteret giellaguddiid loktet formálalaš sámegiela gealbbu mastergráda ja doavttergráda dássái.
Vuajna goh raerie vihkielinie gorredæjjah jïh evtiedidh saemiengïelenguedtiejidie? Magkeres strategije raeresne gorredidh jïh *rekruteret saemien gïeleguedtiejidie faageleslaakan? Daelie lea håaleme *rekruteret gïeleguedtiji lutnjedh byjjes saemiengïelem *gealbbu *mastergráda jïh dåakteremierien daltesasse.
Sámediggeráđi bajimus ulbmil lea ahte sámi álbmogis leat máhttu, gelbbolašvuohta ja gálggat mat gáibiduvvojit dasa ahte ovddidit sámi servodagaid.
Saemiedigkieraerien bijjemes ulmie lea ahte saemien aalmogen årrodh maahtoe, maahtaldahke jïh edtjh mah dan krïevesuvvieh ahte evtiedidh saemien siebriedahkide.
Viidáseappot dadjá ráđđi ahte sámi álbmogis lea duohta vuoigatvuohta kvalitatiiva oahpaheapmái sámegielas ja sámegillii ja oasseulbmilin lea ahte alit oahppu ja duktan fuolaha sámi perspektiivva.
Vijriehkåbpoe jeahta raerie ahte saemien aalmogen lea saetnies reakta *kvalitatiiva ööhpehtæmman saemiengïelesne jïh saemiengïelese jïh boelhkeulmine lea ahte jollebe learoe jïh *duktan håksa saemien perspektijvem.
Rekrutteret eanet sámi fágaolbmuid ja eanet olbmuid geat hállet sámegiela, lea eahpitkeahttá deaŧalaš bargun Sámediggeráđđái.
Dåårrehtibie jeenje saemien faagealmetjidie jïh jeenje almetjidie gïeh saemiengïelem håelieh, #geakasjidh<vblex><tv><vabess> lea vihkeles barkojne Saemiedigkieraaran.
Stipeandaortnegat ja árjjalaš váikkuhangaskaoapmegeavaheapmi leat dat strategiijat mat ráđis leat earret eará dasa ahte oažžut eanebuid váldit alit oahpu sámegielas.
Stipendeöörnegh jïh eadtjohke dïedtetsavtshvierhtiepråvhkoe leah dah strategijh mah raeresne gaskem jeatjah leah dan ahte åadtjobe jeenjide ååktedh jollebe learoem saemiengïelesne.
Sámediggeráđis lea maid dat strategiija ahte váikkuhit oahppoásahusaid main lea bajimus ovddasvástádus dan golmma sámegielas, fállet sámegieloahpuid (davvi-, julev- ja lullisámegielas).
Saemiedigkieraerien aaj lea dïhte strategije ahte dijpedh learoeinstitusjovnide mejnie lea bijjemes dïedte dennie golmene saemiengïelesne, faelieh saemienööhpehtimmide (noerhte-, luvlie- jïh åarjelsaemiengïelesne).
Sámediggeráđđi bargá ovttas oahppo ásahusaiguin vai oppa áiggi galget eanebut oažžut alit oahpu sámegielain.
Saemiedigkieraerie ektesne barka *oahppo institusjovnigujmie vuj #abpe<prn><ind> tïjjen edtjieh jeenjelaakan åadtjodh jollebe learoem saemiengïeline.
Sámediggeráđđi bargá maiddái eiseválddiid ektui vai nationála politihkka fuolaha sámi perspektiivva sihke mánáidgárddis, vuođđooahpahusas ja alit oahpus ja dutkamis.
Saemiedigkieraerie aaj barka åejvieladtji muhteste vuj nasjonaale politihke håksa saemien perspektijvem dovne maanagïertesne, maadthööhpehtimmesne jïh jollebe learosne jïh dotkemisnie.
Eahpitkeahttá ferte bargat eanet eiseválddiid ektui vai oažžut eanet ruđaid várrejuvvot master- ja doavttergrádaoahpuide.
#Geakasjidh<vblex><tv><vabess> tjuara barkedh jeenje åejvieladtji muhteste vuj åadtjodh jeenje beetnegidie bïedtesovvedh *master- jïh dåakteremierielearojde.
Sámediggeráđđi lea dál álggahan sierra gielladieđáhusa ja áigu go dat lea gárvvis, čujuhit eanet doaibmabijuid sámegielaid gáhttema ja ovddideami várás.
Saemiedigkieraerie daelie aelkiehtamme sjïere gïelebïevnesem jïh sæjhta goh dïhte gaervies, tjaatsestidh jeenje råajvarimmiej saemiengïeli vaarjelimmien jïh evtiedimmien muhteste.
Gažaldat 14, Áirras Trond Are Anti, NSR/SÁB sámediggejoavku
Gyhtjelasse 14, Saadthalmetje Trond Are Anti, NSR:n/SÁB/SáB saemiedigkiedåehkie
Sihkkarastit sámi ohppiid geain lea vuoigatvuohta erenoamáš oahpahussii
Gorredidie saemien learoehkidie giej lea reakta sjïere ööhpehtæmman
Sámi ohppiin geain lea vuoigatvuohta erenoamáš oahpahussii ii leat seamma fálaldat go dáža ohppiin.
Saemien learohki giej lea reakta sjïere ööhpehtæmman ij leah seamma faalenasse goh daaroen learoehkinie.
Lassin ahte váillot dábálaš oahpponeavvut máhttoloktema mielde, de leat fuonit erenoamášoahpahusa neavvu- ja sámi erenoamášpedagoga fálaldat.
Lissine ahte fååtesh sïejhme learoevierhtieh maahtoelutnjemen mietie, dellie leah geervebe sjïereööhpehtimmien dïrrege- jïh saemien sjïerepedagåågen faalenasse.
Dáid ohppiide lea duppal noađđi.
Daaj learoehkidie lea *duppal maajsoe.
Oaidná go ráđđi dán áššiin dehálažžan? Makkár strategiija oaidná ráđđi hástalussii? Makkár doaibmabijuid oaidná ráđđi rekruteret eanet erenoamáš pedagogaid ja buyttadit eanet erenoamáš pedagogalaš neavvuid?
Vuajna goh raerie daennie aamhtesinie vihkielinie? Magkeres strategije vuajna raerie haestiemasse? Magkeres råajvarimmiej vuajna raerie *rekruteret jeenje sjïere pedagåågide jïh *buyttadit jeenje sjïere pedagogeles dïrregidie?
Sámediggeráđi vástádus 14.gažaldahkii
Saemiedigkieraerien vaestiedasse 14.gyhtjelassese
Oahpahuslága mielde leat sámi mánáin seamma rievttit go dáža mánáin oažžut erenoamášpedagogalaš oahpahusa.
Ööhpehtimmielaaken mietie leah saemien maanaj seamma reaktoeh goh daaroen maanine åadtjodh sjïerepedagogeles ööhpehtimmiem.
Lea skuvlaeaiggáda čielga ovddasvástádus láhčit dili nu ahte buot oahppit ožžot heivehuvvon oahpahusa.
Lea skuvleaajhteren tjïelke dïedte laetjedh tsiehkiem nimhtie ahte gaajhkh learohkh åadtjoeh sjïehtelovveme ööhpehtimmiem.
Sámediggi lea bargan ásahit SEAD – Sámi earenomáš pedagogalaš doarjalus/ Samisk spesialpedagogisk støtte, mii leat riikkaviidosaš doarjalus.
Saemiedigkie barkeme tseegkedh *SEAD – Saepmien sjïere pedagogeles *doarjalus/ #Samisk<np><attr> *spesialpedagogisk *støtte, mijjieh libie *riikkaviidosaš *doarjalus.
SEAD galget sin gelbbolašvuođain sihkkarastit sámi mánáid vai sii ožžot veahki sin duogáža ja giela dáfus, dan váste lea SEAD– Sámi earenomáš pedagogalaš doarjalus/ Samisk spesialpedagogisk støtte huksejuvvon.
*SEAD edtjih daj maahtaldahkine gorredidh saemien maanide vuj dah viehkiem åadtjoeh daj duekien jïh gïelen dïete, dan lea *SEAD– Saepmien sjïere pedagogeles *doarjalus/ #Samisk<np><attr> *spesialpedagogisk *støtte bigkesovvem.
SEAD galga leat gáskáldas/bindeledd eará gelbbolašvuođaorgánaide miehta riikka.
*SEAD edtja årrodh *gáskáldas/*bindeledd jeatjah maahtaldahkenorgaanide hååneske rïjhken.
Sámediggi maid lea bargan ásahit Sámi Lohkanguovddáša bistevaš orgánan.
Saemiedigkie aaj barkeme tseegkedh Saepmien *Lohkanguovddáša vihties orgaanine.
Sámedikkis lea leamašan maid stipeandda ordnet, mii guoská alit ohppui erenomašpedagogihkas.
Saemiedigkesne orreme maam stipeenden veesmedh, mij jollebe lyörese dæjpa sjïerepedagogihkesne.
Leat stuora dárbbut iešguđet surggiin, ja danne lea Sámediggi vuoruhan dál doarjut eará surgiid alit oahpahusas.
Leah stoere daerpiesvoeth #fïereguhte<prn><ind><attr> suerkine, jïh dannasinie lea Saemiedigkie daelie prijoriteradamme dåarjodh jeatjah *surgiid jollebe ööhpehtimmesne.
Sámediggi lea maid mielde veahkeheamen doarjagiid bokte ovddidit sámi erenomážit heivehuvvon oahpponeavvu buvttadeami sámegilli vai fága olbmuin geat barget sámi mánáiguin leat dohkálaš, heivehuvvon reaiddut ja veahkkeneavvut sámegillii.
Saemiedigkie aaj mietie viehkehteminie dåarjoej baaktoe evtiedidh saemien *erenomážit sjïehtelovveme learoevierhtien darjomem saemienbyjje vuj faagen almetji gïeh berkieh saemien maanajgujmie årrodh *dohkálaš, sjïehtelovveme dïrregh jïh viehkievierhtieh saemiengïelese.
Juohke jagi vuoruhuvvojit erenomážit heivehuvvon oahpponeavvut, dieđihuvvon individuála dárbbuid vuođul.
#Fïerhte<prn><ind><attr> jaepien #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> *erenomážit sjïehtelovveme learoevierhtieh, #bïeljelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> individuelle daerpiesvoeti dïere.
Oahpponeavvut dáidá geain lea oaidnin,gullan,- matematihka,- lohkan ja čállinváttisvuođat ja kárten,- ja bagadanávdnasat.
Learoevierhtieh giej sååjhtoe lea vuejneme,govleme,- matematihkem,- lohkeme jïh tjaelemedåeriesmoerh jïh goerehtalleme,- jïh buerkiestimmiematerijellh.
2006 rájes otná rádjai leat, Máhttoloktema mielde buvttaduvvon oktiibuot 92 iešguđetlágan erenomážit heivehuvvon oahpponeavvut.
2006:n raejeste *otná raajan leah, Maahtoelutnjemen mietie dorjesovveme *oktiibuot 92 ovmessien *erenomážit sjïehtelovveme learoevierhtieh.
Leat maid prošeavttat mat leat ain bárggu vuolde ja eai lea vel gárvánan.
aaj Leah prosjeekth mah annje leah *bárggu nuelesne jïh eah annje lea *gárvánan.
III Jienasteapmi
I-II/II-I/III Gïelevedteme
39 áirasis ledje 34 čoahkis.
39 saadthalmetjen lin 34 *čoahkis.
Dán áššis ii jienastuvvon.
Daennie aamhtesisnie ij #gïelem vedtedh<vblex><iv><conneg>.
IV Beavdegirjelasáhusat
I-V/IV Buertiegærjalissieh
Dán áššis ii ovddiduvvon beavdegirjelasáhus.
Daennie aamhtesisnie ij evtedh buertiegærjalissie.
V Sáhkavuorrolistu ja replihkat
#V<n><abbr><sg><gen> Lahtestimmielæstoe jïh lahtesh
Sáhkavuorru Replihkka 1 Ann-Mari Thomassen Ellinor Marita Jåma Ann-Mari Thomassen Jarle Jonassen Ellinor Marita Jåma
Lahtestimmie Lahtese 1 Ann-Marih Thomassen Ellinor Marita Jåma Ann-Marien Thomassen Jarle Jonassen Ellinor Marita Jåma
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 57. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 57. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
2 Nanna Thomassen Láilá Susanne Vars Nanna Thomassen Láilá Susanne Vars 3 Per Andersen Bæhr Láilá Susanne Vars Per Andersen Bæhr Láilá Susanne Vars 4 Anders Somby jr.
2 Nanna Thomassen Láilá Susanne Vars Nanna Thomassen Láilá Susanne Vars 3 Per Andersen Bæhr Láilá Susanne Vars Per Andersen Bæhr Láilá Susanne Vars 4 Anders Somby #jr<n><abbr><nom>
Egil Olli Anders Somby jr.
Egil Olli Anders Sombyn #jr<n><abbr><gen>
Willy Ørnebakk Ann-Mari Thomassen Silje Karine Muotka Trond Are Anti Egil Olli Anders Somby jr.
Willy Ørnebakkem Ann-Marien Thomassen Silje Karine Muotka Trond Are Anti Egil Olli Anders Somby #jr<n><abbr><nom>
Ellinor Marita Jåma Anders Somby jr.
Ellinor Marita Jåma Anders Sombyn #jr<n><abbr><gen>
Ellinor Marita Jåma Geir Tommy Pedersen Vibeke Larsen Geir Tommy Pedersen Vibeke Larsen 7 Aili Keskitalo Marianne Balto Aili Keskitalo Marianne Balto 8 Trond Are Anti Marianne Balto Trond Are Anti Alf Isaksen Marianne Balto 9 Silje Karine Muotka Marianne Balto Silje Karine Muotka Sten Erling Jønsson Marianne Balto Trond Are Anti Vibeke Larsen Trond Are Anti Vibeke Larsen Trond Are Anti Vibeke Larsen Trond Are Anti Vibeke Larsen Trond Are Anti Marianne Balto Trond Are Anti Marianne Balto Trond Are Anti Láilá Susanne Vars Trond Are Anti
Ellinor Marita Jåma Geir Tommy Pedersen Vibeke Larsen Geir Tommy Pedersen Vibeke Larsen 7 Aili Keskitalo Marianne Balto Aili Keskitalo Marianne Balto 8 Trond Are Anti Marianne Balto Trond Are Anti Alf Isaksen Marianne Balto 9 Silje Karine Muotka Marianne Balto Silje Karine Muotka Sten Erling Jønsson Marianne Balto Trond Are Anti Vibeke Larsen Trond Are Anti Vibeke Larsen Trond Are Anti Vibeke Larsen Trond Are Anti Vibeke Larsen Trond Are Anti Marianne Balto Trond Are Anti Marianne Balto Trond Are Anti Láilá Susanne Vars Trond Are Anti
Láilá Susanne Vars Trond Are Anti Láilá Susanne Vars Trond Are Anti Láilá Susanne Vars Geir Tommy Pedersen, čoahkkinortnegii
Láilá Susanne Vars Trond Are Anti Láilá Susanne Vars Trond Are Anti Láilá Susanne Vars Geir Tommy Pedersen, tjåanghkoeöörnegasse
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 18.04.12 dii. 17.40.
Aamhtesen gïetedalleme illesovvi 18.04.12 ts. 17.40.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 59. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 59. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Vuođđogiella: dárogiella
Våaromegïele: daaroengïele
pseudo_tmx_data/SP-16-2012_sme2sma.tmx

File: pseudo_tmx_data/SP-16-2012_sme2sma.tmx

Ášši/Sak DC016/12
Aamhtese/*Sak *DC016/12
Ođđa áššiid dieđiheapmi
Orre aamhtesi bïeljelimmie
Arkiiva
Arkijve
Arkiiváššenr.
*Arkiiváššenr.
SF
SF/Sf
12/1792
12/1792
Ášši meannudeapmi álggahuvvui cuoŋománu 18.b. 2012 dii. 17.40.
Aamhtesen gïetedalleme voerhtjen aelkiehtovvi 18.b. 2012 ts. 17.40.
I Mildosat
I *Mildosat
NrBeaiviGeas/GeasaNamahus
*NRBeaiviGeas/*GeasaNamahus
17.04.2012Áirras Ann-Mari Thomassen, NSR:a sámediggejoavku Plánejuvvon geaidnu E 10 Evenášši ja Suortta gaskka sáhttá dagahit duođalaš váikkuhusaid boazodollui Gánásvuotna/Oarjjit-Iinnasullo orohagas 17.04.2012Áirras Ann-Mari Thomassen, NSR:a sámediggejoavku Ásahit foandda
*17.04.2012Áirras Ann-Marien Thomassen, NSR:m saemiedigkiedåehkie #Soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> geajnoe E./e. 10 Evenesen jïh Suortan gaskemsh maahta itjmies dïedtide darjodh båatsose *Gánásvuotna/Jillebe-Iinnasuolun sïjtesne *17.04.2012Áirras Ann-Marien Thomassenen, NSR:m saemiedigkiedåehkie fåantem Tseegkedh
17.04.2012Áirras Trond Are Anti NSR, NSR/SáB:a sámediggejoavku
*17.04.2012Áirras Trond Are Antijjen NSR:m, NSR/*SÁB:a. saemiedigkiedåehkie
Kvalitehtasihkkarastit sámi mánáid ja -ohppiid erenoamášpedagogalašoahpahusfálaldaga mánáidgárddis, vuođđoskuvllas ja joatkkaskuvllas 17.04.2012Áirasat Jørn Are Gaski ja Ida Marie Bransfjell, BB:a sámediggejoavku/Åarjel-saemiej Gïelh Dat go eanet sápmelaččat ásset gávpogiin ja čoahkkebáikkiin buktá hástalusaid
Kvaliteetegorredæjjah saemien maanaj jïh -learohki sjïerepedagogelesööhpehtimmiefaalenassen maanagïertesne, maadthskuvlesne jïh jåarhkeskuvlesne *17.04.2012Áirasat Jørn Are Gaski jïh Ida Marie Bransfjell, *BB:a. saemiedigkiedåehkie/#Åarjel<np><attr>-*saemiej *Gïelh Dah goh jeenje saemieh staarine jïh tjåahkesijjine veasoeh buakta haestiemidie
17.04.2012Áirras Rolf Johansen, NSR:a sámediggejoavku Sámi kulturmuitohálddašeami árvvoštallan
*17.04.2012Áirras Rolf Johansen, NSR:m saemiedigkiedåehkie Saepmien kultuvremojhtesereeremen vierhtiedimmie
17.04.2012Áirras Trond Are Anti NSR, NSR/SáB:a sámediggejoavku
*17.04.2012Áirras Trond Are Antijjen NSR:m, NSR/*SÁB:a. saemiedigkiedåehkie
Sámi TV-kánala ásaheapmi
Saemien #TV<n><acr><cmp_hyph><cmp>kanaalen tseegkeme
17.04.2012Áirras Aili Keskitalo, NSR:a sámediggejoavku Sámedikki Láhkaproposišuvnna 70 L(20112012)meannudeapmi 17.04.2012Áirras Jørn Are Gaski, BB:a sámediggejoavku Lullisámi arkiivvaid digitaliseren
*17.04.2012Áirras Aili Keskitalo, NSR:m saemiedigkiedåehkie Saemiedigkien Laakeproposisjovnen 70 #L<n><abbr><pl><nom>(20112012)gïetedalleme *17.04.2012Áirras Jørn Are Gaskijjen, *BB:a. saemiedigkiedåehkie Åarjelsaemien arkijvide *digitaliseren
17.04.2012Áirras Toril Bakken Kåven, Nordkalottfolket
*17.04.2012Áirras Toril Bakken Kåven, Nordkalottfolket
Riddoguolástanlávdegoddi – viidásat bargu
Gaedtiegöölememoenehtse – vijrebe barkoe
17.04.2012Ann-Mari Thomassen, NSRs sametingsgruppe Soahtegirdiid ”fremskutt” bása Evenášis – váikkuhusat sámi kultuvrii 17.04.2012Áirras Ida Marie Bransfjell, Åarjelsaemiej Gïelh Bioteknologiija – fáddán álgoálbmot konferánssa ráhkkaneapmái Álttás 2013:is
*17.04.2012Ann-Mari Thomassen, NSR:sne *sametingsgruppe Dåaroegirtiej ”*fremskutt” *bása Evenesesne – dïedth saemien kultuvrese *17.04.2012Áirras Ida Marie Bransfjell, *Åarjelsaemiej *Gïelh Bioteknologije – aamhtesinie aalkoeåålmegen konferaansen ryöjredæmman Áltesne 2013:sne
II Evttohusat
IJ Uvtelassh
Evttohus 1, áirras Ann-Mari Thomassen, NSR:a sámediggejoavku
Uvtelasse 1, saadthalmetje Ann-Marien Thomassen, NSR:m saemiedigkiedåehkie
Plánejuvvon geaidnu E 10 Evenášši ja Suortta gaskka sáhttá dagahit duođalaš váikkuhusaid boazodollui Gánásvuotna/Oarjjit-Iinnasullo orohagas
#Soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> geajnoe E./e. 10 Evenesen jïh Suortan gaskemsh maahta itjmies dïedtide darjodh båatsose *Gánásvuotna/Jillebe-Iinnasuolun sïjtesne
NSR sámediggejoavku čujuha plánejuvvon geidnui E 10 Evenášši ja Suortta gaskka man váldoulbmilin lea álkiduhttit johtaleami ja unnidit goluid maid guhkes gaskkat dagahit.
NSR saemiedigkiedåehkie tjaatseste #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> gyöjnese E./e. 10 Evenesen jïh Suortan gaskemsh man åejvietsiehkine lea *álkiduhttit *johtaleami jïh unniedibie maaksojde mejtie guhkies dajvh darjoeh.
Stáhta geaidnodoaimmahat lea ráhkadan Konseaptaválljenčielggadusa ja čujuha čielggadusas ahte stuorra areálat Evenášši, Dielddanuori ja Lodega gielddain leat meroštallojuvvon boazoguohtonguovlun, ja ahte guovlu Fiskfjord ja Gollevuonbađa gaskka lea deaŧalaš boazodoalu guohtonguovlun Gánásvuonas Lodegiin.
Staaten #geajnoe<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> dorjeme *Konseaptaválljenčielggadusa jïh boejhkehtassesne tjaatseste ahte stoere goelpeneståaroeh Evenesen, Dielddanuorrijjem jïh *Lodega tjïeltine #aerviedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> bovtsegåatomedajvine, jïh ahte dajve Fiskfjord jïh *Gollevuonbađa dajven vihkele båatsoen gåatomedajvine *Gánásvuonas #Lodegat<np><top><pl><ine>.
NSR diehtá ahte plánejuvvon geaidnu galgá mannat gitta Gánásvuonas, Storolaheimen ja Teltveiene bokte Heggedalenii.
NSR daajra ahte #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> geajnoe edtja öövre mïnnedh *Gánásvuonas, *Storolaheimen jïh *Teltveiene gåaskoejin *Heggedalenii.
Guovdu Heggedalena lea plánejuvvon ahte geaidnu manná tunealla čađa Fiskfjordenii.
Gaskoeh *Heggedalena #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> ahte geajnoe mænna *tunealla tjïrrh *Fiskfjordenii.
Guovllu boazodollui lea hui unohas go geaidnu biddjojuvvo dien guvlui.
Dajven båatsose dan lea *unohas goh geajnoe bïejesåvva doen dajvese.
Geaidnu botke deaŧalaš boazojohtolaga Gánásvuona/Oarjjit Iinnasullo orohagas.
Geajnoe böörhkie vihkeles bovtsejåhtadahkem *Gánásvuona/@→N> Iinnasuolun sïjtesne.
Nu guhká go guovllus lea leamaš boazodoallu lea boazu geavahan dán johtolaga gáržžes guji geažil Gollevuonbađa ja Gánásvuona gaskka.
Nimhtie guhkiem goh dajvesne orreme båatsoe bovtse nuhtjeme daam jåhtadahkem gaertjies *guji dïete *Gollevuonbađa jïh *Gánásvuona dajvem.
Dan geažil eai sáhte bohccot johtit eará saji go juste dakko gokko geaidnu lea plánejuvvon.
Dan dïete eah maehtieh bovtsh jeatjah sijjien juhtedh goh dastegh *dakko gogkoe geajnoe #soejkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Dát buktá duođalaš váikkuhusaid guovllu boazodollui.
Daate buakta itjmies dïedti dajvem båatsose.
NSR lea hui fuolas dán dili geažil Gánásvuona/Oarjjit Iinnasullo orohagas.
NSR lea dan hoksesne daan tsiehkien dïete *Gánásvuona/@→N> Iinnasuolun sïjtesne.
Orohaga boazoguohtonareálaide bahkkejit oppa áiggi eará beroštumit.
Sïjten bovtsegåatomegoelpeneståarojde *bahkkejit #abpe<prn><ind> tïjjem jeatjah ïedtjh.
Orohahkii ohcet dađistaga hukset barttaid ja boazodoalli leat juo massán deaŧalaš boazoguohtonareálaid dán ulbmilii ja eará ulbmiliidda.
Sïjtese ånnetji uhtsieh bigkedh hahtjojde jïh #bovtse<n><cmp_sgnom><cmp>#steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><sg><acc> årrodh joe beasteme vihkeles bovtsegåatomegoelpeneståarojde daan ålman jïh jeatjah ulmide.
NSR čujuha Sámi vuoigatvuođalávdegotti II – árvalussii ja evttohussii.
NSR tjaatseste Saepmien reaktanmoenehtsen I-I/II – ååjmese jïh uvtelassese.
Dat ii leat vuos politihkalaččat meannuduvvon Ráđđehusas ja Stuorradikkis.
Ij dïhte voestegh politihkeleslaakan Reerenassesne jïh Stuorradiggijjesne gïetedallesovveme.
Dat mearkkaša dan ahte eanariekteáššit eai leat čilgejuvvon Norlánddas.
Dïhte dam krööhkeste ahte eah eatnemereaktoeaamhtesh #Norlánda<np><top><sg><ine> #boejhkelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Go guoská riektegažaldahkii, de sáhttá historjjálaš geavaheami vuođul leat jáhkehahtti ahte boazodoalus Gánásvuonas Lodegiin lea čielga oktasaš geavahanriekti guovllus gosa Stáhta geaidnodoaimmahat ja norgga eiseválddit plánejit hukset geainnu.
Goh reaktoegyhtjelassese dæjpa, dellie maahta historihkeles pråvhkoen dïere årrodh *jáhkehahtti ahte båatsosne *Gánásvuonas #Lodegat<np><top><pl><ine> lea tjïelke ektie pråvhkoereaktoe dajvesne gosse Staaten #geajnoe<n><sem_route><cmp_sgnom><cmp> @→N> jïh *norgga åejvieladtjh soejkesjieh bigkedh geajnoem.
Stáhta geaidnodoaimmahat duođašta Konseaptalávdegotti čielggadusas ahte Konseapta 1 lea dat molssaeaktu, mii unnimusat čuohcá boazodollui.
Staaten #geajnoe<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> jååhkesje *Konseaptalávdegotti boejhkehtassesne ahte *Konseapta 1 lea dïhte alternatijve, mij unnemes båatsose tsavtsa.
Konseapta 1 lea tunealla Gánásvuona čađa Kåringenii, ja tunealla Fiskfjordenis Kongsvikii.
*Konseapta 1 lea *tunealla *Gánásvuona tjïrrh *Kåringenii, jïh *tunealla *Fiskfjordenis Kongsvikese.
Konseapta 1 vuođul lea maiddái vejolaš garvit uđasváralaš guovllu nuorttabealde Fiskfjordena.
*Konseapta 1 dïere aaj lea gåaredh gervedh *uđasváralaš dajvem *nuorttabealde *Fiskfjordena.
NSR ávžžuha Sámediggeráđi bivdit konsultašuvnnaid áššis ja gáibidit ahte Stáhta geaidnodoaimmahat ja almmolaš eiseválddit vállješedje dan molssaeavttu mii unnimusat goaridivččii guovllu boazodoalu.
NSR haasta Saemiedigkieraeriem maedtedh konsultasjovnide aamhtesisnie jïh krïevedh ahte Staaten #geajnoe<n><sem_route><cmp_sgnom><cmp> @→N> jïh byjjes åejvieladtjh veeljieh dam alternatijvem mij unniemassh *goaridivččii dajven båatsoem.
NSR muittuha maiddái ahte Gánásvuona/Oarjjit Iinnasullo orohat lea njuolga guoskkahuvvon bealli áššis ja ferte konsulterejuvvot.
NSR aaj måjhtajahta ahte *Gánásvuona/@→N> Iinnasuolun sïjte lea rïekte sjåavoehtovveme bielie aamhtesisnie jïh tjuara *konsulterejuvvot.
Evttohus 2, áirras Ann-Mari Thomassen, NSR:a sámediggejoavku
Uvtelasse 2:m, saadthalmetje Ann-Marien Thomassen, NSR:m saemiedigkiedåehkie
Ásahit foandda
Tseegkebe fåantem
Sámediggi berre árvvoštallat dárkkistit Njuolggadusaid politihkalaš dássái ja árvvoštallat vejolašvuođaid ásahit foandda gos sámediggeáirasiin lea vejolašvuohta skeŋket čoahkkinbálkká buorredáhtolaš áigumušaide.
Saemiedigkie byöroe laejhtedh vaaksjodh Njoelkedasside politihkeles daltesasse jïh laejhtedh nuepide tseegkedh fåantem sijjesne saemiedigkiesaadthalmetji lea nuepie *skeŋket tjåanghkoebaalhkan *buorredáhtolaš aajkojde.
Evttohus 3, áirras Trond Are Anti, NSR, SNR/SáB:a sámediggejoavku
Uvtelasse 3:m, saadthalmetje Trond Are Anti, NSR, *SNR/*SÁB:a. saemiedigkiedåehkie
Kvalitehtasihkkarastit sámi mánáid ja -ohppiid erenoamášpedagogalašoahpahusfálaldaga mánáidgárddis, vuođđoskuvllas ja joatkkaskuvllas
Kvaliteetegorredæjjah saemien maanaj jïh -learohki sjïerepedagogelesööhpehtimmiefaalenassen maanagïertesne, maadthskuvlesne jïh jåarhkeskuvlesne
Sámi mánáin ja ohppiin geain lea vuoigatvuohta erenoamáš oahpahussii oahpahuslága mielde galget oažžut kvalitatiiva heivehuvvon oahpahusa sámegielas ja sámegillii ovttaskasoahpahusplána (OOP) (individuellopplæringsplan) mielde.
Saemien maanine jïh learohki giej lea reakta sjïere ööhpehtæmman ööhpehtimmielaaken mietie edtjieh åadtjodh *kvalitatiiva sjïehtelovveme ööhpehtimmiem saemiengïeleste jïh saemiengïelese oktegsööhpehtimmiesoejkesjen (*OOP) (*individuellopplæringsplan) mietie.
Ovttaskasoahpahusplánas galget boahtit ovdan oahpahusa ulbmilat ja sisdoallu ja mo galgá čađahuvvot.
Oktegsööhpehtimmiesoejkesjisnie edtjieh fraamme båetedh ööhpehtimmien ulmieh jïh sisvege jïh guktie edtja tjïrrehtovvedh.
Sullii 10 % mánáin ja ohppiin lea erenoamášoahpahus OOP mielde mánáidgárddiin ja skuvllain.
Medtie 10 % maanaj jïh learohki lea sjïereööhpehtimmie *OOP mietie maanagïertine jïh skuvline.
NSR/SáB evttoha ahte Sámediggi sihkkarastá ahte sámi mánát ja oahppit, geain lea vuoigatvuohta erenoamášoahpahussii oahpahuslága mielde, ožžot dan heivehuvvon erenoamášpedagogalašfálaldaga sámegielas ja sámegillii.
NSR/*SÁB uvtede ahte Saemiedigkie gorrede ahte saemien maanah jïh learohkh, giej lea reakta sjïereööhpehtæmman ööhpehtimmielaaken mietie, åadtjoeh dam sjïehtelovveme sjïerepedagogelesfaalenassem saemiengïeleste jïh saemiengïelese.
Dan olis evttoha NSR/SáB ahte Sámediggi iská makkár drbbu lea mánáidgárddiin ja skuvllain erenoamášoahpahusa hárrái.
Dan dïere uvtede NSR:m/*SÁB ahte Saemiedigkie goerehte magkere *drbbu maanagïertine jïh skuvline sjïereööhpehtimmien gaavhtan.
Ferte maid kártet makkár erenoamášpedagogalašfálaldaga/bagadusa sáhttet ásahusat nugo Sámi lohkanguovddáš, SEAD ja eará erenoamášpedagogalaš ásahusat fállat dáid mánáide ja ohppiide.
Tjuara aaj goerehtalledh magkeren sjïerepedagogelesfaalenassen/bïhkedassem maehtieh institusjovnh goh Saepmien lohkemejarnge, *SEAD jïh jeatjah sjïerepedagogeles institusjovnh daejtie faalebe maanide jïh learoehkidie.
Seammás maid iskat makkár váilevašvuođa dát ásahusat oidnet.
Seamma tïjjen maam goerehtibie magkeres #fååtesidh<vblex><tv><prsprc><der_vuota><n><sg><acc> daah institusjovnh vuejnieh.
NSR/SáB oaivvilda ahte lea dárbu sihkkarastit erenoamášpedagogalaš gealboloktema sámi pedagogaid gaskka ja sihkkarastit erenoamášpedagogalaš veahkkeneavvuide.
NSR/*SÁB jeahta ahte lea daerpiesvoete gorredidh sjïerepedagogeles *gealboloktema saemien pedagåågi gaskemsh jïh gorredidh sjïerepedagogeles viehkievierhtide.
Otne váilot sihke sámi erenoamášpedagogalaš oahpaheaddjit ja resurssat mánáidgárddiin, skuvllain ja eará ásahusain mat barget dán suorggis.
Daenbiejjien fååtesieh dovne saemien sjïerepedagogeles lohkehtæjjah jïh vierhtieh maanagïertine, skuvline jïh jeatjah institusjovnine mah berkieh daennie suerkesne.
Váilot maid erenoamášpedagogalaš reaiddut ja veahkkeneavvut sámi mánáide ja ohppiide.
aaj Fååtesieh sjïerepedagogeles dïrregh jïh viehkievierhtieh saemien maanide jïh learoehkidie.
Evttohus 4, áirras Jørn Are Gaski ja Ida Marie Bransfjell, BB:a sámediggejoavku/Åarjelsaemiej Gïelh
Uvtelasse 4:m, saadthalmetje Jørn Are Gaski jïh Ida Marie Bransfjell, *BB:a. saemiedigkiedåehkie/*Åarjelsaemiej *Gïelh
Konferánsa sámiid birra gávpogiin ja čoahkkebáikkiin ja árbevirolaš sámi guovlluin.
Konferaanse saemiej bïjre staarine jïh tjåahkesijjine jïh aerpiesïejhme saemien dajvine.
Dan vuođul go maŋimuš áiggiin lea leamaš fuomášupmi sámi ássanminstara rievdamii gávpogiin ja čoahkkebáikkiin ja sámi giliin ja árbevirolaš guovlluin, evttohuvvo ahte Sámediggi jagis 2013 lágidivččii konferánssa sámiid birra gávpogiin ja čoahkkebáikkiin ja árbevirolaš sámi guovlluin.
Dan dïere goh minngebe tïjjine orreme åssjalommes saemien veasomegoeren jorkestovvemasse staarine jïh tjåahkesijjine jïh saemien byjjine jïh aerpiesïejhme dajvine, #uvtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> ahte Saemiedigkie jaepesne #2013<num><sem_year><sg><nom> öörnedahta konferaansem saemiej bïjre staarine jïh tjåahkesijjine jïh aerpiesïejhme saemien dajvine.
Konferánssa váldofokus berrešii leat movt sámit gávpogiin ja giliin sáhttet nannet sámevuođa, movt sii dievasmahttet guđet guimmiideaset ja makkár erohusat ja ovttaláganvuođat sis leat ja movt daiguin sáhtášii ávkkástallat sámi servodaga nannema oktavuođas.
Konferaansen åejviefokusem byöroe guktie årrodh saemieh staarine jïh byjjine maehtieh nænnoestidh *sámevuođa, guktie dah *dievasmahttet guhth guejmide jïh magkeres joekehtsh jïh plïerh daj leah jïh guktie #dïhte<prn><dem><pl><com> maahta nåhtadidh saemien siebriedahken nænnoestimmien gaskesisnie.
DAT GO EANET SÁPMELAČČAT ÁSSET GÁVPOGIIN JA ČOAHKKEBÁIKKIIN BUKTÁ HÁSTALUSAID “Measta njealjis logi olbmo gaskkas leat guođđán sámi guovlluid ja leat fárren muhtun gávpogii.
DAH GOH JEENJE SAEMIEH STAARINE JÏH TJÅAHKESIJJINE VEASOEH BUAKTA HAESTIEMIDIE “Dallahmasten njealjesh luhkien almetjen gaskesne laahpeme saemien dajvide jïh muvhtese staarese jåhteme.
Ja dat “duohtavuohta” ahte Oslo lea riikka stuorámus sámegielda, massá mearkkašumi” dieđiha NRK Sápmi njukčamánu 5. b. dán jagi, fáktavuođus mii lea vuođđuduvvon Romssa universitehta dutkamii.
Jïh dïhte “rïektese” ahte Oslove lea rïjhken stoeremes saemientjïelte, beasta mïerhkesjimmiem” bïeljele *NRK Saepmie njoktjen 5. b. daan jaepien, guhtsijevåaroemisnie mij tseegkesovveme Romsan universiteeten dotkemasse.
Sámediggeválgga golmma válgabiirres ásset sullii 50 % jienasteddjiin gávpogis.
Saemiedigkieveeljemen golmene veeljemegievlesne veasoeh medtie 50 % gïelem vedtiejinie staaresne.
Dat leat Áltá, Romsa ja Oslo ja dat leat 17 mandáhta 39 áirasa gaskkas.
Dah Áltá, Romsa jïh Oslove jïh dah 17 mandaath 39:n saadthalmetjen gaskesne.
Ávjovári válgabiire lea massán mandáhta, ja Mátta-Norgga válgabiire oažžu guokte ođđa áirasa boahtte sámediggeválggas 2013:s.
Ávjovárrijjen veeljemegievlie mandaatem beasteme, jïh *Mátta-Nöörjen veeljemegievlie gööktem åådtje orre saadthalmetjh #båetije<adj><sg><ela><attr> saemiedigkieveeljemistie 2013. jaepien.
Álttás leat sullii 20 % oktiibuot buot sámegiel ohppiin vuosttaš ja nubbin gielas olles riikkas, ja Romssa gávpogis leat birrasii seamma ollu olbmot Sámedikki jienastuslogus go Deanus ja Porsáŋggus oktiibuot.
Áltesne leah medtie 20 % *oktiibuot gaajhke saemiengïeleh learoehkinie voestes jïh mubpine gïelesne dïeve rïjhkesne, jïh Romsan staaresne byjresasse leah seamma jeenje almetjh Saemiedigkien veeljemelåhkosne goh Deatnusne jïh Porsangerisnie *oktiibuot.
Dát buktá ođđa hástalusaid sihke politihkalaččat ja servodatlaččat sámi eiseválddiide ja organisašuvnnaide.
Daate orre haestiemidie buakta dovne politihkeleslaakan jïh *servodatlaččat saemien åejvieladtjide jïh organisasjovnide.
Stuorámus hástalussan lea rievdadit mentála gova mii ollu mearrideddjiin sámi servodagas lea.
Stoeremes haestieminie lea jarkestidh *mentála guvviem mij jeenje nænnoestæjjine saemien siebriedahkesne lea.
Dat lea romantihkalaš govva Sámis ja loguid ovddideapmi hirpmástuhttá sakka: njealjis logi sápmelačča gaskkas ásset juo gávpogiin ja dát lea dáhpáhuvvan 50-logu rájes, go fas sámi álbmot árbevirolaš sámi guovlluin geahppána dahje ii lassán.
Dïhte lea *romantihkalaš guvvie Saepmesne jïh låhkojde evtiedimmie alme eajhkaldahta: njealjesh luhkien saemien gaskesne joe veasoeh staarine jïh daate lea sjugniehtovveme 50-låhkoen raejeste, goh viht saemien aalmogen aerpiesïejhme saemien dajvine nåhka jallh ij læssenh.
Dát buktá ođđa hástalusaid sámi giela, kultuvrra ja servodateallima suodjaleapmái.
Daate orre haestiemidie buakta saemien gïelen, kultuvren jïh siebriedahkejielemen vaarjelæmman.
Sámit álbmogin eai sáhte šat vuođđuduvvat dasa ahte sámegiella sirdojuvvo boahtte sohkabulvii giliin ja báikkiin lunddolaččat sámi ealáhusaid bokte nugo boazodoalu, guolástusa, eanadoalu dahje dáid lotnolasaid bokte.
Saemieh aalmoginie eah maehtieh vielie dan tseegkesovvedh ahte saemiengïele #juhtedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> #båetije<adj><sg><ill> slïekteboelvese byjjijste jïh sijjijste #iemie<adj><comp><attr> saemien jielemi baaktoe goh båatsoen, *guolástusa, laanteburriem jallh daejtie *lotnolasaid gåaskoejin.
Sámiide gávpogiin ja čoahkkebáikkiin šaddet ásahusat nugo mánáidgárddit ja skuvla deaŧalaččat sámegiela doalvumis buolvvas bulvii ja juste dan ohcalit sápmelaččat gávpogiin; sámi mánáidgárdesajiid, sámegiela vuođđoskuvllain, sámi deaivvadanbáikkiid ja dađistaga sihkkarit láhččojuvvon ásahusaid boarrásiid várás.
Saemide staarine jïh tjåahkesijjine sjidtieh institusjovnh goh maanagïerth jïh skuvle vihkeleslaakan saemiengïelen saehtiemisnie boelvesne boelvese jïh dastegh dam ohtselieh saemieh staarine; saemien maanagïertesijjiej, saemiengïelen maadthskuvline, saemien gaavnedimmiesijjiej jïh ånnetji vihtieslaakan laatjasovveme institusjovni #båeries<adj><pl><gen> muhteste.
Diehtemeahttunvuohta sámiid birra gávpogiin lea stuoris, muhto mu hirpmástuhttá dattetge dat go ovddeš sámediggepresideanta NSR Ole Henrik Magga celkkii NRK:s njukčamánu 15. b. ahte: Mii leat rahčan hui
#Daejredh<vblex><tv><der_meahttun><adj><attr><der_vuota><n><sg><nom> saemiej bïjre staarine stoere, mohte mannem darhkan eajhkaldahta dïhte goh ovtetje saemiedigkiepresideente NSR:m Ole Henrik Magga jeehti *NRK:#s<n><abbr><sg><acc> njoktjen 15. b. ahte: Mijjieh dan dååmkeme
sakka oažžut sámegiela eanet oidnosii guovddáš sámi guovlluin, ja jos dat guovllut goariduvvojit, de čuohcá dat čielgasit sámegiela suodjaleapmái, dadjá Magga.
alme saemiengïelem åadtjobe jeenje vååjnesasse voernges saemien dajvijste, jïh jis dah dajvh *goariduvvojit, dellie tsavtsa dah tjïelkebe saemiengïelen vaarjelæmman, jeahta Magga.
Mun ipmirdan ahte Sámediggi háliida dan buoremusa sámiide gávpogiin, muhto mii eat nagot sámáiduhttit stuorra gávpogiid) .
Manne guarkam ahte Saemiedigkie dam sæjhta bööremes saemide staarine, mohte ibie mijjieh gaegnedh *sámáiduhttit stoere staaride) .
Mun jáhkán ahte Ole Henrik Magga lea sakka boastut ádden.
Manne aervedem ahte Ole Henrik Magga alme båajhtede aerviedamme.
Dás ii leat sáhka das ahte galggašii leat sámáiduhttit gávpogiid, muhto ahte dat sápmelaččat geat duođai fárrejit gávpogiidda galget sáhttit oažžut sámi fálaldaga.
Daelie ij leah håaleme dennie ahte edtja årrodh *sámáiduhttit staaride, mohte ahte dah saemieh gïeh darhkan staaride juhtieh edtjieh maehtedh åadtjodh saemien faalenassem.
Sápmelašvuohta ii noga vaikko olmmoš fárre gávpogii – ja buot gávpogiin davvi Norggas leat álohii ássan sápmelaččat.
*Sápmelašvuohta ij *noga jalhts almetje staarese jåhta – jïh gaajhkijste staarijste noerhte Nöörjeste leah *álohii vyöseme saemieh.
Galgá go sin guođđit vuhtii válddekeahttá ja galgá go sin oaidnit resursan sámi servodahkii ja sámegillii? Sámegiella gávpogiin ja giliin eai leat sirrejuvvon, muhto dat dievasmahttet nubbi nuppi ja gávdnojit sierralágan dárbbut ja váikkuhangaskaoamit – danne dat eai leat gilvaleaddjit gaskaneaset, muhto mii buohkat leat sápmelaččat seamma fatnasis, geain lea oktasaš hástalus: sámi giela ja servodateallima suodjaleapmi ja ovddideapmi.
Edtja goh dejtie laehpedh #ååktedh<vblex><tv><vabess> vuehtieji jïh edtja goh dejtie vuejnedh vierhtine saemien siebriedahkese jïh saemiengïelese? Saemiengïele staarine jïh byjjine eah leah *sirrejuvvon, mohte dah *dievasmahttet #sinsitniem<prn><res><attr> sinsitniem jïh gååvnesieh #sjïere<adj><cmp_attr><der_lágan><adj><attr> daerpiesvoeth jïh dïedtetsavtshvierhtieh – dannasinie eah dah leah gaahtjedæjjah *gaskaneaset, mohte mijjieh gaajhkesh libie saemieh seamma vïnhtsesne, giej lea ektie haesteme: saemien gïelen jïh siebriedahkejielemen vaarjelimmie jïh evtiedimmie.
Sámiid nannen ja oainnusmahttin gávpogiin ja čoahkkebáikkiin ii mearkkaš dan ahte sámegiella geahnohuhttošii eanet árbevirolaš sámi guovddáš guovlluin.
Saemiej nænnoestimmien jïh *oainnusmahttin staarine jïh tjåahkesijjine ij dam krööhkesth ahte saemiengïele *geahnohuhttošii jeenje aerpiesïejhme saemien voernges dajvine.
Evttohus 5, áirras Rolf Johansen, NSR:a sámediggejoavku
Uvtelasse 5:m, saadthalmetje Rolf Johansen, NSR:m saemiedigkiedåehkie
Sámi kulturmuitohálddašeami árvvoštallan
Saemien kultuvremojhtesereeremen vierhtiedimmie
Bivdit geahčadit ja árvvoštallat sámi kulturmuitohálddašeami ođđa áššin Sámedikki dievasčoahkkimii, mas erenoamážit ságastallat bistevaš ja rievddadeaddji rájiid birra automáhtalaččat ráfáidahttojuvvo sámi kulturmuittuid ektui ja dan birra ahte berrešii go priváhta máksingáibádusa oktasaškultuvrra hálddašeami oktavuođas joatkit.
Maedtede vuejnedh jïh laejhtedh saemien kultuvremojhtesereeremem orre aamhtesinie Saemiedigkien dïevestjåånghkese, mesnie joekoenlaakan soptsestallebe vihties jïh #jorkestovvedh<vblex><der_d><vblex><prsprc> raejiej bïjre *automáhtalaččat *ráfáidahttojuvvo saemien kultuvremojhtesi muhteste jïh dan bïjre ahte byöroe goh privaate maeksemekrïevenassen ektiekultuvren reeremen gaskesisnie jåerhkedh.
Guhkesáiggi mihttomearrin sáhtášii leat dat ahte muddet kulturmuitolága nu ahte dat buoremus vuogi mielde sihkkarastá Sámedikki váldomihttomeari Kulturmuitosuodjalusas:
Guhkiestïjjen ulmine maahta årrodh dïhte ahte staeredh kultuvremojhteselaakem nimhtie dïhte bööremes vuekien mietie gorrede Saemiedigkien åejvieulmiem Kultuvremojhtesevaarjelimmesne:
Suodjalit ja čalmmustahttit sámi kulturmuittuid ja kulturbirrasiid oktan daid mihtilmasvuođaiguin ja molsašumiiguin, sihke oassin min kulturárbbis ja identitehtas ja oassin sámi biras- ja resursahálddašeamis.
Vaarjelieh jïh tjelmiestehtijh saemien kultuvremojhtesi jïh kultuvrebyjresi oktegh daj *mihtilmasvuođaiguin jïh *molsašumiiguin, dovne boelhkine mijjen kultuvreaerpesne jïh identiteetesne jïh boelhkine saemien byjrese- jïh vierhtiereeremisnie.
Kulturmuittuid suodjaleapmi lea deaŧalaš servodatbargamuš mii ollugiidda álkit vásihuvvo priváhta ovddasvástádussuorgin doaibmabijuid iešguđetlágan doaimmaid oktavuođas.
Kultuvremojhtesi vaarjelimmie lea vihkeles #siebriedahke<n><cmp_sgnom><cmp>#barkedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> mij jïjnjide aelhkebe damtesåvva privaate dïedtesuerkine råajvarimmiej ovmessie darjomi gaskesisnie.
Maiddái sámi kulturmuitohálddašeapmi mas 1978 mannosaš kulturmuitosuodjalanlága vuođul lea stuorra mearkkašupmi beaivválaš eallimii ja beaivválaš doaibmamiid ollu olbmuide.
Aaj saemien kultuvremojhtesereereme mesnie 1978:n *mannosaš kultuvremojhtesevaarjelimmielaaken dïere lea stoere mïerhkesjimmie fïerhtenbeajjetje ståjman jïh fïerhtenbeajjetje juhtiemidie jeenje almetjidie.
Dán oktavuođas leat guokte beali maid lea erenoamáš ávkkálaš árvvoštallat ja digaštallat.
Daennie gaskesisnie leah göökte bielieh mej lea sjïere aevhkie laejhtedh jïh dïerhkesjidh.
Nubbi lea mearridit áigeráji kulturmuittuid ráfáiduhttimii.
Mubpie lea nænnoestidh tïjjeraejien kultuvremojhtesidie *ráfáiduhttimii.
Dál rievddada dát rádji, dakko bokte ahte kulturmuittut mat leat boarráset go 100, leat automáhtalaččat ráfáiduhttojuvvon.
Daelie #jorkestovvedh<vblex><der_d><vblex><indic><pres><p3><sg> daate raejie, *dakko gåaskoejin ahte kultuvremojhtesh mah båarasåbpoe goh 100, årrodh *automáhtalaččat *ráfáiduhttojuvvon.
Dát ortnet buktá hástalusaid mat sturrot ja sturrot dađistaga go mii 2050 rádjai oažžut ođđasit huksejuvvon visttiid 2.
Daate öörnege haestiemidie buakta mah *sturrot jïh *sturrot ånnetji goh mijjieh 2050:n raajan orrelaakan åadtjobe bigkesovveme gåetide 2.
máilmmisoađi boaldimiid geažil.
eatnemendåaroen buelemi dïete.
Sáhttá jearrat doaibmá go rievddadeaddji 100- jagirádji resursan, vai lea go dat váttisvuohtan sihke beaivválaš geavaheami ektui mii sáhttá váttásmahttojuvvot ja dan ektui ahte áimmahuššat ollu biergasiid ja rusttegiid maid lohku šaddá mealgat stuorát go dan maid mii dárbbašit go galgat duođaštit historjjálaš fáktaid, áigodagaid ja ovdáneami.
Maahta gihtjedh jåhta goh #jorkestovvedh<vblex><der_d><vblex><der_nomag><n><sg><nom> #100<num><arab><cmp_splitr> jaepienraejie vierhtine, vuj lea goh dah dåeriesmoerine dovne fïerhtenbeajjetje pråvhkoen muhteste mij maahta *váttásmahttojuvvot jïh dan muhteste ahte voebnesjibie jeenje aatide jïh bægkojde mejtie låhkoe sjædta *mealgat stoerebe goh dan maam mijjieh daarpesjibie goh edtjedh jååhkesjidh historihkeles guhtsiejidie, boelhkide jïh evtiedimmiem.
Mieđiha go álbmot dán ortnegii, vai sáhttá go šaddat nu ahte olbmot eai beroš dieđihit ráfáiduhttojuvvon kulturmuittuid go dat mielddiset buktet dušše váttisvuođaid guovlluid, visttiid ja biergasiid geavaheami ektui?
Norte goh aalmogem daan öörnegasse, vuj maahta goh nimhtie sjïdtebe ahte eah almetjh aabperh bïeljelidh *ráfáiduhttojuvvon kultuvremojhtesidie goh dah *mielddiset buektieh ajve dåeriesmoeri dajvi, gåetiej jïh aati pråvhkoen muhteste?
Nubbi bealli maid berre digaštallat lea máksinprinsihppa mii guoská kulturmuitosuodjaleapmái.
Mubpie bielie aaj byöroe dïerhkesjidh lea maeksemeprinsïhpe mij kultuvremojhtesevaarjelæmman dæjpa.
Dál ferte son ieš, gii hukse návsttu dahje garaša, máksit iskkademiid ja registreremiid luonddus ovdalgo prošeakta dohkkehuvvo.
Daelie tjuara dïhte jïjtje, gie bigkie *návsttu jallh *garaša, maeksedh goerehtimmide jïh registreeremi eatnamisnie aarebi prosjeekte #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Dábálaš olbmui dát vásihuvvo dávjá eahpegovttolažžan, go das lea sáhka máksimis dan ovddas ahte áimmahuššat oktasaš kulturárbbi.
Sïejhme almetjasse daate daamhtah damtesåvva *eahpegovttolažžan, goh dennie lea håaleme maeksiemisnie dan åvteste ahte voebnesjibie ektie kultuvreaerpiem.
Boađusin sáhttá fargga šaddat ahte gelddolaš ja divrras biergasat eai registrerejuvvo go son geas leat dieđut dan birra, ii háliit váldit badjelasas goluid iskkadeami oktavuođas.
Illedahkine maahta rætnoe sjïdtedh ahte gieltegs jïh eah dovre aath registreerh goh dïhte gïen leah daajroeh dan bïjre, ij sïjhth bijjeli ååktedh maaksoej goerehtimmiem gaskesisnie.
Stuorát duohtademiid, huksemiid ja rusttegiid oktavuođas ferte ain gáibidit váikkuhusčielggademiid maid doaibmabiddji máksá.
Stoerebe *duohtademiid, tseegkemi jïh bægkoej gaskesisnie tjuara annje dïedtesalkehtimmide krïevedh mejtie darjomebïejije maaksa.
Evttohus 6, áirras Trond Are Anti, NSR, NSR/SáB:a sámediggejoavku
Uvtelasse 6:m, saadthalmetje Trond Are Anti, NSR, NSR/*SÁB:a. saemiedigkiedåehkie
Sámi TV-kánala ásaheapmi
Saemien #TV<n><acr><cmp_hyph><cmp>kanaalen tseegkeme
NSR, NSR/SáB sámediggejoavku árvala Sámedikki bargagoađášii láhčit dili vuoi ásahuvvošii Sámi TVkánala.
NSR, NSR/*SÁB saemiedigkiedåehkie Saemiedigkiem nååle barkegåata laetjedh tsiehkiem *vuoi tseegkesåvva Saepmien #TV<n><acr><cmp>kanaale.
Ollu meadiafálaldagat leat doaimmas sámegillii ja dat bálvalit sámi álbmoga bures.
Jeenje *meadiafálaldagat darjoemisnie saemiengïelese jïh dah hoksehtieh saemien aalmogem hijvenlaakan.
NSR/SáB oaidná liihkáge ahte dál livčče áigi ásahit sierra sámi TV-kánal.
NSR/*SÁB vuajna *liihkáge ahte daelie lea tïjje tseegkedh sjïere saemiem *TV-kánal.
Olbmuin lea stuorra luohtámuš TV mediai ja oažžu einnostit ahte TV-media lea dehálaš ja ánus eanaš olabmuid gaskka goit lagamuš 10 jagi velá.
Almetji lea stoere *luohtámuš TV/tv meedijasse jïh åådtje nåajtodh ahte TV-meedije/tv-meedije vihkele jïh *ánus jeenjemes *olabmuid dajven gujht *lagamuš 10:m jaepieh vielie.
Sámi TVkánala loktešii sámegiela stáhtusa.
Saemien #TV<n><acr><cmp>kanaale lutnjie saemiengïelen staatusem.
Loktesii servodatdebáhtavejolašvuođaid sámi: kulturdigáštallama; politihkalaš digaštallama; válaštallan ja kulturdoaluid sáddenvejolašvuođaid.
*Loktesii *servodatdebáhtavejolašvuođaid saemien: kultuvredïerhkesjimmiem; politihkeles digkiedimmiem; *válaštallan jïh kultuvrearrangemeenten seedtemenuepide.
Odne lea hui unnán sáddenáigi sámi prográmmiade Norgga TV kánálain.
Daenbiejjien lea dan ånnetji seedtemetïjje saemien *prográmmiade Nöörjen TV:n/tv:n *kánálain.
Sierra Sámi TV-kánala livčče addán sámi meadiavistái eambo iešstiverumi, go dálle ii dárbbáš leat stuorraservodaga sáddendárbbuid hálddus.
Sjïere Saepmien TV-kanaale/tv-kanaale saemiem vadteme *meadiavistái *eambo *iešstiverumi, goh firrie ij *dárbbáš leah stoeresiebriedahken seedtemedaerpiesvoeti ritnemisnie.
Jos goassege livčče áigi láddan sierra Sámi TV-kánala ásaheapmái, de lea dál, teknihkklaččat ii leat váttis.
Jis gåessie aaj lea tïjje njoetseldh sjïere Saepmien #TV<n><acr><cmp_hyph><cmp>kanaalen tseegkemasse, dellie aaj daelie lea, *teknihkklaččat geerve ij.
Evttohus 7, áirras Aili Keskitalo, NSR:a sámediggejoavku
Uvtelasse 7:m, saadthalmetje Aili Keskitalo, NSR:m saemiedigkiedåehkie
Sámedikki Láhkaproposišuvnna 70 L (2011-2012)meannudeapmi
Saemiedigkien Laakeproposisjovnen 70 #L<n><abbr><pl><nom> (2011-2012)gïetedalleme
Njukčamánu 16 beaivvi 2012 bijai ráđđehus ovdán láhkaproposišuvnna Oassálastinlágas, mearraresursalágas ja finnmárkkulágas (riddolávdegoddi).
Njoktjen 16:m biejjieh 2012 bïeji reerenasse åvtenh laakeproposisjovnem #Mealtan<adv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>laakesne, mearoevierhtielaakesne jïh *finnmárkkulágas (gaedtiemoenehtse).
Sámediggi váldá láhkaproposišuvnna meannudeapmái.
Saemiedigkie laakeproposisjovnem ååktoe gïetedallemasse.
Evttohus 8, áirras Jørn Are Gaski, BB:a sámediggejoavku
Uvtelasse 8:m, saadthalmetje Jørn Are Gaskijjen, *BB:a. saemiedigkiedåehkie
Lullisámi arkiivvaid digitaliseren
Åarjelsaemien arkijvide *digitaliseren
Lullisámi guovlluin gávdnojit máŋggat priváhta ja almmolaš arkiivva.
Åarjelsaemien dajvine gååvnesieh gellieh privaate jïh byjjes arkijvh.
Ii leat kártejuvvon man viidát dát arkiivvat leat ja maid ii makkár fáddásurggiid dát arkiivvat sisttisdollet.
Ij goerehtallesovveme man vijrieslaakan daah arkijvh leah jïh aaj ij magkaridie aamhtesesuerkide daah arkijvh utnieh.
Eará sámi guovlluin lea digitaliseren ja kártenbarggut ollen guhkkelii.
Jeatjah saemien dajvine lea *digitaliseren jïh goerehtallemebarkoeh hïnneme *guhkkelii.
Máŋggat dain priváhta ja almmolaš arkiivvain leat heajos vuorkkáin dego lovttain, láhtuin ja olgovisttiin ja dáid arkiivvaid ii ábut diktit billahuvvat.
Gellieh dejnie privaate jïh byjjes arkijvine geerve våarhkojne leah dellie laptine, gaasijinie/gaassijinie jïh *olgovisttiin jïh daejtie arkijvide ij viehkehth baajedh irhkesovvedh.
Dat guoská dego ovdamearkka dihte Lappefogden arkiivii Helgelánddas, čoahkkingirji Troanddimis 1917 riikačoahkkimis gávdnui ovtta láhtus go ledje čorgeme ja dat guoská maid ollu eará priváhta arkiivvaide mat leat ovddeš ja dálá sámi luohttámušolbmuid hálddus lullisámi guovlluin.
Dïhte dellie dæjpa vuesiehtimmien åvteste *Lappefogden arkijvese #Helgelánda<np><top><sg><ine>, buertiegærja Tråantesne 1917:n rïjhketjåanghkosne gååvnesi aktene gaasijisnie/gaassijisnie goh lin sjeakoeminie jïh dïhte aaj dæjpa jeenjen jeatjah privaate arkijvide mah leah ovtetje jïh daaletje saemien tjirkiji ritnemisnie åarjelsaemien dajvine.
Sámediggi berre váikkuhit dasa ahte dát arkiivvat kártejuvvojit, ja dolvojuvvojit sihkkaris vuorkkáide ja ahte digitaliserejuvvojit nu ahte boahtá sámi ja dáčča álbmogii ávkin.
Saemiedigkie byöroe dan dijpedh ahte daah arkijvh goerehtallesuvvieh, jïh vihties våarhkojde saahtasuvvieh jïh ahte *digitaliserejuvvojit nimhtie ahte båata saemien jïh daaroen aalmogasse nåhtojne.
Dát lea earenoamáš dehálaš dál go Sámi vuoigatvuođalávdegoddi II proseassa lea jođus.
Daate lea sjïere vihkele daelie goh Saepmien IJ reaktanmoenehtse prosesse lea *jođus.
Digitaliserejuvvon arkiivvat duođaštussan dasa ahte sámit leat, ahte sámit leat geavahan guovlluid dego ovdamearkka dihte boazodoalu ja eanandoalu oktavuođas ja addá guovlluide maid birra dás lea sáhka vuoiggalaš ja historjjálaš sámi iešvuođa.
*Digitaliserejuvvon arkijvh jååhkesjimmine dan ahte saemieh leah, ahte saemieh dajvide nuhtjeme dellie vuesiehtimmien åvteste båatsoen jïh laanteburrien gaskesisnie jïh dajvide vadta mej bïjre daelie lea håaleme *vuoiggalaš jïh historihkeles saemien *iešvuođa.
Evttohus 9, áirras Toril Bakken Kåven, Nordkalottfolket
Uvtelasse 9:m, saadthalmetje Toril Bakken Kåven, Nordkalottfolket
Riddoguolástanlávdegoddi – viidásat bargu
Gaedtiegöölememoenehtse – vijrebe barkoe
Sámediggepresideanta lea bovden ovttasbargui Proposišuvnna 70 birra, mii lea Riddoguolástuslávdegotti mearrádusa čuovvoleapmi.
Saemiedigkiepresideente ektieborkese bööreme Proposisjovnen 70 bïjre, mij lea *Riddoguolástuslávdegotti mieriedimmien dåeriedimmie.
Sámediggi doalaha dan ahte mearra- ja riddobivdiid historjjálaš vuoigatvuođat galget dohkkehuvvot.
Saemiedigkie dam utnehte ahte mearoe- jïh gaedtievijriji historihkeles reaktah edtjieh #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>.
Sámediggi oaidná hui duođalažžan go ráđđehus ii dohkket historjjálaš vuoigatvuhtii mii guoská vuonaid ja riddogáttiid ássiid guolásteapmái, nu mo lea celkon Smith-lávdegotti barggus.
Saemiedigkie vuajna dan itjmine goh ij reerenasse historihkeles reaktese dåhkasjehtieh mij dæjpa *vuonaid jïh gaedtiegaedtiej årroji göölemasse, nimhtie guktie jyöhteme Smith-moenehtsen barkosne.
Lea dehálaš addit stuorradiggái nu olu dieđuid áššis go lea vejolaš, ja ahte dieđuid ja ovttasbarggu bokte oažžu seammá áddejumi ja mearrádusa mii sihkkarastá:
Lea vihkele vedtedh stoerredægkan nimhtie jïjnje daajrojde aamhtesisnie goh gåarede, jïh ahte daajroej jïh ektiebarkoen baaktoe åådtje seamma goerkesem jïh mieriedimmiem mij gorrede:
-Historjjálaš vuoigatvuođaid dohkkeheami nu go Smith-lávdegoddi lea cealkán, ja -evttohusas mii lea bidjon ovdán mas eai leat dohkkehan historjjálaš vuoigatvuođaid riddoguovlluin, ahte lea go dát siskkobealde daid álbmotrievttálaš geatnegasvuođaid mat Norggas leat.
-Historihkeles reaktaj jååhkesjimmien nimhtie goh Smith-moenehtse jeahteme, jïh -uvtelassesne mij byöjeme åvtenh mesnie eah historihkeles reaktide dåhkasjahteme gaedtiedajvine, ahte lea goh daah sisnjelen daj *álbmotrievttálaš dïedtide mah Nöörjesne leah.
Sámediggi dáhttu ásahit lávdegotti mii oktiiráđiid sámediggeráđiin ovddasta ođđa oainnu dán áššis.
Saemiedigkie sæjhta tseegkedh moenehtsem mijjieh *oktiiráđiid saemiedigkieraerine *ovddasta orre vuajnoen daennie aamhtesisnie.
Árvoštallojuvvo maid ásahit referánsajoavkku, gos leat riddoguolástanorganisašuvnnat, geat sáhttet buktit cealkámušaid prosessii.
*Árvoštallojuvvo aaj tseegkebe *referánsajoavkku, sijjesne leah gaedtiegöölemeorganisasjovnh, gïeh maehtieh #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><acc> buektedh prosessese.
Resurssat maid biddjojit olgguldas vehkiide jus lea dárbu.
Vierhtieh aaj byöjoeh *olgguldas viehkide jis lea daerpiesvoete.
Evttohus 10, áirras Ann-Mari Thomassen, NSR:a sámediggejoavku
Uvtelasse 10:m, saadthalmetje Ann-Marien Thomassen, NSR:m saemiedigkiedåehkie
Soahtegirdiid ”fremskutt” bása Evenášis – váikkuhusat sámi kultuvrii
Dåaroegirtiej ”*fremskutt” *bása Evenesesne – dïedth saemien kultuvrese
NSR sámediggejoavku čujuha suodjaluseiseválddiid cealkámušaide ahte Evenášši soaitá klassifiserejuvvot “fremskutt” básan soahtegirdiid várás.
NSR saemiedigkiedåehkie vaarjelimmieåejvieladtjide tjaatseste #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><ill> ahte Evenes sååjhtoe *klassifiserejuvvot “*fremskutt” *básan dåaroegirtiej muhteste.
Cealkámušas lea eahpečielggas galle soahtegirdi galget leat Evenášis, go doppe leat iešguđetlágan logut, 2 -12 soahtegirdi.
#Jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><ine> lea *eahpečielggas gellien dåaroegirtie edtjieh Evenesesne, goh debpene leah ovmessie låhkoeh, 2 -12:n dåaroegirtien.
Báikkálaš sámi beroštusat čoahkkinaste ovddit suodjalusministariin Grete Faremoain Evenášis guovvamánu 19. b. 2010, fáddán ledje iešguđetlágan váikkuhusat sámi kultuvrii ja servodateallimii jus soahtegirdibása biddjo dohko.
Voenges saemien *beroštusat tjåanghkenin #ovtetje<adj><comp><attr> vaarjelimmieministerinie Grete Faremoine Evenesesne goevten 19. b. 2010, aamhtesinie lin ovmessie dïedth saemien kultuvrese jïh siebriedahkejielemasse jis *soahtegirdibása dahkoe byöjoe.
Báikkálaš sámi beroštusat eaktudedje ahte suodjalusministtar doallá viidábut gulaskuddančoahkkimiid sámi álbmogiin dađi mielde go ášši ovdánii, ja sii ipmirdedje dan dainna lágiin ahte dat galggai čuovvoluvvot.
Voenges saemien *beroštusat tsïhkestehtin ahte vaarjelimmieministere vijrebelaakan #steeredh<vblex><iv><indic><pres><p3><sg> *gulaskuddančoahkkimiid saemien aalmoginie *dađi mietie goh aamhtese åvteni, jïh dah dam guarkajin dejnie vuekine dïhte edtji #dåeriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>.
NSR sámediggejoavku mearkkaša ahte dát eavttut eai leat čuovvoluvvon, ja bidjá gažaldaga go sámediggeráđis ii leat leamaš oktavuohta báikkálaš sámi beroštusaiguin dán áššis ovdal konsultašuvnnaid suodjaluseiseválddiiguin ášši birra, vaikko áŋgiruššamat dán ášši hárrái galggašedje leat oahppásat sidjiide.
NSR:m saemiedigkiedåehkie krööhkeste ahte daah eah moenemetsiehkieh #dåeriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>, jïh beaja gyhtjelassem goh saemiedigkieraerien ij orreme gaskese voenges saemien *beroštusaiguin daennie aamhtesisnie aarebi konsultasjovni vaarjelimmieåejvieladtjigujmie aamhtesen bïjre, jalhts eadtjaldovvemh daan aamhtesen gaavhtan edtjieh åahpatjabpa/åahpatjåbpoe dejtie.
NSR deattuha ahte go soahtegirdidoaimmat ja eará militeara doaimmat viiddiduvvojit, de lea dehálaš ahte suodjaluseiseválddit atnet iežas geatnegasvuohtan dan ahte sámi márkogiliin ain galgá leat vuođđu ceavzilis báikkálaš kultuvrii, maiddái boahtteáiggis.
NSR tjïelkestahta ahte goh dåaroegirtiedarjomh jïh jeatjah *militeara darjomh #vijriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl>, dellie vihkele ahte vaarjelimmieåejvieladtjh jïjtjemse utnieh dïedtine dam ahte saemien *márkogiliin annje edtja årrodh våarome *ceavzilis voenges kultuvrese, aaj #båetije aejkie<n><sg><ine>.
Fertešii bidjat johtui doaimmaid maid vuođul lea geasuheaddji ássat dan guovllus, vaikko lea ásahuvvon “fremskutt” soahtegirdibása mii mielddisbuktá eanet šláma.
Tjuara bïejedh *johtui darjoemidie mej dïere lea giesije veasodh dennie dajvesne, jalhts tseegkesovveme “*fremskutt” *soahtegirdibása mij jeenje dïpmem mealtan buakta.
NSR bivdá sámediggeráđi ovttas bargat báikkálaš sámi servviiguin, sámi ásahusaiguin, sámi ealáhusaiguin ja sámi kulturaktevrraiguin dán guovllus, kárten dihte makkár doaimmaid fertešii bidjat johtui mat sáhtášedje nu bures go vejolaš buhtadit dan vahága mii dahkko sámi kultuvrra vuostá.
NSR saemiedigkieraeriem maadta ektesne barkedh voenges saemien siebriejgujmie, saemien institusjovnigujmie, saemien jielemigujmie jïh saemien kultuvreaktöörigujmie daennie dajvesne, goerehtalleminie åvteste magkeres darjoemidie tjuara bïejedh *johtui mah maehtieh nimhtie hijvenlaakan goh gåarede *buhtadit dam goerpem mij dorjoe saemien kultuvren vuestie.
Evttohus 11, áirras Ida Marie Bransfjell, Åarjel-saemiej Gïelh
Uvtelasse 11:m, saadthalmetje Ida Marie Bransfjell, #Åarjel<np><attr>-*saemiej *Gïelh
Bioteknologiija – fáddán álgoálbmot konferánssa ráhkkaneapmái Álttás 2013:is
Bioteknologijen – aamhtesinie aalkoeåålmegen konferaansen ryöjredæmman Áltesne 2013:sne
Bioteknologalaš ovdáneapmi meannuduvvui Sámeparlamentarihkkárlaš konferánssas Girkonjárggas 2011 ja Sámediggi meannuda Sámi rievttit bioteknologalaš ovdáneamis cuoŋománu 19. beaivvi.
*Bioteknologalaš evtiedimmie gïetedallesovvi *Sámeparlamentarihkkárlaš konferaansesne Girkonjárgesne 2011 jïh Saemiedigkie gïetedalla Saepmien reaktoeh *bioteknologalaš evtiedimmesne voerhtjen 19. biejjien.
Mii diehtit ahte bioteknologiija láhka lea dárkkisteami vuolde, ja ahte galgá gieđahallojuvvot Stuoradikki 2013 giđđasešuvnnas.
Mijjieh daejrebe ahte bioteknologijen laake vaaksjomen nuelesne lea, jïh ahte edtja gïetedallesovvedh Stoerredigkien 2013 *giđđasešuvnnas.
Álgoálbmotperspektiivvas lea fágasuorggis dárbu máhtto- ja návccaidráhkadussii.
Aalkoeåålmegeperspektijvesne/Aalkoeåålmehperspektijvesne/Aalkoeåålmhperspektijvesne faagegievlesne daerpiesvoete maahtoe- jïh *návccaidráhkadussii.
Bioteknologalaš ovdáneapmi lea juoga mii guoská olles máilmmi álgoálbmogiidda ja danin lea lunddolaš lonohallat vásáhusaid.
*Bioteknologalaš evtiedimmie lea naakene mij dæjpa dïeve eatnemen aalkoeåålmegidie jïh dannasinie lea iemie #låtnodh<vblex><tv><der_alla><vblex><inf> vaesehtsidie.
Máhttu ja diđolašvuohta fáttá birra lea dárbbašlaš nu ahte sáhttá váikkuhit ovdáneapmái, ja digaštallat hástalusaid birra eará álgoálbmogiiguin.
Maahtoe jïh voerkesvoete aamhtesen bïjre daerpies nimhtie ahte maahta evtiedæmman dijpedh, jïh dïerhkesjidh haestemi bïjre jeatjah aalkoeåålmegigujmie.
Dán vuođul sávvá Åarjel-Saemiej Gïelh ahte bioteknologalaš ovdáneapmi biddjojuvvo fáddán álgoálbmot konferánssa ráhkkaneapmái Álttas 2013:is.
Daan dïere vaajtele #Åarjel<np><attr>-*Saemiej *Gïelh ahte *bioteknologalaš evtiedimmie bïejesåvva aamhtesinie aalkoeåålmegen konferaansen ryöjredæmman Áltesne 2013:sne.
Dievvasčoahkkinjođihangotti árvalus Sámediggái
Dïevesentjåanghkoejuhtiehtimmiemoenehtsen aajmoe Saemiedægkan
 Ođđa áššit 1, 3-6 ja 8-11 sáddejuvvojit Sámediggeráđđái meannudeapmái  Ođđa ášši 2 sáddejuvvo čoahkkinjođihangoddái meannudeapmái.
* Orre aamhtesh 1, 3-6 jïh 8-11 Saemiedigkieraaran seedtesuvvieh gïetedallemasse * Orre aamhtese 2 tjåanghkoejuhtiehtimmiemoenehtsasse seedtesåvva gïetedallemasse.
Ođđa ášši 7 sadjái ovddiduvvo ášši 019/12 Sd.prop.
Orre aamhtese #7<num><arab><sg><ill><attr> sæjjan #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> aamhtese 019/12 #Sd<n><abbr><gen>*prop.
70L Rievdadusat searvanlágas, mearraressursalágas ja finnmárkolágas (riddoguolástanlávdegoddi), ođđa ášši 7 gessojuvvo.
*70L Jorkestimmieh #meatan<adv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>laakesne, mearoevierhtielaakesne jïh *finnmárkolágas (gaedtiegöölememoenehtse), orre aamhtese 7 geasasåvva.
III Jienasteapmi
I-II/II-I/III Gïelevedteme
39 áirasis ledje 31 čoahkis.
39 saadthalmetjen lin 31 *čoahkis.
Jienasteapmi dahkkojuvvui čuovvovaš vuogi mielde:
Gïelevedteme minngebe vuekien mietie dorjesovvi:
Čoahkkinjođihangotti evttohus mearriduvvui 29 jienain.
*Čoahkkinjođihangotti uvtelasse nænnoestovvi 29 tjoejine.
2 jienastedje vuostá.
2 gïelem vedtin vuasta.
IV Beavdegirjelasáhusat
I-V/IV Buertiegærjalissieh
Dán áššis ii ovddiduvvon beavdegirjelasáhus.
Daennie aamhtesisnie ij evtedh buertiegærjalissie.
V Sáhkavuorrolistu ja replihkat
#V<n><abbr><sg><gen> Lahtestimmielæstoe jïh lahtesh
Sáhkavuorru Replihkka 1 Nanna ThomassenMariann Wollmann Magga Nanna Thomassen
Lahtestimmie Lahtese 1 Nannah *ThomassenMariann Wollmann Magga Nanna Thomassen
2 Silje Karine Muotka 3 Trond Are Anti 4 Jørn Are GaskiSilje Karine Muotka Jørn Are Gaski 5 Rolf Johansen 6 Trond Are AntiAud Marthinsen Trond Are Anti 7 Aili KeskitaloAud Marthinsen Willy Ørnebakk Aili Keskitalo 8 Jørn Are GaskiAili Keskitalo Jarle Jonassen Jørn Are Gaski Rolf Wilhelmsen Silje Karine Muotka Ida Marie BransfjellSilje Karine Muotka Willy Ørnebakk, čoahkkinortnegii Aili Keskitalo, čoahkkinortnegii Jarle Jonassen, čoahkkinortnegii
2 Silje Karine Muotka 3 Trond Are Anti 4 Jørn Aren *GaskiSilje Karine Muotka Jørn Are Gaski 5 Rolf Johansen 6 Trond Aren *AntiAud Marthinsen Trond Are Anti 7 Ailijjh *KeskitaloAud Marthinsen Willy Ørnebakkem Aili Keskitalo 8 Jørn Aren *GaskiAili Keskitalo Jarle Jonassen Jørn Are Gaski Rolf Wilhelmsen Silje Karine Muotka Ida Marien *BransfjellSilje Karine Muotka Willy Ørnebakk, tjåanghkoeöörnegasse Aili Keskitalo, tjåanghkoeöörnegasse Jarle Jonassen, tjåanghkoeöörnegasse
VI Sámedikki mearrádus
V-I/VI Saemiedigkieh mieriedimmie
 Ođđa áššit 1, 3-6 ja 8-11 sáddejuvvojit Sámediggeráđđái meannudeapmái  Ođđa ášši 2 sáddejuvvo čoahkkinjođihangoddái meannudeapmái.
* Orre aamhtesh 1, 3-6 jïh 8-11 Saemiedigkieraaran seedtesuvvieh gïetedallemasse * Orre aamhtese 2 tjåanghkoejuhtiehtimmiemoenehtsasse seedtesåvva gïetedallemasse.
Ođđa ášši 7 sadjái ovddiduvvo ášši 019/12 Sd.prop.
Orre aamhtese #7<num><arab><sg><ill><attr> sæjjan #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> aamhtese 019/12 #Sd<n><abbr><gen>*prop.
70L Rievdadusat searvanlágas, mearraressursalágas ja finnmárkolágas (riddoguolástanlávdegoddi), ođđa ášši 7 gessojuvvo.
*70L Jorkestimmieh #meatan<adv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>laakesne, mearoevierhtielaakesne jïh *finnmárkolágas (gaedtiegöölememoenehtse), orre aamhtese 7 geasasåvva.
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 19.04.12 dii. 12.45.
Aamhtesen gïetedalleme illesovvi 19.04.12 ts. 12.45.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 66. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 66. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Vuođđogiella: Dárogiella
Våaromegïele: Daaroengïele
pseudo_tmx_data/SP-17-2012_sme2sma.tmx

File: pseudo_tmx_data/SP-17-2012_sme2sma.tmx

Ášši/Sak BFOL 003/12 Ášši/Sak DC017/12
Aamhtesen/*Sak *BFOL 003/12 Aamhtesh/*Sak *DC017/12
Sámi vuoigatvuođat bioteknologalaš ovddideamis
Saemien reaktah *bioteknologalaš evtiedimmesne
Arkiivaáššenr. 11/202106 / 25 - 58
*Arkiivaáššenr. 11/202106:n / 25 - 58
Meannudeamit
Gïetedallemh
Politihkalaš dássi Beaivi Áššenr.
Politihkeles daltese Biejjie *Áššenr.
Sámediggeráđi 13.03.12SR 049/12 Bajásšaddan-, fuolahus- ja oahppolávdegoddi 16. – 17.04.12BFOL Sámedikki dievasčoahkkin 18. – 19.04.12DC 017/12
Saemiedigkieraerien *13.03.12SR 049/12 Byjjenimmie-, hokse- jïh studijemoenehtse 16. – *17.04.12BFOL Saemiedigkien dïevestjåanghkojne 18. – *19.04.12DC 017:n/12
Ášši meannudeapmi álggahuvvui duorastaga cuoŋománu 19. b. 2012 dii. 12.45.
Aamhtesen gïetedalleme duarstam aelkiehtovvi voerhtjen 19. b. 2012 ts. 12.45.
I Mildosat
I *Mildosat
Nr.BeaiviGeas/GeasaNamahus
#Nr<n><abbr><nom>*BeaiviGeas/*GeasaNamahus
13.03.12 Sámediggeráđđi Ášši SR 049/12 Sámi vuoigatvuođat bioteknologalaš ovddideamis
13.03.12 Saemiedigkieraerie Aamhtesem *SR 049/12:n Saepmien reaktah *bioteknologalaš evtiedimmesne
II Evttohusat ja mearkkašumit
IJ Uvtelassh jïh mïerhkesjimmieh
Sámediggeráđi mearrádusárvalus:
Saemiedigkieraerien mieriedimmieaajmoe:
Sámediggi dovddasta ahte bioteknologalaš ovdáneapmi buktá sámi servodahkii ođđa hástalusaid.
Saemiedigkie boejhkesje ahte *bioteknologalaš evtiedimmie buakta saemien siebriedahkese orre haestiemidie.
Dát ovdáneapmi rahpá vejolašvuođaid sihke buhcciiddikšui, máhttoovddideapmái ja dutkamii.
Daate evtiedimmie nuepide geehpehte dovne #dasmoes<adj><cmp_plgen><cmp>skïemtjesåjhterasse, maahtoeevtiedæmman jïh dotkemasse.
Áŋgiruššan sáhttá leat buorre ávkin boahttevaš dearvvašvuođabálvalussii, muhto hui deaŧalaš lea ahte áŋgiruššan čađahuvvo juridihkalaš ja etihkalaš dohkálaš vugiin.
Eadtjaldovveme maahta årrodh buerie nåhtojne båetije healsoendïenesjasse, mohte dan vihkele lea ahte eadtjaldovveme tjïrrehtåvva juridihkeles jïh *etihkalaš *dohkálaš vuekine.
Sápmelaččain álgoálbmogin leat maiddái beroštusat maid ferte vuhtiiváldit dán barggus.
Saemine aalkoeåålmeginie aaj leah *beroštusat maam tjuara daam seatadidh barkosne.
Álgoálbmogiid genetihkalaš ávdnasiid eaiggáduššan ja hálddašeapmi lea dakkár suorgi mas Ráđđehus ja Sámediggi fertejit giddet fuomášumi.
Aalkoeåålmegi *genetihkalaš materijelli utneme jïh reereme lea dagkeres suerkie mesnie Reerenasse jïh Saemiedigkie tjuerieh åssjalommesem dibrehtidh.
Sámediggi čujuha ILO konvenšuvdnii nr 168 álgoálbmogiid ja čearddalaš álbmogiid birra, artihkal 2.
Saemiedigkie ILOM tjaatseste konvensjovnese nr. 168 aalkoeåålmegi jïh etnihkeles aalmogi bïjre, artihkele 2.
Ja ON 12.9.2007 mannosaš julggaštussii álgoálbmotvuoigatvuođaid birra, artihkal 31, mii válddaha álgoálbmogiid vuoigatvuođa mielváikkuheapmái.
Jïh ON #12.9.2007<num><arab><sg><ill><attr> *mannosaš deklarasjovnese aalkoeåålmegereaktaj/aalkoeåålmehreaktaj/aalkoeåålmhreaktaj bïjre, artihkele 31, mij buerkeste aalkoeåålmegi reaktam *mielváikkuheapmái.
Sámediggi čujuha maiddái Sámeparlamentarihkkárkonferánsii Girkonjárggas gos čuovvovaš cealkámuš dohkkehuvvui: Bioteknologalaš ovdáneapmi buktá sámi álbmogii ođđa hástalusaid.
Saemiedigkie aaj tjaatseste *Sámeparlamentarihkkárkonferánsii Girkonjárgesne sijjesne minngebe #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg>: *Bioteknologalaš evtiedimmie buakta saemien aalmogasse orre haestiemidie.
Konferánsa deattuha ahte sámi álbmot ferte ieš hálddašit ja eaiggáduššat dieđuid iežas genaid (DNA) birra, ja ahte sámi álbmot dađistaga galgá gulahallat stáhtalaš eiseválddiiguin ja dutkanbirrasiiguin vai sáhttá čuovvut dán ovdáneami ja váikkuhit dasa.
Konferaanse tjïelkestahta ahte saemien aalmoge tjuara jïjtje reeredh jïh utnedh daajrojde jïjtjse *genaid (*DNA) bïjre, jïh ahte saemien aalmoge ånnetji edtja staateles åejvieladtjigujmie jïh dotkemebyjresigujmie gaskestalledh vuj maahta dåeriedidh daam evtiedimmiem jïh dan dijpedh.
Dat ahte dutkat sámi álbmoga bohciidahttá gažaldaga humána biologalaš ávdnasiid eaiggáduššama ja hálddašeami birra.
Dah ahte goerehtidh saemien aalmogem #bïhtsegidh<vblex><iv><der_caus><vblex><indic><pres><p3><sg> gyhtjelassen *humána *biologalaš materijelli utnemen jïh reeremen bïjre.
Dát šaddá fáddán konsultašuvnnnain Ráđđehusain lágaid ja boahttevaš plánaid ja proseassaid árvvoštallamis dán suorggis
Daate sjædta aamhtesinie *konsultašuvnnnain Reerenassine laaki jïh båetije soejkesji jïh prosessi vierhtiedimmesne daennie suerkesne
BFOL 003/12: Sámi vuoigatvuođat bioteknologalaš ovddideamis Bajásšaddan-, fuolahus- ja oahppolávdegotti árvalus
*BFOL 003/12: Saemieh reaktah *bioteknologalaš evtiedimmesne Byjjenimmie-, hokse- jïh studijemoenehtsen aajmoe
Álggahus
Aalkoe
Bajásšaddan-, fuolahus- ja oahppolávdegoddi lea meannudan sámediggeráđi mearrádusevttohusa áššis 17/12 Sámi vuoigatvuođat bioteknologalaš ovdáneamis.
Byjjenimmie-, hokse- jïh studijemoenehtse gïetedalleme saemiedigkieraerien mieriedimmieuvtelassen aamhtesisnie 17/12:m Saepmieh reaktah *bioteknologalaš evtiedimmesne.
Mearkkašumit
Mïerhkesjimmieh
Mearkkašupmi Norgga sámiid riikkasearvvi (NSR) lahtuin Silje Karine Muotka, Kirsti Guvsám ja Nanna Thomassen, Norgga sámiid riikkasearvvi /Sámeálbmotbellodaga (NSR/Sáb) lahtus Trond Are Anti, Bargiidbellodaga sámedikkejoavkku (Bp) lahtuin Mariann Wollmann Magga, Jørn Are Gaski ja Marit Kirsten A.
Mïerhkesjimmie Nöörjen saemiej rïjhkensiebrien (NSR) lïhtseginie Silje Karine Muotka, Kirsti Guvsám jïh Nanna Thomassen, Nöörjen saemiej rïjhkensiebrien /Saemienaalmogekrirrien (NSR/*Sáb) lïhtsegisnie Trond Are Anti, #Bargiidbellodat<np><sg><gen> saemiedigkiendåehkien (*Bp) lïhtseginie Mariann Wollmann Magga, Jørn Are Gaski jïh Marit Kirstine #A<n><abbr><nom>
Gaup, Árja lahtus Odd Iver Sara, Åarjel-Saemiej Gielh (ÅaSG) lahtus Ida Marie Bransfjell ja Badjeolbmuidlistta (Bl) lahtus Anders Somby jr.:
Gaup, Árjan lïhtsegisnie Odd Iver Sara, #Åarjel<np><attr>-*Saemiej *Gielh (*ÅASG) lïhtsegisnie Ida Marie Bransfjell jïh *Badjeolbmuidlistta (*Bl) lïhtsegisnie Anders Somby #jr<n><abbr><nom>:
Lávdegoddi lea duhtavaš go sámediggeráđđi čuovvola parlamentarihkkárkonferánssa mearrádusa Girkonjárggas.
Moenehtse madtjele goh saemiedigkieraerie dåerede *parlamentarihkkárkonferánssa mieriedimmiem Girkonjárgesne.
Lávdegoddi ávžžuha sámediggeráđi árvvoštallat ovttasbarggu riikkarájiid rastá sámi vuoigatvuođaid oktavuođas bioteknologalaš ovdáneamis.
Moenehtse haasta saemiedigkieraeriem laejhtedh ektiebarkoem rïjhkenraejiej rastah saemien reaktaj gaskesisnie *bioteknologalaš evtiedimmesne.
Sámediggeráđđi lea lágidan seminára " Sámi vuoigatvuođat bioteknologalaš ovdáneamis" , mas leat boahtán ovdan máŋga čuolbmačilgehusa, dieđut ja ođđa máhttu go Sámediggi lea meannudan ášši.
Saemiedigkieraerie seminaarem öörnedahteme " Saepmien reaktah *bioteknologalaš evtiedimmesne" , mesnie fraamme båateme gellie tjoelmetjïelkestimmieh, daajroeh jïh orre maahtoe goh Saemiedigkie aamhtesem gïetedalleme.
Lávdegoddi diehtá ahte bioteknologiijaláhka lea ođasmahttojuvvomin, ja ahte áigumuš lea árvvoštallama meannudit Stuorradikkis cuoŋománus 2013.
Moenehtse daajra ahte bioteknologijelaake lea orresteminie, jïh ahte aajkoe lea vierhtiedimmien Stuorradiggijjesne gïetedalledh voerhtjesne 2013.
Lávdegoddi háliida ahte Sámediggi ovddida árvalusaid bioteknologiijalága árvvoštallamii, ja bivdá danne sámediggeráđi ráhkkanahttit áššin dievasčoahkkimii.
Moenehtse sæjhta ahte Saemiedigkie evtede aajmoej bioteknologijelaakem vierhtiedæmman, jïh dannasinie maadta saemiedigkieraeriem båårestidh aamhtesinie dïevestjåånghkese.
Lávdegoddi háliida erenoamážit ahte láhka árvvoštallojuvvo sámi diliid ektui, ja dan ahte fuolaha go dat daid oktasaš perspektiivvaid ja etihkalaš norpmaid mat sohpet min sámi kulturárbái.
Moenehtse joekoenlaakan sæjhta ahte laake #laejhtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> saemien tsiehkiej muhteste, jïh dam ahte håksa goh dah dejtie ektie perspektijvide jïh *etihkalaš *norpmaid mah mijjem skööpieh saemien kultuvreaarpan.
Lávdegoddi deattuha ahte stáhta eiseválddit fertejit sihkkarastit ahte ILO konvenšuvnna nr 169 ollašuhttojuvvo mielváikkuhanvuoigatvuođa ektui.
Moenehtse tjïelkestahta ahte staaten åejvieladtjh tjuerieh gorredidh ahte ILO konvensjovnen nr. 169 tjïrrehtåvva *mielváikkuhanvuoigatvuođa moenemetseahkan.
Lávdegoddi oaivvilda ahte dat sáhttá dahkkojuvvot árjjalaš oassálastima bokte ráđiin, lávdegottiin ja vejolaš eará orgánain mat leat doaimmas bioteknologiija oktavuođas dahje galget ásahuvvot dan oktavuođas.
Moenehtse jeahta dïhte maahta dorjesovvedh eadtjohke mealtan baaktoe raerine, moenehtsinie jïh kaanne jeatjah orgaanine mah darjoemisnie bioteknologijen gaskesisnie jallh edtjieh tseegkesovvedh dennie gaskesisnie.
Livččii deaŧalaš ahte dain orgánain ja ásahusat mat barget dáid áššiiguin, lea gelbbolašvuohta olmmošvuoigatvuođain, ja erenoamážit oktasaš vuoigatvuođain.
Lea vihkele ahte dejnie orgaanine jïh institusjovnh mah berkieh daaj aamhtesigujmie, lea maahtaldahke åålmehreaktine, jïh joekoenlaakan ektie reaktine.
Dat mo álgoálbmogiid genehtalaš ávdnasiid eaiggáduššan ja hálddašeapmi gieđahallojuvvo, lea mearrideaddji deaŧalaš dasa ahte buhcciiddikšu, dutkan, patenteren ja muđui registariid oktiičatnan sáhttá veahkehit álgoálbmogiid.
Dah guktie aalkoeåålmegi *genehtalaš materijelli utneme jïh reereme gïetedallesåvva, nænnoestæjja vihkele dan ahte skïemtjijiskïemtjesåjhteren, goerehtem, *patenteren jïh voen *registariid *oktiičatnan maahta aalkoeåålmegidie viehkiehtidh.
Lávdegoddi háliida ahte sámediggeráđđi árvvoštallá dárbbu ja vejolašvuođaid ásahit dutkanetihkalaš njuolggadusaid.
Moenehtse sæjhta ahte saemiedigkieraerie daerpiesvoetem laajhta jïh nuepide tseegkedh *dutkanetihkalaš njoelkedasside.
Das leat iešguđetlágan čuolbmačilgehusat dan ektui ahte ásahit dakkár njuolggadusaid, ja áigeperspektiiva lea okta dain.
Dennie leah ovmessie tjoelmetjïelkestimmieh dan muhteste ahte tseegkedh dagkeres njoelkedasside, jïh tïjjeperspektijve lea akte dejnie.
Eará čuolbmačilgehusat leat dat ahte guđe dásis njuolggadusat galget ásahuvvot, gii lea olahusjoavkun, gean dat geatnegahttá, guđe ráŋggáštanvejolašvuođat gávdnojit.
Jeatjah tjoelmetjïelkestimmieh leah dah ahte guhtene daltesisnie njoelkedassh edtjieh tseegkesovvedh, gie lea *olahusjoavkun, gïen dïhte *geatnegahttá, guhtene bæsvomenuepieh gååvnesieh.
Lávdegoddi háliida ahte sámediggeráđđi árvvoštallá fuolahit go dálá njuolggadusat sámi vuoigatvuođaid.
Moenehtse sæjhta ahte saemiedigkieraerie laajhta hoksedh goh daaletje njoelkedassh saemien reaktide.
Berre árvvoštallat dan ahte lea go dárbu nannet Databearráigeahču kollektiiva perspektiivvaid ja álgoálbmotgelbbolašvuođa dáfus.
Byöroe dam laejhtedh ahte lea goh daerpiesvoete nænnoestidh *Databearráigeahču kollektijvem perspektijvi jïh aalkoeåålmegemaahtaldahken/aalkoeåålmehmaahtaldahken/aalkoeåålmhmaahtaldahken dïete.
Evttohusat
Uvtelassh
Evttohus 1
Uvtelasse 1
Evttohus Norgga sámiid riikkasearvvi (NSR) lahtuin Silje Karine Muotka, Kirsti Guvsám ja Nanna Thomassen, Norgga sámiid riikkasearvvi /Sámeálbmotbellodaga (NSR/Sáb) lahtus Trond Are Anti, Bargiidbellodaga sámedikkejoavkku (Bp) lahtuin Mariann Wollmann Magga, Jørn Are Gaski ja Marit Kirsten A.
Uvtelasse Nöörjen saemiej rïjhkensiebrien (NSR) lïhtseginie Silje Karine Muotka, Kirsti Guvsám jïh Nanna Thomassen, Nöörjen saemiej rïjhkensiebrien /Saemienaalmogekrirrien (NSR/*Sáb) lïhtsegisnie Trond Are Anti, #Bargiidbellodat<np><sg><gen> saemiedigkiendåehkien (*Bp) lïhtseginie Mariann Wollmann Magga, Jørn Are Gaski jïh Marit Kirstine #A<n><abbr><nom>
Gaup, Árja
Gaup, Árja
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Anti
68. siidu 90 siiddus
68. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
lahtus Odd Iver Sara, Åarjel-Saemiej Gielh (ÅaSG) lahtus Ida Marie Bransfjell ja Badjeolbmuidlistta (Bl) lahtus Anders Somby jr:
lïhtsegisnie Odd Iver Sara, #Åarjel<np><attr>-*Saemiej *Gielh (*ÅASG) lïhtsegisnie Ida Marie Bransfjell jïh *Badjeolbmuidlistta (*Bl) lïhtsegisnie Anders Somby #jr<n><abbr>:
Lasseevttohus, biddjojuvvo sisa ovdal maŋimus teakstaoasi:
#Lasse<np><ant><m><cmp_sgnom><cmp>uvtelasse, sïjse bïejesåvva aarebi minngebe teeksteboelhken:
Lávdegoddi deattuha ahte stáhta eiseválddit fertejit sihkkarastit ahte ILO konvenšuvnna nr 169 ollašuhttojuvvo mielváikkuhanvuoigatvuođa ektui.
Moenehtse tjïelkestahta ahte staaten åejvieladtjh tjuerieh gorredidh ahte ILO konvensjovnen nr. 169 tjïrrehtåvva *mielváikkuhanvuoigatvuođa moenemetseahkan.
Sámediggi oivvilda ahte dat sáhttá dahkkojuvvot árjjalaš oassálastima bokte ráđiin, lávdegottiin ja vejolaš eará orgánain mat leat doaimmas bioteknologiija oktavuođas dahje galget ásahuvvot dan oktavuođas.
Saemiedigkie *oivvilda dïhte maahta dorjesovvedh eadtjohke mealtan baaktoe raerine, moenehtsinie jïh kaanne jeatjah orgaanine mah darjoemisnie bioteknologijen gaskesisnie jallh edtjieh tseegkesovvedh dennie gaskesisnie.
Livččii deaŧalaš ahte dain orgánain ja ásahusat mat barget dáid áššiiguin, lea gelbbolašvuohta olmmošvuoigatvuođain, ja erenoamážit oktasaš vuoigatvuođain.
Lea vihkele ahte dejnie orgaanine jïh institusjovnh mah berkieh daaj aamhtesigujmie, lea maahtaldahke åålmehreaktine, jïh joekoenlaakan ektie reaktine.
Dan oktavuođas go bioteknologiijaláhka lea ođasmahttojuvvomin, lea hui deaŧalaš ahte ráhkkanahttojuvvo stuorát ášši dievasčoahkkimii.
Dennie gaskesisnie goh bioteknologijelaake lea orresteminie, lea dan vihkele ahte bååreståvva stoerebe aamhtese dïevestjåånghkese.
Sámi servodagas dárbbašuvvo máhtto- ja kapasitehtalokten, ja dan geažil lea deaŧalaš ahte Sámediggi meannuda eanet áššiid main bioteknologiija lea fáddán.
Saemien siebriedahkesne #daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> maahtoe- jïh kapasiteetelutnjemen, jïh dan dïete vihkele ahte Saemiedigkie jeenje aamhtesidie gïetedalla mejnie bioteknologije lea aamhtesinie.
Ferte árvvoštallat fuolahit go bioteknologiijaláhka ja gullevaš lágat sámi diliid, oktasaš perspektiivva ja etihkalaš norpmaid nu mo dat bohtet ovdan min sámi kulturárbbis, ja ahte dat fuolahit sámi álbmoga vuoigatvuođa hálddašit iežaset árbeávdnasiid ja eaiggáduššat máhtu iežaset árbeávdnasiid birra.
Tjuara laejhtedh hoksedh goh bioteknologijelaake jïh *gullevaš laakh saemien tsiehkide, ektie perspektijvem jïh *etihkalaš *norpmaid nimhtie guktie dah fraamme båetieh mijjen saemien kultuvreaerpeste, jïh dah huksieh saemien aalmogen reaktam reeredh jïjtjsh aerpiematerijellide jïh utnedh maahtoem jïjtjsh aerpiematerijelli bïjre.
Evttohus 2
Uvtelasse 2
Evttohus Ovddádusbellodagas (Frp) Hans Eriksen :
Uvtelasse #Ovddádusbellodat<np><sg><ine> (Frp:m) Hans Eriksen :
Boahtá ollásit sámediggeráđi evttohusa sadjái:
ellieslaakan Båata saemiedigkieraerien uvtelassen sijjeste:
Sámediggi oaidná ahte bioteknologalaš ovdáneapmi buktá servodahkii hástalusaid, muhto maiddá issoras stuorra vejolašvuođaid.
Saemiedigkie vuajna ahte *bioteknologalaš evtiedimmie siebriedahkese buakta haestiemidie, mohte *maiddá isveligs stoere nuepide.
Ollu olbmot ellet dál guhkit ja sis lea buoret eallin gena- ja bioteknologiija ovdáneami geažil.
Jeenje almetjh daelie jielieh guhkieslaakan jïh daj lea buerebe stujmie *gena- jïh bioteknologijen evtiedimmien dïete.
Dát teknologiija lea earret eará addán buoret dálkasiid ja borramuša sihke olbmuide ja elliide.
Daate teknologije gaskem jeatjah vadteme buerebe daalhkesidie jïh beapmoem dovne almetjidie jïh dyjride/dyride.
Sámedikkis lea boahtteáiggediđolaš ja positiiva guottut daidda vejolašvuođaide mat rahpasit gena- ja bioteknologiijadutkama ja -geavaheami geažil.
Saemiedigkien lea *boahtteáiggediđolaš jïh *positiiva *guottut dejtie nuepide mah *rahpasit *gena- jïh bioteknologijedotkemen jïh -pråvhkoen dïete.
Lea buorre go Norggas muddejuvvojit dát suorggit mealgat garraseappot go dain riikkain maiguin mis lea lunddolaš buohtastahttit iežamet.
Lea buerie goh Nöörjesne #staeriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> daah suerkieh *mealgat garrebelaakan goh dejnie rïjhkine mejgujmie mijjen iemie mohtedidh jïjtjemem.
Sámediggi oaivvilda ahte Norga dárbbaša njuolggadusaid mat dagahit ahte Norga sáhttá šaddat ovddasmanni riikan gena- ja bioteknologiijadutkamis ja -ovddideamis.
Saemiedigkie jeahta ahte Nöörje njoelkedasside daarpesje mah darjoeh ahte Nöörje maahta sjïdtedh *ovddasmanni rïjhkine *gena- jïh bioteknologijedotkemisnie jïh -evtiedimmesne.
Ii galgga dárbbašuvvot politihkalaš seaguheapmi gena- ja bioteknologiija muddemii.
Ij edtjh #daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> politihkeles pleenteme *gena- jïh bioteknologijen staeriedæmman.
Dattetge fertejit leat dohkálaš sihkkarvuođamekanismmat mat sihkkarastet dohkálaš ovdáneami dán suorggis.
Darhkan tjuerieh leah *dohkálaš *sihkkarvuođamekanismmat mah gorredieh *dohkálaš evtiedimmiem daennie suerkesne.
Dasa lassin fertejit etihkalaš njuolggadusat láidestit dán teknologiija geavaheami.
Dan lissine tjuerieh *etihkalaš njoelkedassh *láidestit daan teknologijen pråvhkoen.
Dakkár etihkalaš vuođu vuolggasadji ferte leat ovttaskas olbmo válljema árvvusatnin, ja olbmuid gávnni vuhtiiváldin.
Dagkeres *etihkalaš våaromen feelemesijjie tjuara årrodh oktegs almetjen veeljemen seahkarimmie, jïh almetji aevhkien seatadimmie.
Vai sihkkarastojuvvo genaja bioteknologiija dohkálaš lávdu, de lea deaŧalaš viežžat lobi diehtojuohkima vuođul, ovdamearkka dihtii genamuddejuvvon borramuša merkema bokte.
Vuj #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> *genaja bioteknologije *dohkálaš *lávdu, dellie vihkele veedtjedh luhpien bïevnesen dïere, vuesiehtimmien åvteste *genamuddejuvvon beapmoen mïerhkesjimmien baaktoe.
Sihkkarastin dihtii ahte teknologiija ovdána, erret eará váibmo- ja varrasuotnadávddaid ja borasdávddaid dikšuma oktavuođas, de ferte priváhta ealáhuseallin searvvahuvvot dutkamii ja ovddideapmái.
Gorredimmien åvteste ahte teknologije åvtene, *erret jeatjah vaajmoe- jïh vïrregåårtenjefiejliej jïh *borasdávddaid gïetedallemen gaskesisnie, dellie tjuara privaate jielemestujmie meatan dotkemasse jïh evtiedæmman.
Gena- ja bioteknologiija geavaheapmi ii galgga guđe ge suorggis ráddjejuvvot dušše guoskat daidda doaimmaide ja ásahusaide, maid almmolašvuohta eaiggáduššá.
*Gena- jïh bioteknologijen ij pråvhkoe edtjh guhten aaj suerkesne geehtestovvebe ajve dïjpedh dejtie darjoemidie jïh institusjovnide, mejtie byögkelesvoete åtna.
Medisiidnasuorggis berre buot doaibma mii lea lobálaš almmolaš ásahusain, maiddái leat lobálaš priváhta suorggis, dearvvašvuođaeiseválddiid dábálaš geahčču vuolde.
*Medisiidnasuorggis byöroe gaajhke darjome mij lea *lobálaš byjjes institusjovnine, aaj årrodh *lobálaš privaate suerkesne, healsoenåejvieladtjide sïejhme nuelesne #gïehtjedidh<vblex><tv><imp><p1><du>.
Sámediggi bivdá Stuorradikki:
Saemiedigkie Stuorradiggijjem maadta:
bargat dainna ulbmiliin ahte gena- ja bioteknologiija ovdána buori láhkai ja ođđaáiggi jurddašami vuođul gohččut merket genamuddejuvvon borramuša eanedit dutkanáŋgiruššama Norggas
barkebe dejnie ulmine ahte *gena- jïh bioteknologije buerie vuakan åvtene jïh orretïjjen *jurddašami dïere gåhtjobe mïerhkesjidh *genamuddejuvvon beapmoen *eanedit dotkemeeadtjaldovvemem Nöörjesne
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Anti
69. siidu 90 siiddus
69. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Lávdegotti ráva
Moenehtsen bïhkedimmie
Lávdegottis eai leat eanet mearkkašumit dahje evttohusat ja rávve Sámedikki mearridit čuovvovačča:
Moenehtsen eah leah jeenje mïerhkesjimmieh jallh uvtelassh jïh nihtetjæsta Saemiedigkiem nænnoestidh #minngebe<adj><sg><gen>:
Sámediggi doarju muđui sámediggeráđi árvalusevttohusa.
Saemiedigkie dåårje voen saemiedigkieraerien aajmoeuvtelassem.
III Jienasteapmi
I-II/II-I/III Gïelevedteme
39 áirasis ledje 29 čoahkis.
39 saadthalmetjen lin 29 *čoahkis.
Jienasteapmi dahkkojuvvui čuovvovaš vuogi mielde:
Gïelevedteme minngebe vuekien mietie dorjesovvi:
Evttohus 2 hilgojuvvui 28 jienain.
Uvtelasse 2 beelhkesovvi #28<num><arab><sg><ine><attr> tjoejine.
1 jienastii beali.
1 bieliem gïelem vedti.
Evttohus 1 mearriduvvui 28 jienain 1 jiena vuostá.
Uvtelasse 1 nænnoestovvi 28 tjoejine 1 tjoejen vuestie.
Bajásšaddan- fuolahus- ja oahppolávdegotti ráva mearriduvvui 28 jienain 1 jiena vuostá.
Byjjenimmie- hokse- jïh studijemoenehtsen bïhkedimmie nænnoestovvi 28 tjoejine 1 tjoejen vuestie.
IV Beavdegirjelasáhusat
I-V/IV Buertiegærjalissieh
Dán áššis ii ovddiduvvon beavdegirjelasáhus.
Daennie aamhtesisnie ij evtedh buertiegærjalissie.
V Sáhkavuorrolistu ja replihkat
#V<n><abbr><sg><gen> Lahtestimmielæstoe jïh lahtesh
Sáhkavuorru Replihkka 1 Kirsti Guvsám, áššejođiheaddji 2 Hans EriksenSilje Karine Muotka Kirsti Guvsám Jørn Are Gaski 3 Silje Karine Muotka 4 Jørn Are GaskiSilje Karine Muotka Aud Marthinsen Jørn Are Gaski 5 Mariann Wollmann Magga 6 Inga-Lill SundsetJørn Are Gaski Silje Karine Muotka Kirsti Guvsám Inga-Lill Sundset 7 Trond Are Anti 8 Anders Somby jr. 9 Silje Karine Muotka Kirsti Guvsám Alf Isaksen Kirsti Guvsám, áššejođiheaddji
Lahtestimmie Lahtese 1 Kirsti Guvsám, aamhtesejuhtiehtæjja 2 Hansh *EriksenSilje Karine Muotka Kirsti Guvsám Jørn Are Gaski 3 Silje Karine Muotka 4 Jørn Aren *GaskiSilje Karine Muotka Aud Marthinsen Jørn Are Gaski 5 Mariann Wollmann Magga 6 Inga-Lillh *SundsetJørn Are Gaski Silje Karine Muotka Kirsti Guvsám Inga-Lill Sundset 7 Trond Are Anti 8 Anders Somby jr. 9 Silje Karine Muotka Kirsti Guvsám Alf Isaksen Kirsti Guvsám, aamhtesejuhtiehtæjja
VI Sámedikki mearrádus
V-I/VI Saemiedigkieh mieriedimmie
Sámediggi dovddasta ahte bioteknologalaš ovdáneapmi buktá sámi servodahkii ođđa hástalusaid.
Saemiedigkie boejhkesje ahte *bioteknologalaš evtiedimmie buakta saemien siebriedahkese orre haestiemidie.
Dát ovdáneapmi rahpá vejolašvuođaid sihke buhcciiddikšui, máhttoovddideapmái ja dutkamii.
Daate evtiedimmie nuepide geehpehte dovne #dasmoes<adj><cmp_plgen><cmp>skïemtjesåjhterasse, maahtoeevtiedæmman jïh dotkemasse.
Áŋgiruššan sáhttá leat buorre ávkin boahttevaš dearvvašvuođabálvalussii, muhto hui deaŧalaš lea ahte áŋgiruššan čađahuvvo juridihkalaš ja etihkalaš dohkálaš vugiin.
Eadtjaldovveme maahta årrodh buerie nåhtojne båetije healsoendïenesjasse, mohte dan vihkele lea ahte eadtjaldovveme tjïrrehtåvva juridihkeles jïh *etihkalaš *dohkálaš vuekine.
Sápmelaččain álgoálbmogin leat maiddái beroštusat maid ferte vuhtiiváldit dán barggus.
Saemine aalkoeåålmeginie aaj leah *beroštusat maam tjuara daam seatadidh barkosne.
Álgoálbmogiid genetihkalaš ávdnasiid eaiggáduššan ja hálddašeapmi lea dakkár suorgi mas Ráđđehus ja Sámediggi fertejit giddet fuomášumi.
Aalkoeåålmegi *genetihkalaš materijelli utneme jïh reereme lea dagkeres suerkie mesnie Reerenasse jïh Saemiedigkie tjuerieh åssjalommesem dibrehtidh.
Sámediggi čujuha ILO konvenšuvdnii nr 168 álgoálbmogiid ja čearddalaš álbmogiid birra, artihkal 2.
Saemiedigkie ILOM tjaatseste konvensjovnese nr. 168 aalkoeåålmegi jïh etnihkeles aalmogi bïjre, artihkele 2.
Ja ON 12.9.2007 mannosaš julggaštussii álgoálbmotvuoigatvuođaid birra, artihkal 31, mii válddaha álgoálbmogiid vuoigatvuođa mielváikkuheapmái.
Jïh ON #12.9.2007<num><arab><sg><ill><attr> *mannosaš deklarasjovnese aalkoeåålmegereaktaj/aalkoeåålmehreaktaj/aalkoeåålmhreaktaj bïjre, artihkele 31, mij buerkeste aalkoeåålmegi reaktam *mielváikkuheapmái.
Sámediggi čujuha maiddái Sámeparlamentarihkkárkonferánsii Girkonjárggas gos čuovvovaš cealkámuš dohkkehuvvui: Bioteknologalaš ovdáneapmi buktá sámi álbmogii ođđa hástalusaid.
Saemiedigkie aaj tjaatseste *Sámeparlamentarihkkárkonferánsii Girkonjárgesne sijjesne minngebe #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg>: *Bioteknologalaš evtiedimmie buakta saemien aalmogasse orre haestiemidie.
Konferánsa deattuha ahte sámi álbmot ferte ieš hálddašit ja eaiggáduššat dieđuid iežas genaid (DNA) birra, ja ahte sámi álbmot dađistaga galgá gulahallat stáhtalaš eiseválddiiguin ja dutkanbirrasiiguin vai sáhttá čuovvut dán ovdáneami ja váikkuhit dasa.
Konferaanse tjïelkestahta ahte saemien aalmoge tjuara jïjtje reeredh jïh utnedh daajrojde jïjtjse *genaid (*DNA) bïjre, jïh ahte saemien aalmoge ånnetji edtja staateles åejvieladtjigujmie jïh dotkemebyjresigujmie gaskestalledh vuj maahta dåeriedidh daam evtiedimmiem jïh dan dijpedh.
Sámediggi deattuha ahte stáhta eiseválddit fertejit sihkkarastit ahte ILO konvenšuvnna nr 169 ollašuhttojuvvo mielváikkuhanvuoigatvuođa ektui.
Saemiedigkie tjïelkestahta ahte staaten åejvieladtjh tjuerieh gorredidh ahte ILO konvensjovnen nr. 169 tjïrrehtåvva *mielváikkuhanvuoigatvuođa moenemetseahkan.
Sámediggi oivvilda ahte dat sáhttá dahkkojuvvot árjjalaš oassálastima bokte ráđiin, lávdegottiin ja vejolaš eará orgánain mat leat doaimmas bioteknologiija oktavuođas dahje galget ásahuvvot dan oktavuođas.
Saemiedigkie *oivvilda dïhte maahta dorjesovvedh eadtjohke mealtan baaktoe raerine, moenehtsinie jïh kaanne jeatjah orgaanine mah darjoemisnie bioteknologijen gaskesisnie jallh edtjieh tseegkesovvedh dennie gaskesisnie.
Livččii deaŧalaš ahte dain orgánain ja ásahusat mat barget dáid áššiiguin, lea gelbbolašvuohta olmmošvuoigatvuođain, ja erenoamážit oktasaš vuoigatvuođain.
Lea vihkele ahte dejnie orgaanine jïh institusjovnh mah berkieh daaj aamhtesigujmie, lea maahtaldahke åålmehreaktine, jïh joekoenlaakan ektie reaktine.
Dan oktavuođas go bioteknologiijaláhka lea ođasmahttojuvvomin, lea hui deaŧalaš ahte ráhkkanahttojuvvo stuorát ášši dievasčoahkkimii.
Dennie gaskesisnie goh bioteknologijelaake lea orresteminie, lea dan vihkele ahte bååreståvva stoerebe aamhtese dïevestjåånghkese.
Sámi servodagas dárbbašuvvo máhtto- ja kapasitehtalokten, ja dan geažil lea deaŧalaš ahte Sámediggi meannuda eanet áššiid main bioteknologiija lea fáddán.
Saemien siebriedahkesne #daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> maahtoe- jïh kapasiteetelutnjemen, jïh dan dïete vihkele ahte Saemiedigkie jeenje aamhtesidie gïetedalla mejnie bioteknologije lea aamhtesinie.
Ferte árvvoštallat fuolahit go bioteknologiijaláhka ja gullevaš lágat sámi diliid, oktasaš perspektiivva ja etihkalaš norpmaid nu mo dat bohtet ovdan min sámi kulturárbbis, ja ahte dat fuolahit sámi álbmoga vuoigatvuođa hálddašit iežaset árbeávdnasiid ja eaiggáduššat máhtu iežaset árbeávdnasiid birra.
Tjuara laejhtedh hoksedh goh bioteknologijelaake jïh *gullevaš laakh saemien tsiehkide, ektie perspektijvem jïh *etihkalaš *norpmaid nimhtie guktie dah fraamme båetieh mijjen saemien kultuvreaerpeste, jïh dah huksieh saemien aalmogen reaktam reeredh jïjtjsh aerpiematerijellide jïh utnedh maahtoem jïjtjsh aerpiematerijelli bïjre.
Dat ahte dutkat sámi álbmoga bohciidahttá gažaldaga humána biologalaš ávdnasiid eaiggáduššama ja hálddašeami birra.
Dah ahte goerehtidh saemien aalmogem #bïhtsegidh<vblex><iv><der_caus><vblex><indic><pres><p3><sg> gyhtjelassen *humána *biologalaš materijelli utnemen jïh reeremen bïjre.
Dát šaddá fáddán konsultašuvnnnain Ráđđehusain lágaid ja boahttevaš plánaid ja proseassaid árvvoštallamis dán suorggis
Daate sjædta aamhtesinie *konsultašuvnnnain Reerenassine laaki jïh båetije soejkesji jïh prosessi vierhtiedimmesne daennie suerkesne
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 19.04.12 dii. 13.50.
Aamhtesen gïetedalleme illesovvi 19.04.12 ts. 13.50.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Anti
71. siidu 90 siiddus
71. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Vuođđogiella: Dárogiella
Våaromegïele: Daaroengïele
pseudo_tmx_data/SP-18-2012_sme2sma.tmx

File: pseudo_tmx_data/SP-18-2012_sme2sma.tmx

Ášši/Sak DC018/12
Aamhtese/*Sak *DC018/12
Sámediggeráđi čilgehus sámi giela birra
Saemiedigkieraerien tjïelkestimmie saemien gïelen bïjre
Arkiivaáššenr. 10/576506 / 25 - 58
*Arkiivaáššenr. 10/576506 / 25 - 58
Meannudeamit
Gïetedallemh
Politihkalaš dássi Beaivi Áššenr.
Politihkeles daltese Biejjie *Áššenr.
Sámedikki dievasčoahkkin 18. – 19.04.12DC 018/12
Saemiedigkien dïevestjåanghkojne 18. – *19.04.12DC 018:n/12
Ášši meannudeapmi álggahuvvui gaskavahkku cuoŋománu 19.04.12 dii. 13.50.
Aamhtesen gïetedalleme aelkiehtovvi gaskevåhkoe voerhtjen 19.04.12 ts. 13.50.
I Mildosat
I *Mildosat
II Evttohusat ja mearkkašumit
IJ Uvtelassh jïh mïerhkesjimmieh
Sámediggeráđi mearrádusárvalus:
Saemiedigkieraerien mieriedimmieaajmoe:
Sámediggi lea ságaškuššan Sámediggeráđi čilgehusa sámegiela birra.
Saemiedigkie digkiedamme Saemiedigkieraerien tjïelkestimmiem saemiengïelen bïjre.
Čilgehus čuovvu mielddusin beavdegirjái.
Tjïelkestimmie dåerede *mielddusin buertiegærjese.
Sámediggeráđi čilgehus sámegiela birra
Saemiedigkieraerien tjïelkestimmie saemiengïelen bïjre
Duogáš
Duekie
Sámediggeráđđi bidjá ovdan sámediggedieđáhusa sámegiela birra dievasčoahkkimii čakčamánus 2012.
Saemiedigkieraerie fraamme beaja saemiedigkiebïevnesem saemiengïelen bïjre dïevestjåånghkese skïeredisnie 2012.
Dáinna čilgehusain hálida Sámediggeráđđi árvalusaid daidda hástalusaide mat mis leat fágasuorggis sámegiella.
Daejnie tjïelkestimmine sæjhta Saemiedigkieraerie aajmojde dejtie haestiemidie mah mijjen faagegievlesne saemiengïele.
Sámediggeráđđi áigu maiddái searvvahit sámi servodaga ja erenoamážit daid ásahusaid, mat barget beaivválaččat sámegielain.
Saemiedigkieraerie sæjhta aaj meatan saemien siebriedahkem jïh joekoenlaakan dejtie institusjovnide, mah biejjieladtje berkieh saemiengïeline.
Čilgehusain hálida Sámediggeráđđi álggahit digaštallama boahtteáiggi giellapolitihka birra sámi servodagas.
Tjïelkestimmine sæjhta Saemiedigkieraerie digkiedimmiem aelkiehtidh båetijen aejkien gïelepolitihken bïjre saemien siebriedahkesne.
Danne áigut lágidit seminára maŋŋágo čilgehus lea ovddiduvvon dievasčoahkkimii.
Dannasinie sïjhtebe öörnedehtedh seminaaren mænngan tjïelkestimmie dïevestjåånghkese #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Sámediggeráđđi áigu maid juohkit dieđuid barggus sámediggedieđáhusain sámegiela birra ja bidjat ovdan čilgehusa iešguđet ásahusaide ja birrasiidda ja ávžžuha buktit árvalusaid.
Saemiedigkieraerie sæjhta aaj daajrojde juekedh barkosne saemiedigkiebïevnesinie saemiengïelen bïjre jïh fraamme bïejedh tjïelkestimmiem #fïereguhte<prn><ind><attr> institusjovnide jïh byjresidie jïh haasta buektedh aajmojde.
Sámegiella juogaduvvo dábálaččat máŋga iešguđet giellan.
Saemiengïele sïejhmede #joekedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> gellie #fïereguhte<prn><ind><attr> gïeline.
Dán dokumeanttas máinnašuvvo dattetge sámegiella ovttaidlogus.
Daennie tjaatsegisnie darhkan #ållermaehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> saemiengïele *ovttaidlogus.
Bajimus giellapolitihkkii livččii ulbmileamos geavahit sámegiela viiddes doaban, ja danne máinnašuvvo sámegiella dás oktan giellan máŋggain suopmaniin.
Bijjemes gïelepolitihkese lea *ulbmileamos nuhtjedh saemiengïelen vijries lahtesinie, jïh dannasinie #ållermaehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> saemiengïele daelie oktegh gïeline gelline smaareginie.
Ággan dasa lea go iešguđet suopmaniin lea eanet mii sulastahttá go dan mii earuha.
*Ággan dan lea goh #fïereguhte<prn><ind><attr> smaareginie jeenje mij *sulastahttá goh dennie mij joekehte.
Dattetge dárbbašuvvo dakkár giellapolitihkka mii lea heivehuvvon 5 gielladillái Norggas: Davvisámegiella hálddašanguovllu siskkobealde Davvisámegiella hálddašanguovllu olggobealde Julevsámegiella Lullisámegiella Sámegiella gávpogiin Bihtánsámegiella ja nuortalašgiella eai leat máinnašuvvon dás dasgo ii leat ii oktage dahje hui hárvásat geat geavahit dáid beaivválaččat Norgga bealde Sámis.
Darhkan #daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> dagkeres gïelepolitihke mij sjïehtelovveme #5<num><arab><sg><ill><attr> gïeletseahkan Nöörjesne: Noerhtesaemiengïele reeremedajven sisnjelen Noerhtesaemiengïele reeremedajven ålkolen Julevsaemiengïele Åarjelsaemiengïele Saemiengïele staarine Eah pijtesaemiengïele jïh skåaltesaemiengïele daelie #ållermaehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> dennie ij leah ij akte jallh dan gænnah *hárvásat gïeh daejtie nuhtjieh biejjieladtje gænnah Nöörjen bieleste Saepmesne.
Dilli
Tsiehkie
Dálá dilli ja ovdánanmihtilmasvuođat Sámegiella lea Unesco listtas áitojuvvon gielaid badjel.
Daaletje tsiehkie jïh *ovdánanmihtilmasvuođat Saemiengïele lea Unescon læstosne aajhtasovveme gïeli bijjelen.
Dattetge rievddada gielladillii guovllus guvlui.
Darhkan gïeletseahkan #jorkestovvedh<vblex><der_d><vblex><indic><pres><p3><sg> dajvesne dajvese.
Muhtun guovlluin sámegiella lea lunddolaš beaivválaš giella, ja eará guovlluin lea giella jávkamin.
Muvhtine dajvine saemiengïele lea iemie fïerhtenbeajjetje gïele, jïh jeatjah dajvine gïele daajkeminie.
Gielas leat máŋga hástalusa, go vel dain guovlluin ge mat lohkkojuvvojit lea sámegiela guovddášguovlun.
Gïelesne leah gellie haestemh, goh annje dejnie dajvine aaj mah jeahtasuvvieh lea saemiengïelen voerngesdajvine.
Maŋimus logijagiin leat álggahuvvon máŋga doaibmabiju nannen dihtii giela dili ja mii oaidnit lassánan dihtomielalašvuođa ja dáhtu ođđasis ealáskahttit sámi giela ja kultuvrra.
Minngemes *logijagiin aelkiehtovveme gellie råajvarimmieh nænnoestimmien åvteste gïelen tsiehkiem jïh mijjieh vuejnebe læssanamme voerkesvoetem jïh vajtelen orresne jealajehtedh saemien gïelem jïh kultuvrem.
Sámegillii gullet máŋga servodat- ja fágasuorggi.
Saemiengïelese guvlieh gellie siebriedahke- jïh faagegievliem.
Sihke vuoigatvuohta beassat geavahit sámegiela, gelbbolašvuohta sámi gielas ja máhtolašvuohta sámi gielas ja kultuvrras iešguđet servodatsurggiin rievddada.
Dovne reakta bïesebe nuhtjedh saemiengïelen, maahtaldahke saemien gïelesne jïh *máhtolašvuohta saemien gïelesne jïh kultuvresne #fïereguhte<prn><ind><attr> siebriedahkesuerkine #jorkestovvedh<vblex><der_d><vblex><indic><pres><p3><sg>.
Oahpahussuorggis sihkkarastojuvvo mánáide vuoigatvuohta sámegieloahpahussii lága bokte.
Ööhpehtimmiesuerkesne maanide #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> reakta saemienööhpehtæmman laaken baaktoe.
Ovttaskas olbmo vuoigatvuohta beassat geavahit sámegiela go deaivvadit dearvvašvuođabálvalusain ja riektelágádusain, lea sihkkarastojuvvon lága bokte, muhto ráddjejuvvon sámegiela hálddašanguvlui.
Oktegs almetjen reakta bïesebe saemiengïelem nuhtjedh goh healsoendïenesjinie jïh reaktoeberteminie gaavnesjidh, #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> laaken baaktoe, mohte geehtestovveme saemiengïelen reeremedajvese.
Árbevirolaččat lea sámegiela dilli leamaš nanus sámi vuođđoealáhusain, ja vuođđoealáhusat leat leamaš hui deaŧalaččat sámegiela gáhttemii ja ovddideapmái.
Aerpiesïejhmetji saemiengïelen tsiehkie nænnoes saemien våaromejielieminie, jïh våaromejielemh orreme dan vihkele saemiengïelen vaarjelæmman jïh evtiedæmman.
Go olbmuid lohku njiedjá sámi vuođđoealáhusain, de das leat váikkuhusat sámegiela ovdáneapmái boahtteáiggis.
Goh almetji låhkoe luajhtede saemien våaromejielieminie, dellie dennie leah dïedth saemiengïelen evtiedæmman #båetije aejkie<n><sg><ine>.
Leat uhccán sámegielat fálaldagat kultuvrras, girjjálašvuođas ja median nationála dásis ja ráddjejuvvon dasa mii buvttaduvvo sápmelaččaid bealis.
Leah onnen saemiengïeleh faalenassh kultuvresne, litteratuvresne jïh meedijinie nasjonaale daltesisnie jïh dan geehtestovveme mij dorjesåvva saemiej bielesne.
Oktiibuot 9 gieldda gullet sámegiela hálddašanguvlui dál, ja eanet gielddat leat árvvoštallan ohcat searvat hálddašanguvlui.
*Oktiibuot 9:n tjïelten guvlieh saemiengïelen reeremedajvese daelie, jïh jeenje tjïelth laajhteme ohtsedh meatan reeremedajvese.
Dát lea buorre ovdáneapmi mii čájeha ahte ollu gielddat váldet ovddasvástádusa sámegiela gáhttemis ja ovddideamis.
Daate buerie evtiedimmie mij vuesehte ahte jeenje tjïelth ååktoeh dïedten saemiengïelem vaarjelimmesne jïh evtiedimmesne.
Sámediggi mearridii guovttegielalašvuođadoarjagiid ođđa juolludaneavttuid 2011:s.
Saemiedigkie nænnoesti gööktengïelehvoetendåarjoej orre laeviehtimmiemoenemetsiehkide 2011. jaepien.
Ođđa juolludaneavttut galget buorebut čalmmustahttit ulbmilolahusa, ja ovttasbargošiehtadusat leat ráhkaduvvon juohke gielddain.
Orre laeviehtimmiemoenemetsiehkieh edtjieh buerebelaakan tjelmiestehtedh *ulbmilolahusa, jïh ektiebarkoelatjkoeh #fïerhte<prn><ind><attr> tjïeltine dorjesovveme.
Dat lea dahkkojuvvon vai sáhttá álggahit doaibmabijuid mat leat heivehuvvon juohke gieldda gielladillái.
Dïhte dorjesovveme vuj maahta råajvarimmide aelkiehtidh mah sjïehtelovveme #fïerhte<prn><ind><attr> tjïelten gïeletseahkan.
Dál leat 11 sámi giellaguovddáža mat ožžot vuođđodoarjaga Sámedikkis, ja eanebut háliidit beassat dán ortnegii.
Daelie leah 11 saemieh gïelejarngen mah våaromedåarjoem åadtjoeh Saemiedigkeste, jïh jeenjelaakan sijhtieh bïesedh daan öörnegasse.
Giellaguovddážiin lea deaŧalaš rolla sámegiela ovddideamis, ja lea ge hui deaŧalaš ahte dain leat buorit rámmaeavttut.
Gïelejarngine lea vihkele råållam saemiengïelen evtiedimmesne, jïh lea aaj dan vihkele ahte daj leah buerie mieriekrïevemh.
Sámediggi lea árvvoštallagoahtán sámi giellaguovddážiid.
Saemiedigkie laejhtiegåateme saemien gïelejarngide.
Árvvoštallan galgá muitalit man muddui giellaguovddážat lihkostuvvet sámegiela gáhttemiin ja ovddidemiin, ja guđe hástalusat dain leat.
Vierhtiedimmie edtja bïeljelidh maam tïjjese gïelejarngh lahkaskieh saemiengïelen vaarjelimmine jïh evtiedimmine, jïh guhtene haestemh dejnie leah.
Giellaguovddážiid raporteren daid ruđaid geavaheamis maid sii ožžot Sámedikkis, čájehit ollu kurssaid ja doaimmaid.
Gïelejarngi *raporteren dejtie beetnegidie pråvhkosne aaj dah Saemiedigkeste åadtjoeh, vuesiehtidh jeenje kurside jïh darjoemidie.
Nannen dihtii sámegiela ja eanedan dihtii dan geavaheami, lea Sámediggi máŋggaid jagiid almmuhan ruđaid iešguđet giellaprošeavttaide.
åvteste Nænnostem saemiengïelem jïh *eanedan åvteste dam pråvhkoem, lea Saemiedigkie gellide jaepiej bæjjoehtamme beetnegi #fïereguhte<prn><ind><attr> gïeleprosjeektide.
Doarjjaortnega ulbmiljoavku lea leamaš sámi álbmot.
Dåarjoeöörnegem ulmiedåehkie orreme saemien aalmoge.
Ohcamiid lohku dáidda ruđaide lea lassánan sakka, ja vurdojuvvon ain eanet lassáneapmi.
Ohtsemi låhkoe daejtie beetnegidie alme læssanamme, jïh annje vuartasovveme jeenje læssanimmie.
Dát čájeha ahte gielladoaibmabijuid dárbu sámi servodagas lea stuoris.
Daate vuesehte ahte gïeleråajvarimmiej daerpiesvoete saemien siebriedahkesne lea stoere.
Lea buorre go eanet gielddat lullisámi guovllus sáddejit ohcamiid, ja lea ge mihttenveara ahte Divttasvuona suohkan lea okta dain gielddain sámegiela hálddašanguovllus, mii proseantalogu mielde lea ožžon juolluduvvot eanemus ohcamiid áigodagas 2008-2010.
Lea buerie goh jeenje tjïelth åarjelsaemien dajvesne seedtieh ohtsemidie, jïh lea aaj *mihttenveara ahte Divttasvuotnan tjïelte lea akte dejnie tjïeltine saemiengïelen reeremedajvesne, mij proseentelåhkoen mietie åådtjeme laeviehtovvedh *eanemus ohtsemi boelhkeste 2008-2010.
Namuhit berre maiddái ahte bohtet uhccán ohcamat Finnmárkku guovddášguovlluin.
Moenedh aaj byöroe ahte båetieh onnen ohtsemh Finnmaarhken voerngesdajvijste.
Ohcanvuđot ruđaid oktavuođas oahpahussii mii oaidnit ahte stipeandaohcamiid lohku alit ohppui sámegielas lassána.
#Ohcan<np><cmp_sgnom><cmp>våaromen beetnegi gaskesisnie ööhpehtæmman mijjieh vuejnebe ahte stipeendeohtsemi låhkoe jollebe lyörese saemiengïelesne læssene.
Stipeandalohku ohppiide geain lea sámegiella fágasuorggis joatkkaskuvllas, lea lassánan 39 proseanttain 4 maŋimus jagis.
Stipeendelåhkoe learoehkidie giej lea saemiengïele faagegievlesne jåarhkeskuvlesne, læssanamme #39<num><arab><sg><ine><attr> proseentine 4 minngebe jaepesne.
Dattetge čájeha máhttoloktema sámi árvvoštallan ahte áin váilot oahpponeavvut ja oahpaheaddjit main lea gelbbolašvuohta.
Darhkan maahtoelutnjemem vuesehte saemiem laajhteme ahte *áin fååtesieh learoevierhtieh jïh lohkehtæjjah mejnie lea maahtaldahke.
Mii oaidnit maiddái ahte váilevaš gielladoarjja lagasbirrasis váttásmahttá oahpahusa.
Mijjieh aaj vuejnebe ahte fååtesæjja gïeledåarjoe voengesne *váttásmahttá ööhpehtimmiem.
Ovddasvástideaddji bealit Nationála ja riikkaidgaskasaš lágat fuolahit buori muddui sámi álbmoga vuoigatvuođa beassat geavahit ja nannet iežaset giela.
*Ovddasvástideaddji bielieh Nasjonaale jïh gaskenasjonaale laakh buerie tïjjese huksieh saemien aalmogen reaktan bïesedh nuhtjedh jïh nænnoestidh jïjtjsh gïelem.
Norgga stáhta lea geatnegahttojuvvon sihke rievttálaččat ja politihkalaččat nannet sámegiela ja láhčit dilálašvuođaid sámegieloahpahussii ja sámegiela geavaheapmái.
Nöörjen staate lea *geatnegahttojuvvon dovne *rievttálaččat jïh politihkeleslaakan nænnoestibie saemiengïelem jïh laetjebe nuepide saemienööhpehtæmman jïh saemiengïelen provhkese.
Stáhta lea geatnegahttojuvvon gieđahallat dárogiela ja sámegiela ovttadássásaččat, ja nu sihkkarastit gielaid dásseárvu
Staate lea *geatnegahttojuvvon gïetedalledh daaroengïelem jïh saemiengïelen #akte<num><cmp_sggen><cmp>#daltese<n><der_sasj><adj><pl><nom>, jïh nimhtie gorredidh gïeli seammavyörtegsvoete
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 73. siidu 90 siiddus.
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 73. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne.
Sámelága § 1-5 vuođul leat sámegiella ja dárogiella ovttaárvosaš gielat Norggas.
Saemienlaaken § 1-5:n dïere libie saemiengïele jïh daaroengïele seammavyörtegs @→N> Nöörjesne.
Gielat galget leat ovttadássásaččat lága 3. kapihttala, Sámegiella, mearrádusa vuođul, maiddái gohčoduvvon Sámelága giellanjuolggadusat.
Gïelh edtjieh leah #akte<num><cmp_sggen><cmp>#daltese<n><der_sasj><adj><pl><nom> laaken 3. kapihtelem, Saemiengïele, mieriedimmien dïere, aaj gohtjesovveme Saemienlaaken gïelenjoelkedassh.
Sámelága giellanjuolggadusaid mearrádusaid ulbmil lea gáhttet ja ovddidit sámegiela erenoamážit dakko bokte ahte nannet giellageavaheami almmolaš oktavuođain.
Saemienlaaken gïelenjoelkedassi mieriedimmiej ulmie lea vaarjelidh jïh evtiedidh saemiengïelem joekoenlaakan *dakko gåaskoejin ahte nænnosth gïeleåtnoem byjjes gaskesinie.
Sámelága § 3-8 deattasta ahte juohkehaččas lea vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegielas.
Saemienlaaken § 3-8 *deattasta ahte fïereguhten lea reakta åadtjodh ööhpehtimmiem saemiengïelesne.
Oahpahussii sámegielas ja sámegillii gusto vuođđoskuvla- ja joatkkaoahpahusláhka (oahpahusláhka) ja lágat dan olis.
Ööhpehtæmman saemiengïelesne jïh saemiengïelese dovve maadthskuvle- jïh jåarhkeööhpehtimmielaake (ööhpehtimmielaake) jïh laakh dan dïere.
Ráđđehus lea sámegiela doaibmaplána bokte láhčán vuođu viiddes ja guhkilmas áŋgiruššamii sámegielaid várás Norggas, man váldomihttomearri lea láhčit vuođu oadjebas boahtteáigái sámegiela várás.
Reerenasse saemiengïelen dahkoesoejkesjen baaktoe laatjeme våaromem vijries jïh *guhkilmas eadtjaldovvemasse saemiengïeli muhteste Nöörjesne, man åejvieulmiemierie lea laetjedh våaromem jearsoes båetijen aajkan saemiengïelen muhteste.
Sámedikkis ii leat makkárge váldi lágaid bokte giellaáššiin earret § 6-4 vuođul oahpahuslágas, mii deattasta ahte Sámediggi addá láhkaásahusaid oahpahussii sámegielas vuođđoskuvlii ja joatkkaoahpahussii.
Saemiedigkien ij leah naan stilleme laaki baaktoe gïelegyhtjelassine bielelen § 6-4:n dïere ööhpehtimmielaakesne, mijjieh *deattasta ahte Saemiedigkie njoelkedasside vadta ööhpehtæmman saemiengïelesne maadthskuvlese jïh jåarhkeööhpehtæmman.
Dán válddi oaččui Sámediggi 1998:s.
Daam ååkten åadtjoeji Saemiedigkie 1998. jaepien.
Sámediggi galgá Sámelága § 3-12 vuođul váikkuhit sámegiela suodjaleami ja ovddideami.
Saemiedigkie edtja Saemienlaaken § 3-12:n dïere dijpedh saemiengïelen vaarjelimmiem jïh evtiedimmiem.
Sámediggi lea ovddimus áššedovdi sámegiela ovddideamis ja nannemis riikka dásis ja das lea deaŧalaš rolla sámegiela dili nannemis.
Saemiedigkie lea #ovtetje<adj><sup><attr> #aamhtese<n><sem_semcon><cmp_sgnom><cmp> damtije saemiengïelen evtiedimmesne jïh nænnoestimmesne rïjhken daltesisnie jïh dennie lea vihkeles råålla saemiengïelen tsiehkien nænnoestimmesne.
Sámedikki gelbbolašvuohta ja máhtolašvuohta dán suorggis lea mávssolaš, ja dat berre boahtit ovdan ovddasvástádus- ja váldesuorggis.
Saemiedigkien maahtaldahke jïh *máhtolašvuohta daennie suerkesne lea vyörtege, jïh dïhte byöroe fraamme båetedh dïedte- jïh *váldesuorggis.
Sámediggi hálddaša dál guovttegielalašvuođaruđaid gielddaide ja fylkkagielddaide.
Saemiedigkie daelie reerie gööktengïelehvoetenbeetnegidie tjïeltide jïh fylhketjïeltide.
Sámediggi lea ráhkadan buriid veahkkeneavvuid dasa ahte nannet giellageavaheami sihke gielddaid ja regiovnnaid dásis earret eará ovttasbargošiehtadusaid bokte Finnmárkku fylkkagielddain ja Romssa, Nordlándda ja Davvi-Trøndelaga fylkkasuohkaniiguin, ja sámegiela hálddašanguovllu 9 gielddain, guovttegielalašvuođaruđaid geavaheami oktavuođas.
Saemiedigkie buerie viehkievierhtide dorjeme dan ahte nænnosth gïeleåtnoen dovne tjïelti jïh regijovni daltesisnie gaskem jeatjah ektiebarkoelatjkoej baaktoe Finnmaarhken fylhketjïeltine jïh Romsan, Nordlaanten jïh Noerhte-Tröndelaagen fylhketjïeltigujmie, jïh saemiengïelen reeremedajven 9 tjïeltine, gööktengïelehvoetenbeetnegi pråvhkoen gaskesisnie.
Eará veahkkeneavvut sámegiela nannemii leat njuolgga doarjagat sámi giellaguovddážiidda ja giellaprošeaktaruđaid hálddašeapmi.
Jeatjah viehkievierhtieh saemiengïelen nænnoestæmman rïekte leah dåarjoeh saemien gïelejarngide jïh gïeleprosjeektebeetnegi reereme.
Eaktun sihkkarastit sámegiela boahtteáiggi lea ahte gielddat gos sápmelaččat ásset, váldet ovddasvástádusa ja leat mielde nannemin ja ovddideamen giela.
Moenemetsiehkine gorredidh saemiengïelem båetijen aejkien lea ahte tjïelth sijjesne saemieh veasoeh, ååktoeh dïedtem jïh leah mietie nænnosteminie jïh evtedeminie gïelem.
Sámelága giellanjuolggadusat gustojit gielddaide mat gullet sámegiela hálddašanguvlui, ja dat leat danne geatnegahttojuvvon bálvalit álbmoga guovtti gillii.
Saemienlaaken gïelenjoelkedassh tjïeltide davvoeh mah guvlieh saemiengïelen reeremedajvese, jïh dah dannasinie leah *geatnegahttojuvvon hoksehtidh aalmogem göökten gïelese.
Muhto maiddái gielddat mat eai gula sámegiela hálddašanguvlui, leat geatnegahttojuvvon ovttaskas olbmuid vuoigatvuođaid ektui earret eará oahpahusas ja dearvvašvuođasuorggis.
Mohte aaj tjïelth eah mah govlh saemiengïelen reeremedajvese, leah *geatnegahttojuvvon oktegs almetji reaktaj muhteste gaskem jeatjah ööhpehtimmesne jïh healsoensuerkesne.
Sámi giellaguovddážiin lea deaŧalaš rolla sámegiela oahpahusas, čalmmustahttimis ja nannemis báikkálaččat.
Saemien gïelejarngine lea vihkele råållam saemiengïelen ööhpehtimmesne, tjelmiestehtiemisnie jïh nænnoestimmesne byjreskisnie.
Sámi giellaguovddážiin ii leat formálalaš ovddasvástádus sámegiela ovddideamis, muhto sin doaibma stivrejuvvon earret eará daid njuolgga doarjagiid eavttuid vuođul, maid Sámediggi mearrida.
Saemien gïelejarngine ij leah byjjes dïedte saemiengïelen evtiedimmesne, mohte daj darjome stuvresovveme gaskem jeatjah daj rïekte dåarjoej moenemetsiehkiej dïere, maam Saemiedigkie nænnoste.
Eaktun lea ahte ovttaskas sápmelaš ieš háliida nannet ja ovddidit iežas gelbbolašvuođa sámegielas, geavahit giela buot oktavuođain ja nu guhkás go vejolaš fievrridit giela boahtte bulvii ja nu leat mielde sihkkarastimin sámi gielaid boahtteáiggi.
Moenemetsiehkine lea ahte oktegs saemie jïjtje sæjhta nænnoestidh jïh evtiedidh jïjtjse maahtaldahkem saemiengïelesne, nuhtjedh gïelem gaajhkine gaskesinie jïh nimhtie gåhkese goh gåarede foeresjidh gïelen #båetije<adj><sg><ill> boelvese jïh nimhtie leah mietie gorredeminie saemien gïelide båetijen aejkien.
Rámmaeavttut Nationála ja riikkaidgaskasaš lágat, ekonomiija ja olmmošlaš resurssat leat rámmaeavttut main lea mearkkašupmi giellaovddideapmái.
Mieriekrïevemh Nasjonaale jïh gaskenasjonaale laakh, ekonomije jïh garkeles vierhtieh leah mieriekrïevemh mejnie lea mïerhkesjimmie gïeleevtiedæmman.
Sihke nationála ja riikkaidgaskasaš lágat sihkkarastet sámegiela dili, ja geatnegahttet Norgga stáhta leat mielde nannemin sámegiela.
Dovne nasjonaale jïh gaskenasjonaale laakh gorredieh saemiengïelen tsiehkiem, jïh *geatnegahttet Nöörjen staaten leah mietie nænnosteminie saemiengïelem.
Lágat iehčanassii eai suodjal gal gielaid, ja gielaid boahtteáigái lea hui deaŧalaš ahte leat buorit rámmaeavttut vai sáhttá fidnet duohta ovttadássásašvuođa sámegiela ja dárogiela gaskkas.
Laakh #jïjtje<prn><ref><ess> eah hågkh vaarjelh gïelide, jïh gïeli båetijen aajkan lea dan vihkele ahte leah buerie mieriekrïevemh vuj maahta saetnies mïrrestallemem åadtjodh saemiengïelen jïh daaroengïelen gaskesne.
Ekonomalaš resurssat leat hástalussan sihke gielddaide, giellaguovddážiidda, skuvllaide ja eará ásahusaide mat barget sámegielain.
Ekonomeles vierhtieh leah haestieminie dovne tjïeltide, gïelejarngide, skuvlide jïh jeatjah institusjovnide mah saemiengïeline berkieh.
Dat ekonomalaš resurssat maid Sámediggi dál oažžu, eai dávis servodaga dárbbuide, eai ge sáhte váikkuhit ahte šaddá buoret dásseárvu sámegiela ja dárogiela gaskkas ja ahte dat ožžot seamma ovdánanvejolašvuođaid.
Dah ekonomeles vierhtieh aaj Saemiedigkie daelie åådtje, eah siebriedahkem svåårh daerpiesvoetide, eah aaj maehtieh dijpedh ahte sjædta buerebe seammavyörtegsvoete saemiengïelen jïh daaroengïelen gaskesne jïh dah åadtjoeh seamma åvtenimmienuepide.
Stuorra hástalussan lea dattetge olmmošlaš resurssaid váilevašvuohta.
Stoere haestieminie darhkan lea garkeles vierhtiej #fååtesidh<vblex><tv><prsprc><der_vuota><n><sg><nom>.
Dál eai leat doarvái giellabargit, oahpaheaddjit eai ge giellamáhtolaččat iešguđet surggiin dasa ahte fuolahit daid bargamušaid mat almmolaš orgánain leat nationála lágaid ektui.
Daelie eah nuekies leah gïelebarkijh, eah lohkehtæjjah aaj *giellamáhtolaččat #fïereguhte<prn><ind><attr> suerkine nehkelh ahte huksieh dejtie #barkedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><acc> mah byjjes orgaanine årrodh nasjonaale laaki muhteste.
Eanet resurssat dárbbašuvvojit dađi mielde go servodat ovdána.
Jeenje vierhtieh #daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> *dađi mietie goh siebriedahke åvtene.
Šaddá váttis ollašuhttit daid áigumušaid ahte eanedit sámegiela geavaheami nu guhká go váilot nu ollu resursaolbmot ja fágalaš gelbbolašvuohta
Sjædta geerve tjïrrehtidh dejtie aajkojde ahte *eanedit saemiengïelen pråvhkoen nimhtie guhkiem goh fååtesieh nimhtie jeenje vierhtiealmetjh jïh faageles maahtaldahke
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 74 .siidu 90 siiddus.
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 74 .bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne.
Dilli lea duođalaš, ja mii oaidnit čađat resursadárbbuid dađistaga go doaibmabijut álggahuvvojit.
Tsiehkie itjmie, jïh mijjieh vuejnebe tjïrrehth vierhtiedaerpiesvoetide ånnetji goh råajvarimmieh aelkiehtovvieh.
Dárbbašuvvojit ollu fágaolbmot sámegielas ja olbmot geain lea gelbbolašvuohta sámi diliin ja sámi diliid birra.
#Daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> jeenje faagealmetjh saemiengïelesne jïh almetjh giej lea maahtaldahke saemien tsiehkine jïh saemien tsiehkiej bïjre.
Danne lea olmmošlaš resurssaid ja doarvái ekonomalaš resurssaid váilevašvuohta stuorámus hehttehussan sámegiela ovdáneapmái.
Dannasinie lea garkeles vierhtiej jïh nuekies ekonomeles vierhtiej #fååtesidh<vblex><tv><prsprc><der_vuota><n><sg><nom> stoeremes dåeriesmoerine saemiengïelen evtiedæmman.
Boahttevaš hástalusat
Båetije haestemh
Sámegiela gáhttema ja ovddideami oktavuođas leat máŋga hástalusa.
Saemiengïelen vaarjelimmien jïh evtiedimmien gaskesisnie leah gellie haestemh.
Čilgehusas mii deattuhit 4 váldosuorggi mat min mielas leat deaŧaleamos eaktu dasa ahte gielas galget leat ovdánanvejolašvuođat maiddái boahtteáiggis.
Tjïelkestimmesne mijjieh 4:m tjïelkestehtebe åejviesuerkieh mah mijjen mïelesne leah vihkielommes moenemetsiehkie dan ahte gïelesne edtjieh leah evtiedimmienuepieh aaj #båetije aejkie<n><sg><ine>.
Sámegiela geavaheddjiid lohku Sámegiela geavaheapmi Giellafágalaš ovddideapmi Sámedikki ja earáid váldi ja rolla.
Saemiengïelen nuhtjiji låhkoe Saemiengïelen pråvhkoe Gïelefaageles evtiedimmie Saemiedigkien jïh jeatjebi stilleme jïh råålla.
Áŋgiruššansuorgi 1: Sámegiela geavaheddjiid lohku Eaktun sámegiela gáhttemii ja nannemii lea ahte leat sámegiela geavaheaddjit.
Barkoesuerkie 1: Saemiengïelh nuhtjiji låhkoe Moenemetsiehkine saemiengïelen vaarjelæmman jïh nænnoestæmman lea ahte leah saemiengïelen nuhtjijh.
Sámegiela geavaheaddjit vuolggahit dárbbuid servodagas ja nu sii leat hui deaŧalaččat giela boahtteáigái.
Saemiengïelen nuhtjijh daerpiesvoetide seedtieh siebriedahkesne jïh nimhtie dah leah dan vihkele gïelen båetijen aajkan.
Sámedikki mihttomearri lea leamaš eanedit giellageavaheddjiid logu vai giella nannejuvvo ja ovddiduvvo.
Saemiedigkien ulmie orreme *eanedit gïeleutniji låhkoem vuj gïele nænnoeståvva jïh #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Maiddái boahtteáiggis dat lea deaŧalaš.
Aaj #båetije aejkie<n><sg><ine> dïhte vihkele.
Hástalussan lea oažžut ovttaskas geavaheaddji válljet sámegiela.
Haestieminie lea åadtjodh oktegs nuhtjijem veeljedh saemiengïelem.
Ii Sámediggi ii ge oktage eará almmolaš ásahus sáhte stivret ovttaskasa priváhta giellageavaheami.
Ij ij Saemiedigkie gænnah #akte<num><attr> jeatjah byjjes institusjovne maehtieh stuvredh *ovttaskasa privaate gïeleåtnoem.
Nu dat dieđusge galgá leat.
Nimhtie dïhte hævvi edtja årrodh.
Dattetge dáidá beaivválašgiela priváhta válljen ruovttus leat deaŧaleamos fáktorin álgoálbmotgielaid boahtteáigái.
Darhkan sååjhtoe fïerhtenbeajjetjegïelen privaate veeljeme gåetesne årrodh vihkielommes faktorinie aalkoeåålmegegïeli/aalkoeåålmehgïeli/aalkoeåålmhgïeli båetijen aajkan.
Giela eahpeformálalaš fievrrideapmi buolvvas bulvii lea ealli sámegiela deaŧaleamos dáhkádus.
Gïelen ovbyjjes juhteme boelvesne boelvese lea dyjre/dyre saemiengïelen vihkielommes *dáhkádus.
Vaikke vel almmolašvuohta ii sáhte stivret ovttaskasaid giellaválljema, de lea deaŧalaš ahte ovttaskas giellageavaheddjiin lea duohta válljenmunni.
Jalhts annje ij byögkelesvoete maehtieh stuvredh *ovttaskasaid gïeleveeljemem, dellie vihkele ahte oktegs gïeleutniji lea #saetnies<adj><sg><nom> *válljenmunni.
Mis ferte leat dakkár vuogádat maid servodat atná árvvus, servodat ferte atnit sámegielmáhtu deaŧalaš gelbbolašvuohtan, ja dát máhttu ferte maid leat formálalaš gelbbolašvuohta.
Mijjen tjuara årrodh dagkeres systeeme maam siebriedahke aarvosne åtna, siebriedahke tjuara saemiengïelhmaahtoem utnedh vihkeles maahtaldahkine, jïh daate maahtoe tjuara aaj årrodh byjjes maahtaldahke.
Seammás go lea ovttaskas olbmo duohken válljet ruovttu beaivválašgiela, de lea ovttaskas olbmo ovddasvástádus geavahit giela iešguđet oktavuođain.
Seamma tïjjen goh lea oktegs almetjen duekesne veeljedh gåetiem fïerhtenbeajjetjegïelen, dellie lea oktegs almetjen dïedte nuhtjedh gïelem #fïereguhte<prn><ind><attr> gaskesinie.
Juohkehaččas lea ovddasvástádus gáhttet, ovddidit ja fievrridit giela boahtte bulvii.
Fïereguhten lea dïedte vaarjelidh, evtiedidh jïh foeresjidh gïelem #båetije<adj><sg><ill> boelvese.
Lea deaŧalaš ahte buohkat váldet ovddasvástádusa, ja geavahit sámegiela buot oktavuođain.
Lea vihkele ahte gaajhkesh ååktoeh dïedtem, jïh nuhtjieh saemiengïelem gaajhkine gaskesinie.
Seammás lea deaŧalaš ahte dat máhttu ja gelbbolašvuohta, mii boarráset giellageavaheddjiin lea, buorebut fuolahuvvo ja váldojuvvo atnui giellaoahpahusas.
Seamma tïjjen vihkele ahte dïhte maahtoe jïh maahtaldahke, mij båarasåbpoe gïeleutniji lea, buerebh hoksesåvva jïh otnese ååktesåvva gïeleööhpehtimmesne.
Giellageavaheddjiid gelbbolašvuohta lea mávssolaš, ja dat mearkkaša ollu giela boahttevaš ovdáneapmái.
Gïeleutniji maahtaldahke vyörtege, jïh dïhte krööhkeste jeenje gïelen båetije evtiedæmman.
Dárbbašuvvo maiddái ahte sii geat hálddašit giela bures, doibmet buori ovdagovvan ja leat dihtomielalaččat sámegielgeavaheamis buot oktavuođain.
aaj #Daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> dah gïeh gïelem reerieh hijvenlaakan, juhtieh buerien åvteguvvine jïh fahkan/fahkoes #saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>pråvhkosne gaajhkine gaskesinie.
Dakkár ovdagovat han movttiidahttet ja oaivadit giellageavaheapmái, ja seammás bajidit oktasaš dihtomielalašvuođa giellageavaheamis.
Dagkeres åvteguvvieh *han eadtjaldehtieh jïh *oaivadit gïeleotnese, jïh seamma tïjjen ektie voerkesvoetem bijjiedidh gïeleåtnosne.
Lea deaŧalaš boahtteáiggi giellaplánemii guđđit dan oainnu ahte sámegiella lea noađđin, maiddái ekonomalaččat.
Lea vihkeles båetijen aejkien gïelesoejkesjæmman *guđđit dam vuajnoem ahte saemiengïele lea maajsojne, aaj #ekonomeles<adj><comp><sg><nom>.
Sámegielas lea iešalddis árvu, ja giela stáhtusa loktemii lea deaŧalaš ahte stáhtus ja ekonomiija eai seaguhuvvo.
Saemiengïelesne oktegh lea aarvoe, jïh gïelen staatusen lutnjemasse vihkele ahte eah staatuse jïh ekonomije pleenth.
Galgá go leat mihttomearrin ahte buohkat ohppet veaháš sámegiela vai galget go muhtumat oahppat sámegiela bures? Galgá go eanetlohkoálbmot oahppat ja váldit atnui sámegiela? Galgá go giellapolitihkka stivrejuvvot eanet gohččuma bokte ahte geavahit sámegiela? Mo galgá sihkkarastit buori giellasirdima buolvvas bulvii?
Edtja goh årrodh ulmine ahte gaajhkesh lierieh ånnetji saemiengïelem vuj edtjieh goh muvhth saemiengïelem lïerebe hijvenlaakan? Edtja goh gellientaaleaalmoge lïerebe jïh otnese ååktedh saemiengïelem? Edtja goh gïelepolitihke stuvresovvedh jeenje gåhtjomen baaktoe ahte nuhtjedh saemiengïelem? Guktie edtja buerie gïelesertiestimmiem gorredidh boelvesne boelvese?
Áŋgiruššansuorgi 2: Sámegiela geavaheapmi
Barkoesuerkie 2: Saemiengïelh pråvhkoe
Deaŧalaš fáktovra giellaovddideamis lea addit sámegielaide ovdánanvejolašvuođaid seamma dásis dárogielain.
Vihkeles *fáktovra gïeleevtiedimmesne lea saemiengïelide vedtedh åvtenimmienuepide seamma daltesisnie daaroengïeline.
Giela geavaheapmi ii galgga leat nu ahte lea vejolašvuohta válljet sámegiela almmolaš ja priváhta oktavuođain, muhto baicce galgá oažžut seammalágan bálvalusaid sámegilli ja dárogillii.
Gïelen ij pråvhkoe edtjh nimhtie årrodh ahte lea nuepie veeljedh saemiengïelem byjjes jïh privaate gaskesinie, mohte buerebh edtja aktelaaketje dïenesjidie åadtjodh saemienbyjje jïh daaroengïelese.
Sámegiela nannen-, suodjalan- ja ovddidanbarggus lea eaktun ahte giella gullo ja oidno seamma dásis majoritehta gielain Norggas.
Saemiengïelen nænnoestimmie-, vaarjelimmie- jïh evtiedimmiebarkosne lea moenemetsiehkine ahte gïele govlesåvva jïh seamma daltesisnie vååjnoe *majoritehta gïeline Nöörjesne.
Sámegiella ja dárogiella leat ovttaárvosaš gielat, ja danne lea lunddolaš ahte Norggas eanet geavahuvvojit guokte giela.
Saemiengïele jïh daaroengïele leah seammavyörtegs gïelh, jïh dannasinie iemie ahte Nöörjesne jeenje nuhtjesuvvieh göökte gïelh.
Eaktun dasa ahte sámegiella geavahuvvo, gullo ja oidno lea ahte gávdnojit arenat gos giela duođai sáhttá geavahit.
Moenemetsiehkine dan ahte saemiengïele nuhtjesåvva, govlesåvva jïh vååjnoe lea ahte gååvnesieh sijjieh sijjesne gïelem darhkan maahta nuhtjedh.
Dán lágan arenaid haga ii leat gielas ávki ja das lea unnán árvu.
Daennie laakesne sijjiej namhtah ij gïelesne nåhtoe jïh dennie lea ånnetji aarvoe.
Hástalussan otnáš servodagas lea ahte giella ollu báikkiin ii leat lunddolaš oassi beaivválaš eallimis, ja ahte gávdnojit menddo unnán giellageavahanarenat.
Haestieminie *otnáš siebriedahkesne lea ahte gïele jeenje sijjine ij leah iemie boelhke fïerhtenbeajjetje stujmesne, jïh ahte gååvnesieh ååpsen ånnetji gïeleåtnoesijjieh.
Áigumušaid ahte sámegiella galgá leat beaivválaš giellan, lea váttis olahit nu guhká go ii leat vejolašvuohta geavahit giela buot almmolaš hálddašeamis, stáhta etáhtain, ja dahje birrasiin gulahallamis muđui.
Aajkojde ahte saemiengïele edtja årrodh fïerhtenbeajjetje gïeline, geerve hïnnedh nimhtie guhkiem goh ij leah nuepie nuhtjedh gïelem gaajhke byjjes reeremisnie, staaten etaatine, jïh jallh byjresinie gaskesadtemisnie voen.
Giellaarenat mánáide ja nuoraide leat mearrideaddji deaŧalaččat giellaovddideapmái, seammás go álgooahpahusas lea unnán ávki jos eai gávdno arenat gos hárjehallat giela.
Gïelesijjieh maanide jïh noeride nænnoestæjja vihkele gïeleevtiedæmman, seamma tïjjen goh aalkoeööhpehtimmesne lea ånnetji nåhtoe jis eah gååvnesh sijjieh sijjesne gïelem saavrebe.
Giellapolitihka báidnet dávjá fuones miellaguottut sámi gillii ja kultuvrii.
Gïelepolitihken *báidnet daamhtah geerve *miellaguottut saemien gïelese jïh kultuvrese.
Dás lea heajos váikkuhus sámegiela dili nannenbargui servodagas.
Daelie lea geerve dïedte saemiengïelen tsiehkien nænnoestimmieborkese siebriedahkesne.
Giela ovdánanvejolašvuođaide lea vealtameahttun deaŧalaš ahte sámi giella ja kultuvra ii amašuvvo, muhto adnojuvvo lunddolaš oassin servodagas.
Gïelen åvtenimmienuepide lea @→A> vihkele ahte saemien ij gïele jïh kultuvre *amašuvvo, mohte åtnasåvva iemie boelhkine siebriedahkesne.
Sámegiela máhttu ja dovdan lea mielde njeaidimin fuones miellaguottuid ja nie loktemin maiddái giela dili.
Saemiengïelen maahtoe jïh damteme lea mietie *njeaidimin geerve *miellaguottuid jïh naemhtie aaj lutnjeminie gïelen tsiehkiem.
Buot almmolaš ja gielddalaš surggiin servodagas lea stuorra dárbu háhkat gelbbolašvuođa sámi gielas ja kultuvrras.
#Gaajhke<prn><ind><nom> byjjes jïh *gielddalaš suerkine siebriedahken lea stoere daerpiesvoete skååffedh maahtaldahken saemien gïelesne jïh kultuvresne.
Buot servodatsurggiin váilot fágaolbmot geain livččii gelbbolašvuohta sámegielas, ja danne lea áibbas dárbu ollislaččat áŋgiruššat fágaolbmuid rekrutteremiin ja oahpahusain vai livččii vejolašvuohta oažžut sámegiela gelbbolašvuođa servodahkii.
Gaajhkine siebriedahkesuerkine fååtesieh faagealmetjh giej lea maahtaldahke saemiengïelesne, jïh dannasinie lea aejvie daerpiesvoete ellieslaakan eadtjaldovvedh faagealmetji dåårrehtimmine jïh ööhpehtimmine vuj lea nuepie åadtjodh saemiengïelen maahtaldahkem siebriedahkese.
Sámegiela gelbbolašvuođa dárbu ii leat stuoris dušše almmolaš ja gielddalaš bálvalusain, muhto maiddái sosiálalaš ja kultuvrralaš fálaldagain servodagas.
Saemiengïelen maahtaldahken ij daerpiesvoete leah stoere ajve byjjes jïh *gielddalaš dïenesjinie, mohte aaj sosijaale jïh kulturelle faalenassine siebriedahkesne.
Media, girjjálašvuohta ja gulahallan leat erenoamáš mávssolaččat mánáide ja nuoraide.
Meedije, litteratuvre jïh gaskesadteme leah sjïere vyörtege maanide jïh noeride.
Sámegielat fálaldat dáin lea dárbbašlaš mánáid ja nuoraid giellaovddideapmái.
Saemiengïeleh faalenasse daejnie daerpies maanaj lea jïh noeri gïeleevtiedæmman.
Sámi vuođđoealáhusat leat leamaš ja leat ain deaŧalaččat giellaovdáneapmái.
Saemien våaromejielemh orreme jïh annje leah vihkele gïeleevtiedæmman.
Árbevirolaččat lea giella leamaš nanus sámi ealáhusain, ja dat leat leamaš deaŧalaččat sámegiela guoddin ja seammás lea árbevieruid gaskkusteapmi leamaš nanus sámi ealáhusaid gaskkas.
Aerpiesïejhmetji gïele nænnoes saemien jielieminie, jïh dah orreme vihkele saemiengïelen guedtiejinie jïh seamma tïjjen tradisjovnide deanahtimmie nænnoes saemien jielemi gaskesne.
Sámi ealáhusaid gaskkas maid dattetge vásihit stuorra hástalusaid giellaovddideami ektui.
Saemien jielemi gaskesne aaj darhkan stoere haestiemidie damtebe gïeleevtiedimmien muhteste.
Sámegiella ii fievrriduvvo buolvvas bulvii šat nugo ovdal, ja ollu máhttu, tearpmat ja doahpagat jávket beaivválaš gielas.
Ij saemiengïele boelvesne foeresjh boelvese vielie goh aarebi, jïh jeenje maahtoe, teermh jïh lahtesh fïerhtenbeajjetje gïelesne daejkieh.
Dán fuones ovdáneami fertešii jorgalahttit.
Daam geerve evtiedimmiem tjuara #jarkoestidh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><inf>.
Maiddái dat go vuođđoealáhusain geahppánit doallit addá fuones váikkuhusaid giellaovdáneapmái.
Aaj dah goh våaromejielieminie nåhkieh #steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><pl><nom> geerve dïedtide vadta gïeleevtiedæmman.
Dát dilli addá fuola, ja lea dárbu álggahit doaibmabijuid eastadan dihte giela dili hedjoneami árbevirolaš sámegiela arenain.
Daate tsiehkie hoksem vadta, jïh lea daerpiesvoete aelkiehtidh råajvarimmiej jeereminie åvteste gïelen tsiehkien veasjomen aerpiesïejhme saemiengïelen sijjine.
Mainna lágiin sáhttá Sámediggi leat mielde buorideamen sámegiela ovdánanvejolašvuođaid? Mainna lágiin galgá sámegiella šaddat lunddolaš oassin servodagas?
Mejnie vuekine maahta Saemiedigkie årrodh mietie bueredeminie saemiengïelen evtiedimmienuepide? Mejnie vuekine edtja saemiengïele sjïdtedh iemie boelhkine siebriedahkesne?
Áŋgiruššansuorgi 3: Giellafágalaš ovdáneapmi Giellafágalaš ovdáneapmi lea deaŧalaš oassi sámegiela nannemis ja ovddideamis.
Barkoesuerkie 3: Gïelefaageles evtiedimmie Gïelefaageles evtiedimmie lea vihkeles boelhke saemiengïelen nænnoestimmesne jïh evtiedimmesne.
Stuorra dárbu lea ovddidit terminologiija, čohkket báikenamaid ja ovdánahttit giellateknologiija.
Stoere daerpiesvoete lea evtiedidh terminologijem, seeptjedh sijjienommide jïh evtiedidh gïeleteknologijem.
Sámi báikenamaid čohkken ja registreren lea stuorra hástalus, ja go báikenamat eai leat registrerejuvvon de sáhttet dat jávkat.
Saemien sijjienommi seeptjemen jïh registreereme lea stoere haesteme, jïh goh eah sijjienommh dellie registreeresovveme maehtieh dah daajkedh.
Terminologiija ovddideapmi lea áddjás bargu, ja ollu fágasurggiin váilu ain terminologiija.
Terminologijen evtiedimmie lea sööjmes barkoe, jïh jeenje faagegievline annje fååtese terminologije.
Deaŧalaš lea maiddái dat ahte sámegielat čuvvot giellateknologalaš ovdáneami.
Vihkele aaj lea dïhte ahte saamastallije dåeriedieh gïeleteknologeles evtiedimmiem.
Dárbbašuvvojit earret eará jorgalanprográmmat, neahttavuđot veahkkereaiddut, hállansyntesa ja applikašuvnnat jierbmetelefovdnii.
gaskem jeatjah #Daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> jarkoestimmieprogrammh, gaskeviermievåaromen viehkiedïrregh, *hállansyntesa jïh applikasjovnh jiermietelefovnese.
Dárbbašuvvojit elektrovnnalaš sátnegirjjit maid bidjat internehttii ja lea dárbu ovddidit spealuid ja applikašuvnnaid.
#Daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> elektrovneles baakoegærjah aaj gaskevearman bïejedh jïh lea daerpiesvoete evtiedidh spïelide jïh applikasjovnide.
Ferte čohkket maiddái sierra suopmaniid hállanávdnasiid hállansyntesa ovddideapmái.
Tjuara aaj seeptjedh sjïere smaaregi syjjematerijellide *hállansyntesa evtiedæmman.
Servodat rievdá dađistaga, ja nu maiddái giellageavaheapmi.
Siebriedahke ånnetji jorkeståvva, jïh nimhtie aaj gïeleåtnoe.
Dárogiela ja riikkaidgaskasaš sánit darvánit sámegielaide ja šaddet oassin beaivválaš gielas.
Daaroengïelen jïh gaskenasjonaale baakoeh saemiengïelide dabranieh jïh sjidtieh boelhkine fïerhtenbeajjetje gïelesne.
Dán lágan sánit váldojuvvojit geavahussii dalle go váilot sámegielas sánit, muhto maiddái dábit ja rávnnjáldagat váikkuhit giellageavaheapmái ja rievdadit dan.
Daennie laakesne baakoeh otnese ååktesuvvieh joem goh saemiengïelesne fååtesieh baakoeh, mohte aaj vuekieh jïh *rávnnjáldagat gïeleotnese dijpieh jïh jarkestieh dam.
Dát lea hui eahpeoiddolaš sámegiela ovddideapmái.
Daate dan lea *eahpeoiddolaš saemiengïelen evtiedæmman.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Anti
76. siidu 90 siiddus
76. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Mainna lágiin beavttálmahttit terminologiijaovddideami sámegielas? Galgá go terminologiijaovddideapmi váldit vuolggasaji árbevirolaš sámi sániin vai riikkaidgaskasaš terminologiijas? Galgá go terminologiijaovddideami mihttomearrin leat unnidit erohusaid sierra sámi čállingielaid gaskka? Mainna lágiin hoahpuhit sámi báikenamaid čohkkema ja registrerema? Mainna lágiin geavahit ođđa teknologiija árbedieđuid ja terminologiija gaskkusteapmái? Mainna lágiin sihkkarastit buori giellateknologalaš ovdáneami ja giellareaidduid ovdáneami?
Mejnie vuekine *beavttálmahttit terminologijeevtiedimmiem saemiengïelesne? Edtja goh terminologijeevtiedimmie feelemesijjiem ååktedh aerpiesïejhme saemien baakojne vuj gaskenasjonaale terminologijesne? Edtja goh terminologijeevtiedimmien ulmine årrodh unniedidh joekehtsidie sjïere saemien tjaaleldhgïeli gaskemsh? Mejnie vuekine skroedtedehtieh saemien sijjienommi seeptjemem jïh registreeremem? Mejnie vuekine nuhtjieh orre teknologijen aerpiedaajroej jïh terminologijen deanahtæmman? Mejnie vuekine gorredibie bueriem gïeleteknologeles evtiedimmiem jïh gïeledïrregi evtiedimmiem?
Áŋgiruššansuorgi 4: Sámedikki rolla ja váldi Sámedikki jienastuslogu vuođđun leat subjektiivvalaš ja gielalaš eavttut.
Barkoesuerkie 4: Saemiedigkieh råållan jïh stillemem Saemiedigkien veeljemelåhkoen våaroeminie leah *subjektiivvalaš jïh gïeleh moenemetsiehkieh.
Subjektiivvalaš eaktu lea ahte dovdá iežas sápmelažžan, ja gielalaš eaktun lea sámegiella, ahte lea go dat leamaš ruovttugiella su bearrašis.
*Subjektiivvalaš moenemetsiehkie lea ahte damta jïjtjemse saemine, jïh gïeleh moenemetsiehkine lea saemiengïele, ahte lea goh dah gåetiegïele dan fuelhkesne.
Dieinna lágiin lea sámegiella hui deaŧalaš olles sámi servodahkii.
Duejnie vuekine lea saemiengïele dan vihkeles dïeve saemien siebriedahkese.
Gielladilli ja dan ovdáneapmi addá de stuorra váikkuhusaid sámi álbmogii.
Gïeletsiehkie jïh dam evtiedimmie dellie vadta stoere dïedtide saemien aalmogasse.
Sámedikki váldi giellapolitihkas lea vealtameahttun deaŧalaš sámi álbmoga boahtteáigái.
Saemiedigkien stilleme gïelepolitihkesne lea @→N> vihkeles saemien aalmogen båetijen aajkan.
Sámedikkis lea konsultašuvdnašiehtadusa bokte vejolašvuohta konsulteret áššiin mat gusket sámi álbmogii, muhto dát ii leat doarvái gielaid sihkkarastimii boahtteáigái.
Saemiedigkien konsultasjovnelatjkoen baaktoe lea nuepie *konsulteret aamhtesinie mah dijpieh saemien aalmogasse, mohte ij daate nuekies leah gïeli gorredæmman båetijen aajkan.
Orru áibbas lunddolaš ahte Sámediggi dat galgá bidjat eavttuid sámegiela ovddideapmái Norggas ja lea dárbu čilget makkár rolla ja váldi Sámedikkis galgá leat giellaáššiin.
#Årrodh<vblex><iv><imp><p1><du> aejvie iemie ahte Saemiedigkie dïhte edtja bïejedh moenemetsiehkiej saemiengïelem evtiedæmman Nöörjesne jïh lea daerpiesvoete boejhkelidh magkeres råållan jïh stillemem Saemiedigkien edtja gïelegyhtjelassine.
Sámegielat leat min máttuid skeaŋka midjiide, maid mii fas fertet doalvut boahtte buolvvaide.
Saamastallije leah mijjen maadtoej daevere mijjese, maam mijjieh viht tjoerebe #båetije<adj><pl><ill> boelvide saehtedh.
Gielas lea stuorra symbolaárvu sámiide go lea álgoálbmot.
Gielas lea stoere *symbolaárvu saemide goh lea aalkoeåålmege/aalkoeåålmeh.
Vaikko sámegielat leat sámiid iežaset gielat, de ii leat Sámedikkis formálalaš váldi giellaáššiin.
Jalhts saamastallije leah saemiej jïjtjsh gïelh, dellie ij Saemiedigkesne byjjes stilleme gïelegyhtjelassine.
Konkrehta ovdamearkan lea dat go Sámelága giellanjuolggadusaid rihkkumis eai leat makkárge čuvvosat olbmuide geat rihkkot daid.
Konkreete vuesiehtimmine lea dïhte goh Saemienlaaken gïelenjoelkedassi miedtiemisnie eah leah naan *čuvvosat almetjidie gïeh dejtie miedtieh.
Dieinna lágiin šaddá ge eahpeoiddolaš geavahus man geažil ovttaskas olbmuid vuoigatvuođat eai ollašuhttojuvvo.
Duejnie vuekine sjædta aaj *eahpeoiddolaš åtnoe man dïete oktegs almetji eah reaktah tjïrrehth.
Ovttaskas olbmuin lea maiddái váttis daidda geaidda dán lágan geavahus čuohcá, diehtit gosa galgá váldit oktavuođa go áigot gozihit iežaset vuoigatvuođaid.
Oktegs almetji aaj lea geerve dejtie giejtie daennie laakesne åtnoe tsavtsa, gosse daejredh edtja gaskesem ååktedh goh sijhtieh geehtedh jïjtjsh reaktide.
Dát dilli lea hui eahpeoiddolaš giela dillái servodagas, ja áiggi mielde sáhttá dat bilidit daid bohtosiid mat leat boahtán láhkaaddima bokte.
Daate tsiehkie dan lea *eahpeoiddolaš gïelen tseahkan siebriedahkesne, jïh tïjjen mietie maahta dïhte skilkedh dejtie illedahkide mah båateme laakevedtemen baaktoe.
Galgá go bearráigeahččan- ja váiddaorgána doaibma sirdojuvvot Sámediggái vai galgá go Sámediggi hálddašit sámelága giellanjuolggadusaid bearráigeahččan- ja váiddaorgána? Galgá go Sámedikkis leat mearridanváldi dalle go gielddat váldojuvvojit mielde sámegielaid hálddašanguvlui?
Edtja goh vuartasjimmie- jïh klååkemeorgaanen darjome Saemiedægkan #juhtedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><inf> vuj edtja goh Saemiedigkie reeredh saemienlaaken gïelenjoelkedasside vuartasjimmie- jïh klååkemeorgaanen? Edtja goh Saemiedigkien årrodh nænnoestimmiereaktah joem goh tjïelth mietie ååktesuvvieh saemiengïeli reeremedajvese?
Ollu almmolaš instánssat leat mielde ollašuhttimin mearrádusaid mat gusket sámegillii.
Jeenje byjjes *instánssat leah mietie tjïrrehteminie mieriedimmide mah saemiengïelese dijpieh.
Gielddain, fylkkagielddain, fylkkamanniin, direktoráhtain, departemeanttain, Sámedikkis ja Ráđđehusas leat sierralágan rollat barggus sámegielaiguin.
Tjïeltine, fylhketjïeltine, #fylhke<n><cmp_sggen><cmp>#munnie<n><nomag><pl><ine>, direktoraatine/direktovraatine, departemeentine, Saemiedigkien jïh reerenassen leah #sjïere<adj><cmp_attr><der_lágan><adj><attr> råållah barkosne saemiengïeligujmie.
Galggašii go geahčadišgoahtit ja juohkit ovddasvástádusa ja bargguid almmolaš gielladoaibmabijuid oktavuođas? Galgá go Sámedikkis leat nationála oktiiordnen- ja ovttastahttinovddasvástádus doaibmabijuin sámegiela ektui?
Edtja goh vuejniegåetedh jïh juekedh dïedtem jïh barkoej byjjes gïeleråajvarimmide gaskesisnie? Edtja goh Saemiedigkien nasjonaales *oktiiordnen- jïh ektiedimmiedïedte råajvarimmine saemiengïelen muhteste?
Dál láve Sámediggi addit ekonomalaš doarjaga ollu sámi organisašuvnnaide ja ásahusaide.
Daelie provhkoe Saemiedigkie ekonomeles dåarjoem vedtedh jeenje saemien organisasjovnide jïh institusjovnide.
Dát leat geatnegahttojuvvon ollašuhttit ovttaskas doarjjaortnega ulbmilolahusa eavttuid.
Daah leah *geatnegahttojuvvon tjïrrehtidh oktegs dåarjoeöörnegen *ulbmilolahusa moenemetsiehkide.
Juolludusaid oktavuođas ii gáibiduvvo oppage sámegiela geavaheapmi.
*Juolludusaid gaskesisnie ij krïevh #abpe<prn><ind> saemiengïelen pråvhkoe.
Galgá go bidjat eavttuid sámegiela geavahusas ásahusaide ja organisašuvnnaide mat ožžot njuolgga doarjaga Sámedikki bušeahta bokte?
Edtja goh bïejebe moenemetsiehkiej saemiengïelem åtnosne institusjovnide jïh organisasjovnide mah rïekte åadtjoeh dåarjoem Saemiedigkien budsjehten baaktoe?
Sámi giellaguovddážat leat deaŧalaččat sámegiela nannen- ja ovddidanbarggus lagas guovlluin.
Saemien gïelejarngh vihkele saemiengïelen nænnoestimmie- jïh evtiedimmiebarkosne gietskies dajvine.
Giellaguovddážat lávejit doallat kurssaid, ovddidit oahppoávdnasiid, juohkit dieđuid ja háhkat arenaid sámegiela geavaheami várás.
Gïelejarngh provhkoeh kurside #steeredh<vblex><iv><inf>, evtiedidh learoematerijellide, juekedh daajrojde jïh skååffedh sijjide saemiengïelen pråvhkoen muhteste.
Sámedikki ulbmilin lea ahte ásahuvvojit eanet sámi giellaguovddážat Norggas.
Saemiedigkien ulmine lea ahte tseegkesuvvieh jeenje saemien gïelejarngh Nöörjesne.
Hástalussan ovddas guvlui lea ahte giellaguovddážat oččošedje einnostan vejolašvuođa vai sáhtášedje viidáseappot ovddidit sámegiela.
Haestieminie åvteste dajvese lea ahte gïelejarngh åadtjoeh nååjteme nuepiem vuj maehtieh vijriehkåbpoe saemiengïelem evtiedidh.
Stuorra oasi giellaprošeaktaruđain juohká dál Sámediggi giellaguovddážiidda ohcama mielde
Stoere boelhkem gïeleprosjeektebeetneginie daelie juaka Saemiedigkie gïelejarngide ohtsemen mietie
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Anti
77. siidu 90 siiddus
77. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Beavttálmahttin dihte giellabarggu ja stuorát einnostan vejolašvuođa dihte giellaguovddážiin livččii ulbmillaš ahte Sámediggi attášii eanet njuolgadoarjagiid giellaguovddážiidda.
*Beavttálmahttin deejrin gïelebarkoem jïh stoerebe nååjteme nuepien åvteste gïelejarngine lea *ulbmillaš ahte Saemiedigkie vadta jeenje rïektedåarjojde gïelejarngide.
Galggašii go stuorát oassi ohcanvuđot giellaruđain sirdojuvvot vuođđodoarjjan sámi giellaguovddážiidda, ja dieinna lágiin addit stuorát einnostan vejolašvuođa giellaguovddážiidda?
Edtja goh stoerebe boelhke ohtsemevåaromen gïelebeetneginie #juhtedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p2><sg> våaromedåarjojne saemien gïelejarngide, jïh duejnie vuekine vedtedh stoerebe nååjteme nuepiem gïelejarngide?
Sámegiela hálddašanguovlu lea leamaš buorre gaskaoapmi sámegiela nannenbarggus.
Saemiengïelen reeremedajve orreme buerie tsavtshvierhtie saemiengïelen nænnoestimmiebarkosne.
Máŋga gieldda árvvoštallet dál ohcat laktojuvvot hálddašanguvlui.
Gelliem tjïelth daelie laejhtieh ohtsedh *laktojuvvot reeremedajvese.
Mii leat maŋimuš áiggiid oaidnán ahte maiddái stuorát gávpogat árvvoštallet dan.
Mijjieh minngebe tïjji vuajneme ahte aaj stoerebe staarh dam laejhtieh.
Dat sáhttá dagahit dan ahte hálddašanguovlu boahtte áiggis soaitá hui ollu rievdat.
Dïhte maahta dam darjodh ahte reeremedajve #båetije<adj><sg><ine><attr> tïjjesne sååjhtoe dan jeenje jorkestovvedh.
Danne ferte Sámedikkis leat dakkár politihkka mainna deaivida daid hástalusaid maid vejolaš rievdadusat dagahit.
Dannasinie tjuara Saemiedigkien årrodh dagkeres politihke mejnie deahpede dejtie haestiemidie mejtie kaanne jorkestimmieh darjoeh.
Go galgá sáhttit stivret ovdáneami buoremus vejolaš vugiin, de ferte vejolaš ođđa politihkka hálddašanguovllu ektui leat hábmejuvvon ovdal go rievdadusat bohtet iige buktit improviserejuvvon vástádusa dasa mii juo lea dáhpáhuvvan.
Goh edtja maehtedh stuvredh evtiedimmiem bööremes kaanne vuekine, dellie tjuara kaanne orre politihke reeremedajven muhteste #hammoedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> aarebi goh jorkestimmieh båetieh ij buektedh *improviserejuvvon vaestiedassem dan mij joe gænnah sjugniehtovveme.
Danne ferte juo dál ságastallat sierra strategiijaid sámegiela hálddašanguovllu boahtteáiggi ektui.
Dannasinie tjuara joe daelie sjïere strategijide soptsestalledh saemiengïelen reeremedajven båetijen aejkien muhteste.
Golbma sierra strategiija hálddašanguovllu ođđa dili ektui: Guovddášguovlu Stuorra guovlu Máŋga guovllu
Golmem sjïere strategijh reeremedajven orre tsiehkien muhteste: Voerngesdajve Stoere dajve Gelliem dajvh
Guovddášguovlostrategiija lea dakkár hálddašanmálle mii mis odne lea.
Voerngesdajvestrategije lea dagkeres reeremegoere mij mijjen daenbiejjien lea.
Dat gielddat mat dál leat mielde hálddašanguovllus leat davvisámegiela absoluhtta guovddáš guovllut Sis-Finnmárkkus (Deatnu, Kárášjohka, Guovdageaidnu), davvisámegiela várás rittus (Unjárga, Porsáŋgu ja Gáivuotna), márkasámegiella (Loabát), julevsámegiella (Divttasvuotna) ja máttasámegiella (Snoasa).
Dah tjïelth mah daelie mietie leah reeremedajvesne leah noerhtesaemiengïelen *absoluhtta voernges dajvh Sis-Finnmárkusne (Deatnu, Karasjohke, Kautokeino), noerhtesaemiengïelen muhteste gaedtesne (Nesseby, Porsanger jïh Kåfjord), marhkesaemiengïele (Loabát), julevsaemiengïele (Divttasvuotna) jïh åarjelsaemiengïele (Snåase).
Ii leat nu ulbmillaš fuonidit dálá njuolggadusaid mat gusket dáid gielddaide dan oskálii ahte heivehit servodatdiliid stuorra gávpotgielddain gos ásset eanaš dážat.
Ij leah nimhtie *ulbmillaš *fuonidit daaletje njoelkedasside mah dijpieh daaj tjïeltide dam *oskálii ahte sjïehtehtidh siebriedahketsiehkide stoere staaretjïeltine sijjesne veasoeh jeenjemes daaroeh.
Dán lágan politihkka goaridivččii giela árbevirolaš guovddáš guovlluid.
Daennie laakesne politihke *goaridivččii gïelen aerpiesïejhme voernges dajvide.
Jos čuovvu guovddášguovlostrategiija de sihkkarasttášeimmet ahte vejolaš ođđa gielddat ollásit heivehallet dálá njuolggadusaide eai ge leat mielde goarideamen giela guovddáš guovllu.
Jis dåerede voerngesdajvestrategijem dellie gorredibie ahte kaanne orre tjïelth ellieslaakan sjïehtehtellieh daaletje njoelkedasside eah aaj leah mietie *goarideamen gïelen voernges dajvem.
Jos mii álgit rievdadit njuolggadusaid heivehan dihte njuolggadusaid stuorát gávpotgielddaide de fertešedje sámi guovddáš guovllut dan sadjái heivehallat daid stuorra norgalaš gávpogiid mielde.
Jis mijjieh aelkebe njoelkedasside jarkestidh sjïehtehteminie åvteste njoelkedassi stoerebe staaretjïeltide dellie tjuerieh saemien voernges dajvh dan sijjeste sjïehtehtalledh daj stoere #daaroe<n><sg><gen><attr> staari mietie.
Dás ii leat ávki sámegillii.
Daelie ij leah nåhtoe saemiengïelese.
Stuorraguovlostrategiija lea dakkár hálddašanmálle mainna váldošii vuhtii ođđaáigásaš sámi ássan, ja gielalaš vuoigatvuođat doppe gosa olbmot válljejit ásaiduvvat.
Stoeredajvestrategije lea dagkeres reeremegoere mejnie åoktoe vuehtieji daaletje saemiem vyöseme, jïh gïeleh reaktah debpene gosse almetjh veeljieh orrijidh.
Ii leat šat nu ahte olbmot ásset olles eallima dan gielddas gosa riegádit.
Ij vielie leah nimhtie ahte almetjh veasoeh dïeve stujmien dennie tjïeltesne gosse reakadieh.
Olbmot fárrejit giliin gávpogiidda.
Almetjh byjjijste juhtieh staaride.
Dárbbašuvvo dakkár politihkka mas livččii ávki daid laski sámiide ja sámegielagiidda gávpogiin, ja danne lea dárbu heivehit hálddašanguovllu njuolggadusaid ođđa dillái.
#Daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> dagkeres politihke mesnie lea nåhtoe daj *laski saemide jïh saamastallijidie staarine, jïh dannasinie lea daerpiesvoete sjïehtehtidh reeremedajven njoelkedassi orre tseahkan.
Dat mearkkaša dan ahte mii eat sáhte bisuhit dakkár ortnegiid maid geavatlaččat dahje politihkalaččat lea veadjemeahttun čađahit ođđaáigásaš gávpotservodagas gos majoritehta ássin leat dážat.
Dïhte dam krööhkeste mijjieh ibie maehtieh tjöödtjestehtedh dagkeres öörnegidie mej åtnosne jallh politihkeleslaakan ovnuvhtege tjïrrehtidh daaletje staaresiebriedahkesne sijjesne *majoritehta årroejinie leah daaroeh.
Mii sáhttit baicce addit vuoigatvuođaid ja buriid giellafálaldagaid ollu eanet olbmuide go dál, sihke sámiide ja etnihkalaš dážaide, mii áiggi mielde nanne sámegiela.
Mijjieh maehtebe buerebh reaktide vedtedh jïh bueride gïelefaalenasside jeenje jeenje almetjidie goh daelie, dovne saemide jïh *etnihkalaš daarojde, mij tïjjen mietie nænnoste saemiengïelem.
Dán lágan strategiija váikkuha dan ahte sámegiella dávistivčče maiddái ođđaáigásaš gávpotservodahkii, iige dušše smávva gielddaide gos olbmot fárrejit eret.
Daennie laakesne strategije dam dijpie ahte saemiengïele aaj svååroeh daaletje staaresiebriedahkese, ij ajve gænnah onne tjïeltide sijjesne gænnah almetjh raejeste juhtieh.
Mii sáhttit maiddái leat ollu gievrrat sámi giellagáibádusain guovddáš eiseválddiid ektui go álbmot livččii ovdamearkka dihte 100 000 hálddašanguovllus dan sadjái go 18 000 nugo odne leat hálddašanguovllus.
Mijjieh maehtebe aaj årrodh jeenje nænnebe/nænnobe/nænnoesåbpoe saemien gïelekrïevenassine voernges åejvieladtji muhteste goh aalmoge vuesiehtimmien åvteste lea #100 000<num><arab><sg><ine><attr> reeremedajvesne dan sijjeste goh 18 000 goh daenbiejjien reeremedajvesne.
Dat go maiddái gávpogiid sáhtášii lohkat mielde sámi servodahkii, sáhtášii addit ođđa ja dakkár vejolašvuođa ovddidit ja gaskkustit sámegiela, mii ovdal ii leat geahččaluvvon.
Dah goh aaj staaride maahta jiehtedh mietie saemien siebriedahkese, maahta vedtedh orre jïh dagkeres nuepiem evtiedibie jïh deanahtidh saemiengïelem, mij aarebi ij #voejhkelidh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Máŋggaguovlostrategiija válddášii eanet vuhtii sierra sámi servodagaid ja gielladiliid.
*Máŋggaguovlostrategiija ååktoe jeenje vuehtieji sjïere saemien siebriedahkide jïh gïeletsiehkide.
Buorre strategiija mii galgá ovddidit sámegiela, ferte vuhtii váldit dan ahte gielladilli ii leat ovttalágan buot báikkiin.
Buerie strategijem mij edtja saemiengïelem evtiedidh, tjuara vuehtieji ååktedh dam ahte ij gïeletsiehkie leah *ovttalágan gaajhkine sijjine.
Njuolggadusaid ferte ceahkkálastit ollu eanet go dán rádjai lea dahkkojuvvon.
Njoelkedasside tjuara *ceahkkálastit jeenje jeenje goh daan raajan dorjesovveme.
Dán lágan jurddašeami vuođul lea lunddolaš váldit atnui unnimusat guokte sierralágan hálddašanguovllu.
Daennie laakesne ussjedimmien dïere iemie ååktedh otnese unnemes gööktem #sjïere<adj><cmp_attr><der_lágan><adj><attr> reeremedajvh.
Njuolggadusat mat leat heivehuvvon árbevirolaš sámi guovddáš guovlluide, nubbi stuorát gávpotservodagaide ja guovlluide gos sámit leat unnitlogus.
Njoelkedassh mah sjïehtelovveme aerpiesïejhme saemien voernges dajvide, #mubpie<prn><ind><attr> stoerebe staaresiebriedahkide jïh dajvide sijjesne saemieh unnebelåhkosne.
Dán ferte bidjat láhkii nu čielgasit ahte gieldapolitihkkárat mat háliidit ahte gielda galggašii gullat sámegiela hálddašanguvlui, álkidit sáhttet válljet málle mii lea heivehuvvon sin gildii.
Daam tjuara laakese bïejedh nimhtie tjïelkelaakan ahte tjïeltepolijtikerh mah sijhtieh ahte tjïelte edtja govledh saemiengïelen reeremedajvese, aelhkiedehtedh maehtieh goerem veeljedh mij sjïehtelovveme daj tjïeltese.
Dan bokte go leat sierralágan njuolggadusat, de sáhttit gozihit ja ovddidit giela guovddáš guovllus seammás go geahččalit olahit sámegiela ođđa arenaide gávpotservodagas go eanaš ásset dážat.
Dan baaktoe goh leah #sjïere<adj><cmp_attr><der_lágan><adj><attr> njoelkedassh, dellie maehtebe geehtedh jïh evtiedidh gïelem voernges dajvesne seamma tïjjen goh voejhkelieh hïnnedh saemiengïelem orre sijjide staaresiebriedahkesne goh jeenjemes veasoeh daaroeh.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 78. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 78. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Eaktun lihkostuvvat dáinna strategiijain, lea ahte eanemus geatnegahtti hálddašanmálle lea nu ávkkálaš ahte buot gielddat eai vállje unnimusat geatnegahtti málle.
Moenemetsiehkine lahkaskidh daejnie strategijine, lea ahte *eanemus *geatnegahtti reeremegoere lea nimhtie aevhkie ahte eah gaajhkh tjïelth unnemes veeljh *geatnegahtti goerem.
Mearkkašupmi, NSR:a sámediggejoavku ja NSR/SáB, áirras Aili Keskitalo
Mïerhkesjimmie, NSR:m saemiedigkiedåehkie jïh NSR/*SÁB, saadthalmetje Aili Keskitalo
Sámegiella
Saemiengïele
Sámegiella galgá leat okta dain deaŧaleamos áŋgiruššansurggiin ovddasguvlui.
Saemiengïele edtja årrodh akte dejnie vihkielommes barkoesuerkine *ovddasguvlui.
Sámediggi galgá bargat dainna ulbmiliin ahte loktet giela nu ahte buot sápmelaččaide sihkkarastojuvvo sámi bálvalusfálaldat ja vejolašvuohta beassat geavahit iežas giela.
Saemiedigkie edtja barkedh dejnie ulmine ahte lutnjedh gïelem nimhtie ahte gaajhkide saemide #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> saemien dïenesjefaalenasse jïh nuepie bïesebe nuhtjedh jïjtjse gïelem.
Ođđa ja ulbmillaš giella politihkka dárbbašuvvo ja dáid sápmelaččaid lohku geat hállet sámegiela, ferte loktejuvvot sakka.
Orre jïh *ulbmillaš gïele politihke #daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> jïh daaj saemiej låhkoe gïeh saemiengïelem håelieh, tjuara alme lutnjesovvedh.
Erenoamáš deaddu ferte biddjojuvvot daidda surgiide main sámegiella lea fuones dilis, dás maiddái nuortalašgiella, lullisámegiella, julevsámegiella ja bihtánsámegiella.
Sjïere leavloe tjuara dejtie bïejesovvedh *surgiide mejnie saemiengïele geerve tsiehkesne lea, daelie aaj skåaltesaemiengïele, åarjelsaemiengïele, julevsaemiengïele jïh pijtesaemiengïele.
Lea deaŧalaš oainnusin dahkat sámegiela.
Lea vihkele *oainnusin darjodh saemiengïelem.
Sámediggi háliida ahte sámegiella galgá geavahuvvot dávjjibut čálalaš oktavuođain.
Saemiedigkie sæjhta ahte saemiengïele edtja nuhtjesovvedh *dávjjibut tjaaleldh gaskesinie.
Beaivválaš barggusteamet mii geahččalit ieža leat dihtomielalaččat das, earret eará dakko bokte ahte buot maid mii sáddet ja buot maid mii bidjat neahttasiidduidasamet, maiddái lea sámegillii.
Fïerhtenbeajjetje barkosne mijjieh voejhkelibie jïjtjh årrodh fahkan/fahkoes dennie, gaskem jeatjah *dakko gåaskoejin ahte #gaajhke<prn><ind><acc> aaj mijjieh seedtebe jïh #gaajhke<prn><ind><acc> maam mijjieh nehtebielide bïejebe, aaj saemiengïelese lea.
Sámegiella lea sámi servodagaid geađgejuolgi ja giella siskkilda min kultuvrra, dieđuid ja árvvuid.
Saemiengïele lea saemien siebriedahki gierkiejuelkie jïh gïele *siskkilda mijjen kultuvren, daajroej jïh aarvoej.
Sámediggái lea sápmelaččaid vuoigatvuohta beassat oahppat ja ovddidit eatnigielaset vuođđo vuoigatvuohta.
Saemiedægkan lea saemiej reakta bïesedh lïeredh jïh evtiedidh ietniengïelen våarome reakta.
Ollu sápmelaččat leat bajásšaddan sámegiela haga, ja earát leat bajásšaddan almmá dan haga ahte leat ožžon lohkan- ja čállinhárjáneami sámegielas.
Jeenje saemieh leah byjjesovveme saemiengïelen namhtah, jïh jeatjebh namhtah byjjesovveme dan namhtah ahte åådtjeme lohkeme- jïh tjaelemevaananimmiem saemiengïeleste.
Sámediggi áigu láhčit dasa ahte buot sápmelaččat besset oahppat geavahit sámegiela, sihke njálmmálaččat ja čálalaččat.
Saemiedigkie sæjhta dan laetjedh ahte gaajhkh saemieh biesieh lïeredh nuhtjedh saemiengïelem, dovne njaalmeldh jïh tjaaleldh.
Dát bargu galgá dahkkojuvvot rávesolbmuid oahppoloktema hámis.
Daate barkoe edtja dorjesovvedh geervealmetji learoelutnjemen haamosne.
Sámediggi oaivvilda ahte sámegiela sihkkarastin ja ovddideapmi galgá leat okta dain deaŧaleamos áŋgiruššansurggiin ovddasguvlui.
Saemiedigkie jeahta ahte saemiengïelen gorredimmie jïh evtiedimmie edtja årrodh akte dejnie vihkielommes barkoesuerkine *ovddasguvlui.
Iešguđet sámegielain leat iešguđet hástalusat ja lea ge deaŧalaš hábmet doaibmabijuid nu ahte dat ožžot seamma vejolašvuođaid ceavzit ja ovdánit.
#Fïereguhte<prn><ind><attr> saemiengïeline leah #fïereguhte<prn><ind><attr> haestemh jïh lea aaj vihkele hammoedidh råajvarimmide nimhtie dah åadtjoeh seamma nuepide bearkadidh jïh åvtenidh.
Sámediggi áigu bargat dainna ulbmiliin ahte ovddidit ulbmillaš giellapolitihka mii váldá vuhtii iešguđet dárbbuid sihkkarastit dásseárvosaš giellafálaldaga.
Saemiedigkie sæjhta barkedh dejnie ulmine ahte evtiedibie *ulbmillaš gïelepolitihkem mij ååktoe vuehtieji #fïereguhte<prn><ind><attr> daerpiesvoetide gorredidh *dásseárvosaš gïelefaalenassem.
Erenomáš deaddu biddjojuvvo daidda surggiide main sámegiella lea rašis dilis, dás maiddái nuortalašgiella, lullisámegiella, julevsámegiella ja bihtánsámegiella.
Sjïere leavloe bïejesåvva dejtie suerkide mejnie saemiengïele #hiejjehts<adj><sg><ine> tsiehkesne, daelie aaj skåaltesaemiengïele, åarjelsaemiengïele, julevsaemiengïele jïh pijtesaemiengïele.
Sámediggi bargá sihke politihkalaččat ja geavatlaččat dainna ulbmiliin ahte sámegiella galgá gáhttejuvvot, nannejuvvot ja ovddiduvvot.
Saemiedigkie barka dovne politihkeleslaakan jïh åtnosne dejnie ulmine ahte saemiengïele edtja #vaarjelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>, nænnoestovvedh jïh #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>.
Sámediggi háliida láhčit dilálašvuođaid gielalaš šláddjivuhtii, earret eará dakko bokte ahte sámi suopmaniid normeren ja viidáset ovddideapmi vuoruhuvvo giellabarggus.
Saemiedigkie sæjhta nuepide laetjedh gïeleh *šláddjivuhtii, gaskem jeatjah *dakko gåaskoejin ahte saemien smaaregi normeeradimmien jïh vijrebe evtiedimmie gïelebarkosne #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Mánát ja nuorat galget oažžut nannejuvvon oahpu sámi giellašláddjivuođas.
Maanah jïh noerh edtjieh åadtjodh nænnoestovveme learoen saemiem *giellašláddjivuođas.
Sámediggi oaivvilda ahte lea diehttalasvuohta ahte lea láhččojuvvon sámegiela geavaheapmái sihke njálmmálaččat ja čálalaččat dain almmolaš ásahusain maidda Sámelága giellanjuolggadusat gustojit.
Saemiedigkie jeahta ahte lea *diehttalasvuohta ahte laatjasovveme saemiengïelen provhkese dovne njaalmeldh jïh tjaaleldh dejnie byjjes institusjovnine mejtie Saemienlaaken gïelenjoelkedassh davvoeh.
Sámediggi áigu bargat dainna ulbmiliin ahte sámi giellabarggu boahttevaš organiseren, ruhtadeapmi ja rollajuogadeapmi čielggaduvvo.
Saemiedigkie sæjhta barkedh dejnie ulmine ahte saemien gïelebarkoem båetije öörneme, beetnehdåarjoe jïh råållajoekedimmie #tjïelkedh<vblex><iv><der_d><vblex><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Lea deaŧalaš dahkat sámegiela oainnusin, ja eanedit sámegiela geavaheami iešguđet dásiin.
Lea vihkele darjodh saemiengïelem *oainnusin, jïh *eanedit saemiengïelen pråvhkoen #fïereguhte<prn><ind><attr> daltesinie.
Sámediggi bargá dainna ulbmiliin ahte láhččojuvvo sámegiela geavaheapmái diehtojuohkin- ja gulahallanteknologiijas, vai nuorat geardi šaddá bajás sámegielain doaibmi giellan buot surggiin.
Saemiedigkie barka dejnie ulmine ahte laatjasåvva saemiengïelen provhkese bïevnese- jïh gaskesadtemeteknologijesne, vuj noerebe aejkie bæjjese sjædta saemiengïeline funksjovnelle gïeline gaajhkine suerkine.
Sámediggi háliida bargat dainna ulbmiliin ahte sihkkarastit eanet sámegiela geavaheami čálalaš oktavuođain.
Saemiedigkie sæjhta barkedh dejnie ulmine ahte gorredidh jeenje saemiengïelen pråvhkoem tjaaleldh gaskesinie.
Sámediggi bargá dainna ulbmiliin ahte sámegiella geavahuvvo dutkangiellan ja máhttogaskkusteamis.
Saemiedigkie barka dejnie ulmine ahte saemiengïele nuhtjesåvva dotkemegïeline jïh maahtoedeanahtimmesne.
Mihttomearri lea oažžut eanet dutkama ja máhttoovddideami sámegiela geavaheami ektui.
Ulmie lea åadtjodh jeenje dotkemem jïh maahtoeevtiedimmiem saemiengïelen pråvhkoen muhteste.
Sámegieloahpahus
Saemienööhpehtimmie
Sámediggi galgá bargat dainna ulbmiliin ahte: oahppit ožžot giellaoahpahusa dan giela vuođul masa sis lea čatnaseapmi sámi giellaguovddážat ožžot vejolašvuođa álggahit eanet gielladoaibmabijuid áŋggirduvvo oahppoloktemiin rávesolbmuid várás mas sámegiella deattuhuvvo giellagáhtten ja sámegielat fágatearpmaid ovddideapmi vuoruhuvvo.
Saemiedigkie edtja barkedh dejnie ulmine ahte: learohkh gïeleööhpehtimmiem åadtjoeh dan gïelen dïere mïsse daj lea *čatnaseapmi saemien gïelejarngh nuepiem åadtjoeh aelkiehtidh jeenje gïeleråajvarimmide *áŋggirduvvo learoelutnjeminie geervealmetji muhteste mestie saemiengïele #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> gïelevaarjelimmien jïh saemiengïeleh faageteermi evtiedimmie #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Anti
79. siidu 90 siiddus
79. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Sámegiella almmolašvuođas
Saemiengïele byögkelesvoetesne
Sámediggi áigu bargat dainna ulbmiliin ahte: láhččojuvvo sámegiela geavaheapmái go lea oktavuohta almmolaš ásahusaiguin ásahuvvo bearrái bearráigeahččanorgána sámegiela várás earret eará danne ahte sihkkarastit ahte sámelága giellanjuolggadusat čuvvojuvvojit sámi giellabarggu organiseren, ruhtadeapmi ja rollajuogadeapmi čilgejuvvo ja čielggaduvvo, mas čanaskeahtes stáhta orgána árvvoštallojuvvo ásahuvvojit eanet sámi giellaguovddážat ja ahte dálá guovddážat ovddiduvvojit sámi báikenamat šaddet ovttadássásažžan norgga báikenamaiguin geaidnogalbbain ja kárttain sámi guovlluin buot almmolaš visttit galbejuvvojit sámegillii sámegiela hálddašanguovllus ođđaáiggi gulahallanvuogit láhččojuvvojit sámegiela geavaheapmái risten.no ja divvun.no ovddiduvvojit viidáseappot dutkit ávžžuhuvvojit geavahit sámegiela dutkangiellan sámi suopmaniid suopmanmihtilmasvuođaid ja sániid normeren vuoruhuvvo láhččojuvvo eanet dutkamii gielalaš ealáskahttima birra dutkan sámegiela oahppama birra vuosttaš- ja nubbegiellan nannejuvvo viidáset fágalaš bargu giellahistorjjá ja báikenammadutkama ektui vuoruhuvvo
Saemiedigkie sæjhta barkedh dejnie ulmine ahte: laatjasåvva saemiengïelen provhkese goh lea gaskese byjjes institusjovnigujmie tseegkesåvva *bearrái vuartasjimmieorgaanen saemiengïelen muhteste gaskem jeatjah dannasinie ahte gorredibie ahte saemienlaaken gïelenjoelkedassh #seatadidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> saemien gïelebarkoem öörneme, beetnehdåarjoe jïh råållajoekedimmie #boejhkelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> jïh #tjïelkedh<vblex><iv><der_d><vblex><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>, mesnie @→N> staaten orgaane #laejhtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> tseegkesuvvieh jeenje saemien gïelejarngh jïh ahte daaletje jarngh #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> saemien sijjienommh sjidtieh #akte<num><cmp_sggen><cmp>#daltese<n><der_sasj><adj><ess> *norgga sijjienommigujmie geajnoesjeltine jïh kaarhtine saemien dajvine gaajhke byjjes gåetieh *galbejuvvojit saemiengïelese saemiengïelen reeremedajvesne orretïjjen gaskesadtemevuekieh laatjasuvvieh saemiengïelen provhkese *risten.#n<n><abbr><sg><gen>o. jïh davvome.#n<n><abbr><sg><gen>#o<n><abbr><sg><gen> vijriehkåbpoe #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> dotkijh haastasuvvieh nuhtjedh saemiengïelem dotkemegïeline saemien smaaregidie *suopmanmihtilmasvuođaid jïh baakoej normeeradimmie #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> jeenje dotkemasse laatjasåvva gïeleh jealajimmien bïjre dotkeme saemiengïelen lïeremen bïjre voestes- jïh mubpiengïeline nænnoeståvva vijrebe faageles barkoe gïelehistovrijen jïh sijjienommedotkemen muhteste #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>
III Jienasteapmi
I-II/II-I/III Gïelevedteme
39 áirasis ledje 31 čoahkis.
39 saadthalmetjen lin 31 *čoahkis.
Dán áššis ii jienastuvvon.
Daennie aamhtesisnie ij #gïelem vedtedh<vblex><iv><conneg>.
IV Beavdegirjelasáhusat
I-V/IV Buertiegærjalissieh
Dán áššis ii ovddiduvvon beavdegirjelasáhus.
Daennie aamhtesisnie ij evtedh buertiegærjalissie.
V Sáhkavuorrolistu ja replihkat
#V<n><abbr><sg><gen> Lahtestimmielæstoe jïh lahtesh
Sáhkavuorru Replihkka 1 Ellinor Marita Jåma, áššejođiheaddji 2 Heidi Persdatter Greiner Haaker 3 Olaf EliassenTrond Are Anti Olaf Eliassen 4 Trond Are AntiAlf Isaksen Trond Are Anti 5 Marit Kirsten Anti GaupTrond Are Anti Olaf Eliassen Marie Therese Nordsletta Aslaksen Marit Kirsten Anti Gaup 6 Mariann Wollmann MaggaSilje Karine Muotka Alf Isaksen Mariann Wollmann Magga 7 Marie Therese Nordsletta Aslaksen
Lahtestimmie Lahtese 1 Ellinor Marita Jåma, aamhtesejuhtiehtæjja 2 Heidi Persdatter Greiner Haaker 3 Olafh *EliassenTrond Are Anti Olaf Eliassen 4 Trond Aren *AntiAlf Isaksen Trond Are Anti 5 Marit Kirsten Anti *GaupTrond Are Anti Olaf Eliassen Marie Therese Nordsletta Aslaksen Marit Kirsten Anti Gaup 6 Mariann Wollmann *MaggaSilje Karine Muotka Alf Isaksen Mariann Wollmann Magga 7 Marie Therese Nordsletta Aslaksen
Silje Karine Muotka
Silje Karine Muotka
Trond Are Anti Willy Ørnebakk Marie Therese Nordsletta Aslaksen 8 Jørn Are Gaski 9 Kirsti Guvsám Olaf Eliassen Ida Marie Bransfjell Trond Are Anti Ida Marie Bransfjell Trond Are AntiJørn Are Gaski Willy Ørnebakk Alf Isaksen Trond Are Anti Inga-Lill Sundset Per Andersen Bæhr Kirsten Ellinor Guttorm Utsi Ellinor Marita Jåma, áššejođiheaddji
Trond Are Anti Willy Ørnebakkem Marie Therese Nordsletta Aslaksen 8 Jørn Are Gaski 9 Kirsti Guvsám Olaf Eliassen Ida Marie Bransfjell Trond Are Anti Ida Marie Bransfjell Trond Aren *AntiJørn Are Gaski Willy Ørnebakkem Alf Isaksen Trond Are Anti Inga-Lill Sundset Per Andersen Bæhr Kirsten Ellinor Guttorm Utsi Ellinor Marita Jåma, aamhtesejuhtiehtæjja
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 80. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 80. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
VI Sámedikki mearrádus
V-I/VI Saemiedigkieh mieriedimmie
Sámediggi lea ságaškuššan Sámediggeráđi čilgehusa sámegiela birra.
Saemiedigkie digkiedamme Saemiedigkieraerien tjïelkestimmiem saemiengïelen bïjre.
Čilgehus čuovvu mielddusin beavdegirjái.
Tjïelkestimmie dåerede *mielddusin buertiegærjese.
Sámediggeráđi čilgehus sámegiela birra
Saemiedigkieraerien tjïelkestimmie saemiengïelen bïjre
Duogáš
Duekie
Sámediggeráđđi bidjá ovdan sámediggedieđáhusa sámegiela birra dievasčoahkkimii čakčamánus 2012.
Saemiedigkieraerie fraamme beaja saemiedigkiebïevnesem saemiengïelen bïjre dïevestjåånghkese skïeredisnie 2012.
Dáinna čilgehusain hálida Sámediggeráđđi árvalusaid daidda hástalusaide mat mis leat fágasuorggis sámegiella.
Daejnie tjïelkestimmine sæjhta Saemiedigkieraerie aajmojde dejtie haestiemidie mah mijjen faagegievlesne saemiengïele.
Sámediggeráđđi áigu maiddái searvvahit sámi servodaga ja erenoamážit daid ásahusaid, mat barget beaivválaččat sámegielain.
Saemiedigkieraerie sæjhta aaj meatan saemien siebriedahkem jïh joekoenlaakan dejtie institusjovnide, mah biejjieladtje berkieh saemiengïeline.
Čilgehusain hálida Sámediggeráđđi álggahit digaštallama boahtteáiggi giellapolitihka birra sámi servodagas.
Tjïelkestimmine sæjhta Saemiedigkieraerie digkiedimmiem aelkiehtidh båetijen aejkien gïelepolitihken bïjre saemien siebriedahkesne.
Danne áigut lágidit seminára maŋŋágo čilgehus lea ovddiduvvon dievasčoahkkimii.
Dannasinie sïjhtebe öörnedehtedh seminaaren mænngan tjïelkestimmie dïevestjåånghkese #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Sámediggeráđđi áigu maid juohkit dieđuid barggus sámediggedieđáhusain sámegiela birra ja bidjat ovdan čilgehusa iešguđet ásahusaide ja birrasiidda ja ávžžuha buktit árvalusaid.
Saemiedigkieraerie sæjhta aaj daajrojde juekedh barkosne saemiedigkiebïevnesinie saemiengïelen bïjre jïh fraamme bïejedh tjïelkestimmiem #fïereguhte<prn><ind><attr> institusjovnide jïh byjresidie jïh haasta buektedh aajmojde.
Sámegiella juogaduvvo dábálaččat máŋga iešguđet giellan.
Saemiengïele sïejhmede #joekedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> gellie #fïereguhte<prn><ind><attr> gïeline.
Dán dokumeanttas máinnašuvvo dattetge sámegiella ovttaidlogus.
Daennie tjaatsegisnie darhkan #ållermaehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> saemiengïele *ovttaidlogus.
Bajimus giellapolitihkkii livččii ulbmileamos geavahit sámegiela viiddes doaban, ja danne máinnašuvvo sámegiella dás oktan giellan máŋggain suopmaniin.
Bijjemes gïelepolitihkese lea *ulbmileamos nuhtjedh saemiengïelen vijries lahtesinie, jïh dannasinie #ållermaehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> saemiengïele daelie oktegh gïeline gelline smaareginie.
Ággan dasa lea go iešguđet suopmaniin lea eanet mii sulastahttá go dan mii earuha.
*Ággan dan lea goh #fïereguhte<prn><ind><attr> smaareginie jeenje mij *sulastahttá goh dennie mij joekehte.
Dattetge dárbbašuvvo dakkár giellapolitihkka mii lea heivehuvvon 5 gielladillái Norggas:
Darhkan #daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> dagkeres gïelepolitihke mij sjïehtelovveme #5<num><arab><sg><ill><attr> gïeletseahkan Nöörjesne:
Davvisámegiella hálddašanguovllu siskkobealde Davvisámegiella hálddašanguovllu olggobealde Julevsámegiella Lullisámegiella Sámegiella gávpogiin
Noerhtesaemiengïele reeremedajven sisnjelen Noerhtesaemiengïele reeremedajven ålkolen Julevsaemiengïele Åarjelsaemiengïele Saemiengïele staarine
Bihtánsámegiella ja nuortalašgiella eai leat máinnašuvvon dás dasgo ii leat ii oktage dahje hui hárvásat geat geavahit dáid beaivválaččat Norgga bealde Sámis.
Eah pijtesaemiengïele jïh skåaltesaemiengïele daelie #ållermaehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> dennie ij leah ij akte jallh dan gænnah *hárvásat gïeh daejtie nuhtjieh biejjieladtje gænnah Nöörjen bieleste Saepmesne.
Dilli
Tsiehkie
Dálá dilli ja ovdánanmihtilmasvuođat
Daaletje tsiehkie jïh *ovdánanmihtilmasvuođat
Sámegiella lea Unesco listtas áitojuvvon gielaid badjel.
Saemiengïele lea Unescon læstosne aajhtasovveme gïeli bijjelen.
Dattetge rievddada gielladillii guovllus guvlui.
Darhkan gïeletseahkan #jorkestovvedh<vblex><der_d><vblex><indic><pres><p3><sg> dajvesne dajvese.
Muhtun guovlluin sámegiella lea lunddolaš beaivválaš giella, ja eará guovlluin lea giella jávkamin.
Muvhtine dajvine saemiengïele lea iemie fïerhtenbeajjetje gïele, jïh jeatjah dajvine gïele daajkeminie.
Gielas leat máŋga hástalusa, go vel dain guovlluin ge mat lohkkojuvvojit lea sámegiela guovddášguovlun.
Gïelesne leah gellie haestemh, goh annje dejnie dajvine aaj mah jeahtasuvvieh lea saemiengïelen voerngesdajvine.
Maŋimus logijagiin leat álggahuvvon máŋga doaibmabiju nannen dihtii giela dili ja mii oaidnit lassánan dihtomielalašvuođa ja dáhtu ođđasis ealáskahttit sámi giela ja kultuvrra.
Minngemes *logijagiin aelkiehtovveme gellie råajvarimmieh nænnoestimmien åvteste gïelen tsiehkiem jïh mijjieh vuejnebe læssanamme voerkesvoetem jïh vajtelen orresne jealajehtedh saemien gïelem jïh kultuvrem.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Anti
Sámegillii gullet máŋga servodat- ja fágasuorggi.
Saemiengïelese guvlieh gellie siebriedahke- jïh faagegievliem.
Sihke vuoigatvuohta beassat geavahit sámegiela, gelbbolašvuohta sámi gielas ja máhtolašvuohta sámi gielas ja kultuvrras iešguđet servodatsurggiin rievddada.
Dovne reakta bïesebe nuhtjedh saemiengïelen, maahtaldahke saemien gïelesne jïh *máhtolašvuohta saemien gïelesne jïh kultuvresne #fïereguhte<prn><ind><attr> siebriedahkesuerkine #jorkestovvedh<vblex><der_d><vblex><indic><pres><p3><sg>.
Oahpahussuorggis sihkkarastojuvvo mánáide vuoigatvuohta sámegieloahpahussii lága bokte.
Ööhpehtimmiesuerkesne maanide #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> reakta saemienööhpehtæmman laaken baaktoe.
Ovttaskas olbmo vuoigatvuohta beassat geavahit sámegiela go deaivvadit dearvvašvuođabálvalusain ja riektelágádusain, lea sihkkarastojuvvon lága bokte, muhto ráddjejuvvon sámegiela hálddašanguvlui.
Oktegs almetjen reakta bïesebe saemiengïelem nuhtjedh goh healsoendïenesjinie jïh reaktoeberteminie gaavnesjidh, #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> laaken baaktoe, mohte geehtestovveme saemiengïelen reeremedajvese.
Árbevirolaččat lea sámegiela dilli leamaš nanus sámi vuođđoealáhusain, ja vuođđoealáhusat leat leamaš hui deaŧalaččat sámegiela gáhttemii ja ovddideapmái.
Aerpiesïejhmetji saemiengïelen tsiehkie nænnoes saemien våaromejielieminie, jïh våaromejielemh orreme dan vihkele saemiengïelen vaarjelæmman jïh evtiedæmman.
Go olbmuid lohku njiedjá sámi vuođđoealáhusain, de das leat váikkuhusat sámegiela ovdáneapmái boahtteáiggis.
Goh almetji låhkoe luajhtede saemien våaromejielieminie, dellie dennie leah dïedth saemiengïelen evtiedæmman #båetije aejkie<n><sg><ine>.
Leat uhccán sámegielat fálaldagat kultuvrras, girjjálašvuođas ja median nationála dásis ja ráddjejuvvon dasa mii buvttaduvvo sápmelaččaid bealis.
Leah onnen saemiengïeleh faalenassh kultuvresne, litteratuvresne jïh meedijinie nasjonaale daltesisnie jïh dan geehtestovveme mij dorjesåvva saemiej bielesne.
Oktiibuot 9 gieldda gullet sámegiela hálddašanguvlui dál, ja eanet gielddat leat árvvoštallan ohcat searvat hálddašanguvlui.
*Oktiibuot 9:n tjïelten guvlieh saemiengïelen reeremedajvese daelie, jïh jeenje tjïelth laajhteme ohtsedh meatan reeremedajvese.
Dát lea buorre ovdáneapmi mii čájeha ahte ollu gielddat váldet ovddasvástádusa sámegiela gáhttemis ja ovddideamis.
Daate buerie evtiedimmie mij vuesehte ahte jeenje tjïelth ååktoeh dïedten saemiengïelem vaarjelimmesne jïh evtiedimmesne.
Sámediggi mearridii guovttegielalašvuođadoarjagiid ođđa juolludaneavttuid 2011:s.
Saemiedigkie nænnoesti gööktengïelehvoetendåarjoej orre laeviehtimmiemoenemetsiehkide 2011. jaepien.
Ođđa juolludaneavttut galget buorebut čalmmustahttit ulbmilolahusa, ja ovttasbargošiehtadusat leat ráhkaduvvon juohke gielddain.
Orre laeviehtimmiemoenemetsiehkieh edtjieh buerebelaakan tjelmiestehtedh *ulbmilolahusa, jïh ektiebarkoelatjkoeh #fïerhte<prn><ind><attr> tjïeltine dorjesovveme.
Dat lea dahkkojuvvon vai sáhttá álggahit doaibmabijuid mat leat heivehuvvon juohke gieldda gielladillái.
Dïhte dorjesovveme vuj maahta råajvarimmide aelkiehtidh mah sjïehtelovveme #fïerhte<prn><ind><attr> tjïelten gïeletseahkan.
Dál leat 11 sámi giellaguovddáža mat ožžot vuođđodoarjaga Sámedikkis, ja eanebut háliidit beassat dán ortnegii.
Daelie leah 11 saemieh gïelejarngen mah våaromedåarjoem åadtjoeh Saemiedigkeste, jïh jeenjelaakan sijhtieh bïesedh daan öörnegasse.
Giellaguovddážiin lea deaŧalaš rolla sámegiela ovddideamis, ja lea ge hui deaŧalaš ahte dain leat buorit rámmaeavttut.
Gïelejarngine lea vihkele råållam saemiengïelen evtiedimmesne, jïh lea aaj dan vihkele ahte daj leah buerie mieriekrïevemh.
Sámediggi lea árvvoštallagoahtán sámi giellaguovddážiid.
Saemiedigkie laejhtiegåateme saemien gïelejarngide.
Árvvoštallan galgá muitalit man muddui giellaguovddážat lihkostuvvet sámegiela gáhttemiin ja ovddidemiin, ja guđe hástalusat dain leat.
Vierhtiedimmie edtja bïeljelidh maam tïjjese gïelejarngh lahkaskieh saemiengïelen vaarjelimmine jïh evtiedimmine, jïh guhtene haestemh dejnie leah.
Giellaguovddážiid raporteren daid ruđaid geavaheamis maid sii ožžot Sámedikkis, čájehit ollu kurssaid ja doaimmaid.
Gïelejarngi *raporteren dejtie beetnegidie pråvhkosne aaj dah Saemiedigkeste åadtjoeh, vuesiehtidh jeenje kurside jïh darjoemidie.
Nannen dihtii sámegiela ja eanedan dihtii dan geavaheami, lea Sámediggi máŋggaid jagiid almmuhan ruđaid iešguđet giellaprošeavttaide.
åvteste Nænnostem saemiengïelem jïh *eanedan åvteste dam pråvhkoem, lea Saemiedigkie gellide jaepiej bæjjoehtamme beetnegi #fïereguhte<prn><ind><attr> gïeleprosjeektide.
Doarjjaortnega ulbmiljoavku lea leamaš sámi álbmot.
Dåarjoeöörnegem ulmiedåehkie orreme saemien aalmoge.
Ohcamiid lohku dáidda ruđaide lea lassánan sakka, ja vurdojuvvon ain eanet lassáneapmi.
Ohtsemi låhkoe daejtie beetnegidie alme læssanamme, jïh annje vuartasovveme jeenje læssanimmie.
Dát čájeha ahte gielladoaibmabijuid dárbu sámi servodagas lea stuoris.
Daate vuesehte ahte gïeleråajvarimmiej daerpiesvoete saemien siebriedahkesne lea stoere.
Lea buorre go eanet gielddat lullisámi guovllus sáddejit ohcamiid, ja lea ge mihttenveara ahte Divttasvuona suohkan lea okta dain gielddain sámegiela hálddašanguovllus, mii proseantalogu mielde lea ožžon juolluduvvot eanemus ohcamiid áigodagas 2008-2010.
Lea buerie goh jeenje tjïelth åarjelsaemien dajvesne seedtieh ohtsemidie, jïh lea aaj *mihttenveara ahte Divttasvuotnan tjïelte lea akte dejnie tjïeltine saemiengïelen reeremedajvesne, mij proseentelåhkoen mietie åådtjeme laeviehtovvedh *eanemus ohtsemi boelhkeste 2008-2010.
Namuhit berre maiddái ahte bohtet uhccán ohcamat Finnmárkku guovddášguovlluin.
Moenedh aaj byöroe ahte båetieh onnen ohtsemh Finnmaarhken voerngesdajvijste.
Ohcanvuđot ruđaid oktavuođas oahpahussii mii oaidnit ahte stipeandaohcamiid lohku alit ohppui sámegielas lassána.
#Ohcan<np><cmp_sgnom><cmp>våaromen beetnegi gaskesisnie ööhpehtæmman mijjieh vuejnebe ahte stipeendeohtsemi låhkoe jollebe lyörese saemiengïelesne læssene.
Stipeandalohku ohppiide geain lea sámegiella fágasuorggis joatkkaskuvllas, lea lassánan 39 proseanttain 4 maŋimus jagis.
Stipeendelåhkoe learoehkidie giej lea saemiengïele faagegievlesne jåarhkeskuvlesne, læssanamme #39<num><arab><sg><ine><attr> proseentine 4 minngebe jaepesne.
Dattetge čájeha máhttoloktema sámi árvvoštallan ahte áin váilot oahpponeavvut ja oahpaheaddjit main lea gelbbolašvuohta.
Darhkan maahtoelutnjemem vuesehte saemiem laajhteme ahte *áin fååtesieh learoevierhtieh jïh lohkehtæjjah mejnie lea maahtaldahke.
Mii oaidnit maiddái ahte váilevaš gielladoarjja lagasbirrasis váttásmahttá oahpahusa.
Mijjieh aaj vuejnebe ahte fååtesæjja gïeledåarjoe voengesne *váttásmahttá ööhpehtimmiem.
Ovddasvástideaddji bealit
*Ovddasvástideaddji bielieh
Nationála ja riikkaidgaskasaš lágat fuolahit buori muddui sámi álbmoga vuoigatvuođa beassat geavahit ja nannet iežaset giela.
Nasjonaale jïh gaskenasjonaale laakh buerie tïjjese huksieh saemien aalmogen reaktan bïesedh nuhtjedh jïh nænnoestidh jïjtjsh gïelem.
Norgga stáhta lea geatnegahttojuvvon sihke rievttálaččat ja politihkalaččat nannet sámegiela ja láhčit dilálašvuođaid sámegieloahpahussii ja sámegiela geavaheapmái.
Nöörjen staate lea *geatnegahttojuvvon dovne *rievttálaččat jïh politihkeleslaakan nænnoestibie saemiengïelem jïh laetjebe nuepide saemienööhpehtæmman jïh saemiengïelen provhkese.
Stáhta lea geatnegahttojuvvon gieđahallat dárogiela ja sámegiela ovttadássásaččat, ja nu sihkkarastit gielaid dásseárvvu.
Staate lea *geatnegahttojuvvon gïetedalledh daaroengïelem jïh saemiengïelen #akte<num><cmp_sggen><cmp>#daltese<n><der_sasj><adj><pl><nom>, jïh nimhtie gorredidh gïeli seammavyörtegsvoetem.
Sámelága § 1-5 vuođul leat sámegiella ja dárogiella ovttaárvosaš gielat Norggas.
Saemienlaaken § 1-5:n dïere libie saemiengïele jïh daaroengïele seammavyörtegs @→N> Nöörjesne.
Gielat galget leat ovttadássásaččat lága 3.
Gïelh edtjieh leah #akte<num><cmp_sggen><cmp>#daltese<n><der_sasj><adj><pl><nom> laaken 3.
kapihttala, Sámegiella, mearrádusa vuođul, maiddái gohčoduvvon Sámelága giellanjuolggadusat.
kapihtelem, Saemiengïele, mieriedimmien dïere, aaj gohtjesovveme Saemienlaaken gïelenjoelkedassh.
Sámelága giellanjuolggadusaid mearrádusaid ulbmil lea gáhttet ja ovddidit sámegiela erenoamážit dakko bokte ahte nannet giellageavaheami almmolaš oktavuođain.
Saemienlaaken gïelenjoelkedassi mieriedimmiej ulmie lea vaarjelidh jïh evtiedidh saemiengïelem joekoenlaakan *dakko gåaskoejin ahte nænnosth gïeleåtnoem byjjes gaskesinie.
Sámelága § 3-8 deattasta ahte juohkehaččas lea vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegielas.
Saemienlaaken § 3-8 *deattasta ahte fïereguhten lea reakta åadtjodh ööhpehtimmiem saemiengïelesne.
Oahpahussii sámegielas ja sámegillii gusto vuođđoskuvla- ja joatkkaoahpahusláhka (oahpahusláhka) ja lágat dan olis.
Ööhpehtæmman saemiengïelesne jïh saemiengïelese dovve maadthskuvle- jïh jåarhkeööhpehtimmielaake (ööhpehtimmielaake) jïh laakh dan dïere.
Ráđđehus lea sámegiela doaibmaplána bokte láhčán vuođu viiddes ja guhkilmas áŋgiruššamii sámegielaid várás Norggas, man váldomihttomearri lea láhčit vuođu oadjebas boahtteáigái sámegiela várás.
Reerenasse saemiengïelen dahkoesoejkesjen baaktoe laatjeme våaromem vijries jïh *guhkilmas eadtjaldovvemasse saemiengïeli muhteste Nöörjesne, man åejvieulmiemierie lea laetjedh våaromem jearsoes båetijen aajkan saemiengïelen muhteste.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Anti
Sámedikkis ii leat makkárge váldi lágaid bokte giellaáššiin earret § 6-4 vuođul oahpahuslágas, mii deattasta ahte Sámediggi addá láhkaásahusaid oahpahussii sámegielas vuođđoskuvlii ja joatkkaoahpahussii.
Saemiedigkien ij leah naan stilleme laaki baaktoe gïelegyhtjelassine bielelen § 6-4:n dïere ööhpehtimmielaakesne, mijjieh *deattasta ahte Saemiedigkie njoelkedasside vadta ööhpehtæmman saemiengïelesne maadthskuvlese jïh jåarhkeööhpehtæmman.
Dán válddi oaččui Sámediggi 1998:s.
Daam ååkten åadtjoeji Saemiedigkie 1998. jaepien.
Sámediggi galgá Sámelága § 3-12 vuođul váikkuhit sámegiela suodjaleami ja ovddideami.
Saemiedigkie edtja Saemienlaaken § 3-12:n dïere dijpedh saemiengïelen vaarjelimmiem jïh evtiedimmiem.
Sámediggi lea ovddimus áššedovdi sámegiela ovddideamis ja nannemis riikka dásis ja das lea deaŧalaš rolla sámegiela dili nannemis.
Saemiedigkie lea #ovtetje<adj><sup><attr> #aamhtese<n><sem_semcon><cmp_sgnom><cmp> damtije saemiengïelen evtiedimmesne jïh nænnoestimmesne rïjhken daltesisnie jïh dennie lea vihkeles råålla saemiengïelen tsiehkien nænnoestimmesne.
Sámedikki gelbbolašvuohta ja máhtolašvuohta dán suorggis lea mávssolaš, ja dat berre boahtit ovdan ovddasvástádus- ja váldesuorggis.
Saemiedigkien maahtaldahke jïh *máhtolašvuohta daennie suerkesne lea vyörtege, jïh dïhte byöroe fraamme båetedh dïedte- jïh *váldesuorggis.
Sámediggi hálddaša dál guovttegielalašvuođaruđaid gielddaide ja fylkkagielddaide.
Saemiedigkie daelie reerie gööktengïelehvoetenbeetnegidie tjïeltide jïh fylhketjïeltide.
Sámediggi lea ráhkadan buriid veahkkeneavvuid dasa ahte nannet giellageavaheami sihke gielddaid ja regiovnnaid dásis earret eará ovttasbargošiehtadusaid bokte Finnmárkku fylkkagielddain ja Romssa, Nordlándda ja Davvi-Trøndelaga fylkkasuohkaniiguin, ja sámegiela hálddašanguovllu 9 gielddain, guovttegielalašvuođaruđaid geavaheami oktavuođas.
Saemiedigkie buerie viehkievierhtide dorjeme dan ahte nænnosth gïeleåtnoen dovne tjïelti jïh regijovni daltesisnie gaskem jeatjah ektiebarkoelatjkoej baaktoe Finnmaarhken fylhketjïeltine jïh Romsan, Nordlaanten jïh Noerhte-Tröndelaagen fylhketjïeltigujmie, jïh saemiengïelen reeremedajven 9 tjïeltine, gööktengïelehvoetenbeetnegi pråvhkoen gaskesisnie.
Eará veahkkeneavvut sámegiela nannemii leat njuolgga doarjagat sámi giellaguovddážiidda ja giellaprošeaktaruđaid hálddašeapmi.
Jeatjah viehkievierhtieh saemiengïelen nænnoestæmman rïekte leah dåarjoeh saemien gïelejarngide jïh gïeleprosjeektebeetnegi reereme.
Eaktun sihkkarastit sámegiela boahtteáiggi lea ahte gielddat gos sápmelaččat ásset, váldet ovddasvástádusa ja leat mielde nannemin ja ovddideamen giela.
Moenemetsiehkine gorredidh saemiengïelem båetijen aejkien lea ahte tjïelth sijjesne saemieh veasoeh, ååktoeh dïedtem jïh leah mietie nænnosteminie jïh evtedeminie gïelem.
Sámelága giellanjuolggadusat gustojit gielddaide mat gullet sámegiela hálddašanguvlui, ja dat leat danne geatnegahttojuvvon bálvalit álbmoga guovtti gillii.
Saemienlaaken gïelenjoelkedassh tjïeltide davvoeh mah guvlieh saemiengïelen reeremedajvese, jïh dah dannasinie leah *geatnegahttojuvvon hoksehtidh aalmogem göökten gïelese.
Muhto maiddái gielddat mat eai gula sámegiela hálddašanguvlui, leat geatnegahttojuvvon ovttaskas olbmuid vuoigatvuođaid ektui earret eará oahpahusas ja dearvvašvuođasuorggis.
Mohte aaj tjïelth eah mah govlh saemiengïelen reeremedajvese, leah *geatnegahttojuvvon oktegs almetji reaktaj muhteste gaskem jeatjah ööhpehtimmesne jïh healsoensuerkesne.
Sámi giellaguovddážiin lea deaŧalaš rolla sámegiela oahpahusas, čalmmustahttimis ja nannemis báikkálaččat.
Saemien gïelejarngine lea vihkele råållam saemiengïelen ööhpehtimmesne, tjelmiestehtiemisnie jïh nænnoestimmesne byjreskisnie.
Sámi giellaguovddážiin ii leat formálalaš ovddasvástádus sámegiela ovddideamis, muhto sin doaibma stivrejuvvon earret eará daid njuolgga doarjagiid eavttuid vuođul, maid Sámediggi mearrida.
Saemien gïelejarngine ij leah byjjes dïedte saemiengïelen evtiedimmesne, mohte daj darjome stuvresovveme gaskem jeatjah daj rïekte dåarjoej moenemetsiehkiej dïere, maam Saemiedigkie nænnoste.
Eaktun lea ahte ovttaskas sápmelaš ieš háliida nannet ja ovddidit iežas gelbbolašvuođa sámegielas, geavahit giela buot oktavuođain ja nu guhkás go vejolaš fievrridit giela boahtte bulvii ja nu leat mielde sihkkarastimin sámi gielaid boahtteáiggi.
Moenemetsiehkine lea ahte oktegs saemie jïjtje sæjhta nænnoestidh jïh evtiedidh jïjtjse maahtaldahkem saemiengïelesne, nuhtjedh gïelem gaajhkine gaskesinie jïh nimhtie gåhkese goh gåarede foeresjidh gïelen #båetije<adj><sg><ill> boelvese jïh nimhtie leah mietie gorredeminie saemien gïelide båetijen aejkien.
Rámmaeavttut
Mieriekrïevemh
Nationála ja riikkaidgaskasaš lágat, ekonomiija ja olmmošlaš resurssat leat rámmaeavttut main lea mearkkašupmi giellaovddideapmái.
Nasjonaale jïh gaskenasjonaale laakh, ekonomije jïh garkeles vierhtieh leah mieriekrïevemh mejnie lea mïerhkesjimmie gïeleevtiedæmman.
Sihke nationála ja riikkaidgaskasaš lágat sihkkarastet sámegiela dili, ja geatnegahttet Norgga stáhta leat mielde nannemin sámegiela.
Dovne nasjonaale jïh gaskenasjonaale laakh gorredieh saemiengïelen tsiehkiem, jïh *geatnegahttet Nöörjen staaten leah mietie nænnosteminie saemiengïelem.
Lágat iehčanassii eai suodjal gal gielaid, ja gielaid boahtteáigái lea hui deaŧalaš ahte leat buorit rámmaeavttut vai sáhttá fidnet duohta ovttadássásašvuođa sámegiela ja dárogiela gaskkas.
Laakh #jïjtje<prn><ref><ess> eah hågkh vaarjelh gïelide, jïh gïeli båetijen aajkan lea dan vihkele ahte leah buerie mieriekrïevemh vuj maahta saetnies mïrrestallemem åadtjodh saemiengïelen jïh daaroengïelen gaskesne.
Ekonomalaš resurssat leat hástalussan sihke gielddaide, giellaguovddážiidda, skuvllaide ja eará ásahusaide mat barget sámegielain.
Ekonomeles vierhtieh leah haestieminie dovne tjïeltide, gïelejarngide, skuvlide jïh jeatjah institusjovnide mah saemiengïeline berkieh.
Dat ekonomalaš resurssat maid Sámediggi dál oažžu, eai dávis servodaga dárbbuide, eai ge sáhte váikkuhit ahte šaddá buoret dásseárvu sámegiela ja dárogiela gaskkas ja ahte dat ožžot seamma ovdánanvejolašvuođaid.
Dah ekonomeles vierhtieh aaj Saemiedigkie daelie åådtje, eah siebriedahkem svåårh daerpiesvoetide, eah aaj maehtieh dijpedh ahte sjædta buerebe seammavyörtegsvoete saemiengïelen jïh daaroengïelen gaskesne jïh dah åadtjoeh seamma åvtenimmienuepide.
Stuorra hástalussan lea dattetge olmmošlaš resurssaid váilevašvuohta.
Stoere haestieminie darhkan lea garkeles vierhtiej #fååtesidh<vblex><tv><prsprc><der_vuota><n><sg><nom>.
Dál eai leat doarvái giellabargit, oahpaheaddjit eai ge giellamáhtolaččat iešguđet surggiin dasa ahte fuolahit daid bargamušaid mat almmolaš orgánain leat nationála lágaid ektui.
Daelie eah nuekies leah gïelebarkijh, eah lohkehtæjjah aaj *giellamáhtolaččat #fïereguhte<prn><ind><attr> suerkine nehkelh ahte huksieh dejtie #barkedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><acc> mah byjjes orgaanine årrodh nasjonaale laaki muhteste.
Eanet resurssat dárbbašuvvojit dađi mielde go servodat ovdána.
Jeenje vierhtieh #daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> *dađi mietie goh siebriedahke åvtene.
Šaddá váttis ollašuhttit daid áigumušaid ahte eanedit sámegiela geavaheami nu guhká go váilot nu ollu resursaolbmot ja fágalaš gelbbolašvuohta.
Sjædta geerve tjïrrehtidh dejtie aajkojde ahte *eanedit saemiengïelen pråvhkoen nimhtie guhkiem goh fååtesieh nimhtie jeenje vierhtiealmetjh jïh faageles maahtaldahke.
Dilli lea duođalaš, ja mii oaidnit čađat resursadárbbuid dađistaga go doaibmabijut álggahuvvojit.
Tsiehkie itjmie, jïh mijjieh vuejnebe tjïrrehth vierhtiedaerpiesvoetide ånnetji goh råajvarimmieh aelkiehtovvieh.
Dárbbašuvvojit ollu fágaolbmot sámegielas ja olbmot geain lea gelbbolašvuohta sámi diliin ja sámi diliid birra.
#Daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> jeenje faagealmetjh saemiengïelesne jïh almetjh giej lea maahtaldahke saemien tsiehkine jïh saemien tsiehkiej bïjre.
Danne lea olmmošlaš resurssaid ja doarvái ekonomalaš resurssaid váilevašvuohta stuorámus hehttehussan sámegiela ovdáneapmái.
Dannasinie lea garkeles vierhtiej jïh nuekies ekonomeles vierhtiej #fååtesidh<vblex><tv><prsprc><der_vuota><n><sg><nom> stoeremes dåeriesmoerine saemiengïelen evtiedæmman.
Boahttevaš hástalusat
Båetije haestemh
Sámegiela gáhttema ja ovddideami oktavuođas leat máŋga hástalusa.
Saemiengïelen vaarjelimmien jïh evtiedimmien gaskesisnie leah gellie haestemh.
Čilgehusas mii deattuhit 4 váldosuorggi mat min mielas leat deaŧaleamos eaktu dasa ahte gielas galget leat ovdánanvejolašvuođat maiddái boahtteáiggis.
Tjïelkestimmesne mijjieh 4:m tjïelkestehtebe åejviesuerkieh mah mijjen mïelesne leah vihkielommes moenemetsiehkie dan ahte gïelesne edtjieh leah evtiedimmienuepieh aaj #båetije aejkie<n><sg><ine>.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 83. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 83. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
1.Sámegiela geavaheddjiid lohku 2.Sámegiela geavaheapmi 3.Giellafágalaš ovddideapmi 4.Sámedikki ja earáid váldi ja rolla.
1.saemiengïelen nuhtjiji låhkoe 2.saemiengïelen pråvhkoe 3.Gïelefaageles evtiedimmie 4.Saemiedigkien jïh jeatjebi stilleme jïh råålla.
Áŋgiruššansuorgi 1: Sámegiela geavaheddjiid lohku
Barkoesuerkie 1: Saemiengïelh nuhtjiji låhkoe
Eaktun sámegiela gáhttemii ja nannemii lea ahte leat sámegiela geavaheaddjit.
Moenemetsiehkine saemiengïelen vaarjelæmman jïh nænnoestæmman lea ahte leah saemiengïelen nuhtjijh.
Sámegiela geavaheaddjit vuolggahit dárbbuid servodagas ja nu sii leat hui deaŧalaččat giela boahtteáigái.
Saemiengïelen nuhtjijh daerpiesvoetide seedtieh siebriedahkesne jïh nimhtie dah leah dan vihkele gïelen båetijen aajkan.
Sámedikki mihttomearri lea leamaš eanedit giellageavaheddjiid logu vai giella nannejuvvo ja ovddiduvvo.
Saemiedigkien ulmie orreme *eanedit gïeleutniji låhkoem vuj gïele nænnoeståvva jïh #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Maiddái boahtteáiggis dat lea deaŧalaš.
Aaj #båetije aejkie<n><sg><ine> dïhte vihkele.
Hástalussan lea oažžut ovttaskas geavaheaddji válljet sámegiela.
Haestieminie lea åadtjodh oktegs nuhtjijem veeljedh saemiengïelem.
Ii Sámediggi ii ge oktage eará almmolaš ásahus sáhte stivret ovttaskasa priváhta giellageavaheami.
Ij ij Saemiedigkie gænnah #akte<num><attr> jeatjah byjjes institusjovne maehtieh stuvredh *ovttaskasa privaate gïeleåtnoem.
Nu dat dieđusge galgá leat.
Nimhtie dïhte hævvi edtja årrodh.
Dattetge dáidá beaivválašgiela priváhta válljen ruovttus leat deaŧaleamos fáktorin álgoálbmotgielaid boahtteáigái.
Darhkan sååjhtoe fïerhtenbeajjetjegïelen privaate veeljeme gåetesne årrodh vihkielommes faktorinie aalkoeåålmegegïeli/aalkoeåålmehgïeli/aalkoeåålmhgïeli båetijen aajkan.
Giela eahpeformálalaš fievrrideapmi buolvvas bulvii lea ealli sámegiela deaŧaleamos dáhkádus.
Gïelen ovbyjjes juhteme boelvesne boelvese lea dyjre/dyre saemiengïelen vihkielommes *dáhkádus.
Vaikke vel almmolašvuohta ii sáhte stivret ovttaskasaid giellaválljema, de lea deaŧalaš ahte ovttaskas giellageavaheddjiin lea duohta válljenmunni.
Jalhts annje ij byögkelesvoete maehtieh stuvredh *ovttaskasaid gïeleveeljemem, dellie vihkele ahte oktegs gïeleutniji lea #saetnies<adj><sg><nom> *válljenmunni.
Mis ferte leat dakkár vuogádat maid servodat atná árvvus, servodat ferte atnit sámegielmáhtu deaŧalaš gelbbolašvuohtan, ja dát máhttu ferte maid leat formálalaš gelbbolašvuohta.
Mijjen tjuara årrodh dagkeres systeeme maam siebriedahke aarvosne åtna, siebriedahke tjuara saemiengïelhmaahtoem utnedh vihkeles maahtaldahkine, jïh daate maahtoe tjuara aaj årrodh byjjes maahtaldahke.
Seammás go lea ovttaskas olbmo duohken válljet ruovttu beaivválašgiela, de lea ovttaskas olbmo ovddasvástádus geavahit giela iešguđet oktavuođain.
Seamma tïjjen goh lea oktegs almetjen duekesne veeljedh gåetiem fïerhtenbeajjetjegïelen, dellie lea oktegs almetjen dïedte nuhtjedh gïelem #fïereguhte<prn><ind><attr> gaskesinie.
Juohkehaččas lea ovddasvástádus gáhttet, ovddidit ja fievrridit giela boahtte bulvii.
Fïereguhten lea dïedte vaarjelidh, evtiedidh jïh foeresjidh gïelem #båetije<adj><sg><ill> boelvese.
Lea deaŧalaš ahte buohkat váldet ovddasvástádusa, ja geavahit sámegiela buot oktavuođain.
Lea vihkele ahte gaajhkesh ååktoeh dïedtem, jïh nuhtjieh saemiengïelem gaajhkine gaskesinie.
Seammás lea deaŧalaš ahte dat máhttu ja gelbbolašvuohta, mii boarráset giellageavaheddjiin lea, buorebut fuolahuvvo ja váldojuvvo atnui giellaoahpahusas.
Seamma tïjjen vihkele ahte dïhte maahtoe jïh maahtaldahke, mij båarasåbpoe gïeleutniji lea, buerebh hoksesåvva jïh otnese ååktesåvva gïeleööhpehtimmesne.
Giellageavaheddjiid gelbbolašvuohta lea mávssolaš, ja dat mearkkaša ollu giela boahttevaš ovdáneapmái.
Gïeleutniji maahtaldahke vyörtege, jïh dïhte krööhkeste jeenje gïelen båetije evtiedæmman.
Dárbbašuvvo maiddái ahte sii geat hálddašit giela bures, doibmet buori ovdagovvan ja leat dihtomielalaččat sámegielgeavaheamis buot oktavuođain.
aaj #Daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> dah gïeh gïelem reerieh hijvenlaakan, juhtieh buerien åvteguvvine jïh fahkan/fahkoes #saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>pråvhkosne gaajhkine gaskesinie.
Dakkár ovdagovat han movttiidahttet ja oaivadit giellageavaheapmái, ja seammás bajidit oktasaš dihtomielalašvuođa giellageavaheamis.
Dagkeres åvteguvvieh *han eadtjaldehtieh jïh *oaivadit gïeleotnese, jïh seamma tïjjen ektie voerkesvoetem bijjiedidh gïeleåtnosne.
Lea deaŧalaš boahtteáiggi giellaplánemii guđđit dan oainnu ahte sámegiella lea noađđin, maiddái ekonomalaččat.
Lea vihkeles båetijen aejkien gïelesoejkesjæmman *guđđit dam vuajnoem ahte saemiengïele lea maajsojne, aaj #ekonomeles<adj><comp><sg><nom>.
Sámegielas lea iešalddis árvu, ja giela stáhtusa loktemii lea deaŧalaš ahte stáhtus ja ekonomiija eai seaguhuvvo.
Saemiengïelesne oktegh lea aarvoe, jïh gïelen staatusen lutnjemasse vihkele ahte eah staatuse jïh ekonomije pleenth.
Galgá go leat mihttomearrin ahte buohkat ohppet veaháš sámegiela vai galget go muhtumat oahppat sámegiela bures? Galgá go eanetlohkoálbmot oahppat ja váldit atnui sámegiela? Galgá go giellapolitihkka stivrejuvvot eanet gohččuma bokte ahte geavahit sámegiela? Mo galgá sihkkarastit buori giellasirdima buolvvas bulvii?
Edtja goh årrodh ulmine ahte gaajhkesh lierieh ånnetji saemiengïelem vuj edtjieh goh muvhth saemiengïelem lïerebe hijvenlaakan? Edtja goh gellientaaleaalmoge lïerebe jïh otnese ååktedh saemiengïelem? Edtja goh gïelepolitihke stuvresovvedh jeenje gåhtjomen baaktoe ahte nuhtjedh saemiengïelem? Guktie edtja buerie gïelesertiestimmiem gorredidh boelvesne boelvese?
Áŋgiruššansuorgi 2: Sámegiela geavaheapmi
Barkoesuerkie 2: Saemiengïelh pråvhkoe
Deaŧalaš fáktovra giellaovddideamis lea addit sámegielaide ovdánanvejolašvuođaid seamma dásis dárogielain.
Vihkeles *fáktovra gïeleevtiedimmesne lea saemiengïelide vedtedh åvtenimmienuepide seamma daltesisnie daaroengïeline.
Giela geavaheapmi ii galgga leat nu ahte lea vejolašvuohta válljet sámegiela almmolaš ja priváhta oktavuođain, muhto baicce galgá oažžut seammalágan bálvalusaid sámegilli ja dárogillii.
Gïelen ij pråvhkoe edtjh nimhtie årrodh ahte lea nuepie veeljedh saemiengïelem byjjes jïh privaate gaskesinie, mohte buerebh edtja aktelaaketje dïenesjidie åadtjodh saemienbyjje jïh daaroengïelese.
Sámegiela nannen-, suodjalan- ja ovddidanbarggus lea eaktun ahte giella gullo ja oidno seamma dásis majoritehta gielain Norggas.
Saemiengïelen nænnoestimmie-, vaarjelimmie- jïh evtiedimmiebarkosne lea moenemetsiehkine ahte gïele govlesåvva jïh seamma daltesisnie vååjnoe *majoritehta gïeline Nöörjesne.
Sámegiella ja dárogiella leat ovttaárvosaš gielat, ja danne lea lunddolaš ahte Norggas eanet geavahuvvojit guokte giela.
Saemiengïele jïh daaroengïele leah seammavyörtegs gïelh, jïh dannasinie iemie ahte Nöörjesne jeenje nuhtjesuvvieh göökte gïelh.
Eaktun dasa ahte sámegiella geavahuvvo, gullo ja oidno lea ahte gávdnojit arenat gos giela duođai sáhttá geavahit.
Moenemetsiehkine dan ahte saemiengïele nuhtjesåvva, govlesåvva jïh vååjnoe lea ahte gååvnesieh sijjieh sijjesne gïelem darhkan maahta nuhtjedh.
Dán lágan arenaid haga ii leat gielas ávki ja das lea unnán árvu.
Daennie laakesne sijjiej namhtah ij gïelesne nåhtoe jïh dennie lea ånnetji aarvoe.
Hástalussan otnáš servodagas lea ahte giella ollu báikkiin ii leat lunddolaš oassi beaivválaš eallimis, ja ahte gávdnojit menddo unnán giellageavahanarenat.
Haestieminie *otnáš siebriedahkesne lea ahte gïele jeenje sijjine ij leah iemie boelhke fïerhtenbeajjetje stujmesne, jïh ahte gååvnesieh ååpsen ånnetji gïeleåtnoesijjieh.
Áigumušaid ahte sámegiella galgá leat beaivválaš giellan, lea váttis olahit nu guhká go ii leat vejolašvuohta geavahit giela buot almmolaš hálddašeamis, stáhta etáhtain, ja dahje birrasiin gulahallamis muđui.
Aajkojde ahte saemiengïele edtja årrodh fïerhtenbeajjetje gïeline, geerve hïnnedh nimhtie guhkiem goh ij leah nuepie nuhtjedh gïelem gaajhke byjjes reeremisnie, staaten etaatine, jïh jallh byjresinie gaskesadtemisnie voen.
Giellaarenat mánáide ja nuoraide leat mearrideaddji deaŧalaččat giellaovddideapmái, seammás go álgooahpahusas lea unnán ávki jos eai gávdno arenat gos hárjehallat giela.
Gïelesijjieh maanide jïh noeride nænnoestæjja vihkele gïeleevtiedæmman, seamma tïjjen goh aalkoeööhpehtimmesne lea ånnetji nåhtoe jis eah gååvnesh sijjieh sijjesne gïelem saavrebe.
Giellapolitihka báidnet dávjá fuones miellaguottut sámi gillii ja kultuvrii.
Gïelepolitihken *báidnet daamhtah geerve *miellaguottut saemien gïelese jïh kultuvrese.
Dás lea heajos váikkuhus sámegiela dili nannenbargui servodagas.
Daelie lea geerve dïedte saemiengïelen tsiehkien nænnoestimmieborkese siebriedahkesne.
Giela ovdánanvejolašvuođaide lea vealtameahttun deaŧalaš ahte sámi giella ja kultuvra ii amašuvvo, muhto adnojuvvo lunddolaš oassin servodagas.
Gïelen åvtenimmienuepide lea @→A> vihkele ahte saemien ij gïele jïh kultuvre *amašuvvo, mohte åtnasåvva iemie boelhkine siebriedahkesne.
Sámegiela máhttu ja dovdan lea mielde njeaidimin fuones miellaguottuid ja nie loktemin maiddái giela dili.
Saemiengïelen maahtoe jïh damteme lea mietie *njeaidimin geerve *miellaguottuid jïh naemhtie aaj lutnjeminie gïelen tsiehkiem.
Buot almmolaš ja gielddalaš surggiin servodagas lea stuorra dárbu háhkat gelbbolašvuođa sámi gielas ja kultuvrras.
#Gaajhke<prn><ind><nom> byjjes jïh *gielddalaš suerkine siebriedahken lea stoere daerpiesvoete skååffedh maahtaldahken saemien gïelesne jïh kultuvresne.
Buot servodatsurggiin váilot fágaolbmot geain livččii gelbbolašvuohta sámegielas, ja danne lea áibbas dárbu ollislaččat áŋgiruššat fágaolbmuid rekrutteremiin ja oahpahusain vai livččii vejolašvuohta oažžut sámegiela gelbbolašvuođa servodahkii.
Gaajhkine siebriedahkesuerkine fååtesieh faagealmetjh giej lea maahtaldahke saemiengïelesne, jïh dannasinie lea aejvie daerpiesvoete ellieslaakan eadtjaldovvedh faagealmetji dåårrehtimmine jïh ööhpehtimmine vuj lea nuepie åadtjodh saemiengïelen maahtaldahkem siebriedahkese.
Sámegiela gelbbolašvuođa dárbu ii leat stuoris dušše almmolaš ja gielddalaš bálvalusain, muhto maiddái sosiálalaš ja kultuvrralaš fálaldagain servodagas.
Saemiengïelen maahtaldahken ij daerpiesvoete leah stoere ajve byjjes jïh *gielddalaš dïenesjinie, mohte aaj sosijaale jïh kulturelle faalenassine siebriedahkesne.
Media, girjjálašvuohta ja gulahallan leat erenoamáš mávssolaččat mánáide ja nuoraide.
Meedije, litteratuvre jïh gaskesadteme leah sjïere vyörtege maanide jïh noeride.
Sámegielat fálaldat dáin lea dárbbašlaš mánáid ja nuoraid giellaovddideapmái.
Saemiengïeleh faalenasse daejnie daerpies maanaj lea jïh noeri gïeleevtiedæmman.
Sámi vuođđoealáhusat leat leamaš ja leat ain deaŧalaččat giellaovdáneapmái.
Saemien våaromejielemh orreme jïh annje leah vihkele gïeleevtiedæmman.
Árbevirolaččat lea giella leamaš nanus sámi ealáhusain, ja dat leat leamaš deaŧalaččat sámegiela guoddin ja seammás lea árbevieruid gaskkusteapmi leamaš nanus sámi ealáhusaid gaskkas.
Aerpiesïejhmetji gïele nænnoes saemien jielieminie, jïh dah orreme vihkele saemiengïelen guedtiejinie jïh seamma tïjjen tradisjovnide deanahtimmie nænnoes saemien jielemi gaskesne.
Sámi ealáhusaid gaskkas maid dattetge vásihit stuorra hástalusaid giellaovddideami ektui.
Saemien jielemi gaskesne aaj darhkan stoere haestiemidie damtebe gïeleevtiedimmien muhteste.
Sámegiella ii fievrriduvvo buolvvas bulvii šat nugo ovdal, ja ollu máhttu, tearpmat ja doahpagat jávket beaivválaš gielas.
Ij saemiengïele boelvesne foeresjh boelvese vielie goh aarebi, jïh jeenje maahtoe, teermh jïh lahtesh fïerhtenbeajjetje gïelesne daejkieh.
Dán fuones ovdáneami fertešii jorgalahttit.
Daam geerve evtiedimmiem tjuara #jarkoestidh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><inf>.
Maiddái dat go vuođđoealáhusain geahppánit doallit addá fuones váikkuhusaid giellaovdáneapmái.
Aaj dah goh våaromejielieminie nåhkieh #steeredh<vblex><iv><der_nomag><n><pl><nom> geerve dïedtide vadta gïeleevtiedæmman.
Dát dilli addá fuola, ja lea dárbu álggahit doaibmabijuid eastadan dihte giela dili hedjoneami árbevirolaš sámegiela arenain.
Daate tsiehkie hoksem vadta, jïh lea daerpiesvoete aelkiehtidh råajvarimmiej jeereminie åvteste gïelen tsiehkien veasjomen aerpiesïejhme saemiengïelen sijjine.
Galgá go sámegiella ja dárogiella geavahuvvot dássálaga buot servodatsurggiin vai galggašii go čielgasit juohkit doaimma nu ahte sámegiella lea váldogiella muhtun surggiin ja dárogiella fas eará surggiin? Mainna lágiin sáhttá Sámediggi leat mielde buorideamen sámegiela ovdánanvejolašvuođaid? Mainna lágiin galgá sámegiella šaddat lunddolaš oassin servodagas?
Edtja goh saemiengïele jïh daaroengïele nuhtjesovvebe *dássálaga gaajhkine siebriedahkesuerkine vuj edtja goh tjïelkelaakan juekebe darjomem nimhtie ahte saemiengïele lea åejvieulmie muvhtine suerkine jïh daaroengïele viht jeatjah suerkine? Mejnie vuekine maahta Saemiedigkie årrodh mietie bueredeminie saemiengïelen evtiedimmienuepide? Mejnie vuekine edtja saemiengïele sjïdtedh iemie boelhkine siebriedahkesne?
Áŋgiruššansuorgi 3: Giellafágalaš ovdáneapmi
Barkoesuerkie 3: Gïelefaageles evtiedimmie
Giellafágalaš ovdáneapmi lea deaŧalaš oassi sámegiela nannemis ja ovddideamis.
Gïelefaageles evtiedimmie lea vihkeles boelhke saemiengïelen nænnoestimmesne jïh evtiedimmesne.
Stuorra dárbu lea ovddidit terminologiija, čohkket báikenamaid ja ovdánahttit giellateknologiija.
Stoere daerpiesvoete lea evtiedidh terminologijem, seeptjedh sijjienommide jïh evtiedidh gïeleteknologijem.
Sámi báikenamaid čohkken ja registreren lea stuorra hástalus, ja go báikenamat eai leat registrerejuvvon de sáhttet dat jávkat.
Saemien sijjienommi seeptjemen jïh registreereme lea stoere haesteme, jïh goh eah sijjienommh dellie registreeresovveme maehtieh dah daajkedh.
Terminologiija ovddideapmi lea áddjás bargu, ja ollu fágasurggiin váilu ain terminologiija.
Terminologijen evtiedimmie lea sööjmes barkoe, jïh jeenje faagegievline annje fååtese terminologije.
Deaŧalaš lea maiddái dat ahte sámegielat čuvvot giellateknologalaš ovdáneami.
Vihkele aaj lea dïhte ahte saamastallije dåeriedieh gïeleteknologeles evtiedimmiem.
Dárbbašuvvojit earret eará jorgalanprográmmat, neahttavuđot veahkkereaiddut, hállansyntesa ja applikašuvnnat jierbmetelefovdnii.
gaskem jeatjah #Daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> jarkoestimmieprogrammh, gaskeviermievåaromen viehkiedïrregh, *hállansyntesa jïh applikasjovnh jiermietelefovnese.
Dárbbašuvvojit elektrovnnalaš sátnegirjjit maid bidjat internehttii ja lea dárbu ovddidit spealuid ja applikašuvnnaid.
#Daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> elektrovneles baakoegærjah aaj gaskevearman bïejedh jïh lea daerpiesvoete evtiedidh spïelide jïh applikasjovnide.
Ferte čohkket maiddái sierra suopmaniid hállanávdnasiid hállansyntesa ovddideapmái.
Tjuara aaj seeptjedh sjïere smaaregi syjjematerijellide *hállansyntesa evtiedæmman.
Servodat rievdá dađistaga, ja nu maiddái giellageavaheapmi.
Siebriedahke ånnetji jorkeståvva, jïh nimhtie aaj gïeleåtnoe.
Dárogiela ja riikkaidgaskasaš sánit darvánit sámegielaide ja šaddet oassin beaivválaš gielas.
Daaroengïelen jïh gaskenasjonaale baakoeh saemiengïelide dabranieh jïh sjidtieh boelhkine fïerhtenbeajjetje gïelesne.
Dán lágan sánit váldojuvvojit geavahussii dalle go váilot sámegielas sánit, muhto maiddái dábit ja rávnnjáldagat váikkuhit giellageavaheapmái ja rievdadit dan.
Daennie laakesne baakoeh otnese ååktesuvvieh joem goh saemiengïelesne fååtesieh baakoeh, mohte aaj vuekieh jïh *rávnnjáldagat gïeleotnese dijpieh jïh jarkestieh dam.
Dát lea hui eahpeoiddolaš sámegiela ovddideapmái.
Daate dan lea *eahpeoiddolaš saemiengïelen evtiedæmman.
Mainna lágiin beavttálmahttit terminologiijaovddideami sámegielas? Galgá go terminologiijaovddideapmi váldit vuolggasaji árbevirolaš sámi sániin vai riikkaidgaskasaš terminologiijas? Galgá go terminologiijaovddideami mihttomearrin leat unnidit erohusaid sierra sámi čállingielaid gaskka? Mainna lágiin hoahpuhit sámi báikenamaid čohkkema ja registrerema? Mainna lágiin geavahit ođđa teknologiija árbedieđuid ja terminologiija gaskkusteapmái? Mainna lágiin sihkkarastit buori giellateknologalaš ovdáneami ja giellareaidduid ovdáneami?
Mejnie vuekine *beavttálmahttit terminologijeevtiedimmiem saemiengïelesne? Edtja goh terminologijeevtiedimmie feelemesijjiem ååktedh aerpiesïejhme saemien baakojne vuj gaskenasjonaale terminologijesne? Edtja goh terminologijeevtiedimmien ulmine årrodh unniedidh joekehtsidie sjïere saemien tjaaleldhgïeli gaskemsh? Mejnie vuekine skroedtedehtieh saemien sijjienommi seeptjemem jïh registreeremem? Mejnie vuekine nuhtjieh orre teknologijen aerpiedaajroej jïh terminologijen deanahtæmman? Mejnie vuekine gorredibie bueriem gïeleteknologeles evtiedimmiem jïh gïeledïrregi evtiedimmiem?
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 85 .siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 85 .bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Áŋgiruššansuorgi 4: Sámedikki rolla ja váldi
Barkoesuerkie 4: Saemiedigkieh råålla jïh stilleme
Sámedikki jienastuslogu vuođđun leat subjektiivvalaš ja gielalaš eavttut.
Saemiedigkien veeljemelåhkoen våaroeminie leah *subjektiivvalaš jïh gïeleh moenemetsiehkieh.
Subjektiivvalaš eaktu lea ahte dovdá iežas sápmelažžan, ja gielalaš eaktun lea sámegiella, ahte lea go dat leamaš ruovttugiella su bearrašis.
*Subjektiivvalaš moenemetsiehkie lea ahte damta jïjtjemse saemine, jïh gïeleh moenemetsiehkine lea saemiengïele, ahte lea goh dah gåetiegïele dan fuelhkesne.
Dieinna lágiin lea sámegiella hui deaŧalaš olles sámi servodahkii.
Duejnie vuekine lea saemiengïele dan vihkeles dïeve saemien siebriedahkese.
Gielladilli ja dan ovdáneapmi addá de stuorra váikkuhusaid sámi álbmogii.
Gïeletsiehkie jïh dam evtiedimmie dellie vadta stoere dïedtide saemien aalmogasse.
Sámedikki váldi giellapolitihkas lea vealtameahttun deaŧalaš sámi álbmoga boahtteáigái.
Saemiedigkien stilleme gïelepolitihkesne lea @→N> vihkeles saemien aalmogen båetijen aajkan.
Sámedikkis lea konsultašuvdnašiehtadusa bokte vejolašvuohta konsulteret áššiin mat gusket sámi álbmogii, muhto dát ii leat doarvái gielaid sihkkarastimii boahtteáigái.
Saemiedigkien konsultasjovnelatjkoen baaktoe lea nuepie *konsulteret aamhtesinie mah dijpieh saemien aalmogasse, mohte ij daate nuekies leah gïeli gorredæmman båetijen aajkan.
Orru áibbas lunddolaš ahte Sámediggi dat galgá bidjat eavttuid sámegiela ovddideapmái Norggas ja lea dárbu čilget makkár rolla ja váldi Sámedikkis galgá leat giellaáššiin.
#Årrodh<vblex><iv><imp><p1><du> aejvie iemie ahte Saemiedigkie dïhte edtja bïejedh moenemetsiehkiej saemiengïelem evtiedæmman Nöörjesne jïh lea daerpiesvoete boejhkelidh magkeres råållan jïh stillemem Saemiedigkien edtja gïelegyhtjelassine.
Sámegielat leat min máttuid skeaŋka midjiide, maid mii fas fertet doalvut boahtte buolvvaide.
Saamastallije leah mijjen maadtoej daevere mijjese, maam mijjieh viht tjoerebe #båetije<adj><pl><ill> boelvide saehtedh.
Gielas lea stuorra symbolaárvu sámiide go lea álgoálbmot.
Gielas lea stoere *symbolaárvu saemide goh lea aalkoeåålmege/aalkoeåålmeh.
Vaikko sámegielat leat sámiid iežaset gielat, de ii leat Sámedikkis formálalaš váldi giellaáššiin.
Jalhts saamastallije leah saemiej jïjtjsh gïelh, dellie ij Saemiedigkesne byjjes stilleme gïelegyhtjelassine.
Konkrehta ovdamearkan lea dat go Sámelága giellanjuolggadusaid rihkkumis eai leat makkárge čuvvosat olbmuide geat rihkkot daid.
Konkreete vuesiehtimmine lea dïhte goh Saemienlaaken gïelenjoelkedassi miedtiemisnie eah leah naan *čuvvosat almetjidie gïeh dejtie miedtieh.
Dieinna lágiin šaddá ge eahpeoiddolaš geavahus man geažil ovttaskas olbmuid vuoigatvuođat eai ollašuhttojuvvo.
Duejnie vuekine sjædta aaj *eahpeoiddolaš åtnoe man dïete oktegs almetji eah reaktah tjïrrehth.
Ovttaskas olbmuin lea maiddái váttis daidda geaidda dán lágan geavahus čuohcá, diehtit gosa galgá váldit oktavuođa go áigot gozihit iežaset vuoigatvuođaid.
Oktegs almetji aaj lea geerve dejtie giejtie daennie laakesne åtnoe tsavtsa, gosse daejredh edtja gaskesem ååktedh goh sijhtieh geehtedh jïjtjsh reaktide.
Dát dilli lea hui eahpeoiddolaš giela dillái servodagas, ja áiggi mielde sáhttá dat bilidit daid bohtosiid mat leat boahtán láhkaaddima bokte.
Daate tsiehkie dan lea *eahpeoiddolaš gïelen tseahkan siebriedahkesne, jïh tïjjen mietie maahta dïhte skilkedh dejtie illedahkide mah båateme laakevedtemen baaktoe.
Galgá go bearráigeahččan- ja váiddaorgána doaibma sirdojuvvot Sámediggái vai galgá go Sámediggi hálddašit sámelága giellanjuolggadusaid bearráigeahččan- ja váiddaorgána? Galgá go Sámedikkis leat mearridanváldi dalle go gielddat váldojuvvojit mielde sámegielaid hálddašanguvlui?
Edtja goh vuartasjimmie- jïh klååkemeorgaanen darjome Saemiedægkan #juhtedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><inf> vuj edtja goh Saemiedigkie reeredh saemienlaaken gïelenjoelkedasside vuartasjimmie- jïh klååkemeorgaanen? Edtja goh Saemiedigkien årrodh nænnoestimmiereaktah joem goh tjïelth mietie ååktesuvvieh saemiengïeli reeremedajvese?
Ollu almmolaš instánssat leat mielde ollašuhttimin mearrádusaid mat gusket sámegillii.
Jeenje byjjes *instánssat leah mietie tjïrrehteminie mieriedimmide mah saemiengïelese dijpieh.
Gielddain, fylkkagielddain, fylkkamanniin, direktoráhtain, departemeanttain, Sámedikkis ja Ráđđehusas leat sierralágan rollat barggus sámegielaiguin.
Tjïeltine, fylhketjïeltine, #fylhke<n><cmp_sggen><cmp>#munnie<n><nomag><pl><ine>, direktoraatine/direktovraatine, departemeentine, Saemiedigkien jïh reerenassen leah #sjïere<adj><cmp_attr><der_lágan><adj><attr> råållah barkosne saemiengïeligujmie.
Galggašii go geahčadišgoahtit ja juohkit ovddasvástádusa ja bargguid almmolaš gielladoaibmabijuid oktavuođas? Galgá go Sámedikkis leat nationála oktiiordnen- ja ovttastahttinovddasvástádus doaibmabijuin sámegiela ektui?
Edtja goh vuejniegåetedh jïh juekedh dïedtem jïh barkoej byjjes gïeleråajvarimmide gaskesisnie? Edtja goh Saemiedigkien nasjonaales *oktiiordnen- jïh ektiedimmiedïedte råajvarimmine saemiengïelen muhteste?
Dál láve Sámediggi addit ekonomalaš doarjaga ollu sámi organisašuvnnaide ja ásahusaide.
Daelie provhkoe Saemiedigkie ekonomeles dåarjoem vedtedh jeenje saemien organisasjovnide jïh institusjovnide.
Dát leat geatnegahttojuvvon ollašuhttit ovttaskas doarjjaortnega ulbmilolahusa eavttuid.
Daah leah *geatnegahttojuvvon tjïrrehtidh oktegs dåarjoeöörnegen *ulbmilolahusa moenemetsiehkide.
Juolludusaid oktavuođas ii gáibiduvvo oppage sámegiela geavaheapmi.
*Juolludusaid gaskesisnie ij krïevh #abpe<prn><ind> saemiengïelen pråvhkoe.
Galgá go bidjat eavttuid sámegiela geavahusas ásahusaide ja organisašuvnnaide mat ožžot njuolgga doarjaga Sámedikki bušeahta bokte?
Edtja goh bïejebe moenemetsiehkiej saemiengïelem åtnosne institusjovnide jïh organisasjovnide mah rïekte åadtjoeh dåarjoem Saemiedigkien budsjehten baaktoe?
Sámi giellaguovddážat leat deaŧalaččat sámegiela nannen- ja ovddidanbarggus lagas guovlluin.
Saemien gïelejarngh vihkele saemiengïelen nænnoestimmie- jïh evtiedimmiebarkosne gietskies dajvine.
Giellaguovddážat lávejit doallat kurssaid, ovddidit oahppoávdnasiid, juohkit dieđuid ja háhkat arenaid sámegiela geavaheami várás.
Gïelejarngh provhkoeh kurside #steeredh<vblex><iv><inf>, evtiedidh learoematerijellide, juekedh daajrojde jïh skååffedh sijjide saemiengïelen pråvhkoen muhteste.
Sámedikki ulbmilin lea ahte ásahuvvojit eanet sámi giellaguovddážat Norggas.
Saemiedigkien ulmine lea ahte tseegkesuvvieh jeenje saemien gïelejarngh Nöörjesne.
Hástalussan ovddas guvlui lea ahte giellaguovddážat oččošedje einnostan vejolašvuođa vai sáhtášedje viidáseappot ovddidit sámegiela.
Haestieminie åvteste dajvese lea ahte gïelejarngh åadtjoeh nååjteme nuepiem vuj maehtieh vijriehkåbpoe saemiengïelem evtiedidh.
Stuorra oasi giellaprošeaktaruđain juohká dál Sámediggi giellaguovddážiidda ohcama mielde.
Stoere boelhkem gïeleprosjeektebeetneginie daelie juaka Saemiedigkie gïelejarngide ohtsemen mietie.
Beavttálmahttin dihte giellabarggu ja stuorát einnostan vejolašvuođa dihte giellaguovddážiin livččii ulbmillaš ahte Sámediggi attášii eanet njuolgadoarjagiid giellaguovddážiidda.
*Beavttálmahttin deejrin gïelebarkoem jïh stoerebe nååjteme nuepien åvteste gïelejarngine lea *ulbmillaš ahte Saemiedigkie vadta jeenje rïektedåarjojde gïelejarngide.
Galggašii go stuorát oassi ohcanvuđot giellaruđain sirdojuvvot vuođđodoarjjan sámi giellaguovddážiidda, ja dieinna lágiin addit stuorát einnostan vejolašvuođa giellaguovddážiidda?
Edtja goh stoerebe boelhke ohtsemevåaromen gïelebeetneginie #juhtedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p2><sg> våaromedåarjojne saemien gïelejarngide, jïh duejnie vuekine vedtedh stoerebe nååjteme nuepiem gïelejarngide?
Sámegiela hálddašanguovlu lea leamaš buorre gaskaoapmi sámegiela nannenbarggus.
Saemiengïelen reeremedajve orreme buerie tsavtshvierhtie saemiengïelen nænnoestimmiebarkosne.
Máŋga gieldda árvvoštallet dál ohcat laktojuvvot hálddašanguvlui.
Gelliem tjïelth daelie laejhtieh ohtsedh *laktojuvvot reeremedajvese.
Mii leat maŋimuš áiggiid oaidnán ahte maiddái stuorát gávpogat árvvoštallet dan.
Mijjieh minngebe tïjji vuajneme ahte aaj stoerebe staarh dam laejhtieh.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 86. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 86. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Dat sáhttá dagahit dan ahte hálddašanguovlu boahtte áiggis soaitá hui ollu rievdat.
Dïhte maahta dam darjodh ahte reeremedajve #båetije<adj><sg><ine><attr> tïjjesne sååjhtoe dan jeenje jorkestovvedh.
Danne ferte Sámedikkis leat dakkár politihkka mainna deaivida daid hástalusaid maid vejolaš rievdadusat dagahit.
Dannasinie tjuara Saemiedigkien årrodh dagkeres politihke mejnie deahpede dejtie haestiemidie mejtie kaanne jorkestimmieh darjoeh.
Go galgá sáhttit stivret ovdáneami buoremus vejolaš vugiin, de ferte vejolaš ođđa politihkka hálddašanguovllu ektui leat hábmejuvvon ovdal go rievdadusat bohtet iige buktit improviserejuvvon vástádusa dasa mii juo lea dáhpáhuvvan.
Goh edtja maehtedh stuvredh evtiedimmiem bööremes kaanne vuekine, dellie tjuara kaanne orre politihke reeremedajven muhteste #hammoedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> aarebi goh jorkestimmieh båetieh ij buektedh *improviserejuvvon vaestiedassem dan mij joe gænnah sjugniehtovveme.
Danne ferte juo dál ságastallat sierra strategiijaid sámegiela hálddašanguovllu boahtteáiggi ektui.
Dannasinie tjuara joe daelie sjïere strategijide soptsestalledh saemiengïelen reeremedajven båetijen aejkien muhteste.
Golbma sierra strategiija hálddašanguovllu ođđa dili ektui:
Golmem sjïere strategijh reeremedajven orre tsiehkien muhteste:
Guovddášguovlu Stuorra guovlu Máŋga guovllu
Voerngesdajve Stoere dajve Gelliem dajvh
Guovddášguovlostrategiija lea dakkár hálddašanmálle mii mis odne lea.
Voerngesdajvestrategije lea dagkeres reeremegoere mij mijjen daenbiejjien lea.
Dat gielddat mat dál leat mielde hálddašanguovllus leat davvisámegiela absoluhtta guovddáš guovllut Sis-Finnmárkkus (Deatnu, Kárášjohka, Guovdageaidnu), davvisámegiela várás rittus (Unjárga, Porsáŋgu ja Gáivuotna), márkasámegiella (Loabát), julevsámegiella (Divttasvuotna) ja máttasámegiella (Snoasa).
Dah tjïelth mah daelie mietie leah reeremedajvesne leah noerhtesaemiengïelen *absoluhtta voernges dajvh Sis-Finnmárkusne (Deatnu, Karasjohke, Kautokeino), noerhtesaemiengïelen muhteste gaedtesne (Nesseby, Porsanger jïh Kåfjord), marhkesaemiengïele (Loabát), julevsaemiengïele (Divttasvuotna) jïh åarjelsaemiengïele (Snåase).
Ii leat nu ulbmillaš fuonidit dálá njuolggadusaid mat gusket dáid gielddaide dan oskálii ahte heivehit servodatdiliid stuorra gávpotgielddain gos ásset eanaš dážat.
Ij leah nimhtie *ulbmillaš *fuonidit daaletje njoelkedasside mah dijpieh daaj tjïeltide dam *oskálii ahte sjïehtehtidh siebriedahketsiehkide stoere staaretjïeltine sijjesne veasoeh jeenjemes daaroeh.
Dán lágan politihkka goaridivččii giela árbevirolaš guovddáš guovlluid.
Daennie laakesne politihke *goaridivččii gïelen aerpiesïejhme voernges dajvide.
Jos čuovvu guovddášguovlostrategiija de sihkkarasttášeimmet ahte vejolaš ođđa gielddat ollásit heivehallet dálá njuolggadusaide eai ge leat mielde goarideamen giela guovddáš guovllu.
Jis dåerede voerngesdajvestrategijem dellie gorredibie ahte kaanne orre tjïelth ellieslaakan sjïehtehtellieh daaletje njoelkedasside eah aaj leah mietie *goarideamen gïelen voernges dajvem.
Jos mii álgit rievdadit njuolggadusaid heivehan dihte njuolggadusaid stuorát gávpotgielddaide de fertešedje sámi guovddáš guovllut dan sadjái heivehallat daid stuorra norgalaš gávpogiid mielde.
Jis mijjieh aelkebe njoelkedasside jarkestidh sjïehtehteminie åvteste njoelkedassi stoerebe staaretjïeltide dellie tjuerieh saemien voernges dajvh dan sijjeste sjïehtehtalledh daj stoere #daaroe<n><sg><gen><attr> staari mietie.
Dás ii leat ávki sámegillii.
Daelie ij leah nåhtoe saemiengïelese.
Stuorraguovlostrategiija lea dakkár hálddašanmálle mainna váldošii vuhtii ođđaáigásaš sámi ássan, ja gielalaš vuoigatvuođat doppe gosa olbmot válljejit ásaiduvvat.
Stoeredajvestrategije lea dagkeres reeremegoere mejnie åoktoe vuehtieji daaletje saemiem vyöseme, jïh gïeleh reaktah debpene gosse almetjh veeljieh orrijidh.
Ii leat šat nu ahte olbmot ásset olles eallima dan gielddas gosa riegádit.
Ij vielie leah nimhtie ahte almetjh veasoeh dïeve stujmien dennie tjïeltesne gosse reakadieh.
Olbmot fárrejit giliin gávpogiidda.
Almetjh byjjijste juhtieh staaride.
Dárbbašuvvo dakkár politihkka mas livččii ávki daid laski sámiide ja sámegielagiidda gávpogiin, ja danne lea dárbu heivehit hálddašanguovllu njuolggadusaid ođđa dillái.
#Daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> dagkeres politihke mesnie lea nåhtoe daj *laski saemide jïh saamastallijidie staarine, jïh dannasinie lea daerpiesvoete sjïehtehtidh reeremedajven njoelkedassi orre tseahkan.
Dat mearkkaša dan ahte mii eat sáhte bisuhit dakkár ortnegiid maid geavatlaččat dahje politihkalaččat lea veadjemeahttun čađahit ođđaáigásaš gávpotservodagas gos majoritehta ássin leat dážat.
Dïhte dam krööhkeste mijjieh ibie maehtieh tjöödtjestehtedh dagkeres öörnegidie mej åtnosne jallh politihkeleslaakan ovnuvhtege tjïrrehtidh daaletje staaresiebriedahkesne sijjesne *majoritehta årroejinie leah daaroeh.
Mii sáhttit baicce addit vuoigatvuođaid ja buriid giellafálaldagaid ollu eanet olbmuide go dál, sihke sámiide ja etnihkalaš dážaide, mii áiggi mielde nanne sámegiela.
Mijjieh maehtebe buerebh reaktide vedtedh jïh bueride gïelefaalenasside jeenje jeenje almetjidie goh daelie, dovne saemide jïh *etnihkalaš daarojde, mij tïjjen mietie nænnoste saemiengïelem.
Dán lágan strategiija váikkuha dan ahte sámegiella dávistivčče maiddái ođđaáigásaš gávpotservodahkii, iige dušše smávva gielddaide gos olbmot fárrejit eret.
Daennie laakesne strategije dam dijpie ahte saemiengïele aaj svååroeh daaletje staaresiebriedahkese, ij ajve gænnah onne tjïeltide sijjesne gænnah almetjh raejeste juhtieh.
Mii sáhttit maiddái leat ollu gievrrat sámi giellagáibádusain guovddáš eiseválddiid ektui go álbmot livččii ovdamearkka dihte 100 000 hálddašanguovllus dan sadjái go 18 000 nugo odne leat hálddašanguovllus.
Mijjieh maehtebe aaj årrodh jeenje nænnebe/nænnobe/nænnoesåbpoe saemien gïelekrïevenassine voernges åejvieladtji muhteste goh aalmoge vuesiehtimmien åvteste lea #100 000<num><arab><sg><ine><attr> reeremedajvesne dan sijjeste goh 18 000 goh daenbiejjien reeremedajvesne.
Dat go maiddái gávpogiid sáhtášii lohkat mielde sámi servodahkii, sáhtášii addit ođđa ja dakkár vejolašvuođa ovddidit ja gaskkustit sámegiela, mii ovdal ii leat geahččaluvvon.
Dah goh aaj staaride maahta jiehtedh mietie saemien siebriedahkese, maahta vedtedh orre jïh dagkeres nuepiem evtiedibie jïh deanahtidh saemiengïelem, mij aarebi ij #voejhkelidh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Máŋggaguovlostrategiija válddášii eanet vuhtii sierra sámi servodagaid ja gielladiliid.
*Máŋggaguovlostrategiija ååktoe jeenje vuehtieji sjïere saemien siebriedahkide jïh gïeletsiehkide.
Buorre strategiija mii galgá ovddidit sámegiela, ferte vuhtii váldit dan ahte gielladilli ii leat ovttalágan buot báikkiin.
Buerie strategijem mij edtja saemiengïelem evtiedidh, tjuara vuehtieji ååktedh dam ahte ij gïeletsiehkie leah *ovttalágan gaajhkine sijjine.
Njuolggadusaid ferte ceahkkálastit ollu eanet go dán rádjai lea dahkkojuvvon.
Njoelkedasside tjuara *ceahkkálastit jeenje jeenje goh daan raajan dorjesovveme.
Dán lágan jurddašeami vuođul lea lunddolaš váldit atnui unnimusat guokte sierralágan hálddašanguovllu.
Daennie laakesne ussjedimmien dïere iemie ååktedh otnese unnemes gööktem #sjïere<adj><cmp_attr><der_lágan><adj><attr> reeremedajvh.
Njuolggadusat mat leat heivehuvvon árbevirolaš sámi guovddáš guovlluide, nubbi stuorát gávpotservodagaide ja guovlluide gos sámit leat unnitlogus.
Njoelkedassh mah sjïehtelovveme aerpiesïejhme saemien voernges dajvide, #mubpie<prn><ind><attr> stoerebe staaresiebriedahkide jïh dajvide sijjesne saemieh unnebelåhkosne.
Dán ferte bidjat láhkii nu čielgasit ahte gieldapolitihkkárat mat háliidit ahte gielda galggašii gullat sámegiela hálddašanguvlui, álkidit sáhttet válljet málle mii lea heivehuvvon sin gildii.
Daam tjuara laakese bïejedh nimhtie tjïelkelaakan ahte tjïeltepolijtikerh mah sijhtieh ahte tjïelte edtja govledh saemiengïelen reeremedajvese, aelhkiedehtedh maehtieh goerem veeljedh mij sjïehtelovveme daj tjïeltese.
Dan bokte go leat sierralágan njuolggadusat, de sáhttit gozihit ja ovddidit giela guovddáš guovllus seammás go geahččalit olahit sámegiela ođđa arenaide gávpotservodagas go eanaš ásset dážat.
Dan baaktoe goh leah #sjïere<adj><cmp_attr><der_lágan><adj><attr> njoelkedassh, dellie maehtebe geehtedh jïh evtiedidh gïelem voernges dajvesne seamma tïjjen goh voejhkelieh hïnnedh saemiengïelem orre sijjide staaresiebriedahkesne goh jeenjemes veasoeh daaroeh.
Eaktun lihkostuvvat dáinna strategiijain, lea ahte eanemus geatnegahtti hálddašanmálle lea nu ávkkálaš ahte buot gielddat eai vállje unnimusat geatnegahtti málle.
Moenemetsiehkine lahkaskidh daejnie strategijine, lea ahte *eanemus *geatnegahtti reeremegoere lea nimhtie aevhkie ahte eah gaajhkh tjïelth unnemes veeljh *geatnegahtti goerem.
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 19.04.12 dii. 15.20.
Aamhtesen gïetedalleme illesovvi 19.04.12 ts. 15.20.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Anti
87. siidu 90 siiddus
87. bielie #90<num><arab><sg><ine><attr> bielesne
Vuođđogiella: Dárogiella
Våaromegïele: Daaroengïele
pseudo_tmx_data/SP-51-2015_sme2sma.tmx

File: pseudo_tmx_data/SP-51-2015_sme2sma.tmx

Ášši 051/15
Aamhtese 051/15
Sámedikki dievasčoahkkin
Saemiedigkien dïevestjåanghkoe
Gaske-Nøørjen Samienskovle - gáibádus bisuhit oahpahusfálaldaga
Bihkiejin-*Nøørjen *Samienskovle - krïevenasse ööhpehtimmiefaalenassem tjöödtjestehtedh
Áššenr. 15/5280
*Áššenr. 15/5280
Bealálaš Várrelahttu Jørn Are Gaski Ii oktage várrelahttu sáhttán boahtit Nora Marie Bransfjell Ii oktage várrelahttu sáhttán boahtit
*Bealálaš Hiehtievuerie Jørn Are ij Gaski #akte<num><attr> hiehtievuerie maehtieh båetedh Nora Marie ij Bransfjell #akte<num><attr> hiehtievuerie maehtieh båetedh
Čállit:
Tjaeledh:
Meannudeamit
Gïetedallemh
Politihkalaš dássi Beaivi Áššenr. Sámediggeráđđi 26.10.05 R 109/05
Politihkeles daltese Biejjie *Áššenr. Saemiedigkieraerie 26.10.05 R./r. 109/05
Sámedikki dievasčoahkkin 1. – 4.12.15 DC 51/15
Saemiedigkien dïevestjåanghkojne 1. – 4.12.15:n DC:h 51/15
Mildosat
*Mildosat
Evttohusat ja mearkkašumit
Uvtelassh jïh mïerhkesjimmieh
Sámediggeráđi mearrádusárvalus:
Saemiedigkieraerien mieriedimmieaajmoe:
Ráđđehus lea buktán ovtta evttohusa 2016 stáhtabušeahtas mii mielddisbuktá ahte Gaske-Nøørjen Samienskovle/ sameskolen i Midt –Norge ruhtadeapmi loahpahuvvo.
Reerenasse buakteme aktem uvtelassem 2016:n staatebudsjehtesne mij mealtan buakta ahte Bihkiejin-*Nøørjen *Samienskovle/ *sameskolen i. Midtem –Norgen beetnehdåarjoe illesåvva.
Skuvla heaittihuvvo go 2015/2016 skuvlajahki nohká.
Skuvle illesåvva goh 2015/2016:n skuvlejaepie *nohká.
Sámediggi ii leat ovttaoaivilis ráđđehusain dán evttohussii.
Ij saemiedigkie sïemes leah reerenassine daan uvtelassese.
Sámediggi ii leat leamaš konsultašuvnnain ovdal go mearrádus dahkkui, vaikko dát váikkuha negatiivvalaččat oahpahusfálaldahkii lullisámegielas ohppiide geain lea vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegielas.
Ij saemiedigkie konsultasjovnine orreme aarebi goh mieriedimmie dorji, jalhts daate dijpie *negatiivvalaččat ööhpehtimmiefaalenassese åarjelsaemiengïelesne learoehkidie giej lea reakta åadtjodh ööhpehtimmiem saemiengïelesne.
Sámediggi garrasit moaitá eisseválddiid gieđahallama áššis, ja navdá dát rihkku Stáda geatnegasvuođa ráđđádallat Sámedikkiin áššin mat čuhcet njuolga sámi álbmogii.
Saemiedigkie garrelaakan laajhta åejvieladtji gïetedallemem aamhtesisnie, jïh veanhta daate miedtije Staaten dïedtem rååresjadtedh Saemiedigkine aamhtesinie mah gaajesjieh rïekte saemien aalmogasse.
Sámedikki mielas lea deaŧalaš sihkkarastit ahte buot sámi oahppit ožžot oahpahusfálaldaga sámegielas.
Saemiedigkien mïelesne vihkele gorredidh ahte gaajhken saemien learohkh ööhpehtimmiefaalenassem åadtjoeh saemiengïeleste.
Sivas go ruovttuskuvllain váilot oahpaheaddjit geain lea lullisámegielgelbbolašvuohta, de fertejit oažžut sámegieloahpahusa gáiddusoahpahemiin.
Sjïekesne goh gåetienskuvline fååtesieh lohkehtæjjah giej lea åarjelsaemiengïelemaahtaldahke, dellie tjuerieh saemienööhpehtimmiem åadtjodh *gáiddusoahpahemiin.
Odne ožžot 50 % ohppiin geain lea lullisámegiella oahpahusa gáiddusoahpahemiin.
Daenbiejjien åadtjoeh 50 % learohki giej lea åarjelsaemiengïele ööhpehtimmien *gáiddusoahpahemiin.
Gaske-Nøørjen samienskovle/ sameskolen i Midt – Norge lea okta dain stuorimusain mat fállet gáiddusoahpahusa lullisámegielas.
Bihkiejin-*Nøørjen *samienskovle/ *sameskolen i. Midtem – Norge lea akte dejnie stoeremassine mah maajeööhpehtimmiem faelieh åarjelsaemiengïelesne.
Oahppit eai leat fysalaččat dán skuvllas juohke beaivvi, muhto beali skuvlajagis leat skuvllas gáiddusoahpahusoahppit geat oassálastet giellačoagganemiin.
Eah learohkh leah *fysalaččat daennie skuvlesne #fïerhte<prn><ind><attr> biejjien, mohte bielien skuvlejaepesne skuvlesne maajeööhpehtimmielearohkh gïeh mealtan gïeletjåanghkenimmine.
Muđui skuvlajagis ožžot sii oahpahusa lullisámegielas šearpma bokte ruovttuskuvllas.
Voen skuvlejaepesne åadtjoeh dah ööhpehtimmiem åarjelsaemiengïeleste skjeermen baaktoe gåetienskuvleste.
Gaske-Nøørjen samienskovle/ sameskolen i Midt –Norge lea leamaš ja lea ain deaŧalaš aktevra sámi oahpahusa dáfus.
Bihkiejin-*Nøørjen *samienskovle/ *sameskolen i. Midtem –Norge orreme jïh annje lea vihkeles aktööre saemien ööhpehtimmien dïete.
Gaske-Nøørjen samienskovle/ sameskolen i Midt –Norge dieđuid mielde leat skuvllas 23 oahppi vuođđoskuvlla dásis geat ožžot oahpahusa máttasámegielas ja 3 oahppi joatkkaskuvladásis.
Bihkiejin-*Nøørjen *samienskovle/ *sameskolen i. Midtem –Norge daajroej mietie skuvlesne 23 learohkh maadthskuvlen daltesisnie gïeh ööhpehtimmiem åadtjoeh åarjelsaemiengïeleste jïh 3:m learohkh jåarhkeskuvledaltesistie.
Dasa lassin leat sis 10 oahppi Ruoŧas geat ožžot oahpahusa lulli.
Dan lissine daj leah 10 learohkh Sveerjesne gïeh åadtjoeh ööhpehtimmien åarjel.
Sis leat maid 9 oahppi geat ožžot oahpahusa davvisámegielas norgga bealde ja 4 ruoŧa bealde.
Daj aaj leah 9 learohkh gïeh ööhpehtimmiem åadtjoeh noerhtesaemiengïeleste *norgga bieleste jïh 4:n *ruoŧa bieleste.
Skuvllas eai leat leamaš fásta oahppit 2011 rájes.
Skuvlesne eah orreme vihties learohkh 2011:n raejeste.
Fásta oahppit leat ollesáigge oahppit skuvllas.
Vihties learohkh dïevetïjjen leah learohkh skuvlesne.
Gaske-Nøørjen samienskovle/ sameskolen i Midt –Norge heaittiheapmi mearkkaša ahte sullii 50% lullisámi ohppiin masset iežaset lullisámi giellaoahpahusa, oahpahus man lea váttis fállat eará sajiin go váilot lullisámegielgelbbolašvuohta ja oahpaheaddjit dán áigge servodagas.
Bihkiejin-*Nøørjen *samienskovle/ *sameskolen i. Midtem –Norgen illeme krööhkeste ahte medtie 50:m% åarjelsaemieh learoehkinie biestieh jïjtjsh åarjelsaemien gïeleööhpehtimmiem, ööhpehtimmie maam geerve faaledh jeatjah sijjine goh fååtesieh åarjelsaemiengïelemaahtaldahke jïh lohkehtæjjah daennie tïjjen siebriedahkesne.
Dasa lassin boahtá stuora oassi lullisámi gelbbolašvuođabirrasis mii dál lea jávkat jus Gaske-Nøørjen samienskovle/ sameskolen i Midt –Norge heaittihuvvo.
Dan lissine båata stoere boelhke åarjelsaemien maahtaldahkenbyjresistie mij daelie lea daajkedh jis Bihkiejin-*Nøørjen *samienskovle/ *sameskolen i. Midtem –Norge illesåvva.
Gaske-Nøørjen samienskovle/ sameskolen i Midt –Norge heaittiheapmi boahtá váikkuhit negatiivvalaččat lullisámegiela dillái guhkit áigái.
Bihkiejin-*Nøørjen *samienskovle/ *sameskolen i. Midtem –Norgen illeme båata dijpedh *negatiivvalaččat åarjelsaemiengïelen tseahkan guhkebe tïjjese.
ON nállevealahanlávdegoddi (CERD) lea cealkán iežas konkluderejeaddji áicamiin Norgga birra, beaiváduvvon borgemánu 28.
ONEN maadtoejoekehtsgïetedimmiemoenehtse (*CERD) jeahteme jïjtjemse *konkluderejeaddji sierngieminie Nöörjen bïjre, *beaiváduvvon mïetsken 28.
beaivvi 2015 vuorjašumi go raporttat čájehit ahte oahpahus sámegielas ii leat doarvái gáhttejuvvon ja ahte skuvllat eai álo ollašuhte geatnegasvuođa addit oahpahusa sámegielas go váilot oahpponeavvut, ruhtadeapmi ja oahpaheaddjit.
biejjien 2015 *vuorjašumi goh reektehtsh vuesiehtieh ahte ööhpehtimmie saemiengïelesne ij nuekies #vaarjelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> jïh ahte eah skuvlh iktesth dïedtem tjïrrehth vedtedh ööhpehtimmiem saemiengïelesne goh fååtesieh learoevierhtieh, beetnehdåarjoe jïh lohkehtæjjah.
(gč. čuoggá 27).
(*gč. tsiehkien 27).
Čállit: Lávdegoddi rávve ahte Norga nanne dan mihtto meari ahte sihkkarastit sámegielaid ovdáneami ja seailluheami, earenoamážit daid gielaid mat áitojuvvon, sihkkarastimiin ahte sámegieloahpahusgáibádusat ollášuvvojit ja sihkkarastit oahpponeavvuid ja olmmošlaš resurssaid skuvllaide (gč, čuoggá 28).
Tjaeledh: Moenehtse nihtetjæsta ahte Nöörje nænnoste dam *mihtto mieriem ahte gorredidh saemiengïeli evtiedimmiem jïh vaarjelimmiem, aave dejtie gïelide mah aajhtasovveme, gorredimmine ahte saemienööhpehtimmiekrïevenassh *ollášuvvojit jïh gorredibie learoevierhtide jïh garkeles vierhtide skuvlide (*gč, tsiehkien 28).
Lullisámegiella lea UNESCO duođalaččat áitojuvvon gielaid listtus.
Åarjelsaemiengïele lea UNESCO/UNESCo/Unesco aalvere aajhtasovveme gïeli læstosne.
Raporta Sámi logut muitalit 8: 1/2015, muitala ahte ohppiid lohku geain lea lullisámegiella vuosttašgiellan ja nubbingiellan njiedjá.
Reektehts Saepmien låhkoeh 8:m bïeljelieh: 1/2015:n, bïeljele ahte learohki låhkoe giej lea åarjelsaemiengïele voestesgïeline jïh mubpiengïeline luajhtede.
Lullisámi vuosttašgiellaohppiid lohku lea njiedjan 20 oahppis 15 oahppái diimmá rájes.
Åarjelsaemien voestesgïelelearohki låhkoe luajhtadamme #20<num><arab><sg><ine><attr> learoehkisnie #15<num><arab><sg><ill><attr> learoehkasse *diimmá raejeste.
Go buohtastahttá ohppiidloguin geain lea davvisámegiella vuosttašgiellan, de lea dat lohku lassánan ovttain, 877:s 878 rádjái.
Goh learohkelåhkojne mohtede giej lea noerhtesaemiengïele voestesgïeline, dellie lea dïhte låhkoe aktine læssanamme, 877:sne 878:n raajan.
Lullisámi nubbingiellaohppiid lohku lea njiedjan 66 rájes 59 rádjái diimmá rájes.
Åarjelsaemien mubpiengïelelearohki låhkoe luajhtadamme 66:n raejeste 59:n raajan *diimmá raejeste.
Davvisámi nubbingiellaohppiid lohku lea njiedjan 1070 rájes 1065 rádjái seamma áigodagas.
Noerhtesaemien mubpiengïelelearohki låhkoe luajhtadamme 1070:n raejeste 1065:n raajan seamma boelhkesne.
Sámegielohppiid logu njiedjan, earenoamážit lullisámi ohppiid lohku, fuolastuhttá Sámedikki.
#Saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>learohki låhkoen luajhtadimmien, aave åarjelsaemien learohki låhkoe, *fuolastuhttá Saemiedigkiem.
Dilli mas lullisámi oahpahus lea dál, ja CERD vuordámušat geatnegahttet našunálastáhtaid bidjat johtui doaimmaid mat sihkkarastet sámegielaid ovdáneami, earenoamážit julevsámegiela ja lullisámegiela.
Tsiehkie mesnie åarjelsaemien ööhpehtimmie daelie lea, jïh *CERD vuartoeh *geatnegahttet nasjonaalestaati bïejebe *johtui darjoemidie mah gorredieh saemiengïeli evtiedimmiem, aave julevsaemiengïelem jïh åarjelsaemiengïelem.
Lea duođalaš ahte Norga baicca evttoha doaimma mii mearkkaša ahte earenoamáš ja deaŧalaš oahpahusfálaldat lullisámegielas hedjona.
Lea itjmie ahte Nöörje buerebh darjomem uvtede mij krööhkeste ahte sjïere jïh vihkeles ööhpehtimmiefaalenasse åarjelsaemiengïelesne vyösje.
Sámediggi gáibida ahte Stuoradiggi fuolaha lullisámegiela dárbbu buori eallindilálašvuođa ja bisuha ain Gaske-Nöörjen samienskovle/ sameskolen i Midt –Norge doaimma.
Saemiedigkie kreava ahte Stoerredigkie håksa åarjelsaemiengïelen daerpiesvoetem buerien stujmienuepiem jïh annje tjöödtjestahta Bihkiejin-*Nöörjen *samienskovle/ *sameskolen i. Midtem –Norgen darjomem.
Sámedikki dievasčoahkkin - 051/15 Ášši meannudeapmi álggahuvvui 03.12.15 dii.
Saemiedigkien dïevestjåanghkoe - 051:n/15:n Aamhtesen gïetedalleme aelkiehtovvi 03.12.15 ts.
19.25
19.25
Dievasčoahkkinjođihangotti árvalus: Čuovvovaš áirasat leat bealálaččat meannudit ášši 51/15 – Gaske-Nøørjen Samienskovle - gáibádus bisuhit oahpahusfálaldaga:
Dïevestjåanghkoejuhtiehtimmiemoenehtsen aajmoe: Minngebe saadthalmetjh leah *bealálaččat gïetedalledh aamhtesem 51/15:n – Bihkiejin-*Nøørjen *Samienskovle - krïevenasse ööhpehtimmiefaalenassem tjöödtjestehtedh:
Jørn Are Gaski – dievasčoahkkimis · Nora Marie Bransfjell – dievasčoahkkimis
Jørn Are Gaski – dïevestjåanghkosne · Nora Marie Bransfjell – dïevestjåanghkosne
Dievasčoahkkinjođihangotti árvalus mearriduvvui ovttajienalaččat
Dïevestjåanghkoejuhtiehtimmiemoenehtsen aajmoe nænnoestovvi *ovttajienalaččat
Jienasteapmi 39 áirasis ledje 30 čoahkis.
Gïelevedteme #39<num><arab><sg><ine><attr> saadthalmetjen lin 30 *čoahkis.
Jienasteapmi dahkkojuvvui čuovvovaš vuogi mielde:
Gïelevedteme minngebe vuekien mietie dorjesovvi:
Sámediggeráđi mearrádusárvalus mearriduvvui 28 jienain 2 jiena vuostá
Saemiedigkieraerien mieriedimmieaajmoe nænnoestovvi 28 tjoejine 2:n tjoejen vuestie
Beavdegirjelasáhusat Dán áššis ii ovddiduvvon beavdegirjelasáhus
Buertiegærjalissieh Daennie aamhtesisnie ij evtedh buertiegærjalissie
Sáhkavuorrolistu ja replihkat
Lahtestimmielæstoe jïh lahtesh
Sáhkavuorru Replihkka 1 Silje Karine Muotka, áššejođiheaddji 2 Aud Marthinsen 3 Vibeke Larsen 4 Kirsti Guvsám 5 Jovna Zakarias Dunfjell
Lahtestimmie Lahtese 1 Silje Karine Muotka, aamhtesejuhtiehtæjja 2 Aud Marthinsen 3 Vibeke Larsen 4 Kirsti Guvsám 5 Jovna *Zakarias Dunfjell
Čállit: Silje Karine Muotka, áššejođiheaddji
Tjaelijh: Silje Karine Muotka, aamhtesejuhtiehtæjja
DC - Mearrádus: Ráđđehus lea buktán ovtta evttohusa 2016 stáhtabušeahtas mii mielddisbuktá ahte Gaske-Nøørjen Samienskovle/ sameskolen i Midt –Norge ruhtadeapmi loahpahuvvo.
DC - Mieriedimmie: Reerenasse buakteme aktem uvtelassem 2016:n staatebudsjehtesne mij mealtan buakta ahte Bihkiejin-*Nøørjen *Samienskovle/ *sameskolen i. Midtem –Norgen beetnehdåarjoe illesåvva.
Skuvla heaittihuvvo go 2015/2016 skuvlajahki nohká.
Skuvle illesåvva goh 2015/2016:n skuvlejaepie *nohká.
Sámediggi ii leat ovttaoaivilis ráđđehusain dán evttohussii.
Ij saemiedigkie sïemes leah reerenassine daan uvtelassese.
Sámediggi ii leat leamaš konsultašuvnnain ovdal go mearrádus dahkkui, vaikko dát váikkuha negatiivvalaččat oahpahusfálaldahkii lullisámegielas ohppiide geain lea vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegielas.
Ij saemiedigkie konsultasjovnine orreme aarebi goh mieriedimmie dorji, jalhts daate dijpie *negatiivvalaččat ööhpehtimmiefaalenassese åarjelsaemiengïelesne learoehkidie giej lea reakta åadtjodh ööhpehtimmiem saemiengïelesne.
Sámediggi garrasit moaitá eisseválddiid gieđahallama áššis, ja navdá dát rihkku Stáda geatnegasvuođa ráđđádallat Sámedikkiin áššin mat čuhcet njuolga sámi álbmogii.
Saemiedigkie garrelaakan laajhta åejvieladtji gïetedallemem aamhtesisnie, jïh veanhta daate miedtije Staaten dïedtem rååresjadtedh Saemiedigkine aamhtesinie mah gaajesjieh rïekte saemien aalmogasse.
Sámedikki mielas lea deaŧalaš sihkkarastit ahte buot sámi oahppit ožžot oahpahusfálaldaga sámegielas.
Saemiedigkien mïelesne vihkele gorredidh ahte gaajhken saemien learohkh ööhpehtimmiefaalenassem åadtjoeh saemiengïeleste.
Sivas go ruovttuskuvllain váilot oahpaheaddjit geain lea lullisámegielgelbbolašvuohta, de fertejit oažžut sámegieloahpahusa gáiddusoahpahemiin.
Sjïekesne goh gåetienskuvline fååtesieh lohkehtæjjah giej lea åarjelsaemiengïelemaahtaldahke, dellie tjuerieh saemienööhpehtimmiem åadtjodh *gáiddusoahpahemiin.
Odne ožžot 50 % ohppiin geain lea lullisámegiella oahpahusa gáiddusoahpahemiin.
Daenbiejjien åadtjoeh 50 % learohki giej lea åarjelsaemiengïele ööhpehtimmien *gáiddusoahpahemiin.
Gaske-Nøørjen samienskovle/ sameskolen i Midt – Norge lea okta dain stuorimusain mat fállet gáiddusoahpahusa lullisámegielas.
Bihkiejin-*Nøørjen *samienskovle/ *sameskolen i. Midtem – Norge lea akte dejnie stoeremassine mah maajeööhpehtimmiem faelieh åarjelsaemiengïelesne.
Oahppit eai leat fysalaččat dán skuvllas juohke beaivvi, muhto beali skuvlajagis leat skuvllas gáiddusoahpahusoahppit geat oassálastet giellačoagganemiin.
Eah learohkh leah *fysalaččat daennie skuvlesne #fïerhte<prn><ind><attr> biejjien, mohte bielien skuvlejaepesne skuvlesne maajeööhpehtimmielearohkh gïeh mealtan gïeletjåanghkenimmine.
Muđui skuvlajagis ožžot sii oahpahusa lullisámegielas šearpma bokte ruovttuskuvllas.
Voen skuvlejaepesne åadtjoeh dah ööhpehtimmiem åarjelsaemiengïeleste skjeermen baaktoe gåetienskuvleste.
Gaske-Nøørjen samienskovle/ sameskolen i Midt –Norge lea leamaš ja lea ain deaŧalaš aktevra sámi oahpahusa dáfus.
Bihkiejin-*Nøørjen *samienskovle/ *sameskolen i. Midtem –Norge orreme jïh annje lea vihkeles aktööre saemien ööhpehtimmien dïete.
Gaske-Nøørjen samienskovle/ sameskolen i Midt –Norge dieđuid mielde leat skuvllas 23 oahppi vuođđoskuvlla dásis geat ožžot oahpahusa máttasámegielas ja 3 oahppi joatkkaskuvladásis.
Bihkiejin-*Nøørjen *samienskovle/ *sameskolen i. Midtem –Norge daajroej mietie skuvlesne 23 learohkh maadthskuvlen daltesisnie gïeh ööhpehtimmiem åadtjoeh åarjelsaemiengïeleste jïh 3:m learohkh jåarhkeskuvledaltesistie.
Dasa lassin leat sis 10 oahppi Ruoŧas geat ožžot oahpahusa lulli.
Dan lissine daj leah 10 learohkh Sveerjesne gïeh åadtjoeh ööhpehtimmien åarjel.
Sis leat maid 9 oahppi geat ožžot oahpahusa davvisámegielas norgga bealde ja 4 ruoŧa bealde.
Daj aaj leah 9 learohkh gïeh ööhpehtimmiem åadtjoeh noerhtesaemiengïeleste *norgga bieleste jïh 4:n *ruoŧa bieleste.
Skuvllas eai leat leamaš fásta oahppit 2011 rájes.
Skuvlesne eah orreme vihties learohkh 2011:n raejeste.
Fásta oahppit leat ollesáigge oahppit skuvllas.
Vihties learohkh dïevetïjjen leah learohkh skuvlesne.
Gaske-Nøørjen samienskovle/ sameskolen i Midt –Norge heaittiheapmi mearkkaša ahte sullii 50% lullisámi ohppiin masset iežaset lullisámi giellaoahpahusa, oahpahus man lea váttis fállat eará sajiin go váilot lullisámegielgelbbolašvuohta ja oahpaheaddjit dán áigge servodagas.
Bihkiejin-*Nøørjen *samienskovle/ *sameskolen i. Midtem –Norgen illeme krööhkeste ahte medtie 50:m% åarjelsaemieh learoehkinie biestieh jïjtjsh åarjelsaemien gïeleööhpehtimmiem, ööhpehtimmie maam geerve faaledh jeatjah sijjine goh fååtesieh åarjelsaemiengïelemaahtaldahke jïh lohkehtæjjah daennie tïjjen siebriedahkesne.
Dasa lassin boahtá stuora oassi lullisámi gelbbolašvuođabirrasis mii dál lea jávkat jus Gaske-Nøørjen samienskovle/ sameskolen i Midt –Norge heaittihuvvo.
Dan lissine båata stoere boelhke åarjelsaemien maahtaldahkenbyjresistie mij daelie lea daajkedh jis Bihkiejin-*Nøørjen *samienskovle/ *sameskolen i. Midtem –Norge illesåvva.
Gaske-Nøørjen samienskovle/ sameskolen i Midt –Norge heaittiheapmi boahtá váikkuhit negatiivvalaččat lullisámegiela dillái guhkit áigái.
Bihkiejin-*Nøørjen *samienskovle/ *sameskolen i. Midtem –Norgen illeme båata dijpedh *negatiivvalaččat åarjelsaemiengïelen tseahkan guhkebe tïjjese.
ON nállevealahanlávdegoddi (CERD) lea cealkán iežas konkluderejeaddji áicamiin Norgga birra, beaiváduvvon borgemánu 28.
ONEN maadtoejoekehtsgïetedimmiemoenehtse (*CERD) jeahteme jïjtjemse *konkluderejeaddji sierngieminie Nöörjen bïjre, *beaiváduvvon mïetsken 28.
beaivvi 2015 vuorjašumi go raporttat čájehit ahte oahpahus sámegielas ii leat doarvái gáhttejuvvon ja ahte skuvllat eai álo ollašuhte geatnegasvuođa addit oahpahusa sámegielas go váilot oahpponeavvut, ruhtadeapmi ja oahpaheaddjit.
biejjien 2015 *vuorjašumi goh reektehtsh vuesiehtieh ahte ööhpehtimmie saemiengïelesne ij nuekies #vaarjelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> jïh ahte eah skuvlh iktesth dïedtem tjïrrehth vedtedh ööhpehtimmiem saemiengïelesne goh fååtesieh learoevierhtieh, beetnehdåarjoe jïh lohkehtæjjah.
(gč. čuoggá 27).
(*gč. tsiehkien 27).
Lávdegoddi rávve ahte Norga nanne dan mihttomeari ahte sihkkarastit sámegielaid ovdáneami ja seailluheami, earenoamážit daid gielaid mat leat áitojuvvon, sihkkarastimiin ahte sámegieloahpahusgáibádusat ollášuvvojit ja sihkkarastit oahpponeavvuid ja olmmošlaš resurssaid skuvllaide (gč, čuoggá 28).
Moenehtse nihtetjæsta ahte Nöörje nænnoste dam ulmiem ahte gorredidh saemiengïeli evtiedimmiem jïh vaarjelimmiem, aave dejtie gïelide mah aajhtasovveme, gorredimmine ahte saemienööhpehtimmiekrïevenassh *ollášuvvojit jïh gorredibie learoevierhtide jïh garkeles vierhtide skuvlide (*gč, tsiehkien 28).
Lullisámegiella lea UNESCO duođalaččat áitojuvvon gielaid listtus.
Åarjelsaemiengïele lea UNESCO/UNESCo/Unesco aalvere aajhtasovveme gïeli læstosne.
Raporta Sámi logut muitalit 8 : 1/2015, muitala ahte ohppiid lohku geain lea lullisámegiella vuosttašgiellan ja nubbingiellan njiedjá.
Reektehts Saepmien låhkoeh 8:m bïeljelieh : 1/2015:n, bïeljele ahte learohki låhkoe giej lea åarjelsaemiengïele voestesgïeline jïh mubpiengïeline luajhtede.
Lullisámi vuosttašgiellaohppiid lohku lea njiedjan 20 oahppis 15 oahppái diimmá rájes.
Åarjelsaemien voestesgïelelearohki låhkoe luajhtadamme #20<num><arab><sg><ine><attr> learoehkisnie #15<num><arab><sg><ill><attr> learoehkasse *diimmá raejeste.
Go buohtastahttá ohppiidloguin geain lea davvisámegiella vuosttašgiellan, de lea dat lohku lassánan ovttain, 877:s 878 rádjái.
Goh learohkelåhkojne mohtede giej lea noerhtesaemiengïele voestesgïeline, dellie lea dïhte låhkoe aktine læssanamme, 877:sne 878:n raajan.
Lullisámi nubbingiellaohppiid lohku lea njiedjan 66 rájes 59 rádjái diimmá rájes.
Åarjelsaemien mubpiengïelelearohki låhkoe luajhtadamme 66:n raejeste 59:n raajan *diimmá raejeste.
Davvisámi nubbingiellaohppiid lohku lea njiedjan 1070 rájes 1065 rádjái seamma áigodagas.
Noerhtesaemien mubpiengïelelearohki låhkoe luajhtadamme 1070:n raejeste 1065:n raajan seamma boelhkesne.
Sámegielohppiid logu njiedjan, earenoamážit lullisámi ohppiid lohku, fuolastuhttá Sámedikki.
#Saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>learohki låhkoen luajhtadimmien, aave åarjelsaemien learohki låhkoe, *fuolastuhttá Saemiedigkiem.
Dilli mas lullisámi oahpahus lea dál, ja CERD vuordámušat geatnegahttet našunálastáhtaid bidjat johtui doaimmaid mat sihkkarastet sámegielaid ovdáneami, earenoamážit julevsámegiela ja lullisámegiela.
Tsiehkie mesnie åarjelsaemien ööhpehtimmie daelie lea, jïh *CERD vuartoeh *geatnegahttet nasjonaalestaati bïejebe *johtui darjoemidie mah gorredieh saemiengïeli evtiedimmiem, aave julevsaemiengïelem jïh åarjelsaemiengïelem.
Lea duođalaš ahte Norga baicca evttoha doaimma mii mearkkaša ahte earenoamáš ja
Lea itjmie ahte Nöörje buerebh darjomem uvtede mij krööhkeste ahte sjïere jïh
Čállit: deaŧalaš oahpahusfálaldat lullisámegielas hedjona.
Tjaeledh: vihkeles ööhpehtimmiefaalenasse åarjelsaemiengïelesne vyösje.
Sámediggi gáibida ahte Stuoradiggi fuolaha lullisámegiela dárbbu buori eallindilálašvuođa ja bisuha ain Gaske-Nöörjen samienskovle/ sameskolen i Midt –Norge doaimma.
Saemiedigkie kreava ahte Stoerredigkie håksa åarjelsaemiengïelen daerpiesvoetem buerien stujmienuepiem jïh annje tjöödtjestahta Bihkiejin-*Nöörjen *samienskovle/ *sameskolen i. Midtem –Norgen darjomem.
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 03.12.15 dii. 19.35
Aamhtesen gïetedalleme illesovvi 03.12.15 ts. 19.35
pseudo_tmx_data/SP-52-2015_sme2sma.tmx

File: pseudo_tmx_data/SP-52-2015_sme2sma.tmx

Ášši 052/15
Aamhtese 052/15
Sámedikki dievasčoahkkin
Saemiedigkien dïevestjåanghkoe
Ášši 004/15
Aamhtese 004/15
Sámedikki valgalávdegoddi
Saemiedigkien *valgalávdegoddi
Sámedikki fágalávdegottiid ovttastusa rievdadeapmi
Saemiedigkien faagemoenehtsi gaskesen jorkestimmie
Áššenr. 15/2925
*Áššenr. 15/2925
Meannudeamit
Gïetedallemh
Politihkalaš dássi Beaivi Áššenr.
Politihkeles daltese Biejjie *Áššenr.
Válggalávdegoddi Sámedikki dievasčoahkkin 1. – 4.12.15 52/15
Veeljememoenehtse Saemiedigkien dïevestjåanghkojne 1. – 4.12.15 52:n/15
Mildosat
*Mildosat
Áššečilgehus
Aamhtesetjïelkestimmie
Sámedikki fágalávdegottiid otná čoahkádus:
Saemiedigkien faagemoenehtsidie *otná *čoahkádus:
Ealáhus- ja kulturlávdegoddi Jođiheaddji Mariann Wollmann Magga, Bargiidbellodat Nubbinjođiheaddji Mathis Nilsen Eira, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Tor Gunnar Nystad, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Nora Marie Bransfjell, Norgga sámiid riikkasearvvi Lahttu Christina Henriksen, Norgga sámiid riikasearvi/Sámeálbmot bellodat Lahttu Marit Kirsten A. Gaup, Bargiidbellodat Lahttu Per Mathis Oskal, Bargiidbellodat Lahttu Inger Eline Eriksen, Árja Lahttu Kjetil Romsdal, Nordkalottfolket Lahttu Arthur Tørfoss, Ovddádusbellodat Lahttu Per Andersen Bæhr, Johttisápmelaččaid listtu Lahttu Marie Therese Aslaksen, Sámit lulde Lahttu Isak Mathis Hætta, Dáloniid listtu
Jieleme- jïh kultuvremoenehtse Juhtiehtæjja Mariann Wollmann Magga, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Mubpieåvtehke Mathis Nilsen Eira, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Tor Gunnar Nystad, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Nora Marie Bransfjell, Nöörjen saemiej rïjhkensiebrien Lïhtsege Christina Henriksen, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie/Saemienaalmoge krirrie Lïhtsege Marit Kirsten A./a. Gaup, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Per Mathis Oskal, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Inger Eline Eriksen, Árjan Lïhtsege Kjetil Romsdalen, Nordkalottfolketen Lïhtsege Arthur Tørfoss, #Ovddádusbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Per Andersen Bæhr, Juhtijesaemiej læstoen Lïhtsege Marie Therese Aslaksen, Saemieh åarjene Lïhtsege Isak Mathis Hætta, *Dáloniid læstoem
Čállit:
Tjaeledh:
Bajásšaddan-, fuolahus- ja oahppolávdegoddi Jođiheaddji Ellinor Marita Jåma, Åarjel-Saemiej Gielh Nubbinjođiheaddji Viktor Inge Paulsen, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Sandra Márjá West, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Nanna Thomassen, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Inger Elin Kristina Utsi, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Johan Vasara, Bargiidbellodat Lahttu John Kappfjell, Bargiidbellodat Lahttu Lisa-Katrine Mo, Bargiidbellodat Lahttu Jørn Are Gaski, Bargiidbellodat Lahttu Kjellrun Wilhelmsen, Nordkalottfolket Lahttu Lars Oddmund Sandvik, Árja Lahttu Hartvik Hansen, Árja Lahttu Lars Filip Paulsen, Olgešbellodat
Byjjenimmie-, hokse- jïh studijemoenehtse Juhtiehtæjja Ellinor Marita Jåma, #Åarjel<np><attr>-*Saemiej *Gielh Mubpieåvtehke Viktor In Paulsen, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Sandra Márjá West, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Nanna Thomassen, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Inger Elin Kristina Utsi, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Johan Vasara, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege John Kappfjellem, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Lisa-Katrine Moem, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Jørn Are Gaskijjem, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Kjellrun Wilhelmsen, Nordkalottfolketen Lïhtsege Lars Oddmund Sandvik, Árjan Lïhtsege Hartvik Hansen, Árjan Lïhtsege Lars Filip Paulsen, #Olgešbellodat<np><sg><nom>
Plána- ja finánsalávdegoddi Jođiheaddji Kirsti Guvsám, Norgga sámiid riikasearvi Nubbinjođiheaddji Ronny Wilhelmsen, Bargiidbellodat Lahttu Anita P. Ravna, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Laila Nystad, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Piera Heaika Muotka, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Niillas Beaska, Norgga sámiid riikasearvi/Sámii álbmotbellodat Lahttu Vibeke Larsen, Bargiidbellodat Lahttu Knut Store, Bargiidbellodat Lahttu Laila Susanne Vars, Árja Lahttu Toril Bakken Kåven, Nordkalottfolket Lahttu Aud Marthinsen, Ovddádusbellodat Lahttu Ellen Kristine Saba, Olgešbellodat Lahttu Jovna Zakarias Dunfjell, Åarjel/Saemiej Giehl
Soejkesje- jïh *finánsalávdegoddi Juhtiehtæjja Kirsti Guvsám, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Mubpieåvtehke Ronny Wilhelmsen, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Anita P./p. Ravnen, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Laila Nystad, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Piera #Heaika<np><ant><m><attr> Muotka, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Niillasen Muadta, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie/*Sámii aalmogekrirrie Lïhtsege Vibeke Larsen, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Knut Store, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Laila Susanne Vars, Árjan Lïhtsege Toril Bakken Kåven, Nordkalottfolketen Lïhtsege Aud Marthinsen, #Ovddádusbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Ellen Kristine Saba, #Olgešbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Jovna *Zakarias Dunfjell, #Åarjel<np><attr>/*Saemiej *Giehl
Válgalávdegotti árvalus:
Veeljememoenehtsen aajmoe:
Válgalávdegotti evttoha čuovvovaš rievadusaid Sámedikki fágalávdegottiin:
Veeljememoenehtsem uvtede minngebe *rievadusaid Saemiedigkien faagemoenehtsinie:
Norgga sámiid riikasearvi: Beaska Niillas lea otne Plána- ja finánsalávdegottis ja sirdá Bajásšaddan, fuolahus- ja oahppolávdegoddái (BFOL).
Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie: Muadta Niillas daenbiejjien lea Soejkesje- jïh *finánsalávdegottis jïh jåhta Byjjesovveme, hokse- jïh studijemoenehtsasse (*BFOL).
Son evttohuvvo maid ođđa nubbinjođiheaddjin lávdegottis.
Dïhte aaj #uvtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> orre mubpieåvtehkine moenehtsisnie.
Viktor Inge Paulsen lea otne Bajásšaddan, fuolahus- ja oahppolávdegoddái ja sirdá Plána- ja finánsalávdegoddái.
Viktor In Paulsen daenbiejjien Byjjesovveme, hokse- jïh studijemoenehtsasse jïh jåhta Soejkesje- jïh *finánsalávdegoddái.
Bargiidbellodat: Marit Kirsten Anti Gaup lea otne Ealáhus- ja kulturlávdegottis ja sirdá Plána- ja finánsalávdegoddái.
#Bargiidbellodat<np><sg><nom>: Marit Kirsten Anti Gaup daenbiejjien lea Jieleme- jïh kultuvremoenehtsisnie jïh jåhta Soejkesje- jïh *finánsalávdegoddái.
Vibeke Larsen lea otne Plána- ja finánsalávdegottis ja sirdá Bajásšaddan, fuolahus- ja oahppolávdegoddái.
Vibeke Larsen daenbiejjien lea Soejkesje- jïh *finánsalávdegottis jïh jåhta Byjjesovveme, hokse- jïh studijemoenehtsasse.
Lisa-Kathrine Mo lea otne Bajásšaddan, fuolahus- ja oahppolávdegottis ja sirdá Ealáhus- ja kulturlávdegoddái.
Lisa-Kathrine Mo daenbiejjien Byjjesovveme, hokse- jïh studijemoenehtsisnie jïh jåhta Jieleme- jïh kultuvremoenehtsasse.
Sámedikki fágalávdegottiid ođđa čoahkádus:
Saemiedigkien faagemoenehtsi orre *čoahkádus:
Ealáhus- ja kulturlávdegoddi: Jođiheaddji Mariann Wollmann Magga, Bargiidbellodat Nubbinjođiheaddji Mathis Nilsen Eira, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Tor Gunnar Nystad, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Nora Marie Bransfjell, Norgga sámiid riikkasearvi
Jieleme- jïh kultuvremoenehtse: Juhtiehtæjja Mariann Wollmann Magga, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Mubpieåvtehke Mathis Nilsen Eira, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Tor Gunnar Nystad, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Nora Marie Bransfjell, Nöörjen saemiej rïjhkensiebrie
Čállit:
Tjaeledh:
Lahttu Christina Henriksen, Norgga sámiid riikasearvi/Sámeálbmot bellodat Lahttu Lisa-Kathrine Mo, Bargiidbellodat Lahttu Per Mathis Oskal, Bargiidbellodat Lahttu Inger Eline Eriksen, Árja Lahttu Kjetil Romsdal, Nordkalottfolket Lahttu Arthur Tørfoss, Ovddádusbellodat Lahttu Per Andersen Bæhr, Johttisápmelaččaid listtu Lahttu Marie Therese Aslaksen, Sámit lulde Lahttu Isak Mathis Hætta, Dáloniid listtu
Lïhtsege Christina Henriksen, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie/Saemienaalmoge krirrie Lïhtsege Lisa-Kathrine Moem, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Per Mathis Oskal, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Inger Eline Eriksen, Árjan Lïhtsege Kjetil Romsdalen, Nordkalottfolketen Lïhtsege Arthur Tørfoss, #Ovddádusbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Per Andersen Bæhr, Juhtijesaemiej læstoen Lïhtsege Marie Therese Aslaksen, Saemieh åarjene Lïhtsege Isak Mathis Hætta, *Dáloniid læstoem
Bajásšaddan-, fuolahus- ja oahppolávdegoddi Jođiheaddji Ellinor Marita Jåma, Åarjel-Saemiej Gielh Nubbinjođiheaddji Beaska Niillas, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Sandra Márjá West, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Nanna Thomassen, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Inger Elin Kristina Utsi, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Johan Vasara, Bargiidbellodat Lahttu John Kappfjell, Bargiidbellodat Lahttu Vibeke Larsen, Bargiidbellodat Lahttu Jørn Are Gaski, Bargiidbellodat Lahttu Kjellrun Wilhelmsen, Nordkalottfolket Lahttu Lars Oddmund Sandvik, Árja Lahttu Hartvik Hansen, Árja Lahttu Lars Filip Paulsen, Olgešbellodat
Byjjenimmie-, hokse- jïh studijemoenehtse Juhtiehtæjja Ellinor Marita Jåma, #Åarjel<np><attr>-*Saemiej *Gielh Mubpieåvtehken Muadta Niillasen, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Sandra Márjá West, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Nanna Thomassen, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Inger Elin Kristina Utsi, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Johan Vasara, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege John Kappfjellem, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Vibeke Larsen, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Jørn Are Gaskijjem, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Kjellrun Wilhelmsen, Nordkalottfolketen Lïhtsege Lars Oddmund Sandvik, Árjan Lïhtsege Hartvik Hansen, Árjan Lïhtsege Lars Filip Paulsen, #Olgešbellodat<np><sg><nom>
Plána- ja finánsalávdegoddi Jođiheaddji Kirsti Guvsám, Norgga sámiid riikasearvi Nubbinjođiheaddji Ronny Wilhelmsen, Bargiidbellodat Lahttu Anita P. Ravna, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Laila Nystad, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Piera Heaika Muotka, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Viktor Inge Paulsen, Norgga sámiid riikasearvi/Sámii álbmotbellodat Lahttu Marit Kirsten A. Gaup, Bargiidbellodat Lahttu Knut Store, Bargiidbellodat Lahttu Laila Susanne Vars, Árja Lahttu Toril Bakken Kåven, Nordkalottfolket Lahttu Aud Marthinsen, Ovddádusbellodat Lahttu Ellen Kristine Saba, Olgešbellodat Lahttu Jovna Zakarias Dunfjell, Åarjel/Saemiej Giehl
Soejkesje- jïh *finánsalávdegoddi Juhtiehtæjja Kirsti Guvsám, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Mubpieåvtehke Ronny Wilhelmsen, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Anita P./p. Ravnen, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Laila Nystad, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Piera #Heaika<np><ant><m><attr> Muotka, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Viktor In Paulsen, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie/*Sámii aalmogekrirrie Lïhtsege Marit Kirsten A./a. Gaup, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Knut Store, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Laila Susanne Vars, Árjan Lïhtsege Toril Bakken Kåven, Nordkalottfolketen Lïhtsege Aud Marthinsen, #Ovddádusbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Ellen Kristine Saba, #Olgešbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Jovna *Zakarias Dunfjell, #Åarjel<np><attr>/*Saemiej *Giehl
Sámedikki dievasčoahkkin - 052/15 Ášši meannudeapmi álggahuvvui 04.12.15 dii. 11.45
Saemiedigkien dïevestjåanghkoe - 052:n/15:n Aamhtesen gïetedalleme aelkiehtovvi 04.12.15 ts. 11.45
Jienasteapmi
Gïelevedteme
39 áirasis ledje 28 čoahkis.
39 saadthalmetjen lin 28 *čoahkis.
Jienasteapmi dahkkojuvvui čuovvovaš vuogi mielde:
Gïelevedteme minngebe vuekien mietie dorjesovvi:
· Válgalávdegotti evttohus mearriduvvui ovttajienalaččat
· Veeljememoenehtsen uvtelasse nænnoestovvi *ovttajienalaččat
Beavdegirjelasáhusat
Buertiegærjalissieh
Dán áššis ii ovddiduvvon beavdegirjelasáhus
Daennie aamhtesisnie ij evtedh buertiegærjalissie
Sáhkavuorrolistu ja replihkat
Lahtestimmielæstoe jïh lahtesh
Sáhkavuorru Replihkka
Lahtestimmie Lahtese
Čállit: 1 Mathis Nilsen Eira, áššejođiheaddji
Tjaeledh: 1 Mathis Nilsen Eira, aamhtesejuhtiehtæjja
DC - Mearrádus:
DC - Mieriedimmie:
Sámediggi mearrida čuovvovaš rievdadusaid Sámedikki fágalávdegottiid čoahkkádusas:
Saemiedigkie minngebe jorkestimmide nænnoste Saemiedigkien faagemoenehtsi *čoahkkádusas:
Norgga sámiid riikasearvi: Beaska Niillas lea otne Plána- ja finánsalávdegottis ja sirdá Bajásšaddan, fuolahus- ja oahppolávdegoddái (BFOL).
Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie: Muadta Niillas daenbiejjien lea Soejkesje- jïh *finánsalávdegottis jïh jåhta Byjjesovveme, hokse- jïh studijemoenehtsasse (*BFOL).
Son evttohuvvo maid ođđa nubbinjođiheaddjin lávdegottis.
Dïhte aaj #uvtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> orre mubpieåvtehkine moenehtsisnie.
Viktor Inge Paulsen lea otne Bajásšaddan, fuolahus- ja oahppolávdegoddái ja sirdá Plána- ja finánsalávdegoddái.
Viktor In Paulsen daenbiejjien Byjjesovveme, hokse- jïh studijemoenehtsasse jïh jåhta Soejkesje- jïh *finánsalávdegoddái.
Bargiidbellodat: Marit Kirsten Anti Gaup lea otne Ealáhus- ja kulturlávdegottis ja sirdá Plána- ja finánsalávdegoddái.
#Bargiidbellodat<np><sg><nom>: Marit Kirsten Anti Gaup daenbiejjien lea Jieleme- jïh kultuvremoenehtsisnie jïh jåhta Soejkesje- jïh *finánsalávdegoddái.
Vibeke Larsen lea otne Plána- ja finánsalávdegottis ja sirdá Bajásšaddan, fuolahus- ja oahppolávdegoddái.
Vibeke Larsen daenbiejjien lea Soejkesje- jïh *finánsalávdegottis jïh jåhta Byjjesovveme, hokse- jïh studijemoenehtsasse.
Lisa-Kathrine Mo lea otne Bajásšaddan, fuolahus- ja oahppolávdegottis ja sirdá Ealáhus- ja kulturlávdegoddái.
Lisa-Kathrine Mo daenbiejjien Byjjesovveme, hokse- jïh studijemoenehtsisnie jïh jåhta Jieleme- jïh kultuvremoenehtsasse.
Sámedikki fágalávdegottiid ođđa čoahkádus:
Saemiedigkien faagemoenehtsi orre *čoahkádus:
Ealáhus- ja kulturlávdegoddi: Jođiheaddji Mariann Wollmann Magga, Bargiidbellodat Nubbinjođiheaddji Mathis Nilsen Eira, Norgga Sámiid Riikasearvi Lahttu Tor Gunnar Nystad, Norgga Sámiid Riikasearvi Lahttu Nora Marie Bransfjell, Norgga Sámiid Riikasearvi Lahttu Christina Henriksen, Norgga Sámiid Riikasearvi/Sámeálbmotbellodat Lahttu Lisa-Kathrine Mo, Bargiidbellodat Lahttu Per Mathis Oskal, Bargiidbellodat Lahttu Inger Eline Eriksen, Árja Lahttu Kjetil Romsdal, Nordkalottfolket Lahttu Arthur Tørfoss, Ovddádusbellodat Lahttu Per Andersen Bæhr, Johttisápmelaččaid listtu Lahttu Marie Therese Aslaksen, Sámit lulde Lahttu Isak Mathis Hætta, Dáloniid listtu
Jieleme- jïh kultuvremoenehtse: Juhtiehtæjja Mariann Wollmann Magga, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Mubpieåvtehke Mathis Nilsen Eira, Nöörjen Saemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebrie Lïhtsege Tor Gunnar Nystad, Nöörjen Saemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebrie Lïhtsege Nora Marie Bransfjell, Nöörjen Saemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebrie Lïhtsege Christina Henriksen, Nöörjen Saemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebrie/Saemienaalmogekrirrie Lïhtsege Lisa-Kathrine Moem, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Per Mathis Oskal, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Inger Eline Eriksen, Árjan Lïhtsege Kjetil Romsdalen, Nordkalottfolketen Lïhtsege Arthur Tørfoss, #Ovddádusbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Per Andersen Bæhr, Juhtijesaemiej læstoen Lïhtsege Marie Therese Aslaksen, Saemieh åarjene Lïhtsege Isak Mathis Hætta, *Dáloniid læstoem
Bajásšaddan-, fuolahus- ja oahppolávdegoddi Jođiheaddji Ellinor Marita Jåma, Åarjel-Saemiej Gielh Nubbinjođiheaddji Beaska Niillas, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Sandra Márjá West, Norgga Sámiid Riikasearvi Lahttu Nanna Thomassen, Norgga Sámiid Riikasearvi Lahttu Inger Elin Kristina Utsi, Norgga Sámiid Riikasearvi Lahttu Johan Vasara, Bargiidbellodat Lahttu John Kappfjell, Bargiidbellodat Lahttu Vibeke Larsen, Bargiidbellodat Lahttu Jørn Are Gaski, Bargiidbellodat Lahttu Kjellrun Wilhelmsen, Nordkalottfolket Lahttu Lars Oddmund Sandvik, Árja Lahttu Hartvik Hansen, Árja Lahttu Lars Filip Paulsen, Olgešbellodat
Byjjenimmie-, hokse- jïh studijemoenehtse Juhtiehtæjja Ellinor Marita Jåma, #Åarjel<np><attr>-*Saemiej *Gielh Mubpieåvtehken Muadta Niillasen, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Sandra Márjá West, Nöörjen Saemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebrie Lïhtsege Nanna Thomassen, Nöörjen Saemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebrie Lïhtsege Inger Elin Kristina Utsi, Nöörjen Saemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebrie Lïhtsege Johan Vasara, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege John Kappfjellem, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Vibeke Larsen, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Jørn Are Gaskijjem, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Kjellrun Wilhelmsen, Nordkalottfolketen Lïhtsege Lars Oddmund Sandvik, Árjan Lïhtsege Hartvik Hansen, Árjan Lïhtsege Lars Filip Paulsen, #Olgešbellodat<np><sg><nom>
Plána- ja finánsalávdegoddi Jođiheaddji Kirsti Guvsám, Norgga Sámiid Riikasearvi Nubbinjođiheaddji Ronny Wilhelmsen, Bargiidbellodat Lahttu Anita P. Ravna, Norgga Sámiid Riikasearvi Lahttu Laila Nystad, Norgga Sámiid Riikasearvi Lahttu Piera Heaika Muotka, Norgga Sámiid Riikasearvi
Soejkesje- jïh *finánsalávdegoddi Juhtiehtæjja Kirsti Guvsám, Nöörjen Saemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebrie Mubpieåvtehke Ronny Wilhelmsen, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Anita P./p. Ravnen, Nöörjen Saemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebrie Lïhtsege Laila Nystad, Nöörjen Saemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebrie Lïhtsege Piera #Heaika<np><ant><m><attr> Muotka, Nöörjen Saemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebrie
Čállit:
Tjaeledh:
Lahttu Viktor Inge Paulsen, Norgga Sámiid Riikasearvi Lahttu Marit Kirsten A. Gaup, Bargiidbellodat Lahttu Knut Store, Bargiidbellodat Lahttu Laila Susanne Vars, Árja Lahttu Toril Bakken Kåven, Nordkalottfolket Lahttu Aud Marthinsen, Ovddádusbellodat Lahttu Ellen Kristine Saba, Olgešbellodat Lahttu Jovna Zakarias Dunfjell, Åarjel/Saemiej Giehl
Lïhtsege Viktor In Paulsen, Nöörjen Saemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebrie Lïhtsege Marit Kirsten A./a. Gaup, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Knut Store, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Laila Susanne Vars, Árjan Lïhtsege Toril Bakken Kåven, Nordkalottfolketen Lïhtsege Aud Marthinsen, #Ovddádusbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Ellen Kristine Saba, #Olgešbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Jovna *Zakarias Dunfjell, #Åarjel<np><attr>/*Saemiej *Giehl
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 04.12.15 dii. 11.50.
Aamhtesen gïetedalleme illesovvi 04.12.15 ts. 11.50.
Čállit: Vuollaičállit lea lohkan čoahkkingirjji, ja gávnnahan ahte čoahkkingirjái fievrriduvvon mearrádusat leat nu movt Sámediggi mearridii.
Tjaeledh: *Vuollaičállit jeahteme buertiegærjam, jïh guajhtsedem ahte buertiegærjese #foeresjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> mieriedimmieh nimhtie guktie Saemiedigkie nænnoesti.
Kárášjohka, 01.12.2015 - 04.12.2015
Karasjohke, 01.12.2015 - 04.12.2015
Dievasčoahkkinjođihangoddi
Dïevestjåanghkoejuhtiehtimmiemoenehtse
Jørn Are Gaski Anita Persdatter Ravna Jođiheaddji nubbinjođiheaddji
Jørn Are Gaski Anita Persdatter Ravnen Juhtiehtæjja mubpieåvtehke
Mathis Nilsen Eira Aud Marthinsen
Mathis Nilsen Eira Aud Marthinsen
Marie Therese Nordsletta Aslaksen
Marie Therese Nordsletta Aslaksen
Čállit:
Tjaeledh:
pseudo_tmx_data/cahceravgga_sme2sma.tmx

File: pseudo_tmx_data/cahceravgga_sme2sma.tmx

Áilu čuoččui guovdu láhtti, šluvggašii guhkes, čáhppes vuovttaidis nugo heavy-rock lávlut lávejitge.
Áilu gaskoeh guelpien tjåadtjoeji, *šluvggašii guhkies, tjeehpes voepti goh *heavy-*rock laavlojh provhkoeh.
Son doalai Pariissas oston Eiffel-toartnaža mikrofovdnan ja lávllui ”Ella” čoddat vehkui.
Dïhte Parisesne #steeredh<vblex><iv><indic><pret><p3><sg> ååsteme Eiffel-tåarnetjem mikrofovnine jïh laavloeji ”Ella” tjovvem *vehkui.
– Ella, gii dovdá du geainnuid, vaikko mun lean vázzán daid, mun lean láhppon...
– Ella, gie damta dov geajnojde, jalhts manne vaadtseme dejtie, manne tjaajanamme...
Kai Somby ja Intrique-joavkku musihkka lei su mielas máilmmi buoremus musihkka.
Kai Somby jïh Intrigue-dåehkien musihke lij dan mïelesne eatnemen bööremes musihke.
Dan son lávii guldalit iđđedis gitta eahkedii, álo go ii lean skuvllas.
Dam dïhte provhki aeriedistie goltelidh öövre iehkiedasse, iktesth goh ij skuvlesne.
Lei skábma.
Lij jemhkelds tïjje.
Beaivečuovga illá nagodii oppa lihkkatge.
Biejjietjoevke jallan gaegniedi #abpe<prn><ind> tjuedtjielidh.
Dat gávastalai ja mahkalušai guhká ovdalgo vejii bálkestit moadde rukses suotnjara duoddara muođuide.
Dïhte gaavesti jïh *mahkalušai guhkiem aarebi aabpari hajkedh #måedtie<prn><ind><attr> rööpses *suotnjara *duoddara #ååredæjja<n><ill>.
Áilu lei eahkedis joavdan áhku báikái Leaibejávrái.
Áilu #iehkede<n><sg><loc> hïnneme aahkan sæjjan Leaibejávran/Leaibejávrijjese.
Dalle go soai etniin maŋimuš finaiga, muorain ledje ain riebana málen ruškelasttat.
Soai leigga vuodján máŋga čuohte kilomehtera seavdnjada čađa, seavdnjadis seavdnjadii.
Áillu jurdagat joreštedje čavččas ja dálážis.
Orui amas, ahte son ii diehtán makkár máilbmi dál lei stobu olggobealde.
Jogoson jávri lei jikŋon, man oluson lei muohta.
– Áhkku, jogo jávrri alde sáhttá luistet?
– Ii leatban jávri vel jikŋon.
Gal don iđđes oainnát, mo gátti lea galbmigoahtán.
Iđit njágai Leaibejávráige ja rávkkai Áillu.
Son morihii, gávastalai guhket ja de njuikii fáhkka go fuobmái gos son lei.
Son lenddii guovlat lássaráigge olggos.
Lei jo čuvggodišgoahtán.
Čakčabárut gerre gáddái.
Galbma štuhča ja šávva bahkkii stohposeinniid čađa beljiide.
Guolggat ceagganedje, go son áiccai jiekŋastáluid dievva jávregátti.
Gáttimus stáluid oaivvis steažžái muohtagahpir.
Muhtimat ledje gahperahttá, go bárut ledje jávistan daid jávrái.
– Eadni, vuolgu olggos!
– Dál jo? Eango moai sáhte vuolgit easkka dan maŋŋá go letne boradan?
– Ii go dál!
– Na viegadastte jávregáttis ja de boađát borrat.
– In mun okto...
– Manne?
– Danne...
– Balatgo?
– I-in, muhto doppe leat stálut.
– Mat stáluid?
– Geahča ieš!
– Eai doppe gal oidno matge stáluid!
– De leat, die áibbas gáttis.
– Meinnetgo dieid jikŋon geđggiid ja bovnnaid?
– Ii go albma stáluid.
– Buoremus ahte moai boradetne vuos ja de manne ovttas jávregáddái dutkat daid stáluid.
tmx_data/fjellheim_sme2sma.tmx

File: tmx_data/fjellheim_sme2sma.tmx

Artihkal girjjis Sámi skuvlahistorjá 2 .
Artihkele gærjesne Saepmien skuvlevaajese 2 .
Davvi Girji 2007.
Noerhte Gærja 2007.
Paul Fjellheim, Røros 2003 (Govva: Basia Głowacka)
Paul Fjellheimem, Plassje 2003 (Guvvie: Basia Głowacka)
Paul Fjellheim lea riegádan 1931:s, ja lea bajásšaddan Fjellheim báikkis, dalá Praahke suohkanis, davábealde Rørosa (Plassje), gos váhnemat barggaiga sihke boazodoaluin ja šibitdoaluin.
Paul Fjellheim 1931:sne reakadamme, jïh lea byjjesovveme Fjellheim sijjesne, dæjpeladtje *Praahke tjïeltesne, noerhtelen Plassjen (Plassjen), sijjesne eejtegh barkigan dovne båatsojne jïh kreekearrangemeentesne.
Mánáidskuvlla váccii son Praahkes, reálaskuvlla Rørosas, landsgymnása Orkdaeles ja šibitdoavtterallaskuvlla Oslos.
Maanaskuvlem veedtsi dïhte *Praahkes, realskuvlen Plassjeste, *landsgymnása *Orkdaeles jïh veterinærjïlleskuvlen Oslovistie.
Ovdal go álggii vuosttaš váldooahpaheaddjin boazodoalloskuvllas 1968/69:s, de barggai Fjellheim šibitdoavttirin Lardalas Vestfoldas, lei johtti guovllušibitdoavttir Davvi- Norggas, ja stáhta šibitdoavtterlaboratoriijas Harstad:s.
Aarebi goh eelki voestes åejvieööhpehtæjjine båatsoeburrieskuvlesne 1968/69:sne, dellie barki Fjellheim veterinæærine Lardalesne Vestfoldesne, lij juhtije dajvenveterinæære Noerhte- Nöörjesne, jïh staaten veterinæærelaboratovrijesne Harstadesne.
Ovtta gaskka barggai son dieđalašveahkkebargin šibitdoavtterallaskuvllas ja 1976:a rájis lei son guovllušibitdoavttir Rørosas gitta manai ealáhahkii.
Aktem dajvem barki dïhte *dieđalašveahkkebargin veterinærjïlleskuvlesne jïh 1976:n raastesne lij dïhte dajvenveterinæære Plassjesne öövre gåatoemasse mïnni.
xxx
*xxx
Paul Fjellheim lei Norgga Boazosápmelaččaid riikkasearvvi jođiheaddji 1965- 73.
Paul Fjellheim lij Nöörjen Båatsoesaemiej rïjhkensiebrien juhtiehtæjja 1965- 73.
Jagis 2001 nammaduvvui son mielláhttun Sámi vuoigatvuođalávdegoddái.
Jaepesne 2001 nammoehtovvi dïhte lïhtseginie Saepmien reaktanmoenehtsasse.
Ii oktage máhte nu bures muitalit boazodoalloskuvlla álggaheami birra go Paul Fjellheim.
Ij akte maehtieh nimhtie gænnah hijvenlaakan gænnah bïeljelidh båatsoeburrieskuvlem aelkiehtimmien bïjre goh Paul Fjellheim.
Álggos lei son njunnožis oažžut skuvlla álggahuvvot, maŋŋil šattai son skuvlla vuosttaš váldooahpaheaddjin.
Aalkoelisnie lij dïhte *njunnožis åadtjodh skuvlem aelkiehtovvedh, mænngan sjïdti dïhte skuvlen voestes åejvieööhpehtæjjine.
Mii leat vuolgán su lusa su ruktui Rørosii oažžun dihte su muitalit skuvlla álggaheami birra ja vuosttaš skuvlajagi diliid birra.
Mijjieh vualkeme dan gåajka dan gåatan Plassjese åadtjoeminie åvteste dam bïeljelidh skuvlen aelkiehtimmien bïjre jïh voestes skuvlejaepien tsiehkiej bïjre.
– Ovdal go Stáhta boazodoalloskuvla ásahuvvui, de ii lean ovdal leamaš Norggas makkárge organiserejuvvon oahpahus boazodoalus, earret soames oanehis kurssat, ja moadde jagi gávdnui boazodoallolinjá stuoraskuvllas ja dan maŋŋil linjájuhkkojuvvon nuoraidskuvla Kárášjogas.
– Aarebi goh Staaten båatsoeburrieskuvle tseegkesovvi, dellie ij leah aarebi Nöörjesne naan öörnesovveme ööhpehtimmie båatsosne, bielelen såemies åenehks kursh, jïh #måedtie<prn><ind><attr> jaepieh gååvnesi båatsoejielemedaltese stoereskuvlesne jïh dan mænngan *linjájuhkkojuvvon noereskuvle Karasjohkesne.
Nuoraid oahpaheapmi boazodollui lei álo leamaš oassálastima čađa bearraša boazodoalus.
Noeri ööhpehtimmie båatsose iktesth orreme mealtan tjïrrh fuelhkien båatsosne.
Dađistaga go viiddui skuvlavázzinbággu, de gártai mánáide ja nuoraide unnit ja unnit áigi oahppat praktihkalaš boazodoalu ruovttus.
Ånnetji goh *viiddui *skuvlavázzinbággu, dellie *gártai maanide jïh noeride unnebe jïh unnebe tïjje praktihkeles båatsoem lïerebe gåetesne.
Nu šattai stuorit dárbu dasa ahte skuvllain álget oahpahit boazodoalu birra.
Nimhtie sjïdti stoerebe daerpiesvoete dan ahte skuvline aelkieh ööhpehtidh båatsoen bïjre.
Seammás bohte eanet ja eanet gáibádusat dasa ahte boazosápmelaš galggai dovdat lágaid, máhttit doaimmahit rehketdoalu ja eará báberbargguid ja dan ahte máhtii organiseret ealu nu ahte oažžu eanemus ávkki das.
Seamma tïjjen böötin jeenje jïh jeenje krïevenassh dan ahte båatsoesaemie edtji laakide damtedh, maehtebe ryöknemem jïh jeatjah paehperebarkojde dijpedh jïh dam ahte meehti stuhtjem öörnedh nimhtie ahte åådtje *eanemus nåhtoem dehtie.
Dán áiggis lei oallugiin boazodoalus unnán skuvla, earret eará ledje oallugat massán skuvlaoahpu soađi vuolde.
Daennie tïjjesne lij jïjnjine båatsosne ånnetji skuvle, gaskem jeatjah lin jïjnjh beasteme skuvlelearoem dåaroen nuelesne.
– Seammás lei dárbu nannet dan fágalaš beali boazodoallohálddahusas.
– Seamma tïjjen lij daerpiesvoete nænnoestidh dam faageles bieliem båatsoereeremisnie.
Ii lean vel ásahuvvon sierra boazodoallohálddahus, muhto lei okta boazodoallokantuvra Eanandoallodepartemeantas.
Ij annje tseegkesovveme sjïere båatsoereereme, mohte lij akte båatsoekontovre *Eanandoallodepartemeantas.
Dát lei departemeantta láhkaossodagas, dát muitala ahte oidne boazodoalu eambbo dego noađđin mii galggai stivrejuvvot, go ealáhussan mii galggašii ovdánit.
Daate lij departemeenten laakegoevtesisnie, daate bïeljele ahte vööjnin båatsoem jeenjem dellie maajsojne mij edtji stuvresovvedh, goh jielieminie mij edtja åvtenidh.
Boazodoalu bealis sávve eanet fágalaš hálddašeami mii sáhtii leat ávkin boazodoalu ovdáneapmái.
Båatsoen bielesne vaajtelin jeenje faageles reeremem mij meehti årrodh nåhtojne båatsoen evtiedæmman.
Norgga Boazosápmelaččaid Riikkasearvvis (NRL) oaivvildeimmet mii ahte nannen dutkamis, fágalaš nevvodeamis ja oahpahusas ledje golbma ášši mat gulle oktii.
Nöörjen Båatsoesaemide Rïjhkensiebresne (*NRL) jeehtimh mijjieh ahte nænnostem dotkemem, faageles *nevvodeamis jïh ööhpehtimmesne lin golme aamhtesh mah ikth govlin.
Riikkačoahkkimis 1967:s dagaimet mearrádusa boazodoalu fágaovdáneamis, ja gáibideimmet earret eará ásahit virggiid dego geahččalanjođiheaddji ja stáhtakonsuleanta boazodollui ja iežamet boazodoalloskuvlla.
Rïjhkentjåanghkosne 1967:sne darjoejimh mieriedimmiem båatsoen faageevtiedimmesne, jïh gaskem jeatjah krïevimh tseegkedh barkojde dellie pryövenassejuhtiehtæjja jïh staatekonsuleente båatsose jïh jïjtjemh båatsoeburrieskuvlem.
Gaskkamuttos 50- logus álggii šibitdoavttir bargui Stáhta šibitdoavtterlaboratoriijai Harstad:ii geas lei bohccodávddaid birra erenoamášsuorgin.
*Gaskkamuttos #50<num><arab><cmp_splitr> låhkosne eelki veterinæære borkese Staaten veterinæærelaboratovrijese Harstadese giesnie bovtsenfiejliej bïjre lij sjïeresuerkine.
Sven Skjenneberg álggii dán bargui, ja go sus lei virkelohpi 1966- 68 rádjái, de ledjen mun su sadjásaš.
Sven Skjenneberg eelki daan borkese, jïh goh desnie lij *virkelohpi 1966- 68:n raajan, dellie lim manne dan *sadjásaš.
1954:s ásahuvvui geahččaladdanstašuvdna boazodoalu várás Lodegii.
1954:sne tseegkesovvi voejhkeladtemestasjovne båatsoen muhteste *Lodegii.
1968:s sirrejuvvui dát stašuvdna eret šibitdoavtterlaboratoriijas, ja Skjenneberg álggii geahččaladdanjođiheaddjin boazodollui.
1968:sne *sirrejuvvui daate stasjovne raejeste veterinæærelaboratovrijesne, jïh Skjenneberg eelki #gïehtjedidh<vblex><tv><der_l><vblex><der_adda><vblex><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>juhtiehtæjjine båatsose.
– Mun gii ledjen jođiheaddjin NBR:s ožžon dan ovddasvástádusa ahte oažžut gáibádusa čađa.
– Manne gie lim juhtiehtæjjine *NBR:#s<n><abbr><sg><acc> åådtjeme dam dïedtem ahte krïevenassen tjïrrh åadtjobe.
Lassin dasa ahte ealáhus gáibidii skuvlla ásahuvvot, geavaheimmet mii Sámekomitea árvalusa vealtan ja doarjjan gáibádussii.
Lissine dan ahte jieleme krïevi skuvlem tseegkesovvedh, nuhtjimh mijjieh Saemienmoenehtsen aajmoen uvtemen jïh dåarjojne krïevenassese.
Dál lei nu lihkku ahte dalá stáhtačállis Eanandoallodepartemeanttas, Johan Kleppes, lei hui stuora beroštupmi boazodollui.
Daelie lij nimhtie læhkoe ahte dæjpeladtje staatetjaelijisnie Laanteburriedepartemeentesne, Johan Kleppesne, lij dan stoere ïedtje båatsose.
Moai leimme oahpásnuvvan šibitdoavtterallaskuvllas ja go mun válden dán ášši bajás suinna, de lei son dakkaviđe áŋgir oažžut johtui boazodoalloskuvlla.
Månnoeh veterinærjïlleskuvlesne åahpanadteme jïh goh manne ååktim daam aamhtesem bæjjese dejnie, dellie lij dïhte *dakkaviđe eadtjohkes åadtjodh *johtui båatsoeburrieskuvlem.
Borkenesas olggobealde Harstad lei dan áigge okta unna gilvvagárddeskuvllaš, muhto dohko ledje nu unnán ohccit leamaš daid maŋimus jagiid, ahte lei áitojuvvon heaittihuvvot.
Borkenesesne ålkolen Harstaden lij dan tïjjen akte onne haakenenskåvletje, mohte dahkoe nimhtie ånnetji ohtsijh orreme daj minngebe jaepiej, ahte aajhtasovveme illesovvedh.
Doppe lei dan sivas buorre sadji mii mielddisbuvttii ahte lei álki álggahit boazodoalloskuvlla johtilit.
Debpene lij dennie sjïekesne buerie sijjie mij mealtan böökti ahte lij aelhkie aelkiehtidh båatsoeburrieskuvlem juhtielidh.
Dohko almmuhuvvui rabas virgi oahpaheaddjin boazodoalus, muhto ii oktage ohcan dasa.
Dahkoe gaahpode bæjjoehtovvi barkoe ööhpehtæjjine båatsosne, mohte ij #akte<num><attr> ohtseme nehkelh.
De ožžon dieđu ahte jus dát skuvla galggai álggahuvvot, de ferten mun álgit oahpaheaddjin.
Dellie daajroem åadtjoejim ahte jis daate skuvle edtji aelkiehtovvedh, dellie tjoerem manne aelkedh ööhpehtæjjine.
Ii lean álkis ášši álggahit boazodoalloskuvlla vuođu rájis.
Ij aelhkesne aamhtese båatsoeburrieskuvlem aelkiehtidh våaromen raejeste.
Mus lei gal dat stuora ovdamunni ahte dovden miehtá Norgga boazodoalu iežan barggu čađa dalle go bargen šibitdoavttirin ja NBR čađa.
Mov hågkh lij dïhte stoere aevhkie ahte abpe damtim Nöörjen båatsoen jïjtjen barkoen tjïrrh joem goh barkim veterinæærine jïh *NBR tjïrrh.
Nuppi dáfus ii lean mus makkárge pedagogalaš oahppu, in ge lean bargan oahpaheaddjin ovdal.
Mubpien dïete ij mannesne naan pedagogeles learoe, im aaj barkeme ööhpehtæjjine aarebi.
Mis ledje unnán oahppogirjjit.
Mijjen lin ånnetji learoegærjah.
Earret Sven Skjenneberg girjji "Rein og reindrift" ( "Boazu ja boazodoallu" ), de fertiimet ieža dahkat ollu oahpponeavvuid.
Bielelen Sven Skjennebergen gærjam "Reinen *og *reindrift" ( "Bovtse jïh båatsoe" ), dellie tjoerimh jïjtjh jeenje learoevierhtide darjodh.
Fágplána dagaimet seammás go lei oahpahus.
*Fágplána seamma tïjjen darjoejimh goh lij ööhpehtimmie.
Earret mu, de lei fágaplánalávdegottis dušše stáhtakonsuleanta Loýd Villmo geas lei makkárge boazodoallofágalaš duogáš.
Bielelen mov, dellie faageplaanemoenehtsisnie lij ajve staatekonsuleente *Loýd Villmoem gïen lij naan *boazodoallofágalaš duekie.
Muđui ledje dušše eanandoallooahpaheaddjit.
Voen lin ajve laanteburrieööhpehtæjjah.
Fágaplánabarggus aniimet eanandoalloskuvlla fágaplánaid vuođđun, maid de heiveheimmet boazodoalu ohppui.
Faageplaanebarkosne utnimh laanteburrieskuvlen faageplaanide våaroeminie, maam dellie båatsoem sjïehtehtimh lyörese.
Muhto lei duođas ovddasmannibargu, ii lean oktage gii lei bargan dákkáriid ovdal, ii ge lean oktage geas sáhtii jearrat ráđiid.
Mohte #saetnies<adj><sg><ine> lij *ovddasmannibargu, ij leah akte gie barkeme dagkeri aarebi, idtji aaj gænnah leah akte giesnie meehti raeride gihtjedh.
Vuosttaš jagi ledje mis ovcci oahppi.
Voestes jaepien mijjesne lin uktsie learohkh.
Guovttis bohte Finnmárkkus, guovttis Romssas, golmmas Nordlánddas, okta Davvi- Trøndelágas ja okta Lulli- Trøndelágas.
Gööktesh Finnmaarhkeste böötin, göökteste Romseste, golmeste Nordlaanteste, akte Noerhte- Tröndelaageste jïh akte Åarjel- Tröndelaageste.
Ledje eanas dievddut, dušše okta nieida.
Lin jeenjemes almah, ajve akte nïejte.
Ieš ledjen oahpaheaddjin boazodoallooahpus, earret eará guohtumiid birra, ealločoahkádusa ja bohccodávddaid birra.
Jïjtje lim ööhpehtæjjine båatsoejielemelearosne, gaskem jeatjah gåatomi bïjre, *ealločoahkádusa jïh bovtsenfiejliej bïjre.
Villmo oahpahii boazodoalloekonomiija birra.
Villmo båatsoeekonomijen bïjre ööhpehti.
Eará fágain, nu go dárogielas, matematihkas ja mášenoahpus, geavaheimmet mii gilvvagárdeskuvlla oahpaheddjiid.
Jeatjah faagine, nimhtie goh daaroengïelesne, matematihkesne jïh domhpelearosne, nuhtjimh mijjieh haakeneburrieskuvlen ööhpehtæjjide.
Oahppit ja oahpaheaddjit boazodoalloskuvllas 1968/69: Albrigt Myrstad - John Hovd - Arne Fjellheim - Ole Jakob Edvardsen - Paul Fjellheim Albert Jåma - Inge Andersen - Anders Gaup - Johan Mathis Vars - Per Schjølberg-Gamnes Per Mathis Skum - Anne Margrethe Oskal - Anders Eira
Learohkh jïh ööhpehtæjjah båatsoeburrieskuvlesne 1968/69: Albrigt Myrstad - John Hovd - Arne Fjellheim - Ole Jakob Edvardsen - Paul Fjellheimem Albert Jåma - Inge Andersen - Anders Gaup - Johan Mathis Vars - Per Schjølberg-Gamnes Per Mathis Skum - Anne Margrethe Oskal - Anders Eira
(Govva: Loyd Villmo)
(Guvvie: Loyd Villmo)
– Lassin luohkkálatnjaoahpahussii ledje mis ollu vánddardeamit.
– Lissine klaassetjïehtjeleööhpehtæmman mijjesne lin jeenje baalkerdimmieh.
Mii leimmet dávjá geahččaladdanstašuvnnas Lodegis ja leimmet mielde čohkkeme ealu boazosápmelaččaiguin Iinná- sullos.
Mijjieh daamhtah limh voejhkeladtemestasjovnesne Lode jïh limh mietie seeptjeminie stuhtjem båatsoesaemiejgujmie Iidna- såålesne.
Mii leimmet maid guhkit mátkkis Finnmárkkus gos manaimet miehtá fýlkka, go oahppit besse searvat njuovademiide ja lahpamiidda.
Mijjieh aaj limh guhkebe fealadimmesne Finnmaarhkesne sijjesne abpe mïnnimh *fýlkka, goh learohkh bïesin meatan #gahtjehtidh<vblex><tv><der_d><vblex><der_nomact><n><pl><ill> jïh *lahpamiidda.
De ledje mis maid mátkkit gos ohppe guohtumiid ja šattuid birra.
Dellie mijjesne lin aaj fealadimmieh sijjesne lïerin gåatomi jïh sjædtoej bïjre.
Dag Lenvikas lei ovddasvástádus dán oahpaheamis.
Dag Lenviken lij dïedte daennie ööhpehtimmesne.
Dákkár mátkkin barge oahppit ollu, sii galge čállit beaivegirjjiid ja čállit visot maid ohppe.
Dagkeres fealadimmine barkin learohkh jeenjem, dah edtjin biejjiegærjide tjaeledh jïh tjaeledh gåetiem maam lïerin.
Vaikko lei aitto álgán skuvla, de in leat sihkár ahte lei go obage heajos skuvla.
Jalhts lij aadtjegh aalkeme skuvle, dellie im leah *sihkár ahte lij goh naa gænnah geerve skuvle.
Lei goit praktihkalaš ávki eanas áššiin maid ohppe.
Lij gujht praktihkeles nåhtoe jeenjemes aamhtesinie mej lïerin.
Muittán okta ohppiin, Anne Margrehte Oskal, logai ahte boazodoalloskuvla lei buoremus skuvla maid son goasse lea vázzán, go doppe oahpai sihke praktihkalaš bargguid ja ávkkálaš teoriijaid.
Måjhtam akte learoehkinie, Anne *Margrehte Oskal, jeehti ahte båatsoeburrieskuvle lij bööremes skuvle maam dïhte gåessie vaadtseme, goh debpene lïeri dovne praktihkeles barkojde jïh aevhkies teorijide.
Vaikko eanas ohppiin lei sámegiella eatnigiellan, de ii lean oktage guhte gáibidii sámegiela oahpahusgiellan.
Jalhts jeenjemes learohki lij saemiengïele ietniengïeline, dellie ij leah akte guhte saemiengïelem krïevi ööhpehtimmiegïeline.
Sámi kulturoahpahus ii ge lean sierra fágan dan áiggi, muhto dat bođii mielde oahpahusas eará fágain dalle go orui heiveme.
Saemien idtji kultuvrelïerehtimmie aaj leah sjïere faagine dan tïjjem, mohte dïhte mietie ööhpehtimmeste bööti jeatjah faagijste joem goh årroeji sååjhteminie.
– Ovdalaš oahppit leat muitalan ollu riidduid birra dan vuosttaš jagi.
– *Ovdalaš learohkh leah bïeljelamme jeenje ræjtoej bïjre dam voestes jaepien.
– Gilvvagárdeskuvla ja boazodoalloskuvla leigga guokte skuvlla ovtta dáhki vuolde, ja boazodoalloskuvla bođii gilvvagárdeskuvlla rektora vuollái.
– Haakeneburrieskuvle jïh båatsoeburrieskuvle ligan göökte skuvlh akten rehpien nuelesne, jïh båatsoeburrieskuvle bööti haakeneburrieskuvlen rektoren nualan.
Sis galge muhtin muddui leat seamma oahpaheaddjit, ja galge orrut seamma internáhtas.
Dejnie edtjin #muvhtie<prn><ind><attr> tïjjese årrodh seamma ööhpehtæjjah, jïh edtjin seamma internaatesne årrodh.
Muhto skuvllain lei áibbas goabbatlágan biras ja kultuvra, sihke ohppiin ja oahpaheddjiin.
Mohte skuvli lij aejvie joekehts byjrese jïh kultuvre, dovne learoehkinie jïh ööhpehtæjjine.
Gilvvagárdeskuvlla oahppit ledje nuorat ja sis ii lean nu buorre oahppanmokta, boazodoalloskuvlla oahppit fas boarraseappot ja ollu oahppanmokta.
Haakeneburrieskuvlen learohkh lin noere jïh daj ij leah nimhtie buerie #lïereme<n><cmp_sgnom><cmp>#bïevsterh<n><sg><nom>, båatsoeburrieskuvlen learohkh viht båarasåbpoeh jïh jeenje #lïereme<n><cmp_sgnom><cmp>#bïevsterh<n><sg><nom>.
Balaheapmi ja ovdagáttut sápmelaččaid vuostá lei dábálaš dan áigge, ja vuhttui sihke gilvvagárdeskuvlla ohppiin ja bargiin.
Beavneme jïh *ovdagáttut saemiej vuestie lij sïejhme dan tïjjen, jïh #vuehtedh<vblex><tv><der_passs><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> dovne haakeneburrieskuvlen learoehkinie jïh barkijinie.
Oktiibuot mielddisbuvttii dát soames riidduid.
*Oktiibuot mealtan böökti daate såemies ræjtojde.
Álo go ledje riiddut ja váttisvuođat skuvllas, lei dat eanet gilvvagárdeskuvlla ohppiid sivva go boazodoalloskuvlla ohppiid.
Iktesth goh lin ræjtoeh jïh dåeriesmoerh skuvlesne, lij dïhte jeenje haakeneburrieskuvlen learohki sjïeke goh båatsoeburrieskuvlen learohki.
– Lei go nu ahte čállojuvvui dutkanraporta skuvlla birra?
– Lij goh nimhtie ahte tjaalasovvi dotkemereektehts skuvlen bïjre?
– Diet raporta, juo.
– Doete reektehts, joe.
Lei nu ahte son guhte maŋŋil šattai mu eamidin, barggai dalle servodatdutkaninstituhtas Oslos.
nimhtie Lij dïhte guhte mænngan sjïdti mov gåmmine, joem barki siebriedahkedotkemeinstituhtisnie Oslovisnie.
Doppe lei sus okta sámi studeanta, Johan Albert Kalstad, Hábmeris eret.
Debpene dan lij akte saemien studeente, Johan Albert Kalstad, Hábmerisnie raejeste.
Dasto lážii son dili nu ahte Johan Albert oaččui ruđa dutkanráđis vuolgit studeret skuvlla birrasa.
Dehtie minngede leetji dïhte tsiehkiem nimhtie ahte Johan Albert beetnegem åadtjoeji dotkemeraereste vuelkedh *studeret skuvlen byjresem.
Ja Johan Albert bođii, ja geahčadii ja čálii, sihke skuvllas ja friddjaáiggis, nuoraiguin ovttas.
Jïh Johan Albert bööti, jïh vööjni jïh tjeeli, dovne skuvlesne jïh eejehtimmiem, noerigujmie ektesne.
Ferten gal lohkat ahte son lei buorre dárkojeaddji.
Tjoerem hågkh jiehtedh dïhte lij buerie gïehtjedæjja.
Riiddut ledje mu oainnu mielde vuosttažettiin skuvlla siskkobealde.
Ræjtoeh lin mov vuajnoen mietie voestegh skuvlen sisnjelen.
Gilis gal atne árvvus boazodoallonuoraid.
Byjjesne hågkh aarvosne utnin *boazodoallonuoraid.
Háliidan rámiidit boazodoalloohppiid.
Sïjhtem *rámiidit båatsoelearoehkidie.
Sii ledje barggánis oahppit geain lei beroštupmi oahppat.
Dah lin *barggánis learohkh giej lij ïedtje lïeredh.
Mun anán árvvus dáid nuoraid ja maid ollu eará nuoraid boazodoallobirrasis geaid lean deaivan maŋŋil.
Manne aarvosne åtnam daaj noeri jïh aaj jeenjen jeatjah noeri båatsoebyjresisnie giejtie dieviedamme mænngan.
Vuosttaš jagiid lei buorre sadji boazodoalloskuvllas, muhto moatti jagi geahčen álge fas eambbogat ohcat álgit gilvvagárdeskuvlii ja de šattai unnit sadji.
Voestes jaepiej lij buerie sijjien båatsoeburrieskuvlesne, mohte *moatti jaepien luvnie eelkin viht *eambbogat ohtsedh aelkedh haakeneburrieskuvlese jïh dellie sjïdti unnebe sijjie.
Dát lei okta miel- sivain dasa ahte 1981:s sirdojuvvui skuvla Guovdageidnui.
Daate lij akte *miel- sjïekine dan ahte 1981:sne #juhtedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> skuvle Kautokeinose.
Muhto dát lea ollu maŋŋil mu áiggi, nu ahte dan birra ožžot earát muitalit.
Mohte daate jeenje mænngan mov tïjjen, nimhtie ahte dan bïjre åadtjoeh jeatjebh bïeljelidh.
Eará čállosat girjjis Sámi skuvlahistorjá 2
Jeatjah tjaalegh gærjesne Saepmien skuvlevaajese 2
tmx_data/samediggeweb_sme2sma.tmx

File: tmx_data/samediggeweb_sme2sma.tmx

Sámedikki birra.
Saemiedigkien bïjre.
Sámediggi lea Norgga sámiid álbmotválljen ásahus.
Saemiedigkie lea Nöörjen saemiej åålmehveeljesovveme institusjovne.
Juohke njealját jagi válljejuvvojit 39 áirasa čieža válgabiirres.
#Fïerhte<prn><ind><attr> nealjede jaepien veeljesuvvieh 39 saadthalmetjh tjïjhtjene veeljemegievlesne.
Sámediggi galgá nannet sámiid politihkalaš sajádaga ja ovddidit sámiid beroštumiid Norggas, bargat dan badjelii ahte sámi álbmot gieđahallojuvvo ovttaárvosaččat ja vuoiggalaččat ja bargat dan badjelii ahte sámit sáhttet seailluhit ja ovddidit gielaset, kultuvrraset ja servodagaset.
Saemiedigkie edtja nænnoestidh saemiej politihkeles sijjiem jïh evtiedidh saemiej ïedtjide Nöörjesne, dan bijjeli barkebe ahte saemien aalmoge gïetedallesåvva #seammavyörtegs<adj><pl><nom> jïh *vuoiggalaččat jïh dan bijjeli barkebe ahte saemieh maehtieh vaarjelidh jïh evtiedidh gïelem, kultuvrem jïh siebriedahkem.
Sámediggeráđđi.
Saemiedigkieraerie.
Sámediggeráđi miellahtuid nammada presideanta, guhte lea ráđi jođiheaddji.
Saemiedigkieraerien lïhtsegidie nammohte presideente, guhte raerien juhtiehtæjja.
Sámediggepresideanta lea válljejuvvon Sámedikki dievasčoahkkima eanetlogus eanetlogu jienaiguin.
Saemiedigkiepresideente veeljesovveme Saemiedigkien dïevestjåanghkoem gellientaalesne gellientaalen tjoejigujmie.
Ráđđi doaibmá Sámedikki ráđđehussan, ja ovddasvástida beaivválaš politihkalaš doaimma.
Raerie jåhta Saemiedigkien reerenassine, jïh *ovddasvástida fïerhtenbeajjetje politihkeles darjomen.
Sámediggeráđđi ovddida mearrádusárvalusaid dievasčoahkkimii áššiin mat gusket Sámedikki bušeahta juogadeapmái, árvala doaibmabijuid čuovvovaš jagi stáhtabušehttii, Sámedikki jahkedieđáhusa, Sámedikki doarjjaortnegiid váldonjuolggadusaid ja eará áššiid maid Sámediggeráđi iešheanalis árvvoštallama mielde berrešii ovddidit.
Saemiedigkieraerie mieriedimmieaajmojde evtede dïevestjåånghkese aamhtesinie mah dijpieh Saemiedigkien budsjehten joekedæmman, nååle råajvarimmide minngebe jaepien staatebudsjehtese, Saemiedigkien jaepiebïevnesen, Saemiedigkien dåarjoeöörnegi åejvienjoelkedassi jïh jeatjah aamhtesidie mej Saemiedigkieraeriem *iešheanalis vierhtiedimmien mietie byöroe evtiedidh.
Dasa lassin ovddida Sámediggeráđđi dieđáhusaid sierra politihkkasurggiin dárbbu mielde, ja máŋgga suorggis lea maiddái vejolašvuohta ášši loahpalaččat mearridit.
Dan lissine evtede Saemiedigkieraerie bïevnesi sjïere politihkesuerkine daerpiesvoeten mietie, jïh gelline suerkesne aaj lea nuepie aamhtesen minngiemassh nænnoestieh.
Kultureallin.
Kultuvrestujmie.
Girjás kultureallin nanne sámi gullevašvuođa ja identitehta, ja dagaha eallás báikegottiid gos olbmot háliidit orrut.
Trablehke kultuvrestujmie nænnoste saemien ektiedimmiem jïh identiteetem, jïh dorje jealijh sijjiegedtide sijjesne almetjh sijhtieh årrodh.
Danin leat kulturdoaimmat dehálaččat sámi servodagas, ja maiddái ássamii.
Dannasinie leah kultuvredarjomh vihkeleslaakan saemien siebriedahkesne, jïh aaj veasoemasse.
Sámi kulturdoaimmat dagahit gullevašvuođa, čálggu ja eallindási, ja maiddái kulturvuođustuvvon bargosajiid.
Saemien kultuvredarjomh ektiedimmiem darjoeh, murriem jïh stujmiedaltesem, jïh aaj *kulturvuođustuvvon barkoesijjide.
Sámediggi bargá.
Saemiedigkie barka.
leat bajimuččas bidjamin eavttuid sámi dáidaga ja kultuvrra ovddideapmái.
libie bijjiemassesne bïejeminie moenemetsiehkide saemien tjeahpoen jïh kultuvren evtiedæmman.
fuolahit dan ahte buohkat galget sáhttit muosáhit sámi kultuvrra doppe gos ásset.
hoksebe dam ahte gaajhkesh edtjieh maehtedh njaalmedidh saemien kultuvrem debpene sijjesne veasoeh.
láhčá diliid nu ahte mis lea ealli ja girjás sámi kultureallin mas lea buorre dássi.
laatja tsiehkide nimhtie ahte mijjen lea jielije jïh trablehke saemien kultuvrestujmie mesnie lea buerie daltese.
fuolahit ahte ovddiduvvo, ja bisuhuvvo sámi dáidda- ja kultureallin dainna lágiin ahte leat fágalaččat buorit ja árjjalaš sámi deaivvadanbáikkit, kulturásahusat ja museat fuolahit dan ahte lea eanet barggolašvuohta sámi dáidda- ja kulturvuđot ealáhusa vuođul.
hoksebe ahte #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>, jïh #tjöödtjestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> saemien tjeahpoe- jïh kultuvrestujmie dejnie vuekine ahte faageleslaakan leah buerieh jïh eadtjohke saemien gaavnedimmiesijjieh, kultuvreinstitusjovnh jïh museumh huksieh dam ahte lea jeenje *barggolašvuohta saemien tjeahpoe- jïh kultuvrevåaromen jielemen dïere.
xxx
*xxx
Duogaš.
Duekie.
Sámedikki váldobargun kulturpolitihkas lea láhčit diliid sámi dáidda- ja kulturdoaimmaid várás ja dan ovddideami várás.
Saemiedigkien åejviebarkojne kultuvrepolitihkesne lea laetjedh tsiehkide saemien tjeahpoe- jïh kultuvredarjomi muhteste jïh dan evtiedimmien muhteste.
Sámi servodat lea vuos ain huksemin servodagas, ja mii leat vuoruhan ja ain fertet vuoruhit kultuvrra ja giela vuođđoosiid.
Saemien siebriedahke voestegh annje siebriedahkesne bigkeminie, jïh mijjieh prijoriteradamme jïh annje tjoerebe kultuvrem prijoriteradidh jïh gïelen våaromeboelhkide.
Dát hástala nana áŋgiruššama sámi servodaga iežas beales, sámi ásahusaid, Sámedikki ja stáhta eiseválddiid beales.
Daate haasta nænnoes eadtjaldovvemem saemien siebriedahken jïjtjse bielesne, saemien institusjovni, Saemiedigkien jïh staaten åejvieladtji bielesne.
Sámediggi oaidná iežas ovddasvástádussan atnit ávvira ja ovddidit dan doaimma maid sámi álbmot vuolggaha, ja leat dán proseassas deaŧaleamos eavttuid biddji.
Saemiedigkie jïjtjemse vuajna dïedtine utnedh hoksem jïh evtiedidh dam darjomem maam saemien aalmoge seedtie, jïh libie daennie prosessesne vihkielommes moenemetsiehkiej bïejije.
Stáhta eiseválddiin lea dattetge bajimuš ovddasvástádus diliid láhčimis nu ahte sámi servodagas alddis lea vejolašvuohta hukset viidáseappot servodagas.
Staaten åejvieladtji darhkan lea bijjemes dïedte tsiehkide laetjieminie nimhtie ahte saemien siebriedahken jïjtjisnie lea nuepie bigkedh vijriehkåbpoe siebriedahkesne.
Guovlulaš ja báikkálaš eiseválddiin lea maiddái ovddasvástádus váikkuhit dan ahte sámi dáidda, kultureallin ja sámi ásahusat ovddiduvvojit ovttas.
Regionaale jïh voenges åejvieladtji aaj lea dïedte dijpedh dam ahte saemien tjeahpoe, kultuvrestujmie jïh saemien institusjovnh ektesne #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl>.
Sámediggi bargá dan ala ahte buohkain livččii vejolašvuohta muosáhit sámi dáidaga ja kultuvrra.
Saemiedigkie dan nelnie barka ahte gaajhkesi lea nuepie njaalmedidh saemien tjeahpoem jïh kultuvrem.
Min historjá, min kulturárbi ja min dáidda ja kultuvra leat midjiide čeavlin.
Mijjen vaajese, mijjen kultuvreaerpie jïh mijjen tjeahpoe jïh kultuvre mijjese leah madtjelinie.
Mii áigut láhčit ealli ja máŋggabealat dáidda- ja kultureallima mas lea buorre dássi, mii buvttaduvvo, dahkkojuvvo, gaskkustuvvo ja muosáhuvvo ja lea buohkaid olámuttus.
Mijjieh sïjhtebe laetjedh jielije jïh gelliesåarhts tjeahpoe- jïh kultuvrestujmiem mesnie lea buerie daltese, mij dorjesåvva, dorjesåvva, deanahtåvva jïh #njaalmedidh<vblex><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> jïh lea gaajhkesi gietskiemisnie.
Sámi dáiddárat ja kulturbargit galget sáhttit oažžut birgejumi iežaset doaimmas.
Saemien tjiehpijh jïh kultuvrebarkijh edtjieh maehtedh åadtjodh bïerkenimmiem jïjtjsh darjoemistie.
Sámi ásahusat leat min deaŧaleamos sámi dáidda- ja kultur- gaskkustanarenat.
Saemien institusjovnh leah mijjen vihkielommes saemien tjeahpoe- jïh kultuvre- deanahtimmiesijjieh.
Dat addet kulturbargosajiid sámi servodagas ja leat deaŧalaš aktevrrat sámi dáidaga ja kultuvrra ovddideamis.
Dah kultuvrebarkoesijjide vedtieh saemien siebriedahkesne jïh leah vihkeles aktöörh saemien tjeahpoen jïh kultuvren evtiedimmesne.
tmx_data/samediggi_sme2sma.tmx

File: tmx_data/samediggi_sme2sma.tmx

Oahpahus.
Ööhpehtimmie.
Sápmelaččain galgá leat dárbbašlaš máhttu, gelbbolašvuohta ja gálggat vai sáhttet ovdánahttit sámi servodagaid.
Saemiej edtja årrodh daerpies maahtoe, maahtaldahke jïh edtjh vuj maehtieh evtiedidh saemien siebriedahkide.
Dát mearkkaša ahte sámi álbmogis galgá leat duohta vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegielas ja sámegillii.
Daate krööhkeste ahte saemien aalmogen edtja årrodh saetnies reakta åadtjodh ööhpehtimmiem saemiengïelesne jïh saemiengïelese.
Dat čiekŋuda sámi mánáide nana sámi identitehta ja gullevašvuođa sámi gielaide ja kultuvrii.
Dah *čiekŋuda saemien maanide nænnoes saemien identiteetem jïh ektiedimmiem saemien gïelide jïh kultuvrese.
Buot alit oahpahus ja dutkan galgá maiddái áimmahuššat sámi perspektiivva.
Gaajhke jollebe ööhpehtimmie jïh dotkeme edtja aaj voebnesjidh saemien perspektijvem.
Sihkkarastá buori rámmaeavttuid sámi mánáidgárddiide, vuođđooahpahussii, alit oahpahussii ja dutkamii gulahallama bakte guovddáš, guovlulaš ja báikkálaš eiseválddiiguin ja eará guoskevaš aktevrraiguin.
Gorrede buerie mieriekrïevemidie saemien maanagïertide, maadthööhpehtæmman, jollebe ööhpehtæmman jïh dotkemasse gaskesadtemen baaktoe voernges, regionaale jïh voenges åejvieladtjigujmie jïh jeatjah sjyöhtehke aktöörigujmie.
Ahte sámi mánáin ja nuorain lea nana identitehta ja gullevašvuohta sámi gillii, kultuvrii ja servodateallimii.
Ahte saemien maanaj jïh noeri lea nænnoes identiteete jïh ektiedimmie saemien gïelese, kultuvrese jïh siebriedahkejielemasse.
Ahte sámi álbmogis lea duohta vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegielas ja sámegillii mas lea buorre ja dohkálaš kvaliteahta.
Ahte saemien aalmogen lea saetnies reakta åadtjodh ööhpehtimmiem saemiengïelesne jïh saemiengïelese mesnie buerie jïh *dohkálaš kvaliteetem.
Ahte buot alit oahpahus ja dutkan áimmahuššá sámi perspektiivva.
Ahte gaajhke jollebe ööhpehtimmie jïh dotkeme voebnesje saemien perspektijvem.
Sámediggi bargá máŋgga ládje joksamis daid mihttomeriid.
Saemiedigkie barka gelline *ládje jaksemisnie daj ulmide.
Mii ovttasbargat guovddáš eiseválddiiguin ja juohkit dieđuid ja rávvagiid sámegielat oahpahusa birra.
Mijjieh voernges åejvieladtjigujmie laavenjostebe jïh juekebe daajrojde jïh bïhkedimmide saemiengïeleh ööhpehtimmien bïjre.
Mii juolludat doarjagiid ja stipeanddaid, hálddašat oahpponeavvobuvttadeami, ráhkadat oahppoplánaid ja sihkkarastit rámmaeavttuid vuođđooahpahussii, alit oahpahussii ja dutkamii.
Mijjieh dåarjojde jïh stipeendide laeviehtibie, reerebe learoevierhtiedarjomem, darjobe learoesoejkesjidie jïh gorredibie mieriekrïevemidie maadthööhpehtæmman, jollebe ööhpehtæmman jïh dotkemasse.
Vuoigatvuođat
Reaktah
Oahpahuslága 6. kapihttalis leat mearrádusat sámegiela oahpahusa birra vuođđoskuvllas (§ 6-2) ja joatkkaskuvllas (§ 6-3).
Ööhpehtimmielaaken 6. kapihtelisnie leah mieriedimmieh saemiengïelen ööhpehtimmien bïjre maadthskuvlesne (§ 6-2) jïh jåarhkeskuvlesne (§ 6-3).
Sámegielain dás oaivvilduvvojit davvi-, lulli- ja julevsámegielat.
Saemiengïeline daelie jeahtasuvvieh noerhte-, åarjel- jïh julevsaemiengïelh.
Ohppiin lea danin láhkamearriduvvon, oktagaslaš vuoigatvuohta oažžut sámegielfágas oahpu sihke mánáidskuvllas, nuoraidskuvllas ja joatkkaskuvllas, beroškeahttá gos riikkas sii orrot.
Learohki dannasinie #laake<n><sem_rule><cmp_sgnom><cmp> nænnoestovveme, individuelle reakta saemienfaageste åadtjodh learoem dovne maanaskuvleste, noereskuvleste jïh jåarhkeskuvleste, saaht sijjesne rïjhkeste dah årroeh.
Oahppit ieža válljejit guđe sámegielas sii háliidit oahpahusa.
Learohkh jïjtjh veeljieh guhtene saemiengïelesne dah ööhpehtimmiem sijhtieh.
Oahpahuslága § 6-2 mielde lea vuođđoskuvlla ohppiin geat orrot sámi guovllus vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegillii ja sámegielas.
Ööhpehtimmielaaken § 6-2:n mietie lea maadthskuvlen learohki gïeh årroeh saemien dajvesne reakta ööhpehtimmiem åadtjodh saemiengïelese jïh saemiengïeleste.
Dáinna oaivvilduvvo ahte ohppiin lea vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegillii maiddái eará fágain, mii mearkkaša ahte oahpahus lágiduvvo sámegillii.
Daejnie jeahtasåvva ahte learohki lea reakta åadtjodh ööhpehtimmiem saemiengïelese aaj jeatjah faagine, mij krööhkeste ahte ööhpehtimmie saemiengïelese #öörnedehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Olggobealde hálddašanguovllu lea sápmelaččain vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegillii jus unnimusat 10 oahppi dan gáibidit, ja nu guhká go sii leat joavkun mas leat 6 oahppi.
Ålkolen reeremedajven saemine reakta åadtjodh ööhpehtimmiem saemiengïelese jis unnemes 10:m learohkh dam krievieh, jïh nimhtie guhkiem goh dah dåehkine mesnie leah 6 learohkh.
Suohkan sáhttá mearridit fállat sámegielat oahpahusa ovtta dahje máŋgga suohkana skuvllain.
Tjïelte maahta nænnoestidh faaledh saemiengïeleh ööhpehtimmiem aktene jallh gellien tjïelten skuvline.
Suohkan dat loahpalaččat mearrida guđe skuvlii dákkár fálaldat galgá sajáiduvvot.
Tjïelten dah minngiemassh nænnoste #guhte<prn><rel><sg><ill><attr> skuvlese dagkeres faalenasse edtja *sajáiduvvot.
Skuvlaeaiggádis lea bajitdási ovddasvástádus fuolahit ahte ohppiid vuoigatvuohta oažžut sámegielat oahpahusa ollašuvvo.
Skuvleaajhteren lea bijjebedaltesen dïedte hoksedh ahte learohki reakta saemiengïeleh ööhpehtimmiem åadtjodh #illesovvedh<vblex><iv><prsprc>.
Oahpahuslága § 6-3 guoská ohppiide joatkkaskuvllain.
Ööhpehtimmielaaken § 6-3 learoehkidie dæjpa jåarhkeskuvline.
Sámi ohppiin lea oktagaslaš vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegielas joatkkaskuvllas.
Saemien learohki lea individuelle reakta åadtjodh ööhpehtimmiem saemiengïelesne jåarhkeskuvlesne.
Joatkkaoahpahussii sáhttá departemeanta mearridit láhkaásahusaid main daddjo ahte dihto skuvllat galget fállat oahpahusa sámegillii ja sámegielas dahje sierranas sámi fágain.
Jåarhkeööhpehtæmman maahta departemeente njoelkedasside nænnoestidh mejnie jyöhtoe ahte såemies skuvlh edtjieh ööhpehtimmiem faaledh saemiengïelese jïh saemiengïelesne jallh sjïere saemien faagine.
Oahpahuslága láhkaásahusa § 7-1 vuođul, de lea ohppiin vuoigatvuohta oažžut oahpahusa molssaevttolaš vuogi mielde jus skuvlla iežas oahpaheaddjit eai sáhte doaimmahit dán oahpahusa.
Ööhpehtimmielaakem njoelkedassen § 7-1:n dïere, dellie learohki lea reakta åadtjodh ööhpehtimmiem alternatijve vuekien mietie jis skuvlen jïjtjse eah ööhpehtæjjah maehtieh dijpedh daam ööhpehtimmiem.
Geavatlaččat dákkár oahpahusvuohki mearkkaša ahte oahpahus fállojuvvo juogo gáiddusoahpahusa, árjjalašoahpahusa dahje gohttehatskuvlla bakte.
Åtnosne dagkeres lïerehtimmievuekie krööhkeste ahte ööhpehtimmie joe faalesåvva maajeööhpehtimmien, eadtjohkeööhpehtimmien jallh *gohttehatskuvlla baaktoe.
Vuođđoskuvla ja joatkkaskuvllat miehta Norgga leat oahpahuslága § 6-4 mielde geatnegahttojuvvon fállat oahpahusa vai oahppit ohppet sápmelaččaid ja sámi giela, kultuvrra ja servodateallima birra.
Maadthskuvle jïh jåarhkeskuvlh hååneske Nöörjen leah ööhpehtimmielaaken § 6-4:n mietie *geatnegahttojuvvon faaledh ööhpehtimmiem vuj learohkh lierieh saemiej jïh saemien gïelen, kultuvren jïh siebriedahkejielemen bïjre.
Friddjaskuvlla ohppiin ii leat vuoigatvuohta oažžut sámegielat oahpahusa.
Frijjeskuvlen learohki ij leah reakta åadtjodh saemiengïeleh ööhpehtimmiem.
Friddjaskuvllain šaddet sámi oahppit earenoamážit ohcat sámegieloahpahusa.
Frijjeskuvline sjidtieh saemien learohkh aave saemienööhpehtimmiem ohtsedh.
Lea skuvlii alcces mearridit fállet go sámegielat oahpahusa vai eai iežaset ohppiide.
skuvlese Lea #jïjtje<prn><ref><ill><px3sg> nænnoestidh faelieh goh saemiengïeleh ööhpehtimmiem vuj eah jïjtjsh learoehkidie.
Dieđut dán birra.
Daajroeh daan bïjre.
Oahpahus.
Ööhpehtimmie.
Sámedikkis leat njeallje bistevaš bargočoahkkima Máhttodepartemeanttain jagis main fáttát lea mánáidgárdi, vuođđooahpahus ja alit oahpahus.
Saemiedigkien leah njieljie vihties barkoetjåanghkoeh Maahtoedepartemeentine jaepesne mejnie aamhtesh lea maanagïerte, maadthööhpehtimmie jïh jollebe ööhpehtimmie.
Sámediggi mearrida sámegiela oahppoplána, vuođđoskuvlii ja joatkkaskuvlii, ja oahppoplána duodjái, boazodoallofágii ja eará earenoamáš fágaide rávisolbmuid várás, Girko- ja oahpahusdepartemeanta mearriduvvon rámmaid vuođul.
Saemiedigkie nænnoste saemiengïelen learoesoejkesjem, maadthskuvlese jïh jåarhkeskuvlese, jïh learoesoejkesjen vytnese, båatsoefaagese jïh jeatjah sjïere faagide geervealmetji muhteste, Gærhkoe- jïh ööhpehtimmiedepartemeente nænnoestovveme mieriej dïere.
Oahppoplánaid láhkaásahus §2-3 ja §3-4 mearrida oahpahusa sámiide, sin giela ja servodateallima birra iešguđetge fágasurggiid oktavuođas.
Learoesoejkesjidie njoelkedasse §2-3 jïh §3-4 nænnoste ööhpehtimmien saemide, daj gïelen jïh siebriedahkejielemen bïjre ovmessieh faagegievliej tsiehkesne.
Girko- ja oahpahusdepartemeanta mearrádusa vuođul lea Sámedikkis váldi mearridit láhkaásahusa dákkár oahpahusa sisdoalu birra.
Gærhkoe- jïh ööhpehtimmiedepartemeente mieriedimmien dïere Saemiedigkien lea stilleme nænnoestidh njoelkedassem dagkeres ööhpehtimmien sisvegen bïjre.
Sámedikkiin galgá ráđđádallat buot oahpahusáššiin mat guoskkahit sámi beroštumiide.
Saemiedigkine edtja gaajhkine ööhpehtimmieaamhtesine rååresjadtedh mah sjåavoehtieh saemien ïedtjide.
• Ovttas.no - Sámi oahpponeavvut neahtas
• Ektedh.#n<n><abbr><sg><gen>o. - Saepmien learoevierhtieh gaskeviermesne
Mii leat čohkken govaid, girjjiid, filmmaid, jienaid, oahpporeaidduid ja digitála resurssaid vai dutnje šaddá álkit leat oahpaheaddjin sámi skuvllas.
Mijjieh guvvide seeptjeme, gærjide, jielieguvvide, tjoejide, lohkehtimmiedeerpegidie jïh digitaale vierhtide vuj dutnjien aelhkieslaakan sjædta årrodh ööhpehtæjjine saemien skuvlesne.
Dasa lassin gávnnat artihkkaliid sámi áššiid birra ja pedagogalaš rávvagiid.
Dan lissine gaavnh artihkelidie saemien aamhtesi bïjre jïh pedagogeles bïhkedimmide.
Mánáidgárdi
Maanagïerte
Sámi mánáidgárdi lea mánáidgárdi sámi mánáid várás ja gos leat sámi mánát.
Saemien maanagïerte lea maanagïerte saemien maanaj muhteste jïh sijjesne leah saemien maanah.
Dat lea mánáidgárdi mas sámegiella lea doaibmagiellan, ja mii earenoamážiid deattuha sámi kultuvrra.
Dïhte maanagïerte mesnie saemiengïele lea darjomegïeline, jïh mij sjïeride tjïelkestahta saemien kultuvrem.
Maiddái deattuhuvvo bargun ahte leat veahkkin fállamis sámegiela oahpahusa daid mánáidgárddiin gos dat dárbbašuvvo.
Aaj #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> barkojne ahte årrodh viehkine faalemisnie saemiengïelen ööhpehtimmien dej maanagïertine sijjesne dïhte #daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Buot sámi mánáin lea vuoigatvuohta oažžut mánáidgárdefálaldaga mii doahttala mánáid giela ja kultuvrra.
Gaajhken saemien maanaj lea reakta åadtjodh maanagïertefaalenassem mij ussjede maanaj gïelem jïh kultuvrem.
Sámediggi bargá dan badjelii ahte mánáidgárddit galget leat gergosat sámi mánáide láhččet fálaldaga mii doahttala ja vuhtii váldá mánáid giela ja kultuvrra.
Saemiedigkie dan bijjeli barka ahte maanagïerth edtjieh klaerie saemien maanide laetjede faalenassem mij ussjede jïh vuehtieji ååktoe maanaj gïelem jïh kultuvrem.
Sámediggi bargá dan badjelii:
Saemiedigkie dan bijjeli barka:
Nannet ja ovdánahttit sámi mánáidgárdemánáid giela, kultuvrra ja gullevašvuođa.
Nænnoestibie jïh evtiedæjjah saemien maanagïertemaanaj gïelem, kultuvrem jïh ektiedimmiem.
Nannet sámegielat mánáidgárdebargiid rekrutterema.
Nænnoestibie saemiengïeleh maanagïertebarkiji dåårrehtimmiem.
Sámediggedieđáhus mánáidgárddi birra.
Saemiedigkiebïevnese maanagïerten bïjre.
Sámediggi lea čállimin dieđáhusa mánáidgárdefálaldaga birra.
Saemiedigkie lea bïevnesem tjaelieminie maanagïertefaalenassen bïjre.
Dieđáhus galgá čalmmustahttit áŋgiruššansurggiid ja daid hástalusaid maid ferte dustet go oččoda nu buori mánáidgárddiid go vejolaš.
Bïevnese edtja barkoesuerkide tjelmiestehtedh jïh dejtie haestiemidie mejtie tjuara dåastodh goh åådtjede nimhtie buerie maanagïertide goh gåarede.
Guđe hástalusaid oainnát don sámi mánáidgárdefálaldaga ektui? Sámediggi bovde guoskevaš instánssaid searvat árjjalaččat.
Guhten haestiemidie vuajnah datne saemien maanagïertefaalenassen muhteste? Saemiedigkie böörie sjyöhtehke *instánssaid meatan eadtjohkelaakan.
Stuorimus gaskaoapmi nannemis sámi mánáidgárdemánáid giela ja kultuvrra lea doarjja mánáidgárddiide.
Stoeremes tsavtshvierhtie nænnoestimmesne saemien maanagïertemaanaj gïelem jïh kultuvrem lea dåarjoe maanagïertide.
Sámedikkis leat maiddái stipeandaortnegat, earret eará rekrutteremis sámegielat bargiid mánáidgárddiide.
Saemiedigkien aaj leah stipendeöörnegh, gaskem jeatjah dåårrehtimmesne saemiengïeleh barkiji maanagïertide.
Lea vejolaš addit stipeandda sihke joatkkaskuvlla ohppiide, ja allaskuvlla ja universiteahta studeanttaide.
Lea gåarede vedtedh stipeendem dovne jåarhkeskuvlen learoehkidie, jïh jïlleskuvlen jïh universiteeten studeentide.
Sámediggi lágida fierpmádatčoahkkimiid sámi mánáidgárdebargiid várás, vai ovdánahttit kvaliteahta ja loktet gelbbolašvuođa.
Saemiedigkie viermietjåahkojde öörnedahta saemien maanagïertebarkiji muhteste, vuj evtiedibie kvaliteetem jïh lutnjebe maahtaldahkem.
Sámediggi maiddái mánáidgárdesuorgái buktá neavvagiid sámegiela oahpahusa birra.
Saemiedigkie aaj maanagïertesuarkan buakta raeride saemiengïelen ööhpehtimmien bïjre.
Sámedikkis leat máŋga ovttasbargoguoimmi geat minguin ovttasbarget vai ulbmiliiddámet joksat.
Saemiedigkesne leah gellie laavenjostoeguejmieh gïeh mijjine laavenjostoeh vuj ulmide jaksebe.
Mánáidgárddiid vánhenlávdegoddi
Maanagïerti eejhtehmoenehtse
Máhttodepartemeanta
Maahtoedepartemeente
Oahpahusdirektoráhtta
Ööhpehtimmiedirektoraate
Fylkkamánni
Fylhkemaennie
Mis lea maiddái lagas ovttasbargu ovttaskas suohkaniiguin, dat lea suohkana ovddasvástádus fuolahit ahte mánáidgárddit fállet sámi giella- ja kulturoahpahusa.
Mijjen aaj lea gietskies ektiebarkoe oktegs tjïeltigujmie, dïhte tjïelten dïedte hoksedh ahte maanagïerth faelieh saemien gïele- jïh kultuvrelïerehtimmiem.
Suohkan lea mánáidgárddiid, maiddái priváhta mánáidgárddiid gozihaneiseváldi.
Tjïelte lea maanagïerti, aaj privaate maanagïerti vaaksjomefaamoe.
Sámediggi doalaha oktavuođa ovttaskas mánáidgárddiiguin, ja eará mánáidgárdeeaiggádiiguin go suohkanin.
Saemiedigkie tsiehkiem utnehte oktegs maanagïertigujmie, jïh jeatjah maanagïerteaajhterigujmie goh tjïeltine.
Fylkkamánni ovddasvástádus lea neavvut suohkaniid ja eará mánáidgárdeeaiggádiid, ja gozihit ahte suohkanat doaimmahit geatnegahttojuvvon doaimmaideaset.
Fylhkemaennien dïedte lea dïrregh tjïeltide jïh jeatjah maanagïerteaajhteride, jïh geehtieh ahte tjïelth dijpieh *geatnegahttojuvvon darjoemidie.
Olgguldas veahkkevárit:
*Olgguldas viehkietjahkh:
Vuođđoskuvla ja JS
Maadthskuvle jïh *JS
Skuvla lea okta dain deháleamos servodatásahusain.
Skuvle lea akte dejnie vihkielommes siebriedahkeinstitusjovnine.
Das lea vássánáigi doaimma vuođđun ja galgá min ráhkkanahttit dustet boahtteáiggi.
Dennie lea *vássánáigi darjomen våaroeminie jïh edtja mijjem båårestidh dåastodh båetijen aejkien.
Skuvla ja oahpaheaddji daguhit máhto, kultuvrra ja árvvuid nuppi sohkabuolvvas nubbái.
Skuvle jïh ööhpehtæjjan @→N> maahtoen, kultuvren jïh aarvoej mubpene slïekteboelvesne måbpan.
Gelbbolašvuohta -máhttu- lea servodaga vuođđoveahkkevárri.
Maahtaldahke -maahtoe- lea siebriedahken aalkoevierhtie.
Vuoruheames ja doarjumis skuvlla ja oahpahusa lea danin mearrideaddjin vai sámi servodat galgá ovdánahttojuvvot sápmelaččaid iežaset višuvnnaid, vuoruhemiid ja eavttuid mielde.
Prijoriteradimmesne jïh dåarjoemisnie skuvlem jïh ööhpehtimmiem dannasinie lea nænnoestæjjine vuj saemien siebriedahke edtja #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> saemiej jïjtjsh visjovni, prijoriteradimmiej jïh moenemetsiehkiej mietie.
Sámediggi bargá dan badjelii:
Saemiedigkie dan bijjeli barka:
ahte galgá ráhkaduvvot ollislaš oahpahuspolitihkka vuođđooahpahussii ja joatkkaoahpahussii
ahte edtja dorjesovvedh ellies ööhpehtimmiepolitihke maadthööhpehtæmman jïh jåarhkeööhpehtæmman
ahte ruovttoluotta máksinmearri sámegielat oahpahussii muddejuvvo nu ahte duohta golut máksojuvvojit
ahte bååstede maeksememierie saemiengïeleh ööhpehtæmman nimhtie #staeriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> ahte saetnies maaksoeh maaksasuvvieh
ahte Sámi Allaskuvla ovdánahttojuvvo álgoálbmotuniversiteahttan
ahte Saepmien Jïlleskuvle #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> aalkoeåålmegeuniversiteetine/aalkoeåålmehuniversiteetine/aalkoeåålmhuniversiteetine
ahte giliskuvllat sámi guovlluin galget bisuhuvvot
ahte gaerteneskuvlh saemien dajvine edtjieh #tjöödtjestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>
ahte ohppiidlohku geat čađahit joatkkaskuvlla, lassána
ahte learohkelåhkoe gïeh jåarhkeskuvlem tjïrrehtieh, læssene
Dát lea mainna dál bargat:
Daate mejnie lea daelie barkebe:
Sámediggedieđáhusain oahpu ja oahpahusa birra.
Saemiedigkiebïevnesinie learoen jïh ööhpehtimmien bïjre.
Sámediggi Norggas ii leat dássážii hábmen bajitdási mihttomeriid ollislaš oahpahuspolitihkkii.
Saemiedigkie Nöörjesne ij daan raajan hammoedamme bijjebedaltesen ulmide ellies ööhpehtimmiepolitihkese.
Muhto Sámediggedieđáhus oahpu ja oahpahusa birra dán dili rievdada.
Mohte Saemiedigkiebïevnese learoen jïh ööhpehtimmien bïjre daam tsiehkiem jarkeste.
Vuosttažettiin danin go oahpahuspolitihkas lea stuorra mearkkašupmi sámi servodahkii ja servodat- ja gealbohuksemis dál ja ovddasguvlui.
Voestegh dannasinie goh ööhpehtimmiepolitihkesne lea stoere mïerhkesjimmie saemien siebriedahkese jïh siebriedahke- jïh maahtoebigkemisnie daelie jïh *ovddasguvlui.
Váikkuhit dasa ahte oahpahusláhka rávisolbmuidoahpahusláhka, priváhtaskuvllaidláhka ja láhkaásahusat mat gusket sámegiela oahpahussii ođasmahttojuvvojit.
dan Dijpebe ahte ööhpehtimmielaake geerveööhpehtimmielaake, privaateskuvlelaake jïh njoelkedassh mah dijpieh saemiengïelen ööhpehtæmman orrestuvvieh.
Ođasmahttit oahppoplána man Sámediggi lea mearridan.
Orrestidie learoesoejkesjem maam Saemiedigkie nænnoestamme.
Sámediggi juohká dieđuid ja rávvagiid sámegielat oahpahusa birra vuođđoskuvllas.
Saemiedigkie daajrojde jïh bïhkedimmide juaka saemiengïeleh ööhpehtimmien bïjre maadthskuvlesne.
Sámegielat oahpahus – vuoigatvuođat ja geatnegasvuođat.
Saemiengïeleh ööhpehtimmie – reaktah jïh dïedth.
Gáiddusoahpahus:
Maajeööhpehtimmie:
Gáiddusoahpahus ja guosseoahppa lea molssaevttolaš oahpahusvuohki man galgá atnit dušše dalle go dábálaš oahpahus ii sáhtte adnot.
Maajeööhpehtimmie jïh guessieleara lea alternatijve lïerehtimmievuekie maam edtja utnedh ajve joem goh ij sïejhme ööhpehtimmie meehtin otnedh.
Jus skuvlaeaiggádis ii leat oahpaheaddji guhte sáhttá oahpahit sámegillii, de son ferte fállat ohppiide oahpahusa sámegielas dákkár molssaevttolaš oahpahusvugiid bakte.
Jis skuvleaajhteren ij leah ööhpehtæjja guhte maahta saemiengïelese ööhpehtidh, dellie dïhte tjuara learoehkidie faaledh ööhpehtimmiem saemiengïelesne dagkeres alternatijve lïerehtimmievuekiej baaktoe.
Odne fállojuvvo sámegielat gáiddusoahpahus sihke vuođđoskuvllain ja joatkkaskuvllain.
Daenbiejjien faalesåvva saemiengïeleh maajeööhpehtimmie dovne maadthskuvline jïh jåarhkeskuvline.
Skuvlaeaiggádis geas ii leat oahpaheaddji sámegieloahpahussii, galgá fállat ohppiide sámegielat oahpahusa molssaevttolaš oahpahusvugiid bakte.
Skuvleaajhteren gïen ij leah ööhpehtæjjan saemienööhpehtæmman, edtja learoehkidie faaledh saemiengïeleh ööhpehtimmien alternatijve lïerehtimmievuekiej baaktoe.
Oahpahuslága láhkaásahus § 7-1 molssaevttolaš oahpahusvugiid birra, daddjo ahte gáiddusoahpahus lea okta máŋga molssaeavttuin.
Ööhpehtimmielaakem njoelkedasse § 7-1:n alternatijve lïerehtimmievuekiej bïjre, jyöhtoe ahte maajeööhpehtimmie lea akte gellie alternatijvine.
Odne fállojuvvo sámegielat gáiddusoahpahus sihke vuođđoskuvllas ja joatkkaskuvllas.
Daenbiejjien faalesåvva saemiengïeleh maajeööhpehtimmie dovne maadthskuvlesne jïh jåarhkeskuvlesne.
Nordlándda Fylkkamannis lea lulli- ja julevsámegiela gáiddusoahpahusa koordinerenovddasvástádus.
Nordlaanten #Fylhke<n><cmp_sggen><cmp>#munnie<n><nomag><sg><ine> lea åarjel- jïh julevsaemiengïelen maajeööhpehtimmien *koordinerenovddasvástádus.
Finnmárkku Fylkkamánnis lea davvisámegiela gáiddusoahpahusa koordinerenovddasvástádus.
Finnmaarhken Fylhkemaennesne lea noerhtesaemiengïelen maajeööhpehtimmien *koordinerenovddasvástádus.
Dutkan ja alit oahpahus
Dotkeme jïh jollebe ööhpehtimmie
Dutkan ja áŋgiruššamis alit oahpahusa lea dehálaš seailluheames, nannemis ja ovdánahttimis sámi servodaga.
Dotkemen jïh eadtjaldovvemisnie jollebe ööhpehtimmien lea vihkele vaarjelimmesne, nænnoestimmesne jïh evtiedimmesne saemien siebriedahken.
Sámedikki mielas dárbbašuvvo dutkanvuođustuvvon máhtolašvuohta go bargat bajásšaddan- ja oahpahuspolitihkain.
Saemiedigkien mïelesne #daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> *dutkanvuođustuvvon *máhtolašvuohta goh barkebe byjjenimmie- jïh ööhpehtimmiepolitihkine.
Maiddái lea dehálaš ovdánahttit sámegiela dutkangiellan.
Aaj vihkele evtiedidh saemiengïelem dotkemegïeline.
Lea maiddái dehálaš láhččet ja movttiidahttit eanet sápmelaččaid válljet dutkanámmáha ja dutkat iežas servodagas.
aaj Lea vihkele laetjede jïh eadtjaldehtebe jeenje saemide veeljedh dotkemefunksjovnem jïh goerehtidh jïjtjemse siebriedahkesne.
Mii maiddái atnit dehálažžan ovdánahttimis stuorit ja stáđđáset fágabirrasiid sámi dutkama ja alit oahpahusa várás, mas áimmahuššet ollislaš sámi geahččanguovllu.
Mijjieh aaj utnebe vihkielinie evtiedimmesne stoerebe jïh *stáđđáset faagebyjreside saemien dotkemen jïh jollebe ööhpehtimmien muhteste, mesnie voebnesjieh ellies saemien gïehtjedimmiedajvem.
Ovdánahttimis Sámi allaskuvla álgoálbmotuniversiteahttan lea oassin dán mannolagas.
Evtiedimmesne Saepmien jïlleskuvle aalkoeåålmegeuniversiteetine/aalkoeåålmehuniversiteetine/aalkoeåålmhuniversiteetine lea boelhkine daan *mannolagas.
Seammás lea guovddášbargun oažžumis sámi perspektiivva oassin buot alit oahpahusain Norggas.
Seamma tïjjen lea voerngesbarkojne åadtjoemisnie saemien perspektijven boelhkine gaajhke jollebe ööhpehtimmine Nöörjesne.
Sámediggi ieš ii doaimmat dutkama, muhto oaidná man dehálaš dutkama máhtolašvuohta sihke olggobealde ja siskkobealde lea sámi servodahkii.
Saemiedigkie jïjtje ij dotkemem dijph, mohte vuajna maam vihkeles dotkemen *máhtolašvuohta dovne bæjngolen jïh sisnjelen lea saemien siebriedahkese.
Sámediggi bargá dan badjelii:
Saemiedigkie dan bijjeli barka:
Ahte buot alit oahpahus ja dutkan vuhtiiváldá sámi perspektiivva
Ahte gaajhke jollebe ööhpehtimmie jïh dotkeme seatede saemien perspektijvem
Ahte ásahuvvo bistevaš sámi dulkonoahpu oahppofálaldat
Ahte tseegkesåvva vihties saemien toelhkeööhpehtimmien ööhpehtimmiefaalenasse
ahte Sámi Allaskuvla ovdánahttojuvvo álgoálbmotuniversiteahttan
ahte Saepmien Jïlleskuvle #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> aalkoeåålmegeuniversiteetine/aalkoeåålmehuniversiteetine/aalkoeåålmhuniversiteetine
Dát lea mainna dál bargat:
Daate mejnie lea daelie barkebe:
Ovdaskuvlaoahpahusa dárkkistuvvon našunála rámmaplánain.
Aarhskuvleööhpehtimmien vååksjesovveme nasjonaale mieriesoejkesjinie.
Sámediggi lea mielde lávdegottis mii bargá rámmaplána dárkkistemiin.
Saemiedigkie mietie moenehtsisnie lea mij barka mieriesoejkesjen vaaksjoeminie.
Bargolávdegoddi álggahii barggus 2011 guovvamánu 3. beaivvi, ja deaivvada mánnosaččat.
Barkoemoenehtse barkosne aelkiehti 2011:m goevth 3. biejjien, jïh gaavnesje *mánnosaččat.
Maŋimus čoahkkin rámmaplánalávdegottis lea 2012 ođđajagimánus.
Minngebe tjåanghkoen mieriensoejkesjemoenehtsen 2012:m lea tsïengelisnie.
Máhttodepartemeanta lea mearridan ahte galgá ráhkaduvvot sierra rámmaplána sámi ovdaskuvlaoahpahussii.
Maahtoedepartemeente nænnoestamme ahte edtja dorjesovvedh sjïere mieriesoejkesje saemien aarhskuvleööhpehtæmman.
Dát bargu lea dán plánendásis ja departemeanta bargá gávdnamis jođiheaddji lávdegoddái.
Daate barkoe lea daennie soejkesjimmiedaltesisnie jïh departemeente gaavnemisnie barka juhtiehtæjjan moenehtsasse.
Sámi allaskuvla lea lávdegotti čállingoddi.
Saemien jïlleskuvle lea moenehtsen sekretarijaate.
Ođđa vuođđoskuvlaoahpaheaddji oahpu rámmaplána oktavuođas lea Sámediggi bargan dan badjelii ahte sámi perspektiiva galgá leat oassin buot alit oahpahusain.
Orre maadthskuvlelohkehtæjjan learoen mieriesoejkesjen tsiehkesne lea Saemiedigkie barkeme dan bijjeli ahte saemien perspektijve edtja årrodh boelhkine gaajhke jollebe ööhpehtimmine.
Dáinna leat lihkostuvvan go lea mearriduvvon ahte vuođđoskuvlla oahpaheaddjioahppu galgá gealbudahttit studeanttaid oahppat sámi dilálašvuođaid ja sámi mánáid vuoigatvuođaid birra ja sápmelaččaid birra geat leat dohkkehuvvon álgoálbmogin.
Daejnie lahkaskamme goh nænnoestovveme ahte maadthskuvlen lohkehtæjjaööhpehtimmie edtja *gealbudahttit studeentide lïeredh saemien nuepiej jïh saemien maanaj reaktaj bïjre jïh saemiej bïjre gïeh #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> aalkoeåålmeginie.
xxx
*xxx
xxx
*xxx
Rávisolbmuid oahpahus
Geervealmetji ööhpehtimmie
Sámegiella lea vuođđudeaddji árvun.
Saemiengïele lea tseegkije aarvojne.
Sámi iešguđege guovlluin lea ollu rávisolbmot geat ovddeš dáruiduhttima dihte leat massán eatnigielaset.
Saemien #ovmessie<adj><sg><ine><attr> dajvine lea jeenje geervealmetjh gïeh ovtetje daatjaldemen åvteste beasteme ietniengïelem.
Dán dili dihte dárbbašuvvo rávisolbmuidoahpahus sámegielas, sihke vuođđoskuvlla ja joatkkaskuvlla dásis.
Daan tsiehkien åvteste #daarpesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> geervealmetjiööhpehtimmie saemiengïelesne, dovne maadthskuvlen jïh jåarhkeskuvlen daltesisnie.
Sámediggi atná dehálažžan láhččet gurssaid otná váhnemiidda mii lea áibbas mearrideaddjin jus giella galgá ovdánahttojuvvot ovddasguvlui.
Saemiedigkie åtna vihkielinie laetjede kurside *otná eejtegidie mij lea aejvie nænnoestæjjine jis gïele edtja #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> *ovddasguvlui.
Ovddasvástideaddji politihkkár
*Ovddasvástideaddji polijtikere
Ulbmil:
Ulmie:
Rávis sápmelaččaide geat eai hálddaš sámegiela galgá láhččojuvvot vejolašvuohta háhkat dárbbašlaš vuođđomáhtu heivvolaš oahpahusa bakte.
Geerve saemide eah gïeh reerh saemiengïelem edtja laatjasovvedh nuepie daerpies maadthdaajroem skååffedh sjiehteles ööhpehtimmien baaktoe.
Sámediggi áigu ásahit oahpahusvuogádaga mii addá buot sámi mánáide, nuoraide ja rávisolbmuide oahpposajádagaid go sii sáhttet ovdánahttit iežaset máhtolašvuođa, giela ja kultuvrra.
Saemiedigkie sæjhta lïerehtimmieöörnegem tseegkedh mij vadta gaajhken saemien maanide, noeride jïh geervealmetjidie lïerehtimmiesijjide goh dah maehtieh evtiedidh jïjtjsh *máhtolašvuođa, gïelem jïh kultuvrem.
Sámediggi lea addán bargun Sámi Allaskuvlii ovdánahttit ja čađahit 5-jagi rávisolbmooahpahusprográmma sámegielas mii galgá leat oassin giellaprográmmas ii-sámegiela hubmi olbmuid várás davvi-, julev- ja lullisámi guovlluin.
Saemiedigkie vadteme barkojne Saepmien Jïlleskuvlese evtiedidh jïh tjïrrehtidh 5-jaepien geervelïerehtimmieprogrammen saemiengïelesne mij edtja årrodh boelhkine gïeleprogrammesne ij-saemiengïelen håalije almetji muhteste noerhte-, luvlie- jïh åarjelsaemien dajvine.
Rávisolbmooahpahusprográmma galgá heivehuvvot báikkálaš dárbbuide.
Geervelïerehtimmieprogramme edtja voenges daerpiesvoetide sjïehtelovvedh.
Giellaoahpahus galgá vuođđuduvvot báikkálaš diliide ja deattuhit báikkálaš variánttaid ja nu seailluhit ja nannet báikkálaš sámi gullevašvuođa.
Gïeleööhpehtimmie edtja voenges tsiehkide tseegkesovvedh jïh tjïelkestehtedh voenges *variánttaid jïh nimhtie vaarjelidh jïh nænnoestidh voenges saemien ektiedimmiem.
Rávisolbmooahpahusprográmma galget leat čuovvovaš bealit:
Geervelïerehtimmieprogrammem edtjieh årrodh minngebe bielieh:
a) Álgogursa 1 sámegielas
a.) Aalkoekurse 1 saemiengïelesne
b) Álgogursa 2 sámegielas
b.) Aalkoekurse #2<num><arab><sg><ine><attr> saemiengïelesne
c) Sámegiela lohkanbadjeoahppu
c.) Saemiengïelen semesteraamhtese
Ulbmil lea ahte 5-jagi giellaprográmma olis álggahuvvojit doaibmabijut man boađusin lea eanet sámegiela geavaheaddjit.
Ulmie lea ahte 5-jaepien gïeleprogrammen dïere aelkiehtovvieh råajvarimmieh man illedahkine lea jeenje saemiengïelen nuhtjijh.
Ulbmiljoavkun leat ii-sámegielat hubmi olbmot viiddis geográfalaš guovllus ja earenoamážiid dain guovlluin gos dáruiduhttin eanemusat lea čuohcan.
Ulmiedåehkine årrodh ij-saemiengïeleh håalije almetjh vijries geograafeles dajvesne jïh sjïeri dejnie dajvine sijjesne daatjaldeme *eanemusat tsavtseme.
Prošeakta sáhttá duođaštit hui positiiva bohtosiid das man galle rávisolbmo leat čađahan sámi giellaoahpahusa ja galle giellaguovddáža leat leamašan mielde prošeavttas.
Prosjeekte maahta dan jååhkesjidh *positiiva illedahkide dennie man gellie geervealmetjen tjïrrehtamme saemien gïeleööhpehtimmien jïh gellien gïelejarngen årrodh orreme mietie prosjeektesne.
Maŋŋil go rávisolbmuid oahpahusprográmma álggahuvvui de leat leamašan stuorit rekruteren sámegielat oahpuide.
Mænngan goh geervealmetji ööhpehtimmieprogramme dellie aelkiehtovvi orreme stoerebe *rekruteren saemiengïeleh learojde.
Áigumuš lea beassat álggahit gurssaid lulli- ja julevsámi guovlluin, ja Norgga stuorimus gávpogiin.
Aajkoe lea bïesedh aelkiehtidh kurside åarjel- jïh julevsaemien dajvine, jïh Nöörjen stoeremes staarine.
Gursat galget váikkuhit dasa ahte ii sámegiela hubmi olbmot galget beassat fas hupmagoahtit sámegiela, ja ahte sámegielagat galget oahppat lohkat ja čállit sámegiela.
Kurse edtjieh dan dijpedh ahte ij saemiengïelem håalije almetjh edtjieh bïesedh viht saemiengïelem håalegåetedh, jïh ahte saamastallijh edtjieh lïeredh jiehtedh jïh tjaeledh saemiengïelem.
Maiddái galgá leat vejolašvuohta háhkat lohkangelbbolašvuođa vai galget sáhttit joatkit dábálaš oahpahusaide.
Aaj edtja årrodh nuepie skååffedh studijemaahtoem vuj edtjieh maehtedh sïejhme ööhpehtimmide jåerhkedh.
Dát lea mainna dál bargat:
Daate mejnie lea daelie barkebe:
Rávisolbmuid oahppoprográmma “Giellaprográmma” čuovvoleapmi
Geervealmetji ööhpehtimmieprogrammen “Gïeleprogrammen” dåeriedimmie
Sámi rávisolbmuidoahpahusprográmma olles riikka várás
Saemien geervealmetjiööhpehtimmieprogrammen dïeve rïjhken muhteste
Oahpahuslága § 4A-1 daddjo ahte rávisolbmuin lea riekti oažžut heivehuvvon vuođđoskuvlaoahpahusa.
Ööhpehtimmielaaken § 4:m-1 jyöhtoe ahte geervealmetji lea reaktoe åadtjodh sjïehtelovveme maadthskuvleööhpehtimmiem.
Rávisolbmuin geain lea riekti oažžut vuođđoskuvlaoahpahusa lea maiddái riekti oažžut neavvagiid ja rávvagiid kártemis iežaset oahppodárbbuid, ja riekti oažžut oahpahusa mii lea heivehuvvon sin gelbbolašvuhtii ja maiddái ovdáneami.
Geervealmetji giej lea reaktoe åadtjodh maadthskuvleööhpehtimmiem aaj lea reaktoe åadtjodh raeride jïh bïhkedimmide goerehtallemisnie jïjtjsh learoedaerpiesvoetide, jïh reaktoe åadtjodh ööhpehtimmiem mij sjïehtelovveme daj maahtaldahkese jïh aaj evtiedimmiem.
Dás ii gáibiduvvo ahte rávisolbmot galget čađahit oahpahusa olles fágas.
Daelie ij krïevh ahte geervealmetjh edtjieh ööhpehtimmiem tjïrrehtidh dïeve faagesne.
Viidáset lea rávisolbmuin oahpahuslága § 4A-3 mielde vuoigatvuohta oažžut joatkkaoahpu dan jagi rájes go devdet 25 jagi.
Vijrebe geervealmetjinie ööhpehtimmielaaken § 4:n-3:n mietie reakta åadtjodh jåarhkelïerehtimmiem dan jaepien raejeste goh dievhtieh 25:m jaepieh.
Joatkkaoahpahusa vuoigatvuohta gullá sidjiide geat leat čađahan vuođđoskuvlla dahje sullásačča, ja geat ovdal eai leat čađahan ja joatkkaskuvlaoahpu.
Jåarhkeööhpehtimmien reakta dejtie gåvla gïeh maadthskuvlem tjïrrehtamme jallh #plearoeh<adj><sg><acc>, jïh gïeh aarebi eah tjïrrehtamme jïh jåarhkeskuvlelearoem.
Rávisolbmot geat čađahit joatkkaskuvlla oahpahusa galget čuovvut dábálaš oahppoplánaid.
Geervealmetjh gïeh tjïrrehtieh jåarhkeskuvlen ööhpehtimmien edtjieh sïejhme learoesoejkesjidie dåeriedidh.
Oahpahuslága § 4A-4 mielde geatnegahttojuvvo suohkan ja fylkkasuohkan láhččet vuođđoskuvlaoahpahusa ja joatkkaoahpahusa rávisolbmuide, ja sii sáhttet ávkkástallat oahppolihtuid, dohkkehuvvon neahttaskuvllaid ja earáid geat fállet vuođđoskuvlaoahpu ja joatkkaoahpu vai ollašuhttet geatnegasvuođaideaset fállamis rávisolbmuide oahpahusa.
Ööhpehtimmielaaken § 4:m-4:n mietie *geatnegahttojuvvo tjïelte jïh fylhketjïelte laetjede maadthskuvleööhpehtimmien jïh jåarhkeööhpehtimmien geervealmetjidie, jïh dah maehtieh studijesiebride nåhtadidh, #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> gaskeviermieskuvlide jïh jeatjabidie gïeh maadthskuvlelearoem jïh jåarhkelïerehtimmiem faelieh vuj tjïrrehtieh dïedtide faalemisnie geervealmetjidie ööhpehtimmiem.
Rávisolbmuin geain lea vuoigatvuohta oažžut joatkkaoahpahusa, lea maiddái riekti oažžut iežaset reálagelbbolašvuođa árvvoštallojuvvot.
Geervealmetji giej lea reakta åadtjodh jåarhkeööhpehtimmiem, aaj lea reaktoe åadtjodh jïjtjsh realemaahtoem #laejhtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>.
Gealboduođaštusa oažžu fylkkasuohkanis.
*Gealboduođaštusa åådtje fylhketjïeltem.
Máhttodepartemeanta
Maahtoedepartemeente
Oahpahusdirektoráhtta
Ööhpehtimmiedirektoraate
Fylkkamánni
Fylhkemaennie
Stuoradiggi lea dohkkehan Sámi Oahppolávdegotti (SOL) stáhtadoarjaga vuoigaduvvon oahppolihttun 1976 rávisolbmuidoahpahuslága vuođul.
Stoerredigkie dåhkasjahteme Saepmien Studijemoenehtsen (*SOL) staatedåarjoem *vuoigaduvvon studijesiebrine 1976:n geerveööhpehtimmielaaken dïere.
SOL váldoulbmilin lea doaimmahit čuvgehus- ja oahppodoaimmaid sápmelaččaid gaskkas.
*SOL åejvietsiehkine lea dijpedh bïevnese- jïh studijedarjoemidie saemiej gaskesne.
Oahpponeavvut.
Learoevierhtieh.
Vai joksat mánáidgárddi rámmaplána ulbmiliid ja Máhttoloktema – sámi oahppoplána, de galget oahpponeavvut gávdnot buot fágasurggiin ja buot fágain lulli-, julev- ja davvisámegielaide.
Vuj jaksebe maanagïerten mieriesoejkesjen ulmiej jïh Maahtoelutnjemen – saemien learoesoejkesje, dellie edtjieh learoevierhtieh gaajhkine faagegievline jïh gaajhkine faagine gååvnesidh åarjel-, luvlie- jïh noerhtesaemiengïelide.
Sámedikkis lea ovddasvástádus jahkásaš bušeahtaid bakte čilget mihttomeriid, strategiijaid ja doaibmabijuid oahpponeavvuid buvttadeami váste.
Saemiedigkien lea dïedte jaapetje budsjehti baaktoe boejhkelidh ulmide, strategijide jïh råajvarimmide learoevierhtiej darjoemasse.
Sámedikkis lea ovddasvástádus juohkimis ruđaid ja čuovvolit ja dárkkistit ruhtageavaheami lágaid, ja njuolggadusaid ektui.
Saemiedigkien lea dïedte juekiemisnie beetnegidie jïh dåeriedieh jïh vaaksjoeh beetnehpråvhkoen laakide, jïh njoelkedassi muhteste.
Sámediggi bargá dan badjelii ahte:
Saemiedigkie dan bijjeli barka ahte:
Ožžodit sámegielat oahpponeavvuid ja pedagogalaš ávdnasiid innovatiivvalaš ja beaktilis buvttadeami.
Åådtjedieh saemiengïeleh learoevierhtide jïh pedagogeles materijellide *innovatiivvalaš jïh *beaktilis darjomen.
Gávdnojit sámi oahpponeavvut ja juohkit dieđuid daid birra sámi oahpponeavvoguovddáža ja Sámedikki neahttasiidduid bakte ja ahte sáhttá ohcat dieđuid oahpponeavvuid birra oahpponeavvouskkádagas neahtas.
Gååvnesieh saemien learoevierhtieh jïh juekebe daajrojde daj bïjre saemien learoevierhtiejarngen jïh Saemiedigkien nehtebieliej baaktoe jïh ahte maahta daajrojde ohtsedh learoevierhtiej bïjre *oahpponeavvouskkádagas gaskeviermesne.
Sámedikki oahpponeavvobarggu vuođđun leat Sámedikki 2009-2012 oahpponeavvoovdánahttima strategalaš plána mearriduvvon strategiijat.
Saemiedigkien learoevierhtiebarkoen våaroeminie leah Saemiedigkien 2009-2012:n learoevierhtieevtiedimmien strategeles soejkesjen nænnoestovveme strategijh.
Plána mearkkaša earret eará ahte mii galgat:
Soejkesje gaskem jeatjah krööhkeste mijjieh edtjijibie:
Ovdánahttit ođđa oahpponeavvuid lulli-, julev- ja davvisámegielaide.
Evtiedidie orre learoevierhtide åarjel-, luvlie- jïh noerhtesaemiengïelide.
Jorgalit ja heivehit dálá oahpponeavvuid.
Jarkoestibie jïh sjïehtehtibie daaletje learoevierhtide.
Ovttasbargat guoskevaš fágabirrasiin fágagirjjálašvuođa ovdánahttima oktavuođas.
sjyöhtehke faagebyjresine Laavenjostebe faagelitteratuvren evtiedimmien tsiehkesne.
Ovdánahttit dábálaš ja/dahje digitála oahpponeavvuid.
Evtiedidie sïejhme jïh/jallh digitaale learoevierhtide.
Heivehit dálá lulli- ja davvisámegielat oahpponeavvuid nubbingiela oahpahussii.
Sjïehtehtieh daaletje åarjel- jïh noerhtesaemiengïelh learoevierhtide mubpiengïelen ööhpehtæmman.
Lohkat ja vuorkut teavsttaid jietnafiilan.
Jiehtebe jïh *vuorkut teekstide tjoejefïjline.
Nammadit bargojoavkku man bargun lea válljet matematihkkagirjjiid mat galget jorgaluvvot lulli-, julev- ja davvisámegielaide.
Nammoehtibie barkoedåehkiem man barkojne lea veeljedh matematihkevierhtide mah edtjieh jarkoestovvedh åarjel-, luvlie- jïh noerhtesaemiengïelide.
Dárbbu mielde jorgalit ja heivehit oahppogirjjiid/fáddágirjjiid lulli-, julev- ja davvisámegielaid gaskkas.
Daerpiesvoeten mietie jarkoestidh jïh sjïehtehtidh learoegærjaj/teemagærjaj åarjel-, luvlie- jïh noerhtesaemiengïeli gaskesne.
Ovttasbargat Sámi earenoamášpedagogalaš doarjalusain kártemis dárbbuid.
Laavenjostebe Saepmien sjïerepedagogeles *doarjalusain goerehtallemisnie daerpiesvoeti.
Ovttasbargat Stáhta earenoamášpedagogalaš doarjalusa fágabirrasiiguin ovdánahttimis oahpponeavvuid, kárten ja bagadallanávdnasiid.
Laavenjostebe Staaten sjïerepedagogeles *doarjalusa faagebyjresigujmie evtiedimmesne learoevierhtiej, goerehtallem jïh bihkedimmiematerijellide.
Ovttas.no - Sámi oahpponeavvut neahtas
Ektedh.#n<n><abbr><sg><gen>o. - Saepmien learoevierhtieh gaskeviermesne
Mii leat čohkken govaid, girjjiid, filmmaid, jienaid, oahpporeaidduid ja digitála resurssaid vai dutnje šaddá álkit leat oahpaheaddjin sámi skuvllas.
Mijjieh guvvide seeptjeme, gærjide, jielieguvvide, tjoejide, lohkehtimmiedeerpegidie jïh digitaale vierhtide vuj dutnjien aelhkieslaakan sjædta årrodh ööhpehtæjjine saemien skuvlesne.
Dasa lassin gávnnat artihkkaliid sámi áššiid birra ja pedagogalaš rávvagiid.
Dan lissine gaavnh artihkelidie saemien aamhtesi bïjre jïh pedagogeles bïhkedimmide.
tmx_data/samediggidiedadus_samegiela_birra_2012_sme2sma.tmx

File: tmx_data/samediggidiedadus_samegiela_birra_2012_sme2sma.tmx

Sámediggedieđáhus sámegiela birra
Saemiedigkiebïevnese saemiengïelen bïjre
Álggahus
Aalkoe
Dáinna dieđáhusain áigu Sámediggi ovddidit bajimus dási politihka sámegiela birra, mii galgá čujuhit ja čielggadit prinsihpalaš áššiid sámegiela geavaheami ja ovddideami olis.
Daejnie bïevnesinie sæjhta Saemiedigkie bijjemes daltesem evtiedidh politihken saemiengïelen bïjre, mij edtja tjaatsestidh jïh tjïelkedidh prinsihpeles aamhtesidie saemiengïelen pråvhkoen jïh evtiedimmien dïere.
Sámedikki váldomihttu sámegiela ovddideami oktavuođas lea lasihit giellageavaheddjiid logu ja loktet sámegiela geavaheami.
Saemiedigkien åejvieulmie saemiengïelen evtiedimmien tsiehkesne lea lissiehtidh gïeleutniji låhkoem jïh lutnjedh saemiengïelen pråvhkoem.
Jus dáid ulbmiliid galgá olahit, de lea dárbbašlaš čielggadit válddi ja ovddasvástádusjuogu Sámedikki ja ráđđehusa gaskka.
Jis daejtie ulmide edtja hïnnedh, dellie daerpies tjïelkedidh ååkten jïh dïedtejoekedimmiem Saemiedigkien jïh reerenassen gaskemsh.
Dákkár čielggadeapmi mielddisbuktá ahte lágat ja rámmaeavttut árvvoštallojuvvojit ja rievdaduvvojit.
Dagkeres salkehtimmie mealtan buakta ahte laakh jïh mieriekrïevemh #laejhtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> jïh jarkestuvvieh.
Dát lea dán dieđáhusa váldofokus.
Daate lea daan bïevnesen åejviefokuse.
Sámediggedieđáhus sámegiela birra sisttisdoallá hástalusaid, ulbmiliid ja strategiijaid 4 áŋgiruššansuorggis:
Saemiedigkiebïevnese saemiengïelen bïjre åtna haestiemidie, ulmide jïh strategijide #4<num><arab><sg><ine><attr> barkoesuerkesne:
- Ovddasvástádus sámegillii
- Dïedte saemiengïelese
- Sámegiela rámmaeavttut
- Saemiengïelen mieriekrïevemh
- Giellageavaheaddjit
- Gïeleutnijh
- Sámegiela geavaheapmi
- Saemiengïelen pråvhkoe
Sápmelaččaid iešmearridanvuoigatvuohta iežamet giela, kultuvrra ja eallinvuogi hárrái lea nannejuvvon našuvnnalaš ja riikkaidgaskasaš lágain.
Saemiej jïjtjereeremereakta jïjtjemh gïelen, kultuvren jïh jielemevuekien gaavhtan nænnoestovveme nasjonaale jïh gaskenasjonaale laakine.
Dát mielddisbuktá ahte sámi álbmogis lea vuoigatvuohta mearridit guđe guvlui boahttevaš giellapolitihkka galgá mannat.
Daate mealtan buakta ahte saemien aalmogen lea reakta nænnoestidh #guhte<prn><rel><sg><ill><attr> dajvese båetije gïelepolitihke edtja mïnnedh.
Mis lea maid vuoigatvuohta oahppat ja geavahit sámegiela.
Mijjesne lea maam reakta lïeredh jïh nuhtjedh saemiengïelem.
Vaikko gávdnojit našuvnnalaš ja riikkaidgaskasaš mearrádusat, de lea ain stuora lávki giellageavahanvuoigatvuođa ja dan duohta vejolašvuođa gaskka ahte geavahit ja ovddidit giela servodagas.
Jalhts gååvnesieh nasjonaale jïh gaskenasjonaale mieriedimmieh, dellie annje lea stoere sïlle gïeleåtnoereaktan jïh dan saetnies nuepien gaskemsh ahte nuhtjedh jïh evtiedidh gïelen siebriedahkesne.
Sámediggedieđáhus sámegiela birra čilge ja ságaškuššá makkár rolla ja politihkalaš váldi Sámedikkis galgá leat giellagažaldagain.
Saemiedigkiebïevnese saemiengïelem bïjre boejhkele jïh digkede magkeres råållan jïh politihkeles stillemem Saemiedigkien edtja gïelegyhtjelassine årrodh.
Lea dárbu čielgaset ovddasvástádusjuhkui, buoret oktiiheiveheapmái doaibmabijuid dáfus ja buriid reaidduide boahttevaš giellavuoruheami dáfus.
Lea daerpiesvoete tjïelkebe dïedtejoekedæmman, buerebe iktedæmman råajvarimmiej dïete jïh buerie dïrregidie båetije gïeleprijoriteradimmien dïete.
Go Sámelága giellanjuolggadusat bohte fápmui 1992:s, nannejuvvui maiddái lágas guđet suohkanat galge leat mielde sámegiela hálddašanguovllus.
Goh Saemienlaaken gïelenjoelkedassh fååmese böötin 1992:ste, aaj nænnoestovvi laakesne guhth tjïelth edtjin årrodh mietie saemiengïelen reeremedajvesne.
Ráddjejuvvon mearri suohkanat leat váldojuvvon mielde dán guvlui, ja dát suohkanat leat geatnegahtton bálvalit iežas álbmoga sámegillii.
Geehtestovveme mierie tjïelth ååktesovveme mietie daan dajvese, jïh daah tjïelth #vïedteldihkie<adj><sg><nom> hoksehtidh jïjtjse aalmogem saemiengïelese.
Dat ahte sámelága giellanjuolggadusat dušše gusket hálddašanguovllu suohkaniidda, lea iešalddis stuora hástalus danne go dát ii atte sámegielat álbmogii Norggas ovttalágan vuoigatvuođaid geavahit ja oahppat sámegiela.
Dah ahte saemienlaaken gïelenjoelkedassh ajve dijpieh reeremedajven tjïeltide, oktegh lea stoere haesteme dannasinie goh ij daate saemiengïeleh aalmogasse vedtieh Nöörjesne *ovttalágan reaktide nuhtjedh jïh lïeredh saemiengïelem.
Seammás čájehit iešguđetlágan evalueremat ja kártemat ahte suohkanat eai ollásit nagot doallat iežaset geatnegasvuođa fállat bálvalusaid guovtti gillii.
Seamma tïjjen vuesiehtieh ovmessie vuarjasjimmieh jïh goerehtallemh ahte eah tjïelth ellieslaakan gaegnedh #steeredh<vblex><iv><inf> jïjtjsh dïedtem faaledh dïenesjidie göökten gïelese.
Ássanminstara rievdan ja ođđa suohkaniid fátmmasteapmi sámegiela hálddašanguvlui maŋemus jagiid čájeha ahte lea dárbu ođasmahttit sámelága giellanjuolggadusaid.
Veasomegoeren jorkestovvemen jïh orre tjïelti faerhmiestimmie saemiengïelen reeremedajvese minngebe jaepiej vuesehte ahte lea daerpiesvoete orrestidh saemienlaaken gïelenjoelkedasside.
Dieđáhus gieđahallá dán čuolmma ja nanne ahte almmolaš hálddašeapmi lea stáhta ovddasvástádus ja ahte sámegielat álbmogis lea vuoigatvuohta oažžut bálvalusaid sámegillii beroškeahttá gos orrot.
Bïevnese gïetedalla daam tjoelmem jïh nænnoste ahte byjjes reereme lea staaten dïedte jïh ahte saemiengïeleh aalmogen lea reakta åadtjodh dïenesjidie saemiengïelese saaht sijjesne årroeh.
Dát mielddisbuktá ahte sámelága giellanjuolggadusat galget gustot miehtá riikka.
Daate mealtan buakta ahte saemienlaaken gïelenjoelkedassh edtjieh davvodh abpe rïjhken.
Sámediggedieđáhus luohpá dálá hálddašanmodeallas ja oaidná baicca daid suohkaniid mat leat mielde dálá hálddašanguovllus ovttasbargoguoibmin sámegiela nannen- ja ovddidanbarggus.
Saemiedigkiebïevnese *luohpá daaletje reerememaallesne jïh buerebh vuajna dejtie tjïeltide mah mietie daaletje reeremedajvesne leah laavenjostoeguejmine saemiengïelen nænnoestimmie- jïh evtiedimmiebarkosne.
Dát mearkkaša ahte leat guovttesuorat ovddasvástádusjuohku, gos Stáhtas lea ovddasvástádus almmolaš bálvalusaide ja nu maiddái ekonomalaš ja hálddahuslaš ovddasvástádus das ahte suohkanat, fylkkasuohkanat ja almmolaš ásahusat bálvalit sámegielat álbmoga sámegillii.
Daate krööhkeste ahte årrodh *guovttesuorat dïedtejoekedimmie, sijjesne Staaten lea dïedte byjjes dïenesjidie jïh nimhtie aaj ekonomeles jïh reerije dïedte dennie ahte tjïelth, fylhketjïelth jïh byjjes institusjovnh saemiengïeleh aalmogem hoksehtieh saemiengïelese.
Sámedikkis lea ovddasvástádus ovddidit sámegiela, ja oaidná dárbbu nannet ovttasbarggu ja resurssaid sámegiela ovddidanbarggus iešguđetge dásiin servodagas.
Saemiedigkien lea dïedte evtiedidh saemiengïelem, jïh vuajna daerpiesvoetem nænnoestidh ektiebarkoem jïh vierhtide saemiengïelen evtiedimmiebarkosne ovmessieh daltesinie siebriedahkesne.
Dát rievdadus mielddisbuktá dárbbu lávdegoddái mas lea mandáhtta čielggadit ja evttohit rievdadusaid lágain, válddiin ja ovddasvástádussurggiin mat gusket sámegillii.
Daate jorkestimmie daerpiesvoetem mealtan buakta moenehtsasse mesnie lea mandaate tjïelkedidh jïh uvtedidh jorkestimmide laakine, *válddiin jïh dïedtesuerkine mah saemiengïelese dijpieh.
Váilevaš ekonomalaš, olmmošlaš ja hálddahuslaš resurssat leat stuora hástalussan sámegiela nannema barggus.
Fååtesæjja ekonomeles, garkeles jïh reerije vierhtieh leah stoere haestieminie saemiengïelen nænnoestimmien barkosne.
Dát leat rámmaeavttut mat fertejit leat sajis vai sáhttit sihkkarastit sámegiela boahtteáiggi.
Daah mieriekrïevemh mah tjuerieh sijjesne vuj maehtedh gorredidh saemiengïelem båetijen aejkien.
Dieđáhus ságaškuššá dáid hástalusaid ja láhčá dili politihkkii mii galgá fuolahit ahte višuvnnat ja mihttomearit sámegiela nannema ja ovddideami dáfus álggahuvvojit.
Bïevnese digkede daejtie haestiemidie jïh laatja tsiehkiem politihkese mij edtja hoksedh ahte visjovnh jïh ulmieh saemiengïelen nænnoestimmien jïh evtiedimmien dïete aelkiehtovvieh.
Sámedikki ja Sámedikki giellapolitihka váldoulbmil sámegiela ovddideami olis lea lasihit sámegiel geavaheddjiid logu.
Saemiedigkien jïh Saemiedigkien gïelepolitihken åejvietsiehkiem saemiengïelen evtiedimmien dïere lea lissiehtidh #saemiengïeleh<adj> nuhtjiji låhkoem.
Lea áibbas dárbbašlaš sámegiela boahtteáigái ahte sámegielagiid lohku lassána.
Lea aejvie daerpies saemiengïelen båetijen aajkan ahte saamastalliji låhkoe læssene.
Dieđáhus váldá vuođu dain iešguđetge giellaguovlluin ja dain dárbbuin mat gielas leat vai dat seailu, nanosmuvvá ja ovddiduvvo dain guovlluin.
Bïevnese våaromem ååktoe dejnie ovmessieh gïeledajvine jïh dejnie daerpiesvoetine mah gïelesne leah vuj dïhte stååresje, *nanosmuvvá jïh #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> dejnie dajvine.
Dasto lea dehálaš ahte gávdnojit duohta vejolašvuođat geavahit giellamet máŋgga servodatsuorggis.
Dehtie minngede vihkele ahte gååvnesieh saetnies nuepieh gïelem nuhtjedh gelline siebriedahkesuerkesne.
Sámegiela geavaheapmi iešguđetge dásiin servodagas ferte lasihuvvot, ja lea mearrideaddji ahte eanet ásahusat váldet ovddasvástádusa lasihit sámegiela geavaheami.
Saemiengïelen pråvhkoe ovmessieh daltesinie siebriedahkesne tjuara lissiehtovvedh, jïh lea nænnoestæjja ahte jeenje institusjovnh dïedtem ååktoeh lissiehtidh saemiengïelen pråvhkoem.
Sámegiela dilli lea iešguđetlágan, ii dušše gielaid gaskkas, muhto maiddái siskkáldasat gielain.
Saemiengïelen tsiehkie ovmessie, ij ajve gïeli gaskesne, mohte aaj *siskkáldasat gïeline.
Dát dahká ahte fertejit leat iešguđetlágan strategiijaid sámegiela nannemii ja ovddideapmái.
Daate dorje ahte tjuerieh ovmessie strategijide årrodh saemiengïelen nænnoestæmman jïh evtiedæmman.
Jus galgá háhkat eambbo máhtu daid iešguđetge gielladiliid birra, ja nu maiddái deaivat buorebut strategiijaiguin, de lea dárbu jeavddalaččat kártet giela dili.
Jis edtja jeenje maahtoem skååffedh daj ovmessieh gïeletsiehkiej bïjre, jïh nimhtie aaj aaj aaj buerebelaakan dieviedibie strategijigujmie, dellie aaj lea daerpiesvoete jaabnan aaj goerehtalledh gïelen tsiehkiem.
Sámediggedieđáhus sámegiela birra lea boađus proseassas mii Sámedikkis lea.
Saemiedigkiebïevnese saemiengïelen bïjre lea illedahke prosessesne mij Saemiedigkien lea.
Bargu dáinna dieđáhusain álggii stuora giellakonferánssain maid Sámediggi lágidii Romssas miessemánus 2011.
Barkoe daejnie bïevnesinie stoere gïelekonferaansine eelki mejtie Saemiedigkie Romsesne öörnedehti suehpiedisnie 2011.
Konferánssas ledje logaldallit iešguđetge servodatsurggiin ja attii buori vuođu dieđáhusbargui.
Konferaansesne lin #lohkehtalledh<vblex><der_nomag><n><pl><nom> ovmessieh siebriedahkesuerkine jïh vedti buerie våaromem bïevneseborkese.
Miessemánu ja geassemánu 2012 mielde lea Sámediggeráđđi doallan máŋga rabas čoahkkima gos leat boahtán evttohusat dieđáhussii.
Suehpeden jïh ruffien 2012:n mietie saemiedigkieraerie #steeredh<vblex><iv><prfprc> gelliem gaahpode tjåanghkoem sijjesne båateme uvtelassh bïevnesasse.
Leat maiddái boahtán čálalaš evttohusat dieđáhussii ovttaskas olbmuin, ásahusain ja organisašuvnnain.
Aaj båateme tjaaleldh uvtelassh bïevnesasse oktegs almetjijstie, institusjovnijste jïh organisasjovnijste.
Sámediggeráđis ja Sámedikki dievasčoahkkimis lea leamaš viiddis politihkalaš digaštallan.
Saemiedigkieraeresne jïh Saemiedigkien dïevestjåanghkosne orreme vijries politihkeles digkiedimmie.
Sámediggeráđđi ovddidii čilgehusa sámegiela birra áššis 18/12 Sámedikki dievasčoahkkimii.
Saemiedigkieraerie tjïelkestimmiem evtiedi saemiengïelen bïjre aamhtesisnie 18/12:m Saemiedigkieh dïevestjåånghkese.
Dát lea vuođđun Sámediggedieđáhussii sámegiela birra.
Daate våaroeminie Saemiedigkiebïevnesasse saemiengïelen bïjre.
Jahkásaš vuoruheamit ja doaibmabijut galget boahtit ovdan Sámedikki bušeahtas ja jahkedieđáhusa boađusolaheamis.
Jaapetje prijoriteradimmieh jïh råajvarimmieh edtjieh fraamme båetedh Saemiedigkien budsjehteste jïh jaepiebïevnesen illedahkehïnnemistie.
Definišuvnnat
Tjïertestimmieh
Oktasaš ipmárdusa dihte lea dehálaš čielggadit muhtun doahpagiid mat leat guovddážis dán dieđáhusas.
Ektie goerkesen åvteste vihkele tjïelkedidh #muvhtie<prn><ind><pl><acc> lahtesidie mah #voernges<adj><sg><ine> daennie bïevnesisnie.
Danne háliidit čielggadit movt mii ipmirdit dáid doahpagiid.
Dannasinie sïjhtebe guktie tjïelkedidh mijjieh guarkebe daejtie lahtesidie.
Eatnigiella: Dán dieđáhusas geavahuvvo doaba dan vuosttaš giela birra maid lea oahppan ruovttus.
Ietniengïele: Daennie bïevnesisnie nuhtjesåvva lahtese dan voestes gïelen bïjre maam gåetesne lïereme.
Sáhttet maiddái leat máŋga eatnigiela jus lea oahppan máŋga giela oktanis.
Meehtih aaj leah gellie ietniengïelh jis lïereme gelliem gïelh seammasïenten.
Eará báikkiin máilmmis (ovdamearkka dihte nuorta-asiáhtalaš riikkain) geavahuvvo eatnigiella dan čearddalaš joavkku giela birra masa gullá, beroškeahttá giellamáhtus.
Jeatjah sijjine eatnamisnie (vuesiehtimmien åvteste *nuorta-asiáhtalaš rïjhkine) nuhtjesåvva ietniengïele dan etnihkeles dåehkien gïelen bïjre mïsse gåvla, saaht gïeledaajrosne.
Vuosttašgiella: Njálmmálaš, vejolaččat maiddái čálalaš, váldogiella.
Voestesgïele: #Njaalmeldh<adj><sg><nom>, *vejolaččat aaj tjaaleldh, åejvieulmie.
Oahpahusoktavuođas geavahuvvon dan giela birra maid vállje váldogiellan.
Ööhpehtimmietsiehkesne nuhtjesovveme dan gïelen bïjre aaj veeljie åejvieulmine.
Nubbegiella: Giella mii ii leat olbmo vuosttašgiella, muhto maid oahppá dahje lea oahppan dakkár birrasis gos dábálaččat geavahuvvo beaivválaš giellan.
Mubpiengïele: Gïele ij mij leah almetjen voestesgïele, mohte maam leara jallh lïereme dagkeres byjresisnie sijjesne sïejhmede nuhtjesåvva fïerhtenbeajjetje gïeline.
Nubbegiella sáhttá maid mearkkašit buot gielaid mat eai leat vuosttašgielat, dát mearkkaša sihke nubbegiella ja amasgiella.
Mubpiengïele maahta aaj gaajhkide gïelide krööhkestidh eah mah leah voestesgïelh, daate krööhkeste dovne mubpiengïele jïh ammesgïele.
Giellaguoddit: Čeahpes giellageavaheaddjit mat geavahuvvojit resursaolmmožin giellaoahppama oktavuođas.
Gïeleguedtijh: Væjkeles gïeleutnijh mah nuhtjesuvvieh vierhtiealmetjinie gïelelïeremen tsiehkesne.
Giellaarenat: Giellasosiologalaš doaba mii geavahuvvo báikkiid dahje ásahusaid birra gos giella lea anus.
Gïelesijjieh: Gïelesosiologeles lahtese mij nuhtjesåvva sijjiej jallh institusjovni bïjre sijjesne gïele åtnosne.
Giellaguovlu: Giellageográfalaš doaba mii čilge giela leavvama.
Gïeledajve: *Giellageográfalaš lahtese mij gïelem boejhkele *leavvama.
Eanetloguguovlu: Guovlu gos eanetlohku álbmogis geavaha sámegiela beaivválaš giellan.
Gellientaalendajve: #Goevledh<vblex><tv><imp><p1><du> sijjesne gellientaale aalmogisnie nuhtjie saemiengïelem fïerhtenbeajjetje gïeline.
Guovttegielat: Olmmoš gii lea šaddan bajás guvttiin vuosttašgielain ja gii hálddaša goappašat gielaid ovtta bures, dahje olmmoš gii iežas árgabeaivvis geavaha guokte giela ja identifisere iežas goappašat gielaiguin, vaikko giellamáhttu ii leat seamma buorre goappašat gielain.
Gööktengïeleh: Almetje gie bæjjese sjïdteme gööktine voestesgïeline jïh gie gåabpegh gïelide reerie akten hijvenlaakan, jallh almetje gie jïjtjse aarkebiejjesne nuhtjie gööktem gïelh jïh identifiseerie jïjtjemse gåabpegh gïeligujmie, jalhts ij gïeledaajroe leah seamma buerie gåabpegh gïeline.
Máŋggagielalaš: Olmmoš gii lea šaddan bajás guvttiin dahje máŋggain gielain ja gii identifisere iežas dáiguin gielaiguin ja/dahje olmmoš gii identifisere iežas máŋggain gielain ja geavaha máŋga giela iežas árgabeaivvis, vaikko giellamáhttu ii leat seamma buorre buot gielain.
Gelliengïeleh: Almetje gie bæjjese sjïdteme gööktine jallh gelline gïeline jïh gie identifiseerie jïjtjse daajgujmie gïeligujmie jïh/jallh almetje gie identifiseerie jïjtjse gelline gïeline jïh nuhtjie gelliem gïelh jïjtjse aarkebiejjesne, jalhts ij gïeledaajroe leah seamma buerie gaajhkine gïeline.
Sámegiela árvovuođđu
Saemiengïelen aarvoevåarome
Sámegiella lea vuođđoárvu sámi servodagas.
Saemiengïele lea våaromeaarvoe saemien siebriedahkesne.
Danne lea giela suddjen ja viidáset ovddideapmi dehálaš ii ge dárbbaš čilgejuvvot eará ládje.
Dannasinie gïelem vaarjelamme jïh vijrebe evtiedimmie vihkele ij aaj daarpesjh #boejhkelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jeatjahlaakan.
Čielga mearka giela stuora mearkkašumis lea ahte čanastat sámegillii lea mearrideaddji go galgá čálihit iežas Sámedikki jienastuslohkui.
Tjïelke væhta gïelen stoere mïerhkesjimmesne lea ahte baadtehtahke saemiengïelese lea nænnoestæjja goh edtja tjaeliehtidh jïjtjse Saemiedigkien veeljemelohkese.
Sámegiella lea okta min kultuvrra vuođđogeđggiin vaikko buohkat eai máhte giela.
Saemiengïele lea akte mijjen kultuvren våaromegierkine jalhts gaajhkesh eah gïelem maehtieh.
Dát lea giella maid mis lea riekti nannet ja ovddidit sihke bealisteamet indiviidan ja servodagas.
Daate gïele maam mijjen lea reaktoe nænnoestidh jïh evtiedidh dovne bielesne *indiviidan jïh siebriedahkesne.
Dát riekti guoská beroškeahttá man bures guhtege mis odne máhttá giela.
Daate reaktoe saaht dæjpa man hijvenlaakan fïereguhte mijjesne daenbiejjien aaj maahta gïelem.
Riekti min iežamet gillii lea árvu mii lea vuođđun olles gielladieđáhussii.
Reaktoe mijjen jïjtjemh gïelese lea aarvoe mij våaroeminie dïeve gïelebïevnesasse.
Buohkaide geat máhttet sámegiela, lea stuora árvu beassat sámástit nu olu oktavuođain go vejolaš maiddái bearraša ja lagasbirrasa olggobealde, nu go ovdamearkka dihte almmolaš kantuvrraiguin, dearvvašvuođabálvalusain, skuvllain, girkuin ja riektedoaimmahagain.
Gaajhkesidie gïeh maehtieh saemiengïelem, lea stoere aarvoe bïesedh saemiestidh nimhtie jïjnje tsiehkine goh gåarede aaj fuelhkien jïh voengen ålkolen, nimhtie goh vuesiehtimmien åvteste byjjes kontovrigujmie, healsoendïenesjinie, skuvline, gærhkojne jïh *riektedoaimmahagain.
Lea iešalddis árvu go min giella čalmmustahttojuvvo servodagas.
oktegh Lea aarvoe goh mijjen gïele siebriedahkesne #tjelmiestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Go giella geavahuvvo máŋgga iešguđetge oktavuođas, de dasa addo oinnolaš árvu seamma ládje go eará gielaide.
Goh gïele nuhtjesåvva gelline ovmessieh tsiehkesne, dellie aaj dan vodtoe våajnoes aarvoe seammalaakan aaj goh jeatjah gïelide.
Dákkár oinnolaš dásseárvu gielaid gaskkas lea seammás mearkan ahte álbmogiid gaskkas lea dásseárvu.
Dagkeres våajnoes seammavyörtegsvoete gïeli gaskesne seamma tïjjen lea væhtine ahte aalmogi gaskesne lea seammavyörtegsvoete.
Vaikko mii dávjá hupmat sámegiela birra dego oktan giellan, de leat Norgga beale sápmelaččain árbečanastagat viđa iešguđetge sámegillii.
Jalhts mijjieh daamhtah saemiengïelen bïjre håalebe dellie aktine gïeline, dellie libie Nöörjen bieliem saemine aerpiebaadtehtahkh vïjhten ovmessieh saemiengïelese.
Dát vihtta giela leat nuortalašgiella, davvisámegiella, julevsámegiella, bihtánsámegiella ja lullisámegiella.
Daate vïjhte gïelh leah skåaltesaemiengïele, noerhtesaemiengïele, julevsaemiengïele, pijtesaemiengïele jïh åarjelsaemiengïele.
Čanastat ovtta dán viđa gillii sámi girjáivuođas ovddasta árvvu sápmelaččaide, ja dát árvu lea ge maid vuođđun gielladieđáhussii.
akten #Gårredidh<vblex><tv><der_st><vblex><indic><pres><p1><pl> daan vïjhten gïelese saemien gellievoetesne *ovddasta aarvoem saemide, jïh daate aarvoe lea aaj aaj våaroeminie gïelebïevnesasse.
Rámmat Našuvnnalaš láhkamearrádusat
Mierieh Nasjonaale laakemieriedimmieh
Sámegiella lea sámi kultuvrra vuođđogeađgi.
Saemiengïele lea saemien kultuvren våaromegierkie.
Mii sápmelaččat leat eamiálbmot ja minoritehta Norggas, ja sámegiella ja sámi kultuvra dárbbašit ge erenoamáš suodjalusa vai ain sáhttá seailut ja ovdánit.
Mijjieh saemieh libie aalkoeåålmegen jïh *minoritehta Nöörjesne, jïh saemiengïele jïh saemien kultuvre daarpesjieh aaj sjïere vaarjelimmiem vuj annje maahta stååresjidh jïh åvtenidh.
Norgga stáhta leat geatnegahtton láhčit diliid nu ahte sápmelaččat sáhttet sihkkarastit ja ovddidit gielaset.
Nöörjen staaten #vïedteldihkie<adj><sg><nom> laetjedh tsiehkide nimhtie ahte saemieh maehtieh gorredidh jïh evtiedidh gïelem.
Dát geatnegasvuođat, mat leat čállojuvvon lágaide ja konvenšuvnnaide, leat reaiddut maid Sámediggi geavaha go deaivvada guovddáš eiseválddiiguin, suohkaniiguin, fylkkasuohkaniiguin ja eará beliiguin geaiguin mii ovttasbargat.
Daah dïedth, mah laakide tjaalasovveme jïh konvensjovnide, leah dïrregh mejtie Saemiedigkie nuhtjie goh voernges åejvieladtjigujmie gaavnesje, tjïeltigujmie, fylhketjïeltigujmie jïh jeatjah bieliejgujmie giejgujmie mijjieh laavenjostebe.
Vuođđolága § 110a geatnegahttá Norgga stáhta láhčit diliid nu ahte sámegiella sáhttá seailut ja ovdánit.
Maadthlaakem § 110:m *geatnegahttá Nöörjh staaten laetjebe tsiehkide nimhtie ahte saemiengïele maahta stååresjidh jïh åvtenidh.
Láhka Sámedikki ja eará sámi vuoigatvuođaid birra (sámeláhka) bođii fápmui 1989:s ja dan ulbmil lea láhčit diliid nu ahte sámi álbmot Norggas sáhttá sihkkarastit ja ovddidit iežas giela, iežas kultuvrra ja servodateallima.
Laake Saemiedigkien jïh jeatjah saemien reaktaj bïjre (saemienlaake) fååmese bööti 1989:ste jïh dan ulmie lea laetjedh tsiehkide nimhtie ahte saemien aalmoge Nöörjesne maahta gorredidh jïh evtiedidh jïjtjse gïelem, jïjtjse kultuvrem jïh siebriedahkejielemem.
Láhka konkretisere daid váldoprinsihpaid sisdoalu maid Vuođđolága § 110 nanne.
Laake tjïelkeste daj åejvieprinsïhpi sisvegem maam Maadthlaaken § 110 nænnoste.
Sámelága giellanjuolggadusat bohte fápmui 1992:s ja leat čilgejuvvon 3. kapihttalis, sámegiela birra.
Saemienlaaken gïelenjoelkedassh fååmese böötin 1992:ste jïh årrodh #boejhkelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> 3. kapihtelisnie, saemiengïelen bïjre.
Go sámelága giellanjuolggadusat mearriduvvojedje, nannejuvvui maiddái lágas ahte Kárášjohka, Guovdageaidnu, Unjárga, Porsáŋgu, Deatnu ja Gáivuotna galget sámegiela hálddašanguvlui mielde.
Goh saemienlaaken gïelenjoelkedassh nænnoestovvin, aaj nænnoestovvi laakesne ahte Karasjohke, Kautokeino, Nesseby, Porsanger, Deatnu jïh Kåfjord edtjieh saemiengïelen reeremedajvese mietie.
Go Divttasvuona suohkan váldojuvvui mielde 2006:s, rievdaduvvui láhka nu ahte hálddašanguovlu dál lea mearriduvvon láhkamearrádusa bokte.
Goh Divttasvuotnan tjïelte mietie ååktesovvi 2006:sne, jarkestovvi laake nimhtie ahte reeremedajve daelie nænnoestovveme laakemieriedimmien baaktoe.
Maŋŋel leat Snoasa ja Loabát suohkanat váldojuvvon mielde hálddašanguvlui, ja Røyrvik boahtá mielde 1.1.2013.
Mænngan leah Snåasen jïh Loabáten tjïelth ååktesovveme mietie reeremedajvese, jïh Raavrhvijhke mietie båata 1.1.2013.
Sámelága giellanjuolggadusat (1992) addet sámegiela hálddašanguovllu álbmogii vuoigatvuođa váldit oktavuođa almmolaš ásahusaiguin ja oažžut vástádusa sámegillii dahje dárogillii nu movt ieš háliida.
Saemienlaakem gïelenjoelkedassh (1992:n) vedtieh saemiengïelen reeremedajven aalmogasse reaktam ååktedh tsiehkiem byjjes institusjovnigujmie jïh åadtjodh vaestiedassem saemiengïelese jallh daaroengïelese nimhtie guktie jïjtje sæjhta.
Vuoigatvuohta guoská sihke njálmmálaš ja čálalaš gulahallamis.
Reakta dæjpa dovne njaalmeldh jïh tjaaleldh gaskesadtemisnie.
Vuoigatvuohta ii gusto dain oktavuođain go hálddašanorgána ieš váldá oktavuođa.
Ij reakta davvoeh dejnie tsiehkine goh reeremeorgaanem jïjtje ååktoe tsiehkiem.
Buot almmuheamit almmolaš orgánain hálddašanguovllus mat gusket olles álbmogii dahje oassái álbmogis, galget almmuhuvvot sihke dárogillii ja sámegillii.
Gaajhkh #bæjjoehtidh<n><pl><nom> byjjes orgaanine reeremedajvesne mah dïeve aalmogasse dijpieh jallh boelhkese aalmogisnie, edtjieh bæjjoehtovvedh dovne daaroengïelese jïh saemiengïelese.
Sámelága § 3-5 addá viiddiduvvon vuoigatvuođa geavahit sámegiela go gulahallá dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusain.
Saemienlaakem § 3-5 vadta #vijriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> reaktam nuhtjedh saemiengïelem goh gaskestalla @X> jïh sosialdïenesjinie.
Dát mielddisbuktá ahte visot dearvvašvuođa- ja sosiálaásahusat mat váldet vuostá pasieanttaid sámegiela hálddašanguovllu suohkaniin, leat geatnegahtton bálvalit pasieanttaid sámegillii.
Daate mealtan buakta ahte gåetien @X> jïh sosijaaleinstitusjovnh mah ååktoeh vuasta skïemtjijidie saemiengïelen reeremedajven tjïeltine, #vïedteldihkie<adj><sg><nom> hoksehtidh skïemtjijidie saemiengïelese.
Pasieantavuoigatvuođalága § 3-5 mii addá pasientii vuoigatvuođa oažžut dieđuid ovttaskas eavttuid vuođul, ja lága § 4-2 mieđihanhámi gáibádusa birra, leat maid áigeguovdilis mearrádusat.
Skïemtjijereaktanlaaken § 3-5 mij skïemtjijasse vadta reaktam åadtjodh daajrojde oktegs moenemetsiehkiej dïere, jïh laaken § 4-2 nårtomehaamoeh krïevenassen bïjre, aaj leah daaletje mieriedimmieh.
Sámi pasieanttaid vuoigatvuohta geavahit sámegiela hálddašanguovllus lea maid deattuhuvvon ođđa suohkanlaš dearvvašvuođa- ja fuolahuslágas: 3 – 10.4 lađas: “Suohkanat sámegiela hálddašanguovllus galget fuolahit ahte sámi pasieanttaid dahje geavaheddjiid dárbu heivehuvvon bálvalusaide galgá deattuhuvvot bálvalusa hábmedettiin”.
Saemien skïemtjiji reakta nuhtjedh saemiengïelen reeremedajvesne aaj #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> orre tjïelten @X> jïh hokselaakesne: 3 – 10.4:n lïhtse: “Tjïelth saemiengïelen reeremedajvesne edtjieh hoksedh ahte saemien skïemtjiji jallh nuhtjiji daerpiesvoete sjïehtelovveme dïenesjidie edtja #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> dïenesjem hammodeminie”.
Sámelága § 3-6 addá juohkehažžii vuoigatvuođa oažžut oktagaslaš girkolaš bálvalusaid sámegillii.
Saemienlaakem § 3-6 fïereguhtese reaktam vadta åadtjodh individuelle gyrhkeles dïenesjidie saemiengïelese.
Dát mearkkaša sielumorašteami, gástta, vihaheami ja rihpaid.
Daate sealoensårkomem krööhkeste, laavkomem, *vihaheami jïh *rihpaid.
Báhpat geat virgáduvvojit hálddašanguvlui, fertejit čađahit sámegiel giellaoahpahusa jus ovdalaččas eai máhte sámegiela.
Hearrah gïeh *virgáduvvojit reeremedajvese, tjuerieh #saemiengïeleh<adj> gïeleööhpehtimmiem tjïrrehtidh jis *ovdalaččas eah saemiengïelem maehtieh.
Girku galgá maiddái ovddidit sámegiela hálddašanguovllu olggobealde.
Gærhkoe edtja aaj evtiedidh saemiengïelen reeremedajven ålkolen.
Girkolága § 24 čuodjá ná: “Girkočoahkkin galgá suddjet ja ovddidit sámi girkoeallima [..]”.
Gærhkoelaaken § 24 naemhtie bååjhtoe: “Gærhkoetjåanghkoe edtja vaarjelidh jïh evtiedidh saemien gærhkoestujmiem [..]”.
Sámelága § 3-7 guoská báikkálaš dahje regionálalaš orgána bargiid vuoigatvuhtii oažžut oahppovirgelobi bálkkáin háhkat sámegiel máhtu, go orgánas lea dárbu dákkár máhttui.
Saemienlaaken § 3-7 dæjpa voenges jallh *regionálalaš orgaanen barkiji reaktese åadtjobe learoepermisjovnem baalhkijste skååffedh #saemiengïeleh<adj> maahtoem, goh orgaanen lea daerpiesvoete dagkeres mååhtese.
Oahpahusláhka (1998) nanne ovttaskas olbmo vuoigatvuođa oažžut oahpahusa sámegielas ja sámegillii.
Ööhpehtimmielaake (1998:n) nænnoste oktegs almetjen reaktam åadtjodh ööhpehtimmiem saemiengïelesne jïh saemiengïelese.
Sámegiela hálddašanguovllus (oahpahuslágas gohčoduvvo “sámi guovlun” ) lea buot ohppiin vuoigatvuohta oahpahussii Máhttolokten Sámi mielde, ja sis lea vejolašvuohta válljet sámegiela oahpahusgiellan.
Saemiengïelen reeremedajvesne (ööhpehtimmielaakesne gohtjesåvva “saemien dajvine” ) gaajhkine learoehkinie lea reakta ööhpehtæmman Maahtoelutnjemen Saepmien mietie, jïh daj lea nuepie veeljedh saemiengïelem ööhpehtimmiegïeline.
Oahppit sáhttet maid válljet dárogiela oahpahusgiellan, ja ovttastahttit dán oahpahusain sámegielas.
Learohkh maehtieh aaj daaroengïelem veeljedh ööhpehtimmiegïeline, jïh ektiedidh daennie ööhpehtimmine saemiengïelesne.
Suohkaniin mat leat olggobealde hálddašanguovllu, lea ohppiin dušše vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegielas oktagaslaš vuođuin.
Tjïeltine mah ålkolen reeremedajven leah, learoehkinie ajve reakta åadtjodh ööhpehtimmiem saemiengïelesne individuelle våaroeminie.
Jus galgá oažžut oahpahusa sámegillii, de fertejit unnimusat 10 oahppi suohkanis gáibidit dan, ja dát vuoigatvuohta bistá nu guhká go leat unnimusat guhtta oahppi vel joavkkus.
Jis edtja ööhpehtimmiem åadtjodh saemiengïelese, dellie tjuerieh unnemes 10:m learohkh tjïelteste krïevedh dam, jïh daate reakta ryöhkoe nimhtie guhkiem goh leah unniemassh govhte learohkh annje dåehkesne.
Oahppit leat dás, lága mielde, definerejuvvon sin mánnán geat sáhttet čálihit iežaset Sámedikki jienastuslohkui.
Learohkh daelie, laaken mietie, defineeresovveme daj maanine gïeh maehtieh tjaeliehtidh jïjtjsh Saemiedigkien veeljemelohkese.
Láhka mánáidgárddiid birra (2006) deattuha ahte suohkanis lea ovddasvástádus das ahte mánáidgárdefálaldat mánáide sámi guovllus (sámegiela hálddašanguovllus) lea huksejuvvon sámi giela ja kultuvrra vuođul.
Laake maanagïerti bïjre (2006:n) tjïelkestahta ahte tjïelten lea dïedte dennie ahte maanagïertefaalenasse maanide saemien dajvesne (saemiengïelen reeremedajvesne) bigkesovveme saemien gïelen jïh kultuvren dïere.
Sámi sisdoallu mánáidgárddiin olggobealde hálddašanguovllu lea mihá heajubut fuolahuvvon.
Saemien sisvege maanagïertine ålkolen reeremedajven sagki geervebelaakan hoksesovveme.
Dáppe galget suohkanat láhčit dili nu ahte sámi mánát sáhttet sihkkarastit ja ovddidit iežaset giela ja iežaset kultuvrra.
Daebpene edtjieh tjïelth tsiehkiem laetjedh nimhtie ahte saemien maanah maehtieh gorredidh jïh evtiedidh jïjtjsh gïelem jïh jïjtjsh kultuvrem.
Sámi mánát olggobealde hálddašanguovllu leat definišuvnna mielde sin mánát geain unnimusat nubbi váhnen sáhttá čálihit iežas Sámedikki jienastuslohkui.
Saemien maanah ålkolen reeremedajven tjïertestimmien mietie leah daj maanah giejnie unnemes mubpie eejtege maahta tjaeliehtidh jïjtjse Saemiedigkien veeljemelohkese.
Láhkaásahus bearráigeahččoláhkaásahusa ja biebmoruoktoláhkaásahusa rievdadeami birra mii bođii fápmui miessemánu 1. beaivvi 2012, deattuha dan vuoigatvuođa mii sámegielat mánáin geat orrot hálddašanguovllus lea doalahit iežaset giela fuolahussirdima oktavuođas.
Njoelkedasse vaaksjomenjoelkedassen jïh *biebmoruoktoláhkaásahusa jorkestimmien bïjre mij fååmese bööti suehpeden 1. biejjien 2012, tjïelkestahta dam reaktam mij saemiengïeleh maanaj gïeh reeremedajvesne årroeh lea utniehtidh jïjtjsh gïelen hoksejohtelohkem tsiehkesne.
Láhkaásahusa rievdadeapmi mielddisbuktá ahte dál ferte aktiivvalaččat jearrat fuolahuvvojit go máná kultuvrralaš ja gielalaš vuoigatvuođat go biddjojuvvo biebmoruktui dahje mánáidsuodjalusásahussii.
Njoelkedassen jorkestimmie mealtan buakta ahte daelie tjuara eadtjohkelaakan gihtjedh hoksesuvvieh goh maanan kulturelle jïh gïeleh reaktah goh beapmoegåatan jallh maanavaarjelimmieinstitusjovnese bïejesåvva.
Ferte láhčit dili nu ahte mánná sáhtát ovddidit sihke iežas giela ja iežas kultuvrra.
Tjuara tsiehkiem laetjedh nimhtie ahte maana maahtah evtiedidh dovne jïjtjse gïelem jïh jïjtjse kultuvrem.
Báikenammaláhka (1990) galgá sihkkarastit ahte sámi báikenamat vuhtii váldojuvvojit našuvnnalaš láhkamearrádusaid ja riikkaidgaskasaš šiehtadusaid ja konvenšuvnnaid mielde.
Sijjienommelaake (1990:n) edtja gorredidh ahte saemien sijjienommh vuehtieji ååktesuvvieh nasjonaale laakemieriedimmiej jïh gaskenasjonaale latjkoej jïh konvensjovni mietie.
Báikenammalága láhkaásahus § 7 nanne ahte jus báikenamas lea máŋggagielat namma, de galget buot gielat mat geavahuvvojit guovllus geavahuvvot luoddagalbbas.
Sijjienommelaakem njoelkedasse § 7 nænnoste ahte jis sijjienommesne lea gelliengïeleh nomme, dellie edtjieh gaajhkh gïelh mah dajvesne nuhtjesuvvieh nuhtjesovvedh gïejesjeltesne.
Báikenammalága ulbmil lea váldit vára báikenamain kulturmuitun, addit daidda praktihkalaččat heivvolaš čállinvuogi ja veahkkin oahpásnuhttit namaide ja aktiivvalaččat geavahit namaid.
Sijjienommelaaken ulmie lea ååktedh vaahram sijjienommine kultuvremojhtesinie, vedtedh dejtie åtnosne sjiehteles tjaelemevuekiem jïh viehkine nommide #åahpanadtedh<vblex><iv><der_ht><vblex><tv><inf> jïh eadtjohkelaakan nommide nuhtjebe.
Báikenammalága mielde sáhttet almmolaš orgánat, dálloeaiggádat, báikkálaš organisašuvnnat main lea čanastat guvlui ja nammakonsuleanttat álggahit nammaášši.
Sijjienommelaaken mietie maehtieh byjjes orgaanh, gåetieaajhterh, voenges organisasjovnh mejnie lea baadtehtahke dajvese jïh nommekonsuleenth nommeaamhtesem aelkiehtieh.
Suohkaniin lea mearridanváldi earret eará almmolaš čujuhusaid, čoahkkebáikkiid, gáhtaid ja almmolaš visttiid namaid dáfus.
Tjïelti leah nænnoestimmiereaktah gaskem jeatjah byjjes årromesijjiej, tjåahkesijjiej, gaateni jïh byjjes gåetiej nommi dïete.
Stáhta kártadoaimmahat mearrida luonddunamaid ja eará namaid mat eai boađe ovdan báikenammalágas dahje láhkaásahusain.
Staaten Kaarhtevierhkie eatnemennommide jïh jeatjah nommide nænnoste eah mah fraamme båetieh sijjienommelaakeste jallh njoelkedassijste.
Departemeanttas lea mearridanváldi suohkannamaid dáfus.
Departemeenten leah nænnoestimmiereaktah tjïeltenommi dïete.
Lágas čuožžu čielgasit ahte sámi namat maid olbmot geavahit geat orrot fásta dahje geain leat ealáhusčanastagat báikái, daid galget almmolaš eiseválddit dábálaččat geavahit kárttain, galbbain, registariin oktan vejolaš dárogiel namain.
Laakesne tjïelkelaakan tjåådtje ahte saemien nommh mejtie almetjh nuhtjieh gïeh #vihties<adj> årroeh jallh giej leah jielemebaadtehtahkh sæjjan, dejtie edtjieh byjjes åejvieladtjh sïejhmede kaarhtine nuhtjedh, sjeltine, *registariin oktegh kaanne #daaroengïeleh<adj> nommine.
Galbbain dahje kárttain ja sullasaččain gos geavahuvvo eambbo go okta namma, mearrida mearridanorgána movt namat galget leat maŋŋálaga.
Sjeltine jallh kaarhtine jïh #plearoeh<adj><pl><ine> sijjesne nuhtjesåvva jeenje goh akte nomme, nænnoste nænnoestimmieorgaanem guktie nommh edtjieh årrodh *maŋŋálaga.
Go mearrida movt namat galget leat maŋŋálaga, de galgá váldit vuhtii giellageavaheami báikkis.
Goh nænnoste guktie nommh edtjieh årrodh *maŋŋálaga, dellie edtja ååktedh vuehtieji gïeleåtnoem sijjesne.
Sámegiela hálddašanguovllus galget namat leat maŋŋálaga nu ahte sámegiella lea álggos, ja de dárogiella ja kvenagiella.
Saemiengïelen reeremedajvesne edtjieh nommh årrodh *maŋŋálaga nimhtie ahte saemiengïele aalkoelisnie lea, jïh dellie daaroengïele jïh kveenegïele.
Sámediggi nammada sámi báikenamaid báikenammakonsuleanttaid.
Saemiedigkie nammohte saemien sijjienommi sijjienommekonsuleentide.
Riikkaidgaskasaš konvenšuvnnat ja julggaštusat
Gaskenasjonaale konvensjovnh jïh deklarasjovnh
Vuoigatvuohta eatnigillii lea vuođđo olmmošvuoigatvuohta.
Reakta ietniengïelese lea våarome åålmehreakta.
Juohke sápmelaččas lea vuoigatvuohta oahppat ja geavahit sámegiela.
#Fïerhte<prn><ind><attr> saemien lea reakta lïeredh jïh nuhtjedh saemiengïelem.
Našunálastáhta Norga lea geatnegahttán iežas sihke rievttalaččat ja politihkalaččat suddjet ja ovddidit min giela danin go mii leat eamiálbmot.
Nasjonaalestaaten Nöörje lea *geatnegahttán jïjtjse dovne *rievttalaččat jïh politihkeleslaakan vaarjelidh jïh evtiedidh mijjen gïelem dannasinie goh mijjieh aalkoeåålmege/aalkoeåålmeh.
Mánáidkonvenšuvdna lea inkorporerejuvvon Norgga lágaide ja manná ovdalii go Norgga lágat.
Maanajkonvensjovne lea *inkorporerejuvvon Nöörjen laakide jïh mænna *ovdalii goh Nöörjen laakh.
Mánáidkonvenšuvnnas lea sierra artihkal eamiálbmotmánáid birra, artihkal 30, “Mánáin, geat gullet minoritehtii dahje eamiálbmogii, lea vuoigatvuohta ovttas earáiguin iežas joavkkus atnit ávkki iežas kultuvrras, oskkus ja iežas gielas”.
Maanajkonvensjovnesne lea sjïere artihkele aalkoeåålmegemaanaj/aalkoeåålmehmaanaj/aalkoeåålmhmaanaj bïjre, artihkele 30, “Maanine, gïeh guvlieh *minoritehtii jallh aalkoeåålmegasse, lea reakta ektesne jeatjebigujmie jïjtjse dåehkesne utnedh nåhtoem jïjtjse kultuvresne, jaahkosne jïh jïjtjse gïelesne”.
ON konvenšuvdna siviila ja politihkalaš vuoigatvuođaid birra lea váldon mielde Norgga láhkii olmmošvuoigatvuođalága bokte.
ONEN konvensjovne sivijle jïh politihkeles reaktaj bïjre åokteme mietie Nöörjen laakese åålmehreaktanlaaken baaktoe.
Artihkal 27 cealká ahte: “dain stáhtain gos gávdnojit čearddalaš, oskkolaš dahje gielalaš minoritehtat, eai galgga sii geat gullet daidda, manahit vuoigatvuođa ovttas earáiguin joavkkus gudnejahttit iežaset kultuvrra, dovddastit ja doaimmahit iežaset oskku, dahje geavahit iežas giela”.
Artihkele 27 jeahta ahte: “dejnie staatine sijjesne gååvnesieh etnihkeles, religijööses jallh gïeleh *minoritehtat, eah edtjh dah gïeh dejtie guvlieh, mïnnehtidh reaktam ektesne jeatjebigujmie dåehkesne heevehtidh jïjtjsh kultuvrem, boejhkesjidh jïh dijpedh jïjtjsh jaahkoem, jallh nuhtjedh jïjtjse gïelem”.
Dát konvenšuvdna manná ovdalii jus šaddet vuostálasvuođat Norgga eará lágaid mearrádusaid hárrái.
Daate konvensjovne mænna *ovdalii jis sjidtieh *vuostálasvuođat Nöörjen jeatjah laaki mieriedimmiej gaavhtan.
ILO-konvenšuvnnas nr. 169 eamiálbmogiid ja čearddalaš álbmogiid hárrái iešbirgejeaddji stáhtain leat artihkkalat mat sihke nannejit eamiálbmogiid vuoigatvuođa suddjet ja ovddidit iežaset giela ja ovttaskas olbmuid vuoigatvuođa oahppat ja geavahit iežaset giela.
#ILO-konvenšuvdna<np><sg><ine> nr. 169 aalkoeåålmegi jïh etnihkeles aalmogi gaavhtan *iešbirgejeaddji staati leah artihkelh mah dovne nænnoestieh aalkoeåålmegi reaktam vaarjelidh jïh evtiedidh jïjtjsh gïelem jïh oktegs almetji reaktam lïeredh jïh nuhtjedh jïjtjsh gïelem.
Artihkal 28 čuodjá: “Galget ovddiduvvot doaibmabijut mat suddjejit ja ovddidit guoskevaš olbmuid álgovuolggalaš giela ovdáneami ja geavaheami”.
Artihkele 28 bååjhtoe: “Edtjieh #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> råajvarimmieh mah vaarjelieh jïh evtiedieh sjyöhtehke almetji staeries gïelen evtiedimmiem jïh pråvhkoem”.
Eurohpálaš šiehtadus regiovdna- dahje minoritehtagielaid birra galgá suddjet minoritehtagielaid nu ahte Eurohpá kultuvrra girjáivuohta ceavzá.
*Eurohpálaš latjkoe regijovne- jallh unnebelåhkoengïeli bïjre edtja unnebelåhkoengïelide vaarjelidh nimhtie ahte Europan kultuvren gellievoete bearkede.
Artihkal 7 geatnegahttá našunálastáhtaid čađahit konkrehta doaibmabijuid suddjen dihte minoritehtagielaid nu ahte dat bohtet oidnosii sihke politihkas, lágain ja geavatlaččat.
Artihkele 7 *geatnegahttá nasjonaalestaatide tjïrrehtieh konkreete råajvarimmiej vaarjeleminie åvteste unnebelåhkoengïeli nimhtie dah vååjnesasse båetieh dovne politihkeste, laakijste jïh åtnosne.
ON Eamiálbmotjulggaštus artihkal 13 nanne dan vuoigatvuođa mii mis sápmelaččain lea eamiálbmogin ealáskahttit, geavahit, ovddidit ja sirdit iežamet giela boahtte bulvii.
ONEN Aalkoeåålmegedeklarasjovne/Aalkoeåålmehdeklarasjovne/Aalkoeåålmhdeklarasjovne artihkele 13 nænnoste dam reaktam mij mijjen saemine lea aalkoeåålmeginie jealajehtijh, nuhtjieh, evtiedieh jïh juhtedh jïjtjemh gïelem #båetije<adj><sg><ill> boelvese.
Dát artihkal nanne maiddái sápmelaččaid vuoigatvuođa eamiálbmogin geavahit dulkka go deaivvada almmolaš bálvalusaiguin.
Daate artihkele aaj nænnoste saemiej reaktam aalkoeåålmeginie nuhtjedh toelhkem goh byjjes dïenesjigujmie gaavnesje.
Norga lea vuolláičállán julggaštusa, ja Sámediggi oaidná dán julggaštusa rievttalaččat geatnegahttin Norgii.
Nöörje lea *vuolláičállán deklarasjovnen, jïh Saemiedigkie vuajna daam deklarasjovnem *rievttalaččat *geatnegahttin Nöörjese.
Davviriikkalaš sámekonvenšuvnna evttohus lea ráhkaduvvon álbmotrievttalaš geatnegasvuođaid vuođul mat Norgga, Ruoŧa ja Suoma stáhtain leat sápmelaččaid ektui eamiálbmogin.
Noerhtelaanti saemienkonvensjovnen uvtelasse dorjesovveme *álbmotrievttalaš dïedti dïere mah Nöörjen, Sveerjem jïh Soemen staatine årrodh saemiej muhteste aalkoeåålmeginie.
Konvenšuvdnaevttohus dohkkeha min iešmearridanvuoigatvuođa ja ulbmil lea ahte ovttasbargu min gaskka oktan álbmogin galgá álkidahttojuvvot riikkarájiid rastá.
Konvensjovneuvtelasse dåhkasjahta mijjen jïjtjereeremereaktam jïh ulmie lea ahte ektiebarkoe mijjen gaskemsh aktine aalmoginie edtja #aelhkiedehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> rïjhkenraasti rastah.
Davviriikkalaš ekspeartajoavku maid Norgga, Ruoŧa ja Suoma stáhtat ja sámedikkit leat nammadan buvttii 2005:s ovttajienalaš evttohusa Davviriikkalaš sámekonvenšuvdnii.
Noerhtelaanti ekspertedåehkie aaj Nöörjen, Sveerjen jïh Soemen staath jïh saemiedigkieh nammoehtamme böökti 2005:sne *ovttajienalaš uvtelassen Noerhtelaanti saemienkonvensjovnese.
Kapihtal III lea sámi giela ja kultuvrra birra. Dás lea min vuoigatvuođa birra suddjet, ovddidit ja geavahit sámegiela.
Kapihtele I-II/II-I/III lea saemien gïelen jïh kultuvren bïjre. Daelie lea mijjen reaktan bïjre vaarjelidh, evtiedidh jïh nuhtjedh saemiengïelem.
Dás lea maiddái dat vuoigatvuohta mii mis lea váldit vára iežamet árbevirolaš máhtus dutkamii ja ohppui.
Daelie aaj lea dïhte reakta mij mijjen lea ååktedh vaahram jïjtjemh aerpiesïejhme maahtosne dotkemasse jïh lyöri.
Konvenšuvdnašiehtadallamat leat dál álgán ja galget leat čađahuvvon viđa jagi sisa.
Konvensjovneraarahtallemh daelie aalkeme jïh edtjieh tjïrrehtovveme vïjhten jaepien sïjse.
Sámedikki stivrendokumeanta giela dáfus
Saemiedigkien stuvremetjaatsege gïelen dïete
Sámediggeráđi politihkalaš vuođđu lea Sámediggeráđi doaimma duogážin válgaáigodagas.
Saemiedigkieraerien politihkeles våarome lea Saemiedigkieraerien darjomen duekine veeljemeboelhkesne.
Sámediggeráđđi heiveha dán vuođu bušeahttaevttohussii.
Saemiedigkieraerie sjïehtehte daam våaromem budsjehteuvtelassese/budsjettuvtelassese.
Sámedikki bušeahtta mearrida gaskaoapmegeavaheami giellaovddideami dáfus.
Saemiedigkien budsjehte nænnoste tsavtshvierhtiepråvhkoen gïeleevtiedimmien dïete.
Ekonomalaš váikkuhangaskaoamit gielas leat guovttegielatvuođadoarjagat suohkaniidda ja fylkkasuohkaniidda, njuolggo doarjagat sámi giellaguovddážiidda ja ohcanvuđot giellaprošeaktaruđat.
Ekonomeles dïedtetsavtshvierhtieh gïelesne leah guektiengïeledåarjoeh tjïeltide jïh fylhketjïeltide, ryöktesth dåarjoeh saemien gïelejarngide jïh ohtsemevåaromen gïeleprosjeektebeetnegh.
Sámediggi várre maid ruđaid oanehit prošeavttaide maid Sámediggi ieš álggaha.
Saemiedigkie aaj beadta beetnegidie åeniehkåbpoe prosjeektide mejtie Saemiedigkie jïjtje aelkehte.
Sámediggi hálddaša dasa lassin eará gaskaomiid mat maid ovddidit giela, nu go doarjaga oahpponeavvuide, sámi girjjálašvuhtii, oahppostipeanddaid jna.
Saemiedigkie dan reerie lissine jeatjah tsavtshvierhtide mah aaj gïelem evtiedieh, nimhtie goh dåarjoen learoevierhtide, saemien litteratuvrese, learoestipeendi jnv.
Ovttasbargošiehtadusat guovttegielatvuođadoarjagiid geavaheami birra
Ektiebarkoelatjkoeh guektiengïeledåarjoej pråvhkoen bïjre
Guovttegielatvuođadoarjagat leat stuorámus doarjjapoasta maid Sámediggi hálddaša, ja lea ge dat deháleamos gaskaoapmi mii Sámedikkis lea sámegiela ovddideapmái.
Guektiengïeledåarjoeh leah stoeremes dåarjoepåaste maam Saemiedigkie reerie, jïh lea aaj dïhte vihkielommes tsavtshvierhtie mij Saemiedigkien lea saemiengïelen evtiedæmman.
2008:s čađahuvvui Sámedikki gohččuma mielde evalueren guovttegielatvuođadoarjagiid hárrái.
2008:sne tjïrrehtovvi Saemiedigkien gåhtjomen mietie evalueereme guektiengïeledåarjoej gaavhtan.
Evaluerema duogážin lei ahte Sámediggi háliida oažžut gova das movt suohkanat ja fylkkasuohkanat geavahit guovttegielatvuođadoarjaga.
Vuarjasjimmien duekine lij ahte Saemiedigkie sæjhta guvviem åadtjodh dehtie guktie tjïelth jïh fylhketjïelth guektiengïeledåarjoem nuhtjieh.
Evalueren galggai maiddái sáhttit geavahuvvot vuođđun guovttegielatvuođadoarjaga juolluduseavttuid rievdadanbarggus.
Vuarjasjimmie edtji aaj maehtedh nuhtjesovvedh våaroeminie guektiengïeledåarjoen *juolluduseavttuid jorkestimmiebarkosne.
Evalueren čájehii ahte olu suohkanat maiddái geavahedje ruđaid giellaovddideapmái, vaikko guovttegielatvuođadoarjja lea gaskaoapmi mii galgá suohkaniidda addit návccaid ollašuhttit sámelága giellanjuolggadusaid.
Vuarjasjimmie vuesiehti ahte jïjnje tjïelth aaj beetnegidie nuhtjin gïeleevtiedæmman, jalhts guektiengïeledåarjoe lea tsavtshvierhtie mij edtja tjïeltide vedtedh faamojde tjïrrehtidh saemienlaaken gïelenjoelkedasside.
Giellaovddidanbargu lea dattetge sihke dohkkehuvvon ja sávvojuvvon Sámedikki bealis.
Gïeleevtiedimmiebarkoe darhkan dovne #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> jïh #vaajtelidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> Saemiedigkien bielesne.
Evalueren čájehii maid ahte suohkanat háliidit lagat ovttasbarggu Sámedikkiin doarjjageavaheami olis.
Vuarjasjimmie aaj vuesiehti ahte tjïelth sijhtieh *lagat ektiebarkoem Saemiedigkine dåarjoepråvhkoen dïere.
Evalueren buvttii evttohusaid das movt sáhttá meroštallat guovttegielatvuođadoarjaga, muhto deattuhii seammás ahte Sámediggi dán barggus ferte doalahit lagas ovttasbarggu suohkaniiguin.
Vuarjasjimmie uvtelasside böökti dennie guktie maahta guektiengïeledåarjoem aerviedidh, mohte seamma tïjjen tjïelkestehti ahte Saemiedigkie daennie barkosne tjuara gietskies ektiebarkoem utniehtidh tjïeltigujmie.
Maŋŋel evaluerema álggahii Sámediggi barggu rievdadit juolluduseavttuid ja meroštallat guovttegielatvuođadoarjaga, ja ođđa njuolggadusat guovttegielatvuođadoarjagii mearriduvvojedje 2011:s.
Mænngan vuarjasjimmien aelkiehti Saemiedigkie barkoem jarkestidh *juolluduseavttuid jïh aerviedidh guektiengïeledåarjoem, jïh orre njoelkedassh guektiengïeledåårjese 2011:sne nænnoestovvin.
Dan oktavuođas ráhkaduvvui ovttasbargošiehtadus Sámedikki ja ovttaskas suohkana/fylkkasuohkana gaskka doarjjageavaheami birra.
Dennie tsiehkesne dorjesovvi ektiebarkoelatjkoe Saemiedigkien jïh oktegs tjïelten/fylhketjïelten gaskemsh dåarjoepråvhkoen bïjre.
Ovttasbargošiehtadusat vuolláičállojuvvojedje guovvamánus 2012.
Ektiebarkoelatjkoeh *vuolláičállojuvvojedje goevtesne 2012.
Šiehtadus váldá vuođu dain geatnegasvuođain mat suohkaniin/fylkkasuohkaniid leat sámelága giellanjuolggadusaid mielde.
Latjkoe våaromem ååktoe dejnie dïedtine mah tjïeltine/fylhketjïelti leah saemienlaaken gïelenjoelkedassi mietie.
Dasa lassin lea dat bargu maid suohkanat/fylkkasuohkanat dahket nannet ja ovddidit sámegiela, formaliserejuvvon dan bokte ahte šiehtadusas maid lea ovddidanoassi.
Dan lissine lea dïhte barkoe maam tjïelth/fylhketjïelth darjoeh nænnoestidh jïh evtiedidh saemiengïelem, vihtiestovveme dan baaktoe ahte latjkosne aaj lea evtiedimmieboelhke.
Šiehtadus čuovvoluvvo jahkásaš čoahkkimiiguin sihke hálddahuslaččat ja politihkalaš dásis.
Latjkoe jaapetje tjåanghkoejgujmie #dåeriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> dovne *hálddahuslaččat jïh politihkeles daltesisnie.
Ovttasbargošiehtadusat fylkkasuohkaniiguin
Ektiebarkoelatjkoeh fylhketjïeltigujmie
Sámediggi lea ráhkadan ovttasbargošiehtadusa fylkkasuohkaniiguin sámi guovllus.
Saemiedigkie ektiebarkoelatjkoem dorjeme fylhketjïeltigujmie saemien dajvesne.
Šiehtadusaid bajimus ulbmil lea nannet ja čalmmustahttit sámi kultuvrra, giela ja servodateallima.
Latjkoej bijjemes ulmie lea nænnoestidh jïh tjelmiestehtedh saemien kultuvrem, gïelem jïh siebriedahkejielemem.
Ovttasbargošiehtadus sisttisdoallá giellagažaldagaid ja geatnegahttá lotnolasvuhtii ja ovttasbargui ja konkrehta doaibmabijuide suddjen ja nannen dihte sámegiela fylkkain.
Ektiebarkoelatjkoe gïelegyhtjelasside åtna jïh *geatnegahttá *lotnolasvuhtii jïh #laavenjostedh<vblex><iv><der_passs><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> jïh konkreete råajvarimmide vaarjeleminie jïh nænnosteminie åvteste saemiengïelem fylhkine.
Ovttasbargošiehtadusa čuovvuleapmi ii leat doaibman nu bures go sáhttá.
Ektiebarkoelatjkoen ij dåeriedimmie jåhteme nimhtie hijvenlaakan goh maahta.
Danne lea Sámediggi álggahan barggu ođasmahttit ja álkidahttit ovttasbargošiehtadusaid.
Dannasinie lea Saemiedigkie barkoem aelkiehtamme orrestidh jïh aelhkiedehtedh ektiebarkoelatjkojde.
Vuosttažin lea ovttasbargošiehtadus Finnmárkku fylkkasuohkaniin mii vurdojuvvo gárvvistuvvot guovvamánu álggus 2013.
#Voestes<adj><ord><ess> lea ektiebarkoelatjkoe Finnmaarhken fylhketjïeltine mij vuartasåvva illesovvedh goevten aalkoevisnie 2013.
Jus dát bargu lihkostuvvá, de háliida Sámediggi jođihit barggu viidáseappot eará fylkkasuohkaniidda.
Jis daate barkoe lahkeske, dellie sæjhta Saemiedigkie barkoem öörnedh vijriehkåbpoe jeatjah fylhketjïeltide.
Davviriikkalaš ovttasbargu – Sámi parlamentáralaš ráđđi
Noerhtelaanti ektiebarkoe – Saepmien parlamentarihkeles raerie
Sámi parlamentáralaš ráđđi (SPR) gieđahallá áššiid mat gusket sápmelaččaide riikkarájiid rastá.
Saemien parlamentarihkeles raerie (SPR) gïetedalla aamhtesidie mah saemide dijpieh rïjhkenraasti rastah.
Davviriikkalaš ovttasbargu sámegiela hárrái lea 2012 rádjái čuovvoluvvon Sámi giellalávdegotti (SGL) bealis, mii lea SPR vuollásaš orgána.
Noerhtelaanti ektiebarkoe saemiengïelen gaavhtan lea 2012:n raajan #dåeriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> Saepmien gïelemoenehtsen (*SGL) bielesne, mij lea SPR *vuollásaš orgaanen.
Sámi giellalávdegotti mandáhtta nogai 31.12.2011.
Saemien gïelemoenehtsen mandaate *nogai 31.12.2011.
Das lea leamaš mearridanváldi sámi normerengažaldagain ja lea bargan tearbmaovdánahttimiin.
Dennie orreme nænnoestimmiereaktah saemien normeeradimmiegyhtjelassine jïh teermeevtiedimmine barkeme.
Lea dárbu nanu Davviriikkalaš ovttasbargui gos sáhttá ságaškuššat ja ovddidit giellapolitihkalaš ja giellafágalaš áššiid.
Lea daerpiesvoete nænnoes Noerhtelaanti ektieborkese sijjesne maahta digkiedidh jïh evtiedidh gïelepolitihkeles jïh gïelefaageles aamhtesidie.
Lea maid dehálaš sámi čállingiela normeremii ahte mis lea doaibmi Davviriikkalaš giellaorgána.
aaj Lea vihkeles saemien tjaaleldhgïelen normeeradæmman ahte mijjen lea funksjovnelle Noerhtelaanti gïeleorgaane.
Sámi parlamentáralaš ráđđi (SPR) lea guhká oaidnán dárbbu nannet giellaovttasbarggu vai tearbma- ja normerenbargu šattašii beaktileabbo.
Saemien parlamentarihkeles raerie (SPR) guhkiem vuajneme daerpiesvoetem nænnoestidh gïeleektiebarkoem vuj teerme- jïh normeeradimmiebarkoe sjædta *beaktileabbo.
Geassemánus 2012 mearridii SPR nannet giellafágalaš ovttasbarggu dan bokte ahte bidjat johtui Interreg-ruhtaduvvon álggahanprošeavtta Sámi giellagáldu – Davviriikkalaš sámegiela resursaguovddáš.
Ruffesne 2012:n nænnoesti SPR nænnoestidh gïelefaageles ektiebarkoen dan baaktoe ahte bïejebe *johtui #Interreg<np><cmp_sgnom><cmp><guio> laeviehtovveme aelkiehtimmieprosjeektem Saepmien gïelegaaltije – Noerhtelaanti saemiengïelen vierhtiejarngen.
Sámi giellagáldu álggahanprošeavttas lea 1 1/2 jagi prošeaktaáigodat mii álgá 01.01.2013 ja loahpahuvvo 30.06.2014.
Saemien gïelegaaltije aelkiehtimmieprosjeektesne lea 1 1:n/2:n jaepien prosjeekteboelhke mij 01.01.2013:m aalka jïh illesåvva 30.06.2014.
Dán áigodagas galgá huksejuvvot buorre ovttasbargoforum iešguđetge sámegielaid dáfus, ja galgá bargojuvvot dan ala ahte guovddáš šaddá bistevaš ortnegin 01.07.2014 rájes.
Daennie boelhkesne edtja bigkesovvedh buerie *ovttasbargoforum ovmessieh saemiengïeli dïete, jïh edtja barkesovvedh dan nelnie ahte jarnge sjædta vihties öörneginie 01.07.2014:n raejeste.
Sámi giellagáldu galgá vuosttažettiin bargat ovddidit sámegiela, tearpmaid, gielladikšuma ja diehtojuohkima álbmogii giellafágalaš áššiid birra.
Saemien gïelegaaltije edtja voestegh barkedh evtiedidh saemiengïelem, teermide, gïelegïetedallemem jïh bïevnesem aalmogasse gïelefaageles aamhtesi bïjre.
Ovddasvástádusjuohku sámegiela dáfus
Dïedtejoekedimmie saemiengïelen dïete
Olu almmolaš ásahusat leat mielde mearrideamen sámegiel áššiid.
Jïjnje byjjes institusjovnh leah mietie nænnosteminie #saemiengïeleh<adj> aamhtesidie.
Suohkaniin, fylkkasuohkaniin, fylkkamánniin, direktoráhtain, departemeanttain, Sámedikkis, Ráđđehusas ja Stuoradikkis lea buohkain ovddasvástádus sámegillii guoski barggus.
Tjïeltine, fylhketjïeltine, fylhkemaennine, direktoraatine/direktovraatine, departemeentine, Saemiedigkesne, Reerenassen jïh stoerredigkien lea gaajhkesi dïedte saemiengïelese dïjpije barkosne.
Sámediggi
Saemiedigkie
Sámelága § 3-12 mielde galgá Sámediggi bargat suddjet ja viidáset ovddidit sámegiela Norggas.
Saemienlaaken § 3-12:n mietie edtja Saemiedigkie barkedh vaarjelidh jïh vijrebe evtiedidh saemiengïelem Nöörjesne.
Sámediggi lea sápmelaččaid álbmotválljen orgána ja lea njunušáššedovdi sámegiela ovddideamis ja nannemis Norggas.
Saemiedigkie lea saemiej åålmehveeljesovveme orgaane jïh lea *njunušáššedovdi saemiengïelen evtiedimmesne jïh nænnoestimmesne Nöörjesne.
Dát dahká Sámedikki lunddolaš ovttasbargoguoibmin eará aktevrraide geat maid barget sámegielain, sihke našuvnnalaččat ja davviriikkalaččat/riikkaidgaskasaččat.
Daate dorje Saemiedigkien iemie laavenjostoeguejmine jeatjah aktööride/aktööridie gïeh aaj saemiengïeline berkieh, dovne nasjonaalelaakan jïh noerhtelaanti daltesisnie/gaskenasjovnaale daltesisnie.
Ovttasbargu sáhttá leat sihke formálalaš ovttasbargošiehtadusaid hámis, dahje eahpeformálalaš dialogačoahkkimiid hámis j.e.
Ektiebarkoe maahta dovne årrodh byjjes ektiebarkoelatjkoej haamosne, jallh ovbyjjes gaskestallemetjåanghkoej haamosne #j<n><abbr><gen>#e<n><abbr><gen>
Áššiin mat gusket sámi álbmogii, lea Sámediggi dat ásahus mainna guovddáš eiseválddit gulahallet.
Aamhtesinie mah dijpieh saemien aalmogasse, lea Saemiedigkie dïhte institusjovne mejnie voernges åejvieladtjh gaskestellieh.
Sámediggi juolluda jahkásaččat guovttegielatvuođadoarjaga suohkaniidda ja fylkkasuohkaniidda mat leat mielde sámegiela hálddašanguovllus.
Saemiedigkie fïerhten jaepien laevehte guektiengïeledåarjoem tjïeltide jïh fylhketjïeltide mah mietie leah saemiengïelen reeremedajvesne.
Dát ruđat mannet vuosttažettiin gokčat lassigoluid mat suohkaniin ja fylkkasuohkaniin leat guovttegielat bálvalusfálaldagaid geažil.
Daah beetnegh voestegh minnieh gaptjedh lissiemaaksojde mah tjïeltine jïh fylhketjïeltine årrodh gööktengïeleh dïenesjefaalenassi dïete.
Dasa lassin juolluda Sámediggi njuolggo doarjagiid sámi giellaguovddážiidda.
Dan lissine laevehte Saemiedigkie ryöktesth dåarjojde saemien gïelejarngide.
Sámedikki bušeahta ráddjejuvvon ruhtadili geažil ii leat dássážii leamaš vejolaš juolludit eambbo go 5-600.000 ruvnno guđege giellaguovddážii.
Saemiedigkien budsjehten geehtestovveme ekonomijen dïete ij daan raajan gåaredh laeviehtidh jeenjem goh 5-600.000:m kråvnah fïereguhten gïelejarngese.
Danne mannet ruđat vuosttažettiin doaibmabargguide, ja giellaguovddážat leat buoremuddui prošeaktaruđaid duohken vai sáhttet bargat giellaovddidemiin.
Dannasinie minnieh beetnegh voestegh darjomebarkojde, jïh gïelejarngh buerietïjjese leah prosjeektebeetnegi duekesne vuj maehtieh gïeleevtiedimmine barkedh.
Sámegiela geavaheami nannema ja lasiheami dihte lea Sámediggi máŋggaid jagiid almmuhan ruđaid giellaprošeavttaide.
Saemiengïelen pråvhkoen nænnoestimmien jïh lissien åvteste lea Saemiedigkie gellide jaepiej bæjjoehtamme beetnegi gïeleprosjeektide.
Doarjjaortnega ulbmiljoavku lea sámi álbmot.
Dåarjoeöörnegem ulmiedåehkie lea saemien aalmoge.
Ohcamat dáidda ruđaide leat lassánan olu, ja vurdojuvvo ain lassánit.
Ohtsemh daejtie beetnegidie jïjnje læssanamme, jïh annje vuartasåvva læssanidh.
Dát čájeha ahte dárbu gielladoaimmaide sámi servodagas lea stuoris.
Daate vuesehte ahte daerpiesvoete gïeledarjoemidie saemien siebriedahkesne lea stoere.
Lea buorre go dađistaga bohtet eambbo ohcat lullisámi guovllus, ja lea mearkkašanveara ahte Divttasvuona suohkan lea daid suohkaniid searvvis hálddašanguovllus mat proseanttaid mielde leat ožžon eanemus ohcamiid dohkkehuvvot áigodagas 2008-2010.
Lea buerie goh ånnetji båetieh jeenjem ohtsedh åarjelsaemien dajveste, jïh lea #lahtestimmie<n><cmp_sgnom><der_veara><adj><sg><nom> ahte Divttasvuotnan tjïelte lea daj tjïelti siebresne reeremedajvesne mah proseenti mietie åådtjeme *eanemus ohtsemidie #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> boelhkeste 2008-2010.
Bohtet unnán ohcamat sámi eanetloguguovlluin Finnmárkkus.
Båetieh ånnetji ohtsemh saemien gellientaalendajvijste Finnmaarhkeste.
Sámediggi lea evalueregoahtán giellaprošeavttaid ohcanvuđot doarjjaortnega.
Saemiedigkie evalueeregåateme gïeleprosjeekti ohtsemevåaromen dåarjoeöörnegem.
Mii háliidit diehtit nannejit go prošeaktaruđat sámegiela, lasihit go sámegiela geavaheami ja olaha go doarjjaortnet sámi álbmoga.
Mijjieh sïjhtebe daejredh nænnoestieh goh prosjeektebeetnegh saemiengïelen, lissiehtieh goh saemiengïelen pråvhkoem jïh hænna goh dåarjoeöörnegem saemien aalmogem.
Mii vuordit maiddái oažžut gova das movt doarjjaoažžu geavaha doarjaga, ja movt ortnet hálddašuvvo.
Mijjieh aaj vuertebe åadtjodh guvviem dennie guktie dåarjoeåadtjoje dåarjoem nuhtjie, jïh guktie öörnege reeresåvva.
Evalueren guoská Sámedikki doarjagiid giellaprošeavttaide áigodagas 2007-2011, ja dat gárvvistuvvo 2013 álggus.
Vuarjasjimmie dæjpa Saemiedigkien dåarjoej gïeleprosjeektide boelhkesne 2007-2011:m, jïh dïhte illesåvva #2013<num><arab><sg><ine><attr> aalkoevisnie.
Báikenammalága § 11 addá Sámediggái válddi nammadit sámi báikenammakonsuleanttaid.
Sijjienommelaaken § 11 Saemiedægkan vadta ååkten nammoehtidh saemien sijjienommekonsuleentide.
Nammakonsuleanttain leat fágalaš ovddasvástádus rávvet makkár čállinvugiid galgá evttohit geavahit almmolaš oktavuođas.
Nommekonsuleenti leah faageles dïedte nihtetjistedh magkeres tjaelemevuekide edtja uvtedidh nuhtjedh byjjes tsiehkesne.
Sámi giellaguovddážat
Saemien gïelejarngh
Dál gávdnojit 11 sámi giellaguovddáža mat ožžot vuođđodoarjaga Sámedikkis, Sámi giella- ja kulturguovddáš Porsáŋggus Isak Saba guovddáš Unjárggas, Deanu giellagáddi Deanus, Álttá sámi giellaguovddáš Álttás, Sámi giellaguovddáš Gáivuonas, Gáisi giellaguovddáš Romssas, Ástavuona giellagoahtie Loabagis, Várdobáiki Evenáššis, Árran julevsáme guovdasj Divttasvuonas, Gïelem nastedh Snoasas ja Aajege giele- jih maahtoejarnge Rørosas.
Daelie gååvnesieh 11 saemieh gïelejarngen mah våaromedåarjoem åadtjoeh Saemiedigkeste, Saepmien gïele- jïh kultuvrejarngen Porsangeristie Isak Saban voernges Nessebyeste, Deatnun gïelegaedtie Deatnuste, Áltán saemien gïelejarngen Álteste, Saepmien gïelejarngen Kåfjordeste, Gaejsie gïelejarngen Romseste, Ástávuotnan *giellagoahtie Loabátistie, Várdobáiki Eveneseste, Árranen julevsaemien *guovdasj Divttasvuotneste, *Gïelem *nastedh Snåaseste jïh Aajegen *giele- *jih *maahtoejarnge Plassjeste.
Sámediggeráđđi lea 2013 bušeahtas evttohan ahte Gïeleaernie Røyrviikas ja Omasvuona giellaguovddáš galget oažžut njuolggo doarjaga Sámedikkis 2013 rájes.
Saemiedigkieraerie lea 2013:n budsjehtesne uvtedamme ahte *Gïeleaernie *Røyrviikas jïh Omasvuotnan gïelejarngen edtjieh ryöktesth åadtjodh dåarjoem Saemiedigkeste 2013:n raejeste.
Giellaguovddážat leat ásahuvvon báikegotti ávžžuhemiin ealáskahttin dihte sámegiela.
Gïelejarngh tseegkesovveme sijjiegedtien haestieminie jealajehtieminie åvteste saemiengïelen.
Sámi giellaguovddážat leat hui mávssolaččat ja dehálaččat sámegielaid oahpahusas, čalmmustahttimis ja nannemis báikkálaččat.
Saemien gïelejarngh leah dan vyörtegåbpoe jïh vihkelh saemiengïeli ööhpehtimmesne, tjelmiestehtiemisnie jïh nænnoestimmesne byjreskisnie.
Departemeanttat
Departemeenth
Kulturdepartemeanttas lea bajimus ovddasvástádus hábmet, dulkot ja ovddidit giellapolitihkalaš ulbmiliid Norggas.
Kulturdepartemeenten lea bijjemes dïedte hammoedidh, doelhkestidh jïh evtiedidh gïelepolitihkeles ulmide Nöörjesne.
Ođasmahttin-, hálddahus- ja girkodepartemeanttas (OHD) lea ovddasvástádus hálddašit sámelága giellanjuolggadusaid ja ovttastahttit ráđđehusa barggu Eurohpálaš soahpamušain regiovdna- dahje minoritehtagielaid birra.
Orrestehteme-, reereme- jïh gærhkoedepartemeentesne (ORD) lea dïedte reeredh saemienlaaken gïelenjoelkedasside jïh ektiedidh reerenassen barkoen *Eurohpálaš latjkojne regijovne- jallh unnebelåhkoengïeli bïjre.
Sis lea sierra doarjjapoasta sámegiela doaibmabijuide.
Daj lea sjïere dåarjoepåaste saemiengïelen råajvarimmide.
Buot departemeanttat galget dasa lassin váldit giellapolitihkalaš beliid vuhtii go hábmejit ja čađahit iežaset sektorpolitihka.
Gaajhkh departemeenth edtjieh dan lissine ååktedh gïelepolitihkeles bielide vuehtieji goh hammoedieh jïh tjïrrehtieh jïjtjsh suerkiepolitihkem.
Bargo- ja searváidahttindepartemeanta ovddidii Sámegiela doaibmaplána 2009:s.
Barkoe- jïh *searváidahttindepartemeanta evtiedi Saemiengïelen dahkoesoejkesjem 2009:sne.
Dat lea ráhkaduvvon ovttasbarggus Sámedikkiin ja eará guoskevaš departemeanttaiguin.
Dïhte ektiebarkosne dorjesovveme Saemiedigkine jïh jeatjah sjyöhtehke departemeentigujmie.
Doaibmaplána bajimus ulbmil lea láhčit diliid oadjebas boahtteáigái sámegielaide Norggas.
Dahkoesoejkesjen bijjemes ulmie lea laetjedh tsiehkide jearsoes båetijen aajkan saemiengïelide Nöörjesne.
Doaibmaplána doaibmá 5 jagi ja dat nanne geas lea ovddasvástádus čađahit doaibmabijuid mat leat mearriduvvon plánas, ja maiddái movt doaibma galgá organiserejuvvot ja ruhtaduvvot.
Dahkoesoejkesje jåhta 5:m jaepieh jïh dïhte gïen nænnoste lea dïedte tjïrrehtidh råajvarimmide mah soejkesjisnie nænnoestovveme, jïh aaj guktie darjome edtja öörnesovvedh jïh laeviehtovvedh.
OHD:s lea koordinerenovddasvástádus plánii.
ORD:sne lea *koordinerenovddasvástádus soejkesjasse.
Sámedikkis lea ovddasvástádus ja mielovddasvástádus olu doaibmabijuide.
Saemiedigkien lea dïedte jïh *mielovddasvástádus jïjnje råajvarimmide.
Plána ođasmahttojuvvo jahkásaččat.
Soejkesje fïerhten jaepien orreståvva.
Fylkkamánni
Fylhkemaennie
Jus muhtun orgána ii čuovo mearrádusaid mat leat sámelága giellanjuolggadusain, de sáhttá son geasa ášši čuohcá njuolga váidit dán.
Jis #Muvhtie<prn><ind><sg><nom> orgaane ij mieriedimmide dåeredh mah leah saemienlaaken gïelenjoelkedassine, dellie maahta dïhte gïese aamhtese tsavtsa rïekte gïelkerdidh daam.
Fylkkamánni lea váiddaorgána váidagiid dáfus mat gusket suohkana dahje fylkkasuohkana orgánaide.
Fylhkemaennie lea klååkemeorgaanen klååkemi dïete mah dijpieh tjïelten jallh fylhketjïelten orgaanide.
Suohkanat ja fylkkasuohkanat
Tjïelth jïh fylhketjïelth
Suohkaniin lea guovddáš rolla barggus nannet sámegiela buot guovlluin gos sápmelaččat orrot.
Tjïelti lea voernges råålla barkosne nænnoestidh saemiengïelem gaajhkine dajvine sijjesne saemieh årroeh.
Sámegiela ovddasvástádus lea goabbatlágan suohkaniidd a mat leat siskkobealde dahje olggobealde sámegiela hálddašanguovllu.
Saemiengïelen dïedte lea #joekehts<adj><sg><nom> *suohkaniidd a. mah sisnjelen leah jallh ålkolen saemiengïelen reeremedajven.
Sámegiela hálddašanguovllus leat dál 9 suohkana: Kárášjohka, Guovdageaidnu, Deatnu, Porsáŋgu ja Unjárga Finnmárkkus, Gáivuotna ja Loabát Romssas, Divttasvuotna Nordlánddas ja Snoasa DavviTrøndelágas.
Saemiengïelen reeremedajvesne daelie leah 9 tjïelth: Karasjohke, Kautokeino, Deatnu, Porsanger jïh Nesseby Finnmaarhkesne, Kåfjord jïh Loabát Romsesne, Divttasvuotna Nordlaantesne jïh Snåase Noerhte-Tröndelaagesne.
Dasa lassin gullet Finnmárkku, Romssa, Nordlándda ja Davvi-Trøndelága fylkkasuohkanat hálddašanguvlui.
Dan lissine guvlieh Finnmaarhken, Romsan, Nordlaanten jïh Noerhte-Tröndelaagen fylhketjïelth reeremedajvese.
2013 rájes lea maiddái Røyrvik suohkan Davvi-Trøndelágas mielde hálddašanguovllus.
2013:n raejeste aaj lea Raavrhvijhken tjïelten Noerhte-Tröndelaagesne mietie reeremedajvesne.
Sámegiela hálddašanguovllus galget sámegiella ja dárogiella leat dássálaga sámelága 3. kapihttala mielde.
Saemiengïelen reeremedajvesne edtjieh saemiengïele jïh daaroengïele årrodh *dássálaga saemienlaaken 3. kapihtelen mietie.
Dát mearkkaša ahte dáid suohkaniid ássiin lea viiddiduvvon vuoigatvuohta geavahit sámegiela go deaivvadat almmolaš orgánaiguin ja ahte suohkaniin lea erenoamáš ovddasvástádus fállat bálvalusaid ja dieđuid sámegillii.
Daate krööhkeste ahte daaj tjïelti årroejinie #vijriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> reakta saemiengïelem nuhtjedh goh byjjes orgaanigujmie gaavnesjh jïh ahte tjïelti lea sjïere dïedte faaledh dïenesjidie jïh daajrojde saemiengïelese.
Go suohkan váldojuvvo mielde hálddašanguvlui, de váldojuvvo maiddái fylkkasuohkan mielde.
Goh tjïelte mietie reeremedajvese ååktesåvva, dellie aaj ååktesåvva fylhketjïelten mietie.
Fylkkasuohkaniin leat seamma geatnegasvuođat go hálddašanguovllu suohkaniin.
Fylhketjïelti leah seamma dïedth goh reeremedajven tjïeltine.
Sápmelaččain olggobealde hálddašanguovllu eai leat seamma vuoigatvuođat geavahit sámegiela dahje oažžut bálvalusaid sámegillii go deaivvadit almmolašvuođain.
Saemine ålkolen reeremedajven eah leah seamma reaktah nuhtjedh saemiengïelem jallh åadtjodh dïenesjidie saemiengïelese goh byögkelesvoetine gaavnesjidh.
Pasieanta- ja geavaheaddjivuoigatvuođaláhka nanne gal sámegielagiid vuoigatvuođa oažžut dieđuid sámegillii, muhto láhka iešalddis ii leat doarvái sihkkarastit ahte sámegielat pasieanttat besset geavahit sámegiela go galget gulahallat dearvvašvuođabálvalusain.
Skïemtjije- jïh @geavahit<ex_vblex><tv><der_nomag><n><cmp_sggen><cmp>+reakta<n><cmp_sggen><cmp>+laake<n><sg><nom> hågkh nænnoste saamastalliji reaktam åadtjodh daajrojde saemiengïelese, mohte laake oktegh ij nuekies leah gorredidh ahte saemiengïeleh skïemtjijh biesieh saemiengïelem nuhtjedh goh edtjieh healsoendïenesjinie gaskestalledh.
Oahpahusláhka addá sámegielat mánáide ja nuoraide vuoigatvuođa oahppat sámegiela skuvllas, muhto ráddjejumit lágas ja praktihkalaš hástalusat hehttejit addimis dohkálaš buori fálaldaga buot mánáide.
Ööhpehtimmielaake saemiengïeleh maanide vadta jïh noeride reaktam lïerebe saemiengïelen skuvlesne, mohte *ráddjejumit laakesne jïh praktihkeles haestemh vedtieminie hööptieh *dohkálaš buerie faalenassem gaajhkide maanide.
Buot suohkanat leat plána- ja huksenlága mielde geatnegahtton plánet iežaset doaimma nu ahte dat sihkkarastá sámi kultuvrra, ealáhusdoaimma ja servodateallima luondduvuođu, muhto ii dát láhka ge leat doarvái sihkkarastit sámegielagiid vuoigatvuođa oahppat dahje geavahit giela.
Gaajhkh tjïelth leah soejkesje- jïh tseegkemelaaken mietie #vïedteldihkie<adj><sg><nom> soejkesjidh jïjtjsh darjomem nimhtie dïhte gorrede saemien kultuvrem, jielemedarjomem jïh siebriedahkejielemen eatnemenvåaromem, mohte ij daate laake aaj nuekies leah gorredidh saamastalliji reaktam lïeredh jallh nuhtjedh gïelem.
Geahča maiddái 2. kapihttala, Našuvnnalaš lágat.
aaj Gïehtjedh 2. kapihtelem, Nasjonaale laakh.
Máhttovuođđu Gávdnojit olu ođđaset dutkanbarggut, raporttat, čielggadeamit ja evalueremat sámegiela birra servodagas.
#Máhtto<np><ant><m><cmp_sgnom><cmp>våarome jïjnje Gååvnesieh orrebe dotkemebarkoeh, reektehtsh, salkehtimmieh jïh vuarjasjimmieh saemiengïelen bïjre siebriedahkesne.
Máhttu dáin bargguin váldojuvvo mielde viidáset giellaplánemis ja politihkkahábmemis.
Maahtoe daejnie barkojne mietie ååktesåvva vijrebe gïelesoejkesjimmesne jïh politihkehammosne.
Sáhttá goitge leat veaháš soaittáhat mii lea iskojuvvon – ja mii ii leat iskojuvvon.
Maahta læjhkan årrodh #naan<prn><ind><nom> *soaittáhat mij goerehtovveme – jïh ij mij goerehtovveme.
Danne leat namuhuvvon barggut hui ávkkálaččat, muhto eai doarvái giellapolitihka máhttovuođđun.
Dannasinie leah moenesovveme barkoeh dan aevhkie, mohte eah nuekies gïelepolitihken maahtoevåaroeminie.
Danne váldá dát dieđáhus maid vuođu eambbo eahpeformálalaš vásáhusain viidát surggiin vai sáhttá hábmet nu buori giellapolitihka go vejolaš.
Dannasinie ååktoe daate bïevnese maam våaromen jeenje ovbyjjes vaesehtsinie vijrebe suerkine vuj maahta hammoedidh nimhtie buerie gïelepolitihkem goh gåarede.
Erenoamášraportevrra James Anaya raporta eamiálbmogiid olmmošvuoigatvuođaid ja vuođđofriddjavuođaid birra, mii bođii 2011:s, lea dehálaš oassi dán dieđáhusa máhttovuođus.
*Erenoamášraportevrra James Anayan reektehts aalkoeåålmegi åålmehreaktaj jïh #våarome<n><cmp_sgnom><cmp>#frijje<adj><der_vuota><n><pl><gen> bïjre, mij 2011:ste bööti, lea vihkeles boelhke daan bïevnesen maahtoevåaroemisnie.
Erenoamášraportevrra raporta Norgga, Ruoŧa ja Suoma sápmelaččaid birra čujuha erenoamážit dan duođalaš dillái mas sámegielat leat.
*Erenoamášraportevrra reektehts Nöörjen, Sveerjen jïh Soemen saemiej bïjre tjaatseste joekoenlaakan dan itjmies tseahkan mesnie saamastallije årrodh.
Erenoamážit julev- ja lullisámegiella namuhuvvojit áitojuvvon giellan.
Joekoenlaakan luvlie- jïh åarjelsaemiengïele moenesuvvieh aajhtasovveme gïeline.
Mii eat dieđe juste man oallugat máhttet hupmat, čállit, lohkat dahje ipmirdit sámegiela odne.
Ibie mijjieh dastegh daejrieh maam jïjnjh maehtieh håaledh, tjaelebe, jiehtebe jallh guarkebe saemiengïelem daenbiejjien.
Áidna vuohki oažžut sihkkaris logu das, lea jearrat buohkain Norggas.
Aajnehke vuekie vihties låhkoem åadtjodh dehtie, lea gaajhkesinie Nöörjesne gihtjedh.
Ovddeš áiggiid dahke ge juste dán álbmotlohkamiid olis.
Ovtetje tïjji darjoejin aaj dastegh daam aalmogelohkemi dïere.
Dát leat heaitán lohkamis álbmoga skoviid deavdima bokte, danne ii leat ge vejolaš gávnnahit sámegielagiid logu dáinna vugiin.
Daah galhkeme jiehtieminie aalmogem skjeemaj dievhtemen baaktoe, dannasinie ij leah aaj gåaredh guajhtsadidh saamastalliji låhkoen daejnie vuekine.
Dat statistihkalaš materiála mii mis lea dál, leat dieđut mánáidgárdemánáid ja skuvlamánáid birra geain lea sámegiel fálaldat.
Dïhte statistihkeles materijaale mij mijjen daelie lea, leah daajroeh maanagïertemaanaj jïh skuvlemaanaj bïjre giej lea #saemiengïeleh<adj> faalenasse.
Raporta Sámi logut muitalit 5 almmuhuvvon 2012:s čájeha ovdáneami 2005 rájes 2011 rádjái.
Reektehts Saepmien låhkoeh bïeljelieh 5:n bæjjoehtovveme 2012:sne vuesehte evtiedimmien 2005:n raejeste 2011:n raajan.
Logut čájehit ahte lohku mánáin geat ožžot sámegiel fálaldaga mánáidgárddis lea njiedjan 925 rájes 823 rádjái.
Låhkoeh vuesiehtieh ahte låhkoe maanaj gïeh #saemiengïeleh<adj> faalenassem åadtjoeh maanagïerteste luajhtadamme 925:n raejeste 823:n raajan.
Vuođđoskuvlaohppiid lohku geain lea sámegiella vuosttašgiellan lei 2011:s 940, mii lea birrasiid 6 % unnit go 2005/2006 skuvlajagi.
Maadthskuvlelearohki låhkoe giej lea saemiengïele voestesgïeline lij 2011:sne 940, mij lea byjresi 6 % unnebe goh 2005/2006:n skuvlejaepien.
Vuođđoskuvlaohppiid lohku geain lea sámegiella nubbegiellan lei lohku 1213, mii lea 41 % unnit go dalle go Máhttolokten álggahuvvui 2006:s.
Maadthskuvlelearohki låhkoe giej lea saemiengïele mubpiengïeline lij låhkoe 1213:m, mij lea 41 % unnebe goh joem goh Maahtoelutnjeme 2006:sne aelkiehtovvi.
Joatkkaskuvllaid statistihkka čájeha ahte 267 oahppis lei sámegiella vuosttašgiellan 2011/2012 skuvlajagi fágasuorggis, mii lea 41 % eambbo go 2008/2009:s.
Jåarhkeskuvli statistihke vuesehte ahte #267<num><arab><sg><ine><attr> learohken lij saemiengïele voestesgïeline 2011/2012:n skuvlejaepien faagegievlesne, mij lea 41 % jeenje goh 2008/2009:sne.
Seammás lassánii maiddái ohppiidlohku geain lea sámegiella nubbegiellan, 152 rájes 206 rádjái.
Seamma tïjjen aaj læssani learohkelåhkoe giej lea saemiengïele mubpiengïeline, 152:n raejeste 206:n raajan.
2000 čađahii dalá Sámi giellaráđđi iskkadeami mii meroštalai galle olbmo máhttet sámegiela man nu dásis Norggas.
2000:n tjïrrehti dæjpeladtje Saepmien gïeleraerie goerehtimmiem mij aerviedi gellie almetjen maehtieh saemiengïelem man nimhtie daltesisnie Nöörjesne.
Iskkadeami raporta čilgii maid sámegiela geavaheami iešguđetge servodatoktavuođain.
Goerehtimmien reektehts aaj boejhkeli saemiengïelen pråvhkoem ovmessieh siebriedahketsiehkine.
Vihtta jagi maŋŋel čađahii Torkel Rasmussen iskkadeami davvisámegiela geavaheami birra Norggas ja Suomas, ja son rehkenasttii galle giellageavaheaddji leat.
Vïjhtem jaepien mænngan tjïrrehti Torkel Rasmussen goerehtimmiem noerhtesaemiengïelen pråvhkoen bïjre Nöörjesne jïh Soemesne, jïh dïhte ryökni gellien gïeleutnijem årrodh.
Goappašat iskkadeamit konkluderejit dainna ahte sámegielagiid lohku Norggas lea birrasiid 25 000.
Gåabpegh goerehtimmieh *konkluderejit dejnie ahte saamastalliji låhkoe Nöörjesne lea byjresi 25 000.
Sii leat sámegielagat dan dásis ahte juobe ipmirdit ge dábálaš sámegiel ságastallama.
Dah saamastallije dennie daltesisnie ahte joe guarkedh aaj sïejhme #saemiengïeleh<adj> gaskestallemem.
Nordlandsforskning ja Norut Alta leat Sámedikki, Ođasmahttin-, hálddahus- ja girkodepartemeantta (OHD) ja Máhttodepartemeantta (MD) ovddas čađahan Sámi giellaiskkadeami 2012.
Nordlandsforskningen jïh Noruten Áltá leah Saemiedigkien, Orrestehteme-, reereme- jïh gærhkoedepartemeenten (ORD) jïh Maahtoedepartemeenten (*MD) åvteste tjïrrehtem Saepmien gïelegoerehtimmiem 2012.
Iskkadeami ulbmil lei gávnnahit man oallugat máhttet guđege sámegiela njálmmálaččat ja čálalaččat, ahkečoakkádusa, guđiin oktavuođain geavahit giela ja man muddui sámegiella geavahuvvo iešguđetge oktavuođain.
Goerehtimmien ulmie lij guajhtsadidh maam jïjnjh fïereguhten saemiengïelen maehtieh njaalmeldh jïh tjaaleldh aaj, *ahkečoakkádusa, #guhte<prn><rel><sg><com> tsiehkine nuhtjedh gïelem jïh man tïjjese saemiengïele nuhtjesåvva ovmessieh tsiehkine.
Sámi giellaiskkadeapmi 2012 čájeha ahte leat hui stuora erohusat giellamáhtus, geavahanarenain ja giellaguottuin sihke gielaid gaskkas ja iešguđetge guovlluid gaskkas riikkas.
Saemien gïelegoerehtimmie 2012:n vuesehte ahte leah dan stoere joekehtsh gïeledaajrosne, pråvhkoesijjine jïh *giellaguottuin dovne gïeli gaskesne jïh ovmessieh dajvi gaskesne rïjhkesne.
Giella lea nanus hálddašanguovllus Finnmárkkus ja Divttasvuonas, ja lea arvat rašit Loabágis, Gáivuonas ja Snoasas.
Gïele nænnoes reeremedajvesne Finnmaarhkesne jïh Divttasvuotnesne, jïh lea doestedh hiejjehtslaakan Loabákisnie, Kåfjordesne jïh Snåasesne.
Njálmmálaš giella lea nannoseamos vuorraset buolvvas.
Njaalmeldh gïele lea nænnemes/nænnoesommes/nænnomes båarasåbpoe boelvesne.
Sii unnán seaguhit gielaid, muhto sis lea heajut čállin- ja lohkanmáhttu.
Dah ånnetji gïelide pleentieh, mohte daj lea geervebe tjaeleme- jïh lohkememaahtoe.
Nuorat máhttet buorebut lohkat ja čállit sámegiela, muhto sis lea heajut njálmmálaš giella.
Noerh maehtieh buerebelaakan jiehtedh jïh tjaeledh saemiengïelem, mohte daj geervelaakan lea njaalmeldh gïele.
Sámegiella geavahuvvo eanemusat ruovttuin, vuođđoealáhusain ja oahpahussuorggis.
Saemiengïele nuhtjesåvva *eanemusat gåetine, våaromejielieminie jïh ööhpehtimmiesuerkesne.
Mánáidgárddiin ja skuvllain orro leame mihá stuorát rolla giellaovdáneamis go ovdal.
Maanagïertine jïh skuvline vååjnin sagki årroeminie stoerebe råållan gïeleevtiedimmesne goh aarebi.
Muhtun guovlluin lea skuvla áidna báiki gos sámegiella geavahuvvo.
#Muvhtie<prn><ind><pl><ine> dajvine lea skuvle aajnehke sijjie sijjesne saemiengïele nuhtjesåvva.
Iskkadeapmi čájehii maiddái ahte oallugat dovdet ahte sii máhttet veaháš sámegiela, muhto eai máhte nu olu ahte dustet geavahit giela.
Goerehtimmie aaj vuesiehti jïjnjh demtieh dah maehtieh ånnetji saemiengïelem, mohte eah maehtieh nimhtie jïjnje ahte dåastoeh nuhtjedh gïelem.
Boahtá maid ovdan ahte oallugat háliidit oahppat eambbo sámegiela.
aaj Båata fraamme jïjnjh sijhtieh jeenje saemiengïelem lïeredh.
Dáid gaskkas lea stuora potensiála lasihit giellageavaheddjiid logu.
Daaj gaskesne lea stoere potensiaale lissiehtidh gïeleutniji låhkoem.
Oadjebas rámmat nu ahte eanebut dustet geavahišgoahtit sámegiela ja buoret vejolašvuođat giellaoahppamii leat dehálaš čoavddasánit vai sii álggáše sámástit.
Jearsoes mierieh nimhtie ahte jeenjelaakan duestieh nuhtjegåetedh saemiengïelem jïh buerebe nuepieh gïelelïeremasse vihkeles tsiehkiebaakoeh vuj dah aelkieh saemiestidh.
Giellaiskkadeami 2012 mielde lea váilevaš sámegiel oahppofálaldat dávjjimus sivva dasa go oahppit eai oačču sámegiel oahpahusa, vaikko leat ge vuoigatvuođat.
Gïelegoerehtimmien 2012:n mietie lea fååtesæjja #saemiengïeleh<adj> ööhpehtimmiefaalenasse *dávjjimus sjïeke dan goh eah learohkh åadtjoen #saemiengïeleh<adj> ööhpehtimmiem, jalhts leah aaj reaktah.
Dat dieđut maid váhnemat ožžot sámegiel giellaoahpahusa vuoigatvuođa birra orrot leame hui iešguđetláganat.
Dah daajroeh mejtie eejtegh #saemiengïeleh<adj> gïeleööhpehtimmiem åadtjoeh reaktan bïjre vååjnoeh årroeminie dan ovmessie.
Mii diehtit ahte vuođđoskuvlaohppiid lohku geain lea sámegiella vuosttašgiellan lea oalle dásset, muhto ohppiidlohku geain lea sámegiella nubbegiellan njiedjá.
Mijjieh daejrebe ahte maadthskuvlelearohki låhkoe giej lea saemiengïele voestesgïeline naa lea *dásset, mohte learohkelåhkoe giej lea saemiengïele mubpiengïeline luajhtede.
Sámediggi váldá dán duođas, ja danne galgá ge Sámediggedieđáhus oahpu ja oahpahusa birra ollislaččat guorahallat lágaid ja rámmaid mat regulerejit sámegiel oahpu.
Saemiedigkie daam ååktoe #saetnies<adj><sg><ine>, jïh dannasinie edtja aaj Saemiedigkiebïevnese learoen jïh ööhpehtimmien bïjre ellieslaakan laakide jïh mieride goerehtalledh mah #saemiengïeleh<adj> learoem reguleerieh.
Raporta ”Langs lange spor – om samisk forskning og høyere utdanning” (Butenschøn-lávdegotti čielggadeapmi), nanne dehálašvuođa ovddidit sámegiela dutkangiellan, ja cealká ahte dutkanásahusat fertejit dovdat ovddasvástádusa ovddidit kursafálaldagaid sámegillii buot dásiin.
Reektehts ”*Langs *lange *spor – *om saemien*sk *forskning *og *høyere *utdanning” (Butenschøn-moenehtsen salkehtimmie), nænnoste vihkelesvoetem evtiedidh saemiengïelem dotkemegïeline, jïh jeahta ahte dotkemeinstitusjovnh tjuerieh dïedtem damtedh evtiedidh kursefaalenasside saemiengïelese gaajhkine daltesinie.
Raporta čujuha viidáseappot ahte rekrutteren sámi alit oahpahussii ja dutkamii álgá árrat – mánáidgárddis, vuođđoskuvllas ja joatkkaskuvllas.
Reektehts vijriehkåbpoe tjaatseste ahte dåårrehtem saemien jollebe ööhpehtæmman jïh dotkemasse aalka aarehken – maanagïertesne, maadthskuvlesne jïh jåarhkeskuvlesne.
Sámediggi doarju lávdegotti oainnu ahte sámegielat dutkan ferte leat vuođđun go galgá ovddidit sámegiela fágagiellan, ja ahte fágagiella lea oassin sámegiela huksemis ollislaš, ja nu maiddái servodatguoddi giellan.
Saemiedigkie dåårje moenehtsen vuajnoem ahte saemiengïeleh dotkeme tjuara årrodh våaroeminie goh edtja saemiengïelem evtiedidh faagegïeline, jïh ahte faagegïele lea boelhkine saemiengïelen tseegkemisnie ellies, jïh nimhtie aaj siebriedahkeguedtije gïeline.
Dearvvašvuođa- ja sosiálasuorggis lea váttis fidnet gelbbolaš sámegielat bargiid, vel sámegiela hálddašanguovllus nai.
@X> jïh sosijaalesuerkesne geerve åadtjodh gyönegs saemiengïeleh barkijidie, annje saemiengïelen reeremedajvesne aaj.
Fálaldat sáhttá maid vásihuvvot goabbat ládje, dearvvašvuođabálvalusa bealis dovdet ahte láhččojuvvo buorre sámegiel fálaldat, muhto geavaheaddjit eai dovdda dan seamma.
Faalenasse maahta aaj joekehtslaakan damtesovvedh, healsoendïenesjen bielesne demtieh ahte laatjasåvva buerie #saemiengïeleh<adj> faalenasse, mohte eah nuhtjijh damth dam #seamma<prn><ind><sg><acc>.
Sámegielagat leat unnit duhtavaččat dearvvašvuođabálvalusaiguin danne go vásihit váttisvuođaid gulahallamiin.
Saamastallijh onne madtjeleslaakan healsoendïenesjigujmie dannasinie goh damtedh dåeriesmoeride gaskesadteminie.
Vaikko ii leat dokumentašuvdna das, de sáhttá jurddašit ahte eará suorggit nu go politiija, riektelágádus ja rihkolašvuođafuolahus maid sáhttet vásihit sullasaš diliid mat bohciidit váilevaš giella- ja kulturmáhtus.
Jalhts ij leah vihtiestimmie dennie, dellie maahta ussjedidh ahte jeatjah suerkieh nimhtie goh polijsem, reaktoeberteme jïh *rihkolašvuođafuolahus maam maehtieh plearoeh tsiehkide damtedh mah bïhtsegieh fååtesæjja gïele- jïh kultuvremaahtosne.
Lea stuora dárbu sámegiel álgooahpahussii rávisolbmuid várás.
Lea stoere daerpiesvoete #saemiengïeleh<adj> aalkoeööhpehtæmman geervealmetji muhteste.
Giellaiskkadeapmi čájeha ahte olbmot háliidit oahppat iežaset báikkálaš birrasis ja ahte dán lassin berrejit ásahuvvot hupmanjoavkkut dahje sámástanarenat.
Gïelegoerehtimmie vuesehte ahte almetjh sijhtieh jïjtjemsh lïeredh voenges byjresisnie jïh ahte daan lissine byöroeh tseegkesovvedh håalemedåehkieh jallh saemiestimmiesijjieh.
Giellaguoddit leat stuora resursa mat geavahuvvojit unnán giellaoahpahusas sihke mánáid ja rávisolbmuid dáfus.
Gïeleguedtijh leah stoere vierhtie mah nuhtjesuvvieh ånnetji gïeleööhpehtimmesne dovne maanaj jïh geervealmetji dïete.
Lea dárbu oažžut eambbo máhtu sámegiela gielladili birra danne go das sáhttá leat mearkkašupmi giellaplánemii.
Lea daerpiesvoete åadtjodh jeenje maahtoem saemiengïelen gïeletsiehkien bïjre dannasinie goh dennie maahta årrodh mïerhkesjimmie gïelesoejkesjæmman.
Jus galgá oažžut dákkár máhtu, de ferte áigges áigái kártet gielladili.
Jis edtja åadtjodh dagkeres maahtoem, dellie tjuara daamtaj gïeletsiehkiem goerehtalledh.
Ovdamearkka dihte leat árbevirolaš ealáhusat leamaš dehálaš giellaarenat gos giella lea leamaš nanus.
Vuesiehtimmien åvteste aerpiesïejhme jielemh orreme vihkeles gïelesijjieh sijjesne gïele orreme nænnoes.
Muhto mis lea unnán dokumentašuvdna das movt gielladilli lea dál dáin ealáhusain.
Mohte mijjen lea ånnetji vihtiestimmie dennie guktie gïeletsiehkie daelie lea daejnie jielieminie.
Almmolaš bálvalusfálaldat sámegielat álbmogii ii leat doarvái, ja dađistaga eanebut dieđihit ahte sii eai leat duhtavaččat.
Byjjes dïenesjefaalenasse saemiengïeleh aalmogasse ij nuekies leah, jïh ånnetji jeenjelaakan bïeljelibie dah madtjele eah.
Giellaiskkadeapmi 2012 duođašta ahte lea ain stuora dárbu fágaolbmuide geain lea sámegiel máhttu.
Gïelegoerehtimmie 2012:n jååhkesje ahte annje lea stoere daerpiesvoete faagealmetjidie giej lea #saemiengïeleh<adj> maahtoe.
Norut Alta lea OHD ovddas 2012:s kárten sámi perspektiivva suohkansuorggis.
Noruten Áltá ORD:n åvteste lea 2012:sne goerehtalleme saemien perspektijvem tjïeltesuerkesne.
Dát kárten čájeha maid ahte ii ovttage suohkanis oppalohkái leat sámi perspektiiva vuođđun suohkana doaimmas.
Daate goerehtalleme aaj vuesehte ahte ij akten tjïelten ållesthlaakan gænnah leah saemien perspektijven våaroeminie tjïelten darjoemisnie.
Eai dat ge suohkanat gos sámegiella lea beaivválaš giellan, geavat sámegiela čálalaččat nu erenoamáš olu.
Eah dah aaj tjïelth sijjesne saemiengïele lea fïerhtenbeajjetje gïeline, nuhtjh saemiengïelem tjaaleldh nimhtie sjïere jïjnje.
Sámegiella ja dárogiella eai leat dássálaga hálddašangiellan, ja olu áššemeannudeamis ja plánabarggus čađahuvvo dušše dárogillii.
Eah saemiengïele jïh daaroengïele leah *dássálaga reeremegïeline, jïh jïjnje aamhtesegïetedallemisnie jïh soejkesjebarkosne tjïrrehtåvva ajve daaroengïelese.
Olu suohkanat vásihit maid ahte leat unnán olbmot geat váldet oktavuođa sámegillii, mii raportta mielde čájeha ahte sámegiella ii vuos vásihuvvo almmolaš giellan.
Jïjnje tjïelth aaj demtieh ahte leah ånnetji almetjh gïeh tsiehkiem ååktoeh saemiengïelese, mij reektehtsen mietie vuesehte ahte ij saemiengïele voestegh damth byjjes gïeline.
Sámi giellaiskkadeapmi 2012 čujuha ahte ovttasbargu suohkaniid, giellaguovddážiid, eará sámi ásahusaid dahje organisašuvnnaid gaskka lea dehálaš vai sámegiel bargu manašii jođáneappot.
Saemien gïelegoerehtimmie 2012:n tjaatseste ahte ektiebarkoe tjïelti, gïelejarngi, jeatjah saemien institusjovni jallh organisasjovni gaskemsh lea vihkele vuj #saemiengïeleh<adj> barkoe verkebe mænna.
Hástalus lea ahte ii ovttasge leat bajimus ovddasvástádus álggahit ja oktiiheivehit dákkár ovttasbarggu.
Haesteme lea ahte ij akten leah bijjemes dïedte aelkiehtidh jïh iktedidh dagkeres ektiebarkoem.
Norut Alta lea Sámedikki ovddas 2012:s evalueren sámi giellaguovddážiid mat ožžot vuođđodoarjaga Sámedikkis.
Noruten Áltá Saemiedigkien åvteste lea 2012:sne evalueereme saemien gïelejarngide mah våaromedåarjoem åadtjoeh Saemiedigkeste.
Sámi giellaguovddážat leat ásahuvvon iešguđetge áigodagaid, ja leat ovdánan iešguđetge ládje dain iešguđetge sámi birrasiin.
Saemien gïelejarngh ovmessieh boelhkide tseegkesovveme, jïh åvtenamme joekehtslaakan aaj dejnie ovmessieh saemien byjresinie.
Dát mearkkaša ahte hástalusat giellanannema dáfus rievddadit guovllus guvlui.
Daate krööhkeste ahte haestemh gïelenænnoestimmien dïete dajvesne #jorkestovvedh<vblex><der_d><vblex><indic><pres><p3><pl> dajvese.
Giellaguovddážiin leat iešguđetlágan hástalusat sihke organiserema dáfus, ekonomalaš resurssaid dáfus ja bargiid rekrutterema dáfus geain lea giella- ja kulturmáhttu.
Gïelejarngine leah ovmessie haestemh dovne öörnemen dïete, ekonomeles vierhtiej dïete jïh barkiji dåårrehtimmien dïete giej lea gïele- jïh kultuvremaahtoe.
Eanas giellaguovddážiin leat čállinkurssat mat leat deháleamos ceavzinvuođđun guovddážiidda, ja kurssat leat maŋemus jagiid nannejuvvon dainna ahte leat šaddan gealboovddideaddjin oktan oahppočuoggáiguin.
Jeenjemes gïelejarngine leah tjaelemekursh mah leah vihkielommes bearkadimmievåaroeminie jarngide, jïh kursh minngebe jaepiej dejnie nænnoestovveme ahte sjïdteme *gealboovddideaddjin oktegh stuvdijetsiehkiejgujmie.
Giellaguovddážiin leat maid olu kultuvrralaš ja identitehtaovddideaddji doaimmat, gos giella unnit dahje eanet lea dat mii guoddá buot.
Gïelejarngine leah maam jïjnje kulturelle jïh #identiteete<n><sem_feat><cmp_sgnom><cmp> evtiedæjja jåhtah, sijjesne gïele vaenebe jallh jeenje lea dïhte mij #gaajhke<prn><ind><acc> guadta.
Eará vuoruheamit sáhttet rievddadit guovddážis guovddážii, nu go bargu mánáid ja nuoraid ektui mánáidgárddi ja skuvlla siskkobealde ja olggobealde, gáiddusoahpahus, árbevirolaš máhtu čohkken ja dokumenteren.
Jeatjah prijoriteradimmieh maehtieh jarngesne #jorkestovvedh<vblex><der_d><vblex><inf> jarngese, nimhtie goh barkoe maanaj jïh noeri muhteste maanagïerten jïh skuvlen sisnjelen jïh bæjngolen, maajeööhpehtimmie, aerpiesïejhme maahtoem seeptjem jïh vihtiestimmie.
Norut Alta evaluerenraporta evttoha olu doaibmabijuid movt buoridit giellaguovddážiid bargoeavttuid.
Noruten Altan vuarjasjimmiereektehts jïjnje uvtede råajvarimmide guktie bueriedieh gïelejarngi barkoemoenemetsiehkide.
Ovdamearkkat leat eambbo ruhtadeapmi doibmii ja ásahit fásta ruhtadeami giellakurssaide.
Vuesiehtimmieh leah jeenje beetnehdåarjoe darjoemasse jïh tseegkieh vihties beetnehdåarjoem gïelekurside.
Dát dagašii álkibun rekrutteret ja doalahit bargiid geain lea giellamáhttu.
Daate dorje aelhkiebinie dåårrehtidh jïh utniehtidh barkijidie giej lea gïeledaajroe.
Lea maid dehálaš deattuhit čohkket árbevirolaš máhtu mii ain gávdno dain guovlluin gos giellaguovddážat doibmet.
Lea maam vihkele tjïelkestehtedh seeptjedh aerpiesïejhme maahtoem mij annje gååvnese dejnie dajvine sijjesne gïelejarngh juhtieh.
Giellaguovddážat berrejit maid geavahit resurssaid háhkat rutiinnaid mat mihtidit man duhtavaččat geavaheaddjit leat, ja berre leat aktiivvalaš ja dihtomielalaš rekrutteren goappaš sohkabeliid dáfus giellaguovddáža doaimmaide.
Gïelejarngh byöroeh aaj vierhtide nuhtjedh skååffedh rutijnide mah möölieh maam madtjelåbpoe nuhtjijh leah, jïh byöroe årrodh eadtjohke jïh fahkoes dåårrehtamme *goappaš slïektebieliej dïete gïelejarngen darjoemidie.
Viidáseappot evttohuvvo ahte giellaguovddážat roahkka sáhtáše boahtit eambbo oidnosii maiddái sámi birrasiid olggobealde.
Vijriehkåbpoe #uvtedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> ahte gïelejarngh *roahkka maehtieh båetedh jeenjem vååjnesasse aaj saemien byjresi ålkolen.
Okta evttohus lea fállat sámi giella- ja kulturkurssaid eará ulbmiljoavkkuide guovllus.
Akte uvtelasse lea faaledh saemien gïele- jïh kultuvrekurside jeatjah ulmiedåehkide dajvesne.
Raporta lea dehálaš vuođđu Sámedikki ovttasbargui giellaguovddážiiguin.
Reektehts lea vihkeles våarome Saemiedigkien ektieborkese gïelejarngigujmie.
Máhttu iešguđetge gielladiliid birra
Maahtoe ovmessieh gïeletsiehkiej bïjre
Sámegiella Norggas lea odne oalle iešguđetge lágan servodatlaš dilis.
Saemiengïele Nöörjesne daenbiejjien lea naa ovmessie dagkeres *servodatlaš tsiehkesne.
Dát dahká ahte sáhttá leat váttis gávdnat oktasaš strategiijaid.
Daate dorje ahte geerve maahta gaavnedh ektie strategijide.
Danne ferte váldit vuođu dan guoskevaš giellaguovllu dilis, ja de hábmet strategiijaid dan vuođul.
Dannasinie tjuara våaromen ååktedh dam sjyöhtehke gïeledajvem tsiehkesne, jïh dellie strategijide hammoedibie dan dïere.
Dan vuođul maid diehtit sámegiela dili birra odne, sáhttá leat ávkkálaš bargat guđain iešguđetge diliin:
Dan dïere aaj daejredh saemiengïelen tsiehkien bïjre daenbiejjien, aevhkie maahta barkedh govhtine ovmessieh tsiehkine:
Davvisámi eanetloguguovlu
Noerhtesaemien gellientaalendajve
Davvisámi eanetloguguvlui gullet suohkanat Finnmárkkus mat leat mielde sámegiela hálddašanguovllus.
Noerhtesaemien gellientaalendajvese guvlieh tjïelth Finnmaarhkesne mah mietie leah saemiengïelen reeremedajvesne.
Davvisámegiella lea dat sámegiella mas leat eanemus giellageavaheaddjit, ja oallugat sis orrot hálddašanguovllu siskkobealde.
Noerhtesaemiengïele lea dïhte saemiengïele mesnie leah *eanemus gïeleutnijh, jïh jïjnjh dejnie reeremedajven sisnjelen årroeh.
Sámegiella lea árbevirolaččat leamaš nanus dáin guovlluin, ja lea beaivválaš giella mii geavahuvvo sihke priváhta ja almmolaš oktavuođain.
Saemiengïele aerpiesïejhmetji nænnoes daejnie dajvine, jïh lea fïerhtenbeajjetje gïele mij nuhtjesåvva dovne privaate jïh byjjes tsiehkine.
Dát giellaguovlu oidnojuvvo sámi giellaovddideami resursaguovlun.
Daate gïeledajve vuajnasåvva saemien gïeleevtiedimmien vierhtiedajvine.
Giellaiskkadeapmi 2012 čájeha dattetge ahte nuorat muitalit ahte sii eai máhte njálmmálaš giela nu bures go vuorraseappot.
Gïelegoerehtimmie 2012:n darhkan vuesehte ahte noerh bïeljelieh dah eah njaalmeldh gïelem maehtieh nimhtie hijvenlaakan goh båarasåbpoelaakan.
Sii geavahit maid eambbo dárogiela go ovdal.
Dah aaj nuhtjieh jeenje daaroengïelem goh aarebi.
Iskkadeapmi čájeha ahte mihá eambbo nuorat máhttet čállit sámegiela dál go ovdal, seammás geavahuvvo sámegiella unnán čálalaš hálddašangiellan.
Goerehtimmie vuesehte ahte sagki jeenje noerh maehtieh saemiengïelem tjaeledh daelie goh aarebi, seamma tïjjen nuhtjesåvva saemiengïele ånnetji tjaaleldh reeremegïeline.
Vuorraset buolva muitala ahte sis lea buoremuddui buorre sátneriggodat ja máhttet árbevirolaš sámi terminologiija.
Båarasåbpoe boelve bïeljele ahte daj buerietïjjese lea buerie baakoelåhkoe jïh maehtieh aerpiesïejhme saemien terminologijem.
Vaikko oallugat máhttet sámegiela dán guovllus, lea goitge dárbu eambbo vuoruhit gielladikšuma ja buoridit dihtomielalašvuođa sámegiela geavaheami birra.
Jalhts jïjnjh maehtieh saemiengïelem daennie dajvesne, lea læjhkan daerpiesvoete jeenjem prijoriteradidh gïelegïetedallemem jïh bueriedidh voerkesvoetem saemiengïelen pråvhkoen bïjre.
Davvisámi unnitloguguovllut
Noerhtesaemien unnebelåhkoendajvh
Davvisámi unnitloguguovllut leat riddoguovllut Finnmárkkus, Romssas ja Nordlánddas gos árbevirolaččat leat hupman sámegiela.
Noerhtesaemien unnebelåhkoendajvh leah gaedtiedajvh Finnmaarhkesne, Romsesne jïh Nordlaantesne sijjesne aerpiesïejhmetji saemiengïelem håaleme.
Dáin guovlluin leat olu hástalusat.
Daejnie dajvine jïjnje leah haestemh.
Giella lea hearkkit go eanetloguguovllus, erenoamážit giliin gos dáruiduhttinpolitihkka lei garas.
Gïele lea *hearkkit goh gellientaalendajvesne, joekoenlaakan byjjine sijjesne daaroedehtemepolitihke lij garres.
Giella geavahuvvo unnán beaivválaččat ja ruovttugiellan.
Gïele nuhtjesåvva ånnetji biejjieladtje jïh gåetiegïeline.
Leat unnán dahje váilot arenat gos sámegiella geavahuvvo, ja leat ráddjejuvvon oahpahusvejolašvuođat.
ånnetji Libie jallh fååtesieh sijjieh sijjesne saemiengïele nuhtjesåvva, jïh leah geehtestovveme ööhpehtimmienuepieh.
Sámegiella čalmmustahttojuvvo unnán ja das lea unnán stáhtus.
Saemiengïele ånnetji #tjelmiestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> jïh dennie lea ånnetji staatuse.
Danne ferte sámegiella nannejuvvot dáin guovlluin dan bokte ahte addojuvvo sámegiel oahpahus, ahte ásahuvvojit sámástanarenat, ahte bohtet resursaolbmot ja ahte sámegiella čalmmustahttojuvvo eambbo.
Dannasinie tjuara saemiengïele nænnoestovvedh daejnie dajvine dan baaktoe ahte vadtasåvva #saemiengïeleh<adj> ööhpehtimmie, ahte tseegkesuvvieh saemiestimmiesijjieh, ahte båetieh vierhtiealmetjh jïh ahte saemiengïele #tjelmiestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> jeenje.
Muhtun suohkanat dáin guovlluin leat mielde sámegiela hálddašanguovllus.
#Muvhtie<prn><ind><pl><nom> tjïelth daejnie dajvine mietie leah saemiengïelen reeremedajvesne.
Dáid suohkaniid álbmogis lea stuorát vuoigatvuohta oažžut oahpahusa ja geavahit sámegiela go álbmogis olggobealde hálddašanguovllu.
Daaj tjïelti aalmogen lea stoerebe reakta åadtjodh ööhpehtimmiem jïh nuhtjedh saemiengïelem goh aalmogisnie ålkolen reeremedajven.
Hástalus lea dattetge ahte suohkaniin váilu gelbbolašvuohta ja resurssat ollašuhttit gáibádusaid.
Haesteme darhkan lea ahte tjïeltine fååtese maahtaldahke jïh vierhtieh tjïrrehtæjjah krïevenassi.
Suohkaniin olggobealde hálddašanguovllu leat ráddjejuvvon geatnegasvuođat sámegiel fálaldagaid dáfus.
Tjïeltine ålkolen reeremedajven leah geehtestovveme dïedth #saemiengïeleh<adj> faalenassi dïete.
Váldohástalus lea láhčit diliid nu ahte dat vuoigatvuođat mat álbmogis leat oahppat ja geavahit sámegiela, ollašuhttojuvvojit.
Åejviehaesteme lea laetjedh tsiehkide nimhtie ahte dah reaktah mah aalmogen leah lïeredh jïh nuhtjedh saemiengïelem, tjïrrehtovvieh.
Julevsámi giellaguovlu
Julevsaemien gïeledajve
Julevsámi giellaguovlu manná Bállahis davvin Sáltoduoddarii lullin.
Julevsaemien gïeledajve mænna *Bállahis noerhtene Sáltoduottarasse åarjene.
Dát lea oalle unna geográfalaš guvlloš mii dahká vejolažžan ovttastahttit doaibmabijuid ja doalahit lagas ovttasbarggu iešguđetge beliid gaskka.
Daate lea naa onne geograafeles dajvetje mij dorje *vejolažžan ektiedidh råajvarimmide jïh utniehtidh gietskies ektiebarkoem ovmessieh bieliej gaskemsh.
Julevsámegielagat leat oalle čoahkis Divttasvuona ja Hápmira suohkaniin Nordlánddas.
#Julevsaemie<n><cmp_sggen><cmp>#gïele<n><der_t><adj><pl><nom> leah naa *čoahkis Divttasvuotnan jïh Hápmiren tjïeltine Nordlaantesne.
Giellasirdima dáfus buolvvaid gaskkas lea ovdamunni go lea dákkár čoahkkádus.
Gïelesertiestimmien dïete boelvi gaskesne lea aevhkie goh lea dagkere *čoahkkádus.
Giellaiskkadeapmi 2012 čájeha ahte oallugat dálá váhnemiin gaskal 30 ja 40 jagi eai máhte sámegiela.
Gïelegoerehtimmie 2012:n vuesehte jïjnjh daaletje eejteginie gaskesne 30:n jïh 40:m jaepien eah saemiengïelem maehtieh.
Dát dahká giellasirdima váhnemis mánnái váttisin.
Daate gïelesertiestimmiem dorje eejtegisnie maanese geervine.
Mánát leat baicca ožžon vejolašvuođa oahppat julevsámegiela sámi mánáidgárddis, ja oallugat leat dál vuosttaš- dahje nubbegiellaoahppit vuođđo- ja joatkkaskuvllas.
Maanah buerebh åådtjeme nuepiem lïeredh julevsaemiengïelem saemien maanagïerteste, jïh jïjnjh daelie leah voestes- jallh mubpiengïelelearohkh våarome- jïh jåarhkeskuvlesne.
Giellaiskkadeapmi čájeha ahte julevsámegielas lea nanu doarjja mánáidgárddis ja Árran julevsámi guovddážis.
Gïelegoerehtimmie vuesehte ahte julevsaemiengïelesne lea nænnoes dåarjoe maanagïertesne jïh Árranen julevsaemien jarngesne.
Mánáidgárdi lea bargan garrasit rekrutteret ohppiid sámegielat luohkáide Ájluovtta vuođđoskuvllas ja viidáseappot sámegiel oahpahussii joatkkaskuvllas.
Maanagïerte barkeme garrelaakan dåårrehtidh learoehkidie saemiengïeleh klaasside Ájluoktan maadthskuvlesne jïh vijriehkåbpoe #saemiengïeleh<adj> ööhpehtæmman jåarhkeskuvlesne.
Leat mihá unnit olbmot geat hupmet julevsámegiela go davvisámegiela.
sagki Leah unnebe almetjh gïeh julevsaemiengïelem håelieh goh noerhtesaemiengïelem.
Go leat nu unnán giellageavaheaddjit, de váikkuha dat julevsámegiela dillái.
Goh leah nimhtie ånnetji gïeleutnijh, dellie dijpie dah julevsaemiengïelen tseahkan.
Go leat unnán giellageavaheaddjit julevsámi giellaguovllus, lea váilevašvuohta sámegielat resurssaid dáfus hui čielggas.
Goh leah ånnetji gïeleutnijh julevsaemien gïeledajvesne, lea #fååtesidh<vblex><tv><prsprc><der_vuota><n><sg><nom> saemiengïeleh vierhtiej dïete dan tjïelkes.
Julevsámegiela nannenbarggus lea Divttasvuona suohkan hui dehálaš danne go dát lea áidna suohkan julevsámi guovllus mii lea mielde sámegiela hálddašanguovllus.
Julevsaemiengïelen nænnoestimmiebarkosne lea Divttasvuotnan tjïelte dan vihkele dannasinie goh daate lea aajnehke tjïelten julevsaemien dajvesne mij mietie lea saemiengïelen reeremedajvesne.
Sámediggi oaidná dárbbašlažžan ahte julevsámi guovllu suohkaniin ja sámi ásahusain lea lagat ovttasbargu.
Saemiedigkie vuajna #daerpies<adj><ess> ahte julevsaemien dajven tjïeltine jïh saemien institusjovni lea *lagat ektiebarkoe.
Lullisámi giellaguovlu
Åarjelsaemien gïeledajve
Lullisámi giellaguovlu lea geográfalaččat viiddis guovlu mii manná Sáltoduoddaris davvin gitta Elgåi lullin.
Åarjelsaemien gïeledajve geograafeleslaakan lea vijries dajve mij Sáltoduottarisnie mænna noerhtene öövre Elgåese åarjene.
Dán guovllus leat máŋga fylkkasuohkana ja máŋggat suohkanat.
Daennie dajvesne leah gellie fylhketjïelth jïh gellieh tjïelth.
Dál ii gávdno makkárge stuorát báikkálaš servodat gos giella lea váldo beaivválašgiella.
Daelie ij gååvnesh naan stoerebe voenges siebriedahke sijjesne gïele lea åoktoe fïerhtenbeajjetjegïele.
Dát sáhttá leat hehttehussan giellasirdimii.
Daate maahta årrodh dåeriesmoerine gïelesertiestæmman.
Giellageavaheaddjit gulahallet baicca stuora fierpmádagas mas leat fuolkkit ja ealáhus, ja gielas lea stuora mearkkašupmi identitehtaguoddin dán dilis.
Gïeleutnijh buerebh gaskestellieh stoere vearmadahkesne mesnie leah slïekth jïh jieleme, jïh gïelesne lea stoere mïerhkesjimmie identiteeteguedtemen daennie tsiehkesne.
Dat stuora geográfalaš guovlu dahká ahte lullisámegiella lea áibbas erenoamáš dilis gielladoaimmaid ovttastahttima, ovddasvástádusjuogu, oahpahusfálaldagaid ja resurssaid dáfus.
Dïhte stoere geograafeles dajve dorje ahte åarjelsaemiengïele lea aejvie sjïere tsiehkesne gïeledarjomi ektiedimmien, dïedtejoekedimmien, ööhpehtimmiefaalenassi jïh vierhtiej dïete.
Olu almmolaš ásahusat leat searvvis mearrádusaid dáfus mat gusket lullisámegillii, ja danne lea dárbu čielgaseappot juohkit ovddasvástádusa daid gaskka.
Jïjnje byjjes institusjovnh siebresne mieriedimmiej dïete mah åarjelsaemiengïelese dijpieh, jïh dannasinie lea daerpiesvoete tjïelkebelaakan juekedh dïedtem daj gaskemsh.
Livččii dehálaš ahte muhtumis lea bajimus ovddasvástádus lullisámegillii ja ovddasvástádus ovttastahttit gielladoaibmabijuid.
Lea vihkele ahte #muvhtie<prn><ind><sg><gen> lea bijjemes dïedte åarjelsaemiengïelese jïh dïedte ektiedidh gïeleråajvarimmide.
Stuora hástalus dán guovllus lea váilevaš gelbbolašvuohta sámi giela ja kultuvrra hárrái almmolaš hálddašeamis ja ahte leat olu iešguđetlágan ásahusat maiguin galgá gulahallat.
Stoere haesteme daennie dajvesne lea fååtesæjja maahtaldahke saemien gïelen jïh kultuvren gaavhtan byjjes reeremisnie jïh ahte jïjnje leah ovmessie institusjovnh mejgujmie edtja gaskestalledh.
Lullisámegiella lea leamaš ealáskahttinproseassas, ja dál leat dađistaga eambbo mánát geat ožžot lullisámegiel oahpahusa.
Åarjelsaemiengïele jealajimmieprosessesne orreme, jïh daelie ånnetji leah jeenje maanah gïeh åadtjoeh *lullisámegiel ööhpehtimmiem.
Dattetge ii leat lullisámegiella beaivválašgiella olu báikkiin, ja leat ráddjejuvvon vejolašvuođat sámástit.
Darhkan ij leah åarjelsaemiengïele fïerhtenbeajjetjegïele jïjnje sijjine, jïh geehtestovveme nuepieh saemiestidh.
Gávdnojit hui unnán arenat gos lullisámegiella geavahuvvo, ja váilot hui olu resursaolbmot.
Gååvnesieh dan ånnetji sijjieh sijjesne åarjelsaemiengïele nuhtjesåvva, jïh fååtesieh dan jïjnje vierhtiealmetjh.
Nuortalaš ja bihtánsámi giellaguovllut
*Nuortalaš jïh pijtesaemien gïeledajvh
Nuortalašgiela leat árbevirolaččat hupman dan guovllus mii dál lea Mátta-Várjjat gielda Norggas, ja guoskevaš guovlluin Ruoššas ja Suomas.
Skåaltesaemiengïelem aerpiesïejhmetji håaleme dennie dajvesne mij daelie lea *Mátta-Várjjaten tjïelte Nöörjesne, jïh sjyöhtehke dajvine Russlaantesne jïh Soemesne.
Bihtánsámegiela leat árbevirolaččat hupman osiin Nordlándda fylkkas ja guoskevaš guovlluin Ruoŧa bealde ráji.
Pijtesaemiengïelem aerpiesïejhmetji boelhkine håaleme Nordlaanten fylhkesne jïh sjyöhtehke dajvine Sveerjen bieleste raastem.
Nuortalašgiella ja bihtánsámegiella leat earaláganat go dat eará sámegielat vuosttažettiin danne go leat hirbmat unnán giellageavaheaddjit dain árbevirolaš guovlluin Norggas.
Skåaltesaemiengïele jïh pijtesaemiengïele #ovmese<adj><sg><nom> goh dah jeatjah saemiengïelh voestegh dannasinie goh leah alme ånnetji gïeleutnijh dejnie aerpiesïejhme dajvine Nöörjesne.
Dáin gielain ii addojuvvo oahpahus guđege vuođđoskuvllas Norggas, eai ge gávdno mánáidgárddit gos dát gielat gaskkustuvvojit.
Daejnie gïeline ij vedtieh ööhpehtimmie fïereguhtene maadthskuvlesne Nöörjesne, eah aaj gænnah gååvnesh maanagïerth sijjesne gænnah daah gïelh deanahtovvieh.
Bihtánsámegielas ii leat makkárge standardiserejuvvon riektačállin, mii dahká váttisin geavahit giela čálalaččat.
Pijtesaemiengïelesne ij leah naan standardiseeresovveme rïektestjaeleme, mij dorje geervine nuhtjedh gïelem tjaaleldh.
Nuortalašgielas gávdno dohkkehuvvon riektačállin, ja Suoma bealde ráji leat skuvllat mat oahpahit nuortalašgiela.
Skåaltesaemiengïelesne gååvnese #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> rïektestjaeliejinie, jïh Soemen bieleste raasten leah skuvlh mah skåaltesaemiengïelem ööhpehtieh.
Go goappašat gielain leat juogalágan giellabirrasat guoskevaš rádjeguovlluin, de lea ovttasbargu riikkarájiid rastá dehálaš ovddidan dihte dán guokte sámegiela Norggas.
Goh gåabpegh gïeline leah *juogalágan gïelebyjresh sjyöhtehke raastedajvine, dellie lea ektiebarkoe rïjhkenraasti rastah vihkele evtedeminie åvteste daam göökte saemiengïelem Nöörjesne.
Bihtánsámegiela ja nuortalašgiela nannemis lea vuosttažettiin dárbbašlaš dahkat veaháš vuođđobarggu, nu go dokumenteret ja kártet dálá dili gielaid dáfus.
Pijtesaemiengïelen jïh skåaltesaemiengïelen nænnoestimmesne voestegh lea daerpies darjodh ånnetji våaromebarkoen, nimhtie goh vihtiestidh jïh goerehtalledh daaletje tsiehkiem gïeli dïete.
Dán sáhttá buoremusat dahkat ovttasbarggus báikkálaš birrasiiguin ja ásahusaiguin main lea gielladieđalaš gelbbolašvuohta.
Daam maahta bööremeslaakan ektiebarkosne darjodh voenges byjresigujmie jïh institusjovnigujmie mejnie lea *gielladieđalaš maahtaldahke.
Giellabargu sáhttá lihkostuvvat dušše dalle go servodagat maidda guoská leat mielde doarjume barggu.
Gïelebarkoe maahta lahkaskidh ajve joem goh siebriedahkh mejtie dæjpa leah mietie dåarjoeminie barkoem.
Sámedikki deháleamos strategiija viidáset barggus bihtánsámegielain ja nuortalašgielain lea ge danne háhkat dieđuid das maid bihtánsápmelaččat ja nuortalaččat Norggas háliidit vuoruhuvvot giellabarggus.
Saemiedigkien vihkielommes strategijen vijrebe barkosne pijtesaemiengïeline jïh skåaltesaemiengïeline lea aaj dannasinie daajrojde skååffedh dennie maam pijtesaemieh jïh *nuortalaččat Nöörjesne sijhtieh gïelebarkosne #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>.
Ovttasbargu Sámedikki, báikkálaš sámi servviid ja dan guovtti ásahusa gaskka, Duoddara ráffe ja Nuortasámi musea, lea lunddolaš.
Ektiebarkoe Saemiedigkien, voenges saemien siebriej jïh dan göökten institusjovnen gaskemsh, *Duoddara *ráffe jïh Luvliesaemien museumen, iemie.
Sámegiella gávpogiin
Saemiengïele staarine
Dađistaga eambbo sápmelaččaid fárrejit eret árbevirolaš sámi ássanguovlluin.
Ånnetji jeenje saemiej raejeste juhtieh aerpiesïejhme saemien veasomedajvijste.
Leat erenoamážit stuora gávpogat mat dustejit olu sápmelaččaid.
Leah joekoenlaakan stoere staarh mah jïjnje dåastoeh saemide.
Dát lea áibbas ođđa dilli sámegillii, dakkár dilli mii gáibida sierra strategiija.
Daate lea aejvie orre tsiehkie saemiengïelese, dagkeres tsiehkie mij sjïere strategijem kreava.
Eretfárrejeaddjit árbevirolaš sámi guovlluin Norggas mannet dál gávpogiidda, ja sisafárrejeaddjit guovlluide fas bohtet eambbo ja eambbo olgoriikkas.
*Eretfárrejeaddjit aerpiesïejhme saemien dajvine Nöörjesne daelie minnieh staaride, jïh *sisafárrejeaddjit dajvide viht båetieh jeenje jïh jeenje ålkoelaanteste.
Jus sámegiella boahtteáiggis galgá sirdojuvvot buolvvas bulvii, de lea dárbbašlaš ásahit ođđa ásahusaid ja ođđa vuogádaga gávpogiidda gosa (olu) sápmelaččat fárrejit.
Jis saemiengïele #båetije aejkie<n><sg><ine> edtja boelveste #juhtedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><inf> boelvese, dellie daerpies tseegkedh orre institusjovnide jïh orre systeemem staaride gosse (jïjnje) saemieh juhtieh.
Mii diehtit ovdamearkka dihte Cymru/Wales guovllus ahte doppe váldet vuhtii dan eret- ja sisafárrema mii dáhpáhuvvá árbevirolaš kymrigielat guovlluin go čađahit giellaplánema.
Mijjieh vuesiehtimmien åvteste daejrebe *Cymru/Walesen dajvesne ahte debpene ååktih vuehtieji dam raejeste- jïh sïjsejuhtemem mij sjugniehtåvva aerpiesïejhme kymrigïelh dajvine goh tjïrrehtieh gïelesoejkesjimmiem.
Váldohástalus lea ahte gávpogiin šaddá sámegiella minoritehtagiella eai ge gávdno árbevirolaš arenat gos sáhttá sámástit.
Åejviehaesteme lea ahte staarine sjædta saemiengïele unnebelåhkoengïele eah aaj gååvnesh aerpiesïejhme sijjieh sijjesne maahta saemiestidh.
Danne lassána gávpogiin dárbu giellaarenaide ja oahpahusvejolašvuođaide.
Dannasinie staarine læssene daerpiesvoete gïelesijjide jïh ööhpehtimmienuepide.
Lea ovttaskas suohkana ovddasvástádus láhčit diliid sámegiela oahpahussii ja ovddideapmái, ja nu sáhttá ge šaddat soaittáhat makkár fálaldagat addojuvvojit ovttaskas suohkanis.
Lea oktegs tjïelten dïedte laetjedh tsiehkide saemiengïelen ööhpehtæmman jïh evtiedæmman, jïh nimhtie maahta aaj sjïdtedh *soaittáhat magkeres faalenassh oktegs tjïeltesne vadtasuvvieh.
Sámediggi lea gulahallame gávpotsuohkaniiguin Álttáin, Romssain ja Osloin ovttasbargošiehtadusa birra nannet sámi giela ja kultuvrra.
Saemiedigkie lea staaretjïeltigujmie gaskestalleminie Áltine, Romsine jïh Oslovinie ektiebarkoelatjkoen bïjre nænnoestibie saemien gïelem jïh kultuvrem.
Dát lea buorre, muhto seammás eai atte dákkár šiehtadusat gávpoga sámi álbmogii seamma vuoigatvuođaid go mat sámegiela hálddašanguovllu álbmogis leat.
Daate buerie, mohte seamma tïjjen eah vedtieh dagkeres latjkoeh staaren saemien aalmogasse seamma reaktide goh mah saemiengïelen reeremedajven aalmogisnie leah.
Danne lea dehálaš nannet álbmoga vejolašvuođaid ja vuoigatvuođaid geavahit sámegiela gávpogiin.
Dannasinie vihkele nænnoestidh aalmogen nuepide jïh reaktide nuhtjedh saemiengïelem staarine.
Máhttu almmolaš sámi giellaplánema birra
Maahtoe byjjes saemien gïelesoejkesjimmien bïjre
Stuorámus bargu maid Norgga eiseválddit leat dahkan almmolaš sámi giellaplánema dáfus, lea mearridit sámelága giellanjuolggadusaid 1990:s ja ásahit sámegiela hálddašanguovllu 1992 rájes.
Stoeremes barkoe aaj Nöörjen åejvieladtjh dorjeme byjjes saemien gïelesoejkesjimmien dïete, lea nænnoestidh saemienlaaken gïelenjoelkedasside 1990:sne jïh tseegkedh saemiengïelen reeremedajvem 1992:n raejeste.
Sámelága giellanjuolggadusat ja ortnet sierra hálddašanguovlluin leat dehálaš reaiddut giellanannema barggus.
Saemienlaaken gïelenjoelkedassh jïh öörnege sjïere reeremedajvine leah vihkeles dïrregh gïelenænnoestimmien barkosne.
Dát reaiddut fertejit geavahuvvot.
Daah dïrregh tjuerieh nuhtjesovvedh.
NIBR Álttás čađahii 2000:s geavaheaddjiiskkadeami guovttegielat bálvalusaid hárrái sámegiela hálddašanguovllus.
*NIBR Áltesne tjïrrehti 2000:sne nuhtjijegoerehtimmien gööktengïeleh dïenesji gaavhtan saemiengïelen reeremedajvesne.
Dát iskkadeapmi guoskkaha diliid nu go dat ledje duhátjagi molsumis.
Daate goerehtimmie tsiehkide sjåavohte nimhtie goh dah lin *duhátjagi molsesovvemisnie.
Sámi instituhtta evaluerii sámelága giellanjuolggadusaid 2006/07:s.
Saemien instituhte evalueeri saemienlaaken gïelenjoelkedasside 2006:n/07:sne.
Evaluerema lei Kultur- ja girkodepartemeanta diŋgon.
Vuarjasjimmien lij Kultuvre- jïh gærhkoedepartemeente dongkeme.
Evalueren konkluderii ahte sámelága giellanjuolggadusat leat doaibman bures sámegiela stáhtusa hárrái, vaikko leat stuora rievddadeamit das movt láhka čuvvojuvvo.
Evalueerem *konkluderii ahte saemienlaaken gïelenjoelkedassh hijvenlaakan jåhteme saemiengïelen staatusen gaavhtan, jalhts leah stoere #jorkestovvedh<vblex><der_d><vblex><der_nomact><n><pl><nom> dennie guktie laake #seatadidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Sámegiela dilli olggobealde hálddašanguovllu gal ii leat buorre, ja evalueren konkludere dainna ahte hálddašanguovlu ferte viiddiduvvot.
Saemiengïelen tsiehkie ålkolen reeremedajven hågkh buerie ij, jïh evalueerem *konkludere dejnie ahte reeremedajve tjuara #vijriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>.
Evalueren evttohii maid ásahit “ealáskahttinlávdegotti” sámegielaid hárrái, danne go láhka ii akto nagot ealáskahttit sámegiela guovlluin gos odne lea áigojuvvon.
Vuarjasjimmie uvtedi maam tseegkebe “jealajimmiemoenehtsen” saemiengïeli gaavhtan, dannasinie goh ij laake oktegh gaegnedh jealajehtedh saemiengïelen dajvine sijjesne daenbiejjien #sïjhtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Wencke Brenna girji Samene i rettssystemet 2005:s buktá ođđa dieđu sámegiela geavaheami birra Finnmárkku riektevuogádagas ja movt sápmelaččat vásihit diliid.
Wencke Brennan gærja *Samene i. *rettssystemet 2005:sne buakta orre daajroem saemiengïelen pråvhkoen bïjre Finnmaarhken reaktasuerkesne jïh guktie saemieh tsiehkide demtieh.
Eará stuorát bargguid dáfus, mat leat dahkkojuvvon sámegiela ja giellaplánema birra maŋŋel 2000, namuhit mii Inger Marie Gaup Eira čielggadeami Sámegiella Davviriikkain – stáhtus- ja domenačielggadeapmi 2001:s ja Torunn Pettersena ja Johanne Gaup čielggadeami almmolaš sámi diehtojuohkinbálvalusa birra, dat maid 2001:s.
Jeatjah stoerebe barkoej dïete, mah dorjesovveme saemiengïelen jïh gïelesoejkesjimmien bïjre mænngan 2000:n, muenieh mijjieh Inger Marie Gaup Eiran salkehtimmiem Saemiengïele Noerhtelaantine – staatuse- jïh *domenačielggadeapmi 2001:sne jïh Torunn Pettersenen jïh Johanne Gaupen salkehtimmien byjjes saemien bïevnesedïenesjen bïjre, dïhte aaj 2001:sne.
Sámediggi lea ovdal ráhkadan raporttaid sámegiela birra servodagas.
Saemiedigkie lea aarebi dorjeme reektehtsidie saemiengïelen bïjre siebriedahkesne.
Áiggis maŋŋel 2000 namuhit mii Sámedikki giellastivrra guovtti raportta, Sámegiela geavaheapmi 2004:s ja 2008:s ja Sámediggeráđi čilgehusa sámi giela birra 2004:s.
Tïjjesne mænngan 2000:n moenebe mijjieh Saemiedigkien gïeleståvroen göökten reektehtsen, Saemiengïelen pråvhkoe 2004:sne jïh 2008:sne jïh Saemiedigkieraerien tjïelkestimmiem saemien gïelen bïjre 2004:sne.
Ruoŧa ráđđehus buvttii 2006:s almmolaš čielggadeami (RÁČ) mii guoskkahii erenoamážit lullisámegiela boahttevaš dili Ruoŧas.
Sveerjen reerenasse böökti 2006:sne byjjes salkehtimmien (*RÁČ) mij sjåavoehti joekoenlaakan åarjelsaemiengïelen båetije tsiehkiem Sveerjesne.
Oasi das mii digaštallojuvvo doppe lullisámegiela dili birra, sáhttá maid buohtastahttit Norgga beale diliiguin.
Boelhken dennie mij debpene #dïerhkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> åarjelsaemiengïelen tsiehkien bïjre, maahta aaj mohtedidh Nöörjen bieliem tsiehkiejgujmie.
Buot barggut mat bajábealde leat namuhuvvon, muitalit veaháš giellaplánenvásáhusaid birra sámi guovlluin maŋemus logi jagiid, ja dát girjjálašvuohta lea lunddolaš oassi Sámediggedieđáhusa máhttovuođus sámegiela birra.
Gaajhkh barkoeh mah bijjelen moenesovveme, bïeljelieh #naan<prn><ind><nom> gïelesoejkesjimmievaesehtsi bïjre saemien dajvine minngebe luhkie jaepiej, jïh daate litteratuvre lea iemie boelhke Saemiedigkiebïevnesen maahtoevåaroemisnie saemiengïelen bïjre.
Máhttu almmolaš giellaplánema birra Skandinávia olggobealde
Maahtoe byjjes gïelesoejkesjimmien bïjre Skandinávian ålkolen
Sámediggi áigu iežas giellapolitihkas maiddái váldit oahpa giellaplánemis mii dáhpáhuvvá eará máŋggagielat guovlluin.
Saemiedigkie sæjhta jïjtjemse gïelepolitihkesne aaj learam ååktedh gïelesoejkesjimmesne mij sjugniehtåvva jeatjah gelliengïeleh dajvine.
Leat vuosttažettiin eamiálbmogiid ja gielalaš minoritehtaid vásáhusat eará demokráhtalaš riikkain maid lea álkimus sirdit alcceseamet.
voestegh Leah aalkoeåålmegi jïh gïeleh *minoritehtaid vaesehtsh jeatjah demokraateles/demokrateles rïjhkine mej aelhkemes juhtedh jïjtjemidie.
Māorigiela dilli, mii lea Aotearoa/Ođđa Selándda eamiálbmotgiella, ja kymrigiela dilli Cymrus/ Walesas Stuorabritánnias leat ovdamearkkat main sáhttá viežžat oahpa Sápmái.
*Māorigiela tsiehkie, mij lea Aotearoan/Orre Zealaanten aalkoeåålmegegïele/aalkoeåålmehgïele/aalkoeåålmhgïele, jïh kymrigïelen tsiehkie *Cymrus/ Walesesne *Stuorabritánnias leah vuesiehtimmieh mejnie maahta veedtjedh learan Saapman.
Dán oktavuođas čujuhit artihkkalii “Te Kōhanga Reo.
Daennie tsiehkesne artihkelasse tjaatsestieh “*Te Kōhanga Reom.
Māori Language Revitalization” 2001:s ja girjái Welsh in the Twenty-First Century 2010:s.
*Māori *Language *Revitalization” 2001:sne jïh gærjese *Welsh im t.*he Twenty-*First Centuryen/Centuryn 2010:sne.
Vuosttažis mii mearkkašit erenoamážit man dehálaččat mánáidgárddit leat leamaš buoremuddui lihkostuvvan māorigiela ealáskahttimis Aotearoas/Ođđa Selánddas.
#Voestes<adj><ord><sg><ine> mijjieh joekoenlaakan krööhkestibie maam vihkielåbpoe maanagïerth buerietïjjese orreme lahkaskamme *māorigiela jealajimmesne Aotearoesne/Orre Zealaantesne.
Dan maŋibus mearkkašit mii deattu mii biddjo eret- ja sisafárremii mii dál dáhpáhuvvá árbevirolaš kymrigielat guovlluin Cymrus/ Walesas.
Dam *maŋibus krööhkestieh mijjieh leavloem mij raejeste byöjoe- jïh sïjsejuhtiemasse mij daelie sjugniehtåvva aerpiesïejhme kymrigïelh dajvine *Cymrus/ Walesesne.
Dát lea maid dakkár ášši mii ferte digaštallojuvvot sámi oktavuođain.
Daate aaj lea dagkeres aamhtese mij tjuara #dïerhkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> saemien tsiehkine.
Guovddáš hástalusat
Voernges haestemh
Giella lea čielgasit sihke priváhta ja almmolaš ášši.
Gïele tjïelkebe dovne privaate jïh byjjes aamhtesen.
Sámegiela boahtteáigi lea dan duohken man olu guhtege mis geavaha sámegiela lunddolaš gulahallanreaidun nu olu oktavuođain go vejolaš, ja movt servodat láhčá diliid nu ahte dat galgá leat vejolaš.
Saemiengïelen båetije aejkie dan duekesne lea maam jïjnje fïereguhte mijjesne nuhtjie saemiengïelen iemie gaskesadtemedïrreginie nimhtie aaj jïjnje aaj tsiehkine goh gåarede, jïh guktie aaj siebriedahke tsiehkide laatja nimhtie aaj dïhte gåaredh edtja.
Sámegiela suddjemis, nannemis ja ovddideamis leat olu hástalusat maid ii sáhte dušše Sámedikkis čoavdit.
Saemiengïelen åelesne, nænnoestimmesne jïh evtiedimmesne jïjnje leah haestemh mejtie ij maehtieh ajve Saemiedigkesne tjuevtedh.
Lea sáhka sihke servodatdiliin, giela ovddasvástádusjuogus ja válddis ja buriin rámmaeavttuin buot dásiin servodagas.
Lea håaleme dovne siebriedahketsiehkine, gïelen dïedtejoekedimmesne jïh ååktesth jïh buerie mieriekrïeveminie gaajhkine daltesinie siebriedahkesne.
Giellapolitihkka lea máŋgga dáfus guoskkahan ovttaskas olbmo vuoigatvuođa geavahit ja oahppat sámegiela.
Gïelepolitihke lea gellien dïete sjåavoehtamme oktegs almetjen reaktam nuhtjedh jïh lïeredh saemiengïelem.
Viidáset barggus nannet ja ovddidit sámegiela ferte deattuhit makkár dárbbut gielas leat jus galgá nannejuvvot ja ovdánit.
Vijrebe barkosne nænnoestibie jïh evtiedibie saemiengïelem tjuara tjïelkestehtedh magkeres daerpiesvoeth gïelesne leah jis edtja nænnoestovvedh jïh åvtenidh.
Jus galgá sihkkarastit giela boahtteáiggi, de lea mearrideaddji mearkkašupmi das ahte sámegiel geavaheddjiid lohku lassána.
Jis edtja gïelem gorredidh båetijen aejkien, dellie lea nænnoestæjja mïerhkesjimmie dennie ahte #saemiengïeleh<adj> nuhtjiji låhkoe læssene.
Barggus joksat Sámedikki mihtu ahte lasihit sámegiela geavaheddjiid, leat olu hástalusat maid lea dárbu čilget dárkileappot.
Barkosne jaksebe Saemiedigkien vuepsiem ahte lissiehtidh saemiengïelen nuhtjijidie, jïjnje haestemh mejtie lea daerpiesvoete boejhkelidh *dárkileappot.
Sámegiela stuorámus hástalusat leat:
Saemiengïelen stoeremes haestemh leah:
Ovddasvástádusjuohku ja váldi giellaáššiin
Dïedtejoekedimmie jïh stilleme gïelegyhtjelassine
Sámegiela rámmaeavttut
Saemiengïelen mieriekrïevemh
Sámegiela geavaheaddjit
Saemiengïelen nuhtjijh
Almmolaš hálddašeapmi
Byjjes reereme
Iešguđetlágan gielladilit
Ovmessie gïeletsiehkieh
Duohta vejolašvuođat geavahit sámegiela
Saetnies nuepieh saemiengïelem nuhtjieh
Ovddasvástádusjuohku ja váldi giellaáššiin Leat olu ja iešguđetlágan ovddasteaddjit mielde sámegillii guoski áššiin.
Dïedtejoekedimmie jïh stilleme gïelegyhtjelassine jïjnje Leah jïh ovmessie saadthalmetjh mietie saemiengïelese dïjpije aamhtesinie.
Dát sáhttá dagahit unnán kontinuitehta, váilevaš ovttastahttima doaibmabijuid dáfus, eahpesihkkaris ovddasvástádusjuogu ja ipmárdusa ovttaskas giellageavaheaddjái.
Daate maahta darjodh ånnetji kontinuiteetem, fååtesæjja ektiedimmien råajvarimmiej dïete, *eahpesihkkaris dïedtejoekedimmiem jïh goerkesem oktegs gïeleutnijasse.
Dákkár dilli ii leat buorre sámegiela ovddideami dáfus, ja lea ge dárbu buorebut čielggadit ovddasvástádus- ja rollajuogu.
Dagkeres ij tsiehkie leah buerie saemiengïelen evtiedimmien dïete, jïh lea aaj daerpiesvoete buerebelaakan tjïelkedidh dïedte- jïh *rollajuogu.
Sámegiella lea okta sámi servodaga vuođđoáššiin, ja Sámediggi berre sápmelaččaid álbmotválljen orgánan leat čielgaset ovddasteaddji giellapolitihkas, ja das berre leat olu stuorát váldi giellaáššiin go odne lea.
Saemiengïele lea akte saemien siebriedahken våaromeaamhtesinie, jïh Saemiedigkie byöroe saemiej åålmehveeljesovveme orgaanine årrodh tjïelkebe saadthalmetjen gïelepolitihkesne, jïh dennie byöroe jïjnje årrodh stoerebe stilleme gïelegyhtjelassine goh daenbiejjien lea.
Sámedikki duohta váikkuheapmi giellaáššiin lea dehálaš sámegiela boahtteáigái.
Saemiedigkien saetnies dïedte gïelegyhtjelassine lea vihkeles saemiengïelen båetijen aajkan.
Sámedikkis lea odne unnán váldi giellaovddidanbarggus servodagas, ja lea unnán váikkuheapmi almmolaš giellaplánemis.
Saemiedigkesne daenbiejjien lea ånnetji ååktije gïeleevtiedimmiebarkosne siebriedahkesne, jïh lea ånnetji dïedte byjjes gïelesoejkesjimmesne.
Sámedikkis lea gal ráđđádallansoahpamuša bokte vejolašvuohta ráđđádallat áššiin mat gusket sámi álbmogii, muhto dát ii leat doarvái sihkkarastit sámegiela boahtteáiggi.
Saemiedigkien hågkh lea rååresjadtemelatjkoen baaktoe nuepie rååresjadtedh aamhtesinie mah dijpieh saemien aalmogasse, mohte ij daate nuekies leah gorredidh saemiengïelem båetijen aejkien.
Sámegiela rámmaeavttut Váilevaš ekonomalaš, hálddahuslaš ja olmmošlaš resurssat leat stuora hástalussan sámegiela nannema barggus.
Saemiengïelen mieriekrïevemh Fååtesæjja ekonomeles, reerije jïh garkeles vierhtieh leah stoere haestieminie saemiengïelen nænnoestimmien barkosne.
Váilevaš giellagelbbolašvuohta buot servodatsurggiin lea stuorámus hehttehus sámegiela geavaheapmái, oahpaheapmái ja ovddideapmái.
Fååtesæjja gïelemaahtaldahke gaajhkine siebriedahkesuerkine lea stoeremes dåeriesmoere saemiengïelen provhkese, ööhpehtæmman jïh evtiedæmman.
Dát sáhttá leat juogo njálmmálaš ja/dahje čálalaš giellagelbbolašvuohta, muhto maiddái fágagiellagelbbolašvuohta sámegielagiid gaskkas.
Daate maahta joe årrodh #njaalmeldh<adj><sg><nom> jïh/jallh tjaaleldh gïelemaahtaldahke, mohte aaj faagegïelemaahtaldahke saamastalliji gaskesne.
Buriid rámmaeavttuid haga lea sámegiela nannema ja ovddideami višuvnnain ja buriin mihttomeriin unnán árvu.
Bueriej mieriekrïevemi namhtah lea saemiengïelen nænnoestimmien jïh evtiedimmien visjovnine jïh buerie ulmine ånnetji aarvoe.
Sámegiela geavaheaddjit Okta dain deháleamos eavttuin sámegiela boahtteáiggi sihkkarastimis lea ahte gávdnojit olbmot geat geavahit giela.
Saemiengïelen nuhtjijh Akte dejnie vihkielommes moenemetsiehkine saemiengïelen båetijen aejkien gorredimmesne lea ahte gååvnesieh almetjh gïeh gïelem nuhtjieh.
Geavaheddjiid ahkečoahkkádus lea hui guovddáš ášši, ja lea dehálaš ahte mánáidlohku geat ožžot sámegiel oahpahusa lassána.
Nuhtjiji *ahkečoahkkádus lea dan voernges aamhtese, jïh vihkele ahte maanajlåhkoe gïeh #saemiengïeleh<adj> ööhpehtimmiem åadtjoeh læssene.
Dát mielddisbuktá ahte giellasirdin buolvvaid gaskkas ferte nannejuvvot.
Daate mealtan buakta ahte gïelesertiestimmien boelvi gaskesne tjuara nænnoestovvedh.
Eanebut fertejit válljet sámegiela ruovttugiellan, váhnemat fertejit válljet sámegiela mánáid vuosttašgiellan skuvllas, ja dasto fertejit buohkat geat háliidit oažžut vejolašvuođa oahppat sámegiela.
Jeenjelaakan tjuerieh saemiengïelem veeljedh gåetiegïeline, eejtegh tjuerieh saemiengïelem veeljedh maanaj voestesgïeline skuvlesne, jïh dehtie minngede tjuerieh gaajhkesh gïeh sijhtieh nuepiem åadtjodh lïeredh saemiengïelem.
Dát mielddisbuktá ahte maiddái sii geat eai leat sápmelaččat ožžot vejolašvuođa oahppat sámegiela.
Daate mealtan buakta ahte aaj dah eah gïeh leah saemieh åadtjoeh nuepiem lïeredh saemiengïelem.
Almmolaš hálddašeapmi
Byjjes reereme
Sámegiella mii lea almmolaš giella ferte geavahuvvot almmolaš hálddašeamis mihá eambbo, ja almmolaš dieđut fertejit maid addot sámegillii.
Saemiengïele mij byjjes gïele tjuara byjjes reeremisnie nuhtjesovvedh sagki jeenje, jïh byjjes daajroeh tjuerieh aaj saemiengïelese vodtedh.
Dát lea dehálaš sihke sihkkarastin dihte ovttaskas olbmuid giellavuoigatvuođaid, muhto maiddái čalmmustahttin ja árvvus atnin dihte sámegiela Norggas.
Daate vihkele dovne gorredeminie åvteste oktegs almetji gïelereaktaj, mohte aaj tjelmiestehtemen jïh aarvosne utnieminie åvteste saemiengïelem Nöörjesne.
Sámelága giellanjuolggadusat sihkkarastet ovttaskas olbmo vuoigatvuođa geavahit ja oahppat sámegiela dihto geográfalaš guovlluid siskkobealde.
Saemienlaaken gïelenjoelkedassh gorredieh oktegs almetjen reaktam nuhtjedh jïh lïeredh saemiengïelem såemies geograafeles dajvi sisnjelen.
Dát mielddisbuktá ahte sámi álbmogis leat iešguđetlágan vuoigatvuođat geavahit sámegiela, dan duohken gos sii orrot.
Daate mealtan buakta ahte saemien aalmogen leah ovmessie reaktah nuhtjedh saemiengïelem, dan duekesne sijjesne dah årroeh.
Dákkár vealaheapmi ii leat dohkálaš.
Dagkeres ij joekehtsgïetedimmie leah *dohkálaš.
Servodatovdáneapmi gos dađistaga eanebut fárrejit gávpogiidda dagaha ahte ain eanet sápmelaččat fárrejit olggobeallái sámegiela hálddašanguovllu.
Siebriedahkeevtiedimmie sijjesne ånnetji jeenjh staaride juhtieh dorje ahte annje jeenje saemieh juhtieh *olggobeallái saemiengïelen reeremedajvem.
Danne lea dárbu guorahallat hálddašanmodealla sihkkarastin dihte ovttaskas olbmo vuoigatvuođa geavahit sámegiela go deaivvada almmolaš hálddahusain.
Dannasinie lea daerpiesvoete goerehtalledh reerememaallen gorredeminie åvteste oktegs almetjen reaktam nuhtjedh saemiengïelem goh byjjes reereminie gaavnesje.
Iešguđetlágan gielladilli
Ovmessie gïeletsiehkie
Sámegiela dilli rievddada guovllus guvlui.
Saemiengïelen tsiehkie dajvesne #jorkestovvedh<vblex><der_d><vblex><indic><pres><p3><sg> dajvese.
Sámegiella juhkkojuvvo máŋgga gillii, ja dain leat hui iešguđetlágan hástalusat.
Saemiengïele #juekedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> gellien gïelese, jïh dejnie leah dan ovmessie haestemh.
Danne fertejit doaibmabijut heivehuvvot daid iešguđetge gielaid dárbbuide.
Dannasinie tjuerieh råajvarimmieh sjïehtelovvedh daj ovmessieh gïeli daerpiesvoetide.
Dákkár dilli gáibida máhtu ja dieđuid daid iešguđetge dárbbuid birra mat dain iešguđetge guovlluin leat.
Dagkeres tsiehkie maahtoem kreava jïh daajroej daj ovmessieh daerpiesvoeti bïjre mah dejnie ovmessieh dajvine leah.
Dákkár máhtu ferte háhkat buriid kártemiid ja analysaid bokte.
Dagkeres soekse tjuara skååffedh buerie goerehtallemi jïh joekehtimmiej baaktoe.
Dán rádjái eai leat čađahuvvon nie dárkilis guorahallamat eat ge leat lihkostuvvan háhkat doarvái buori dokumentašuvnna gielladiliid birra servodagas.
Daan raajan eah naemhtie tjïrrehtovveme *dárkilis goerehtallemh ibie aaj lahkaskamme nuekies skååffedh bueriem vihtiestimmien gïeletsiehkiej bïjre siebriedahkesne.
Dát lea stuora hástalus sámegiela nannema viidáset barggus.
Daate stoere haesteme saemiengïelen nænnoestimmien vijrebe barkosne.
Duohta vejolašvuođat geavahit sámegiela
Saetnies nuepieh saemiengïelem nuhtjieh
Lea stuora hástalus go váilot duohta vejolašvuođat geavahit ja oahppat sámegiela.
Lea stoere haesteme goh fååtesieh saetnies nuepieh nuhtjedh jïh lïeredh saemiengïelem.
Sámegiela almmolaš geavaheami lassin dárbbašit mii buriid giellaarenaid sámegiela várás.
Saemiengïelen byjjes pråvhkoen lissine daarpesjieh mijjieh bueriej gïelesijjide saemiengïelen muhteste.
Sámegiela geavaheddjiidlogu lassáneapmi lea dan duohken ahte lea vejolaš geavahit sámegiela buot servodatsurggiin ja buot oktavuođain.
Saemiengïelen nuhtjijilåhkoen læssanimmie dan duekesne lea ahte gåarede nuhtjedh saemiengïelem gaajhkine siebriedahkesuerkine jïh gaajhkine tsiehkine.
Lea maid stuora váilevašvuohta iešguđetlágan sámegielat fálaldagaid dáfus mánáide ja nuoraide.
aaj Lea stoere #fååtesidh<vblex><tv><prsprc><der_vuota><n><sg><nom> ovmessie saemiengïeleh faalenassi dïete maanide jïh noeride.
Eanas sámegielagat leat doaibmi guovttegielagat, oallugat maiddái máŋggagielagat.
Jeenjemes saamastallijh leah funksjovnelle gööktengïeleh, jïjnjh aaj #gelliengïeleh<adj><pl><nom>.
Jus galgá suddjet ja viidáset ovddidit sámegiela servodagas mii lea buoremuddui ovttagielat, de gáibiduvvo máhttu ja dihtomielalašvuohta das movt buoremusat sáhttá láhčit diliid sámegiela geavaheapmái.
Jis edtja vaarjelidh jïh vijrebe evtiedidh saemiengïelen siebriedahkesne mij buerietïjjese lea aktengïeleh, dellie krïevesåvva maahtoe jïh voerkesvoete dennie guktie bööremeslaakan maahta tsiehkide laetjedh saemiengïelen provhkese.
Dušše giela aktiivvalaš geavahemiin sáhttá sámegiella seailut min deháleamos árbevirolaš kulturoassin ja seammás ovdánit nu ahte dainna sáhttá gulahallat buot daid ođđa áššiid birra mat áigges áigái bohciidahttet rievdamiid maiddái sámi servodagas.
Ajve gïelen eadtjohke pråvhkojne maahta saemiengïele stååresjidh mijjen vihkielommes aerpiesïejhme kultuvreboelhkine jïh seamma tïjjen nimhtie åvtenidh ahte dejnie maahta gaskestalledh gaajhke daj orre aamhtesi bïjre mah daamtaj jorkestovvemidie #bïhtsegidh<vblex><iv><der_caus><vblex><indic><pres><p3><pl> aaj saemien siebriedahkesne.
Guovttegielat servodagas gos nubbi giella lea áitojuvvon minoritehtagiella lea erenoamáš hástalus maiddái majoritehtagielagiidda geat fertejit bargat maid sáhttet vai minoritehtagiella sáhttá geavahuvvot nu olu oktavuođain go vejolaš.
Gööktengïeleh siebriedahkesne sijjesne #mubpie<adj><ord><attr> gïele lea aajhtasovveme unnebelåhkoengïele sjïere haesteme aaj *majoritehtagielagiidda gïeh tjuerieh maam barkedh maehtieh vuj unnebelåhkoengïele maahta nuhtjesovvedh nimhtie jïjnje tsiehkine goh gåarede.
Majoritehtagielat gii oahppá sámegiela, juobe nu ge bures ahte sáhttá čuovvut dábálaš ságastallama, dahká guovttegielagii álkibun válljet sámegiela.
Jienebelåhkoengïelh gie saemiengïelem leara, joe nimhtie aaj hijvenlaakan ahte maahta sïejhme gaskestallemem dåeriedidh, #gööktengïeleh<adj><sg><ill> dorje aelhkiebinie veeljedh saemiengïelem.
Áŋgiruššansuorggit Sámedikki váldomihttu sámegiela ovddideamis lea lasihit geavaheddjiid logu ja lasihit sámegiela geavaheami.
Barkoesuerkieh Saemiedigkien åejvieulmie saemiengïelen evtiedimmesne lea lissiehtidh nuhtjiji låhkoem jïh lissiehtieh saemiengïelen pråvhkoem.
Jus galgá olahit dáid mihtuid, de lea dárbu čielggadit válddi ja ovddasvástádusjuogu Sámedikki ja ráđđehusa gaskka.
Jis edtja hïnnedh daejtie vuepside, dellie lea daerpiesvoete tjïelkedidh ååkten jïh dïedtejoekedimmiem Saemiedigkien jïh reerenassen gaskemsh.
Gielladieđáhus čielggada njeallje vuođđo áŋgiruššansuorggi sámegiela nannemis ja ovddideamis.
Gïelebïevnese tjïelkede njieljie våarome barkoesuerkiem saemiengïelen nænnoestimmesne jïh evtiedimmesne.
Dát leat ovddasvástádus sámegillii, sámegiela rámmaeavttut, giellageavaheaddjit ja sámegiela geavaheapmi.
Daah dïedte saemiengïelese, saemiengïelen mieriekrïevemh, gïeleutnijh jïh saemiengïelen pråvhkoe.
Áŋgiruššansuorgi 1: Ovddasvástádus sámegillii
Barkoesuerkie 1: Dïedte saemiengïelese
Sámediggi oaidná govttolažžan čielggadit Sámedikki ja ráđđehusa ovddasvástádusjuogu sámi giellapolitihka hábmemis.
Saemiedigkie vuajna *govttolažžan tjïelkedidh Saemiedigkiem jïh reerenassen dïedtejoekedimmiem saemien gïelepolitihkem hammosne.
Sámediggi oaidná guovttesuorat juogu ovddasvástádusa ja geatnegasvuođaid gaskka.
Saemiedigkie vuajna *guovttesuorat *juogu dïedten jïh dïedti gaskemsh.
Stuoradikkis ja ráđđehusas lea láhkahábmenovddasvástádus mii sihkkarastá ovttaskas sámegielagii vuoigatvuođa geavahit sámegiela, ja Sámedikkis fas lea ovddasvástádus ovddidit sámegiela.
Stoerredigkien jïh reerenassen lea laakehammoedïedte mij gorrede oktegs saamastallijasse reaktam nuhtjedh saemiengïelem, jïh Saemiedigkien viht lea dïedte evtiedidh saemiengïelem.
Sámedikkis lea ovddasvástádus ovddidit sámegiela
Saemiedigkien lea dïedte evtiedidh saemiengïelem
Oassin sápmelaččaid iešmearrideamis iežamet giela, iežamet kultuvrra ja servodateallima dáfus galgá Sámedikkis leat duohta váldi giellapolitihkas.
Boelhkine saemiej jïjtjereeremisnie jïjtjemh gïelen, jïjtjemh kultuvren jïh siebriedahkejielemen dïete edtja Saemiedigkien årrodh saetnies stilleme gïelepolitihkesne.
Sámegiella lea juoga maid sápmelaččat ieža fertejit hálddašit.
Saemiengïele lea naakene maam saemieh jïjtjh tjuerieh reeredh.
Sámedikkis galgá leat ovddasvástádus ovddidit sámegiela, mii mielddisbuktá ahte Sámedikkis lea ovddasvástádus hábmet sámi giellapolitihka Norggas.
Saemiedigkien edtja årrodh dïedte evtiedidh saemiengïelem, mij mealtan buakta ahte Saemiedigkien lea dïedte hammoedidh saemien gïelepolitihkem Nöörjesne.
Dákkár váldi lea mearrideaddji jus galgá sihkkarastit sámegiela boahtteáiggi.
Dagkeres stilleme lea nænnoestæjja jis edtja saemiengïelem gorredidh båetijen aejkien.
St. dieđ. nr. 28:s (2007-2008) nannejuvvo ahte Sámediggi, sápmelaččaid ovddasteaddji álbmotválljen orgána, lea deháleamos eaktobiddji sámepolitihka dáfus.
#S<n><abbr><sg><gen>#t<n><abbr><gen> *dieđ. nr. 28:sne (2007-2008) nænnoeståvva ahte Saemiedigkie, saemiej saadthalmetjen åålmehveeljesovveme orgaanen, vihkielommes #moenemetsiehkie<n><sem_dummytag><cmp_sgnom><cmp> bïejije saemienpolitihken dïete.
Sámedikkis ferte leat duohta váikkuhanváldi buot surggiin mat leat dehálaččat sámi servodahkii.
Saemiedigkien tjuara årrodh saetnies dïedtestillemen gaajhkine suerkine mah vihkele saemien siebriedahkese.
Sámediggi oaidná sámegiela oktan min deháleamos árvvuin ja dat guoská olles sámi álbmogii.
Saemiedigkie saemiengïelem vuajna oktegh mijjen vihkielommes aarvojne jïh dïhte dæjpa dïeve saemien aalmogasse.
Lea dárbu ollislaš ja bajit dási giellapolitihkkii das movt nannet ja ovddidit sámegiela iešguđetge servodatsurggiin.
Lea daerpiesvoete ellies jïh bijjebe daltesen gïelepolitihkese dennie guktie nænnoestidh jïh evtiedidh saemiengïelem ovmessieh siebriedahkesuerkine.
Sámediggedieđáhus sámegiela birra bidjá eavttuid dan bargui.
Saemiedigkiebïevnese saemiengïelen bïjre beaja moenemetsiehkide dan borkese.
Dát mielddisbuktá ahte ferte leat čielga juohku Sámedikki ja Ráđđehusa ovddasvástádusa ja válddi gaskka.
Daate mealtan buakta ahte tjuara årrodh tjïelke *juohku Saemiedigkien jïh Reerenassen dïedten jïh ååkten dajvem.
Ráđđehus lea geatnegahtton sihkkarastit ovttaskas olbmo vuoigatvuođa geavahit sámegiela almmolaš hálddašeamis, dieđáhusaid buktit dárogillii ja sámegillii ja sihkkarastit ahte almmolaš dieđut ja skovit gávdnojit sihke dárogillii ja sámegillii.
Reerenasse #vïedteldihkie<adj><sg><nom> gorredidh oktegs almetjen reaktam nuhtjedh saemiengïelen byjjes reeremisnie, bïevnesidie buektedh daaroengïelese jïh saemiengïelese jïh gorredidh ahte byjjes daajroeh jïh skjeemah gååvnesieh dovne daaroengïelese jïh saemiengïelese.
Nu lea Ráđđehusas bajimus ovddasvástádus das ahte stáhtalaš ja suohkanlaš ásahusat devdet iežaset geatnegasvuođaid ja addet ovttaskas giellageavaheaddjái almmolaš bálvalusaid ja fálaldagaid sámegillii.
Nimhtie reerenassesne bijjemes dïedte dennie ahte staateles jïh tjïelten institusjovnh dievhtieh jïjtjsh dïedtide jïh oktegs gïeleutnijasse vedtieh byjjes dïenesji jïh faalenassi saemiengïelese.
Sámedikkis galgá leat ovddasvástádus ovddidit sámegiela ja hábmet sámi giellapolitihka Norggas.
Saemiedigkien edtja årrodh dïedte evtiedidh saemiengïelem jïh hammoedidh saemien gïelepolitihkem Nöörjesne.
Jus Sámedikkis galgá leat duohta bajimus ovddasvástádus sámegiela ovddideamis, de fertejit muhtun eavttut leat sajis.
Jis Saemiedigkien edtja årrodh saetnies bijjemes dïedte saemiengïelen evtiedimmesne, dellie tjuerieh #muvhtie<prn><ind><pl><nom> moenemetsiehkieh sijjesne.
Lea dárbu sihke lasihit ekonomalaš rámmaid, sirdit válddi ja guorahallat lágaid.
Lea daerpiesvoete dovne lissiehtidh ekonomeles mieride, ååkten juhtedh jïh goerehtallebe laakide.
Sámedikkis galgá leat guovddáš rolla dán barggus, ja evttoha ahte ásahuvvo sámi almmolaš lávdegoddi (saOU/SáAL) mas leat ráđđehusa ja Sámedikki ovddasteaddjit mielde.
Saemiedigkien edtja årrodh voernges råållan daennie barkosne, jïh uvtede ahte tseegkesåvva saemien byjjes moenehtse (*saOU/*SÁAL) mesnie leah reerenassen jïh Saemiedigkien saadthalmetjh mietie.
Dán lávdegottis ferte leat mandáhtta čielggadit ja ráhkadit evttohusaid movt rievdadit lágaid ja válddi das mii guoská sámegillii.
Daennie moenehtsen tjuara mandaate tjïelkedidh jïh darjodh uvtelasside guktie laakide jarkestieh jïh ååkten dennie mij saemiengïelese dæjpa.
Viidáseappot ferte lávdegoddi guorahallat rámmaeavttuid, ovddasvástádusdili ja sámi gielladoaimmaid oktiiheiveheami ja ovddidit rievdadusevttohusaid.
Vijriehkåbpoe tjuara moenehtse mieriekrïevemidie goerehtalledh, dïedtetsiehkiem jïh saemien gïeledarjomi iktedimmiem jïh evtiedidh jorkestimmieuvtelasside.
Dát eaktuda ahte Sámediggi hábme lávdegotti mandáhta.
Daate tsïhkestahta ahte Saemiedigkie hammode moenehtsen mandaatem.
Mihttu:
Vuepsie:
Sámedikkis lea ovddasvástádus ovddidit sámegiela ja hábmet Norgga sámi giellapolitihka
Saemiedigkien lea dïedte evtiedidh saemiengïelem jïh hammoedidh Nöörjem saemien gïelepolitihkem
Oassemihttu:
Boelhkevuepsie:
Reviderejuvvon ekonomalaš rámmat, váldi ja lágat mat gusket sámegillii
Revideeresovveme ekonomeles mierieh, stilleme jïh laakh mah saemiengïelese dijpieh
Strategiija:
Strategije:
Nammadit sámi almmolaš lávdegotti mii čielggada lágaid, válddi, rámmaeavttuid ja ovddasvástádusjuogu sámegiela dáfus.
Nammoehtibie saemien byjjes moenehtsem mij laaki tjïelkede, ååkten, mieriekrïevemidie jïh dïedtejoekedimmiem saemiengïelen dïete.
Ovddasvástádusjuohku ja gielladoaibmabijuid oktiiheiveheapmi
Dïedtejoekedimmie jïh gïeleråajvarimmiej iktedimmie
Sámegiella lea okta sámi servodaga vuođđoelemeanttain ja Sámediggi sápmelaččaid álbmotválljen orgánan ferte leat čielga ovddasteaddji giellapolitihkas ja das ferte leat mihá stuorát váldi giellaáššiin go dál lea.
Saemiengïele lea akte saemien siebriedahken *vuođđoelemeanttain jïh Saemiedigkie saemiej åålmehveeljesovveme orgaanine tjuara årrodh tjïelke saadthalmetjen gïelepolitihkesne jïh dennie tjuara sagki årrodh stoerebe stilleme gïelegyhtjelassine goh daelie lea.
Lea áibbas čielga dárbu ahte muhtumis lea bajimus ovddasvástádus sámi giellaovddideamis, ja doaibmabijuid oktiiheiveheamis.
Lea aejvie tjïelke daerpiesvoete ahte #muvhtie<prn><ind><sg><gen> lea bijjemes dïedte saemien gïeleevtiedimmesne, jïh råajvarimmiej iktedimmesne.
Dál leat olu iešguđetlágan ovttasteaddjit main leat iešguđetlágan doaimmat ja ovddasvástádus sámegiela hárrái, muhto ii ovttasge leat ovddasvástádus ovttastahttit daid 21 iešguđetge gielladoaibmabijuid.
Daelie jïjnje leah ovmessie ektiedæjjah mejnie leah ovmessie darjomh jïh dïedte saemiengïelen gaavhtan, mohte ij akten leah dïedte ektiedidh dejtie 21 ovmessieh gïeleråajvarimmide.
Dát dagaha eahpečielga dili, ja lea hui vahát sámegiela ovdáneapmái.
Daate dorje *eahpečielga tsiehkiem, jïh lea dan goerpe saemiengïelen evtiedæmman.
Sámediggi oaidná dárbbu dasa ahte ovddasvástádus oktiiheiveheami ja doaibmabijuid ovttastahttima dáfus dain iešguđetge giellaguovlluin formaliserejuvvo.
Saemiedigkie daerpiesvoetem vuajna dan ahte dïedte iktedimmien jïh råajvarimmiej ektiedimmien dïete dejnie ovmessieh gïeledajvine vihtieståvva.
Sámediggi vásiha ahte dat iešguđetge giellaguovllut ohcalit lagat ovttasbarggu Sámedikkiin.
Saemiedigkie damta dah ovmessieh gïeledajvh ohtselieh *lagat ektiebarkoem Saemiedigkine.
Dát dárbu lea erenoamáš čielggas lullisámi giellaguovllus.
Daate daerpiesvoete lea sjïere tjïelkes åarjelsaemien gïeledajvesne.
Lullisámi álbmot orru bieđgguid ja šaddá olu ovddasteddjiiguin gulahallat sámegiela birra.
Åarjelsaemien aalmoge bårrode orre jïh sjædta jïjnje saadthalmetjigujmie gaskestalledh saemiengïelen bïjre.
Sihke suohkanat, fylkkasuohkanat ja fylkkamánnit barget veahkkin ja dain leat iešguđetlágan rollat lullisámegiela nannema barggus.
Dovne tjïelth, fylhketjïelth jïh fylhkemaennieh berkieh viehkine jïh dejnie leah ovmessie råållah åarjelsaemiengïelen nænnoestimmien barkosne.
Dát sáhttá dagahit ahte lea unnán ovttastahttin ja unnán kontinuitehta barggus.
Daate maahta darjodh ahte lea ånnetji ektiedimmie jïh ånnetji kontinuiteeten barkosne.
Stuora hástalus dán suorggis lea maid dat go almmolaš hálddašeamis váilot olbmot geain lea gelbbolašvuohta lullisámi gielas ja kultuvrras.
Stoere haesteme daennie suerkesne aaj lea dïhte goh byjjes reeremisnie fååtesieh almetjh giej lea maahtaldahke åarjelsaemien gïelesne jïh kultuvresne.
Lea lunddolaš ahte Sámedikkis lea bajimus ovddasvástádus gielladoaibmabijuid oktiiheiveheamis ja ovddasvástádusjuogus.
Lea iemie ahte Saemiedigkien lea bijjemes dïedte gïeleråajvarimmiej iktedimmesne jïh dïedtejoekedimmesne.
Ráđđehusa sámegielaid doaibmaplána 2009-2013 áigodahkii sisttisdoallá olu buriid doaibmabijuid ja lea leamaš ávkkálaš reaidu barggus nannet ja ovddidit sámegiela.
Reerenassen saemiengïeli dahkoesoejkesje #2009-2013<num><arab><sg><ill><attr> boelhkese jïjnje åtna buerie råajvarimmide jïh orreme aevhkies dïrrege barkosne nænnoestidh jïh evtiedidh saemiengïelem.
Sámediggi oaidná dattetge dárbbu eambbo ollislaš giellapolitihkkii mii fátmmasta olles servodaga.
Saemiedigkie darhkan vuajna daerpiesvoetem jeenje ellies gïelepolitihkese mij dïeve siebriedahkem faerhmeste.
Doaibmaplána barggu olis lea Sámediggi ovttasbargan muhtun departemeanttaiguin.
Dahkoesoejkesjen barkoen dïere lea Saemiedigkie #muvhtie<prn><ind><pl><gen> departemeentigujmie laavenjosteme.
Dat iešguđetge departemeanttat fertejit háhkat stuorát gelbbolašvuođa sámi diliid ja sámegiela birra.
Dah ovmessieh departemeenth tjuerieh skååffedh stoerebe maahtaldahken saemien tsiehkiej jïh saemiengïelen bïjre.
Nu go dilli lea dál, de eai nagot guovddáš eiseválddit hábmet ollislaš giellapolitihka sámegiela hárrái.
Nimhtie goh tsiehkie daelie lea, dellie eah gaegnedh voernges åejvieladtjh ellies gïelepolitihkem hammoedidh saemiengïelen gaavhtan.
Lea dehálaš ahte dat iešguđetge departemeanttat álget guoddit eambbo ovddasvástádusa ja ožžot čielgaset rolla sámegiela barggu dáfus.
Lea vihkele dah ovmessieh departemeenth aelkieh jeenje dïedtem guedtedh jïh åadtjoeh tjïelkebe råållam saemiengïelen barkoen dïete.
Jus ráđđehusa sámegielaid doaibmaplána galgá čuovvoluvvot, de ferte Sámediggedieđáhus sámegielaid birra biddjot vuođđun.
Jis reerenassen saemiengïeli dahkoesoejkesje edtja #dåeriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>, dellie tjuara Saemiedigkiebïevnese saemiengïeli bïjre byöjedh våaroeminie.
Gielladoaimmat buoret ovttastahttinbarggus lea sámi ásahusain guovddáš rolla.
Gïeledarjomh buerebe ektiedimmiebarkosne lea saemien institusjovnine voernges råålla.
Jus galgá ráhkadit buriid ovdánanvejolašvuođaid dain iešguđetge giellaguovlluin, de dárbbaša Sámediggi ásahusaid main leat čielga ovddasvástádusdoaimmat.
Jis edtja darjodh bueriej åvtenimmienuepide dejnie ovmessieh gïeledajvine, dellie aaj daarpesje Saemiedigkie institusjovnide mejnie leah tjïelke dïedtedarjomh.
Ovddasvástádusa formálalaš juohkin ferte mielddisbuktit ahte ásahusat ožžot buriid rámmaeavttuid nu ahte dain lea vejolašvuohta hukset bajás iežaset kapasitehta ja gelbbolašvuođa váldit badjelasaset dán ovddasvástádusa.
Dïedten byjjes juekeme tjuara mealtan buektedh ahte institusjovnh buerie mieriekrïevemidie åadtjoeh nimhtie ahte daj lea nuepie bigkedh bæjjese jïjtjsh kapasiteetem jïh maahtaldahkem ååktedh bijjeli daam dïedtem.
Ásahusain ferte leat dárbbašlaš váldi gozihit ahte giellabarggu organiseren guovllus addá nu buriid bohtosiid go sáhttá.
Institusjovni tjuara årrodh daerpies stilleme geehtedh ahte gïelebarkoen öörneme dajvesne vadta nimhtie buerie illedahkide goh maahta.
Mihttu:
Vuepsie:
Sámedikkis lea bajimus ovddasvástádus sámegiela doaibmabijuid ovddasvástádusjuogus ja oktiiheivehanbarggus
Saemiedigkien lea bijjemes dïedte saemiengïelen råajvarimmiej dïedtejoekedimmesne jïh iktedimmiebarkosne
Oassemihttu:
Boelhkevuepsie:
Lea čielga ovddasvástádusjuohku sámegiela barggus dain iešguđetge giellaguovlluin
Lea tjïelke dïedtejoekedimmie saemiengïelen barkosne dejnie ovmessieh gïeledajvine
Strategiija:
Strategije:
Ovttasbargat suohkaniiguin, sámi ásahusaiguin ja organisašuvnnaiguin juohkit ovddasvástádusa das movt ovttastahttit ja oktiiheivehit gielladoaimmaid dain iešguđetge giellaguovlluin
tjïeltigujmie Laavenjostebe, saemien institusjovnigujmie jïh organisasjovnigujmie juekebe dïedtem dennie guktie ektiedæjjah jïh iktedidh gïeledarjoemidie dejnie ovmessieh gïeledajvine
Govva das movt sámegiela dilli lea
Guvvie dennie guktie saemiengïelen tsiehkie lea
Buorre giellapolitihkka ferte váldit vuođu dain iešguđetge diliin main giella lea, ja dán ii sáhte dahkat almmá buriid duogášdieđuid ja kártemiid haga.
Buerie gïelepolitihke tjuara våaromem ååktedh dejnie ovmessieh tsiehkine mejnie gïele lea, jïh daam ij maehtieh darjodh namhtah aaj buerie betniedaajroej jïh goerehtallemi namhtah.
Daid iešguđetge gielladiliid áigges áigái kárten sáhttá ge leat ávkkálaš reaidu.
Daj ovmessieh gïeletsiehkiej daamtaj aaj goerehtallemen maahta aaj aaj årrodh aevhkies dïrrege.
Gielladoaimmaid dáfus lea maid dehálaš ahte leat ortnegat mat addet gova áigges áigái das movt sámegiella geavahuvvo iešguđetge guovlluin.
Gïeledarjomi dïete aaj lea vihkele ahte leah öörnegh mah guvviem vedtieh daamtaj dennie guktie saemiengïele nuhtjesåvva ovmessieh dajvine.
Dál gávdno dušše statistihkalaš govva das movt oahpahusgiella válljejuvvo skuvllain.
Daelie gååvnese ajve statistihkeles guvvie dennie guktie ööhpehtimmiegïele skuvline veeljesåvva.
Seammalágan registreren ovdamearkka dihte das galle sámegielaga leat bálvalusásahusain ja man muddui sámegiella geavahuvvo áššemeannudeamis, livččii maid ávkkálaš.
Aktelaaketje registreereme vuesiehtimmien åvteste dennie gellie saamastallijem dïenesjeinstitusjovnine leah jïh man tïjjese saemiengïele aamhtesegïetedallemisnie nuhtjesåvva, aaj lea aevhkie.
Lea maid dárbu dutkat eambbo dán suorggi.
Lea maam daerpiesvoete goerehtidh jeenje daam suerkiem.
Dan oktavuođas leat Sámi allaskuvla ja Sámi statistihka analysajoavku guovddáš ovddasteaddjit dan lagasvuođa geažil mii sis lea sámi giellabirrasiidda.
Dennie tsiehkesne leah Saepmien jïlleskuvle jïh Saepmien statistihkem joekehtimmiedåehkie voernges saadthalmetjh dan *lagasvuođa dïete mij daj lea saemien gïelebyjresidie.
Sámegielaid servodatdili fágalaš analysas Norggas sáhttá leat ávkkálaš geavahit UNESCO vuogi analyseret gielladiliid.
Saemiengïeli siebriedahketsiehkien faageles joekehtimmesne Nöörjesne aevhkie maahta nuhtjedh UNESCO/UNESCo/Unesco vuekiem joekehtehtedh gïeletsiehkide.
Organisašuvdna lea ráhkadan reaiddu mainna sáhttá árvvoštallat man gievra dahje hearki dihto giella lea.
Organisasjovne dïrregem dorjeme mejnie maahta laejhtedh man #nænnoes<adj><sg><gen> jallh *hearki såemies gïele lea.
Dáinna reaidduin sáhttá differensieret daid iešguđetge sámegielaid, ja sáhttá maid veahkkin árvvoštallat erohusaid das man nanus giella lea iešguđetge geográfalaš guovlluin.
Daejnie dïrreginie maahta dejtie joekehtidh ovmessieh saemiengïelide, jïh maahta aaj aaj viehkine laejhtedh joekehtsidie dennie man nænnoes gïele lea ovmessie geograafeles dajvine.
Mihttu:
Vuepsie:
Buorre giellaplánen mii váldá vuođu buriin, áigges áigái kártemiin ja fágalaš analysain
Buerie gïelesoejkesjimmie mij våaromem ååktoe buerine, daamtaj goerehtalleminie jïh faageles joekehtimmine
Strategiija:
Strategije:
Bargat dan ala ahte Sámi statistihka analysajoavku oažžu resurssaid jeavddalaččat kártet ja analyseret sámegiela dili ja ovdáneami Norggas
dan nelnie Barkebe ahte Saepmien statistihkem joekehtimmiedåehkie vierhtide åådtje jaabnan goerehtalledh jïh joekehtehtedh saemiengïelen tsiehkiem jïh evtiedimmiem Nöörjesne
Sámegielaid bearráigeahččo- ja váiddaorgána
Saemiengïeli vaaksjome- jïh klååkemeorgaane
Sámelága giellanjuolggadusat galget sihkkarastit ahte ovttaskas olbmo lágas nannejuvvon vuoigatvuohta geavahit sámegiela go deaivvada almmolašvuođain, devdojuvvo.
Saemienlaaken gïelenjoelkedassh edtjieh gorredidh ahte oktegs almetjen laakesne nænnoestovveme reakta saemiengïelem nuhtjedh goh byögkelesvoetine gaavnesje, #dievhtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Vásáhusat čájehit ahte vaikko gávdnojit dát njuolggadusat, de ovttaskas olbmot vásihit njuolggadusrihkkumiid, ja ahte sin oktagaslaš vuoigatvuođat eai doahttaluvvo.
Vaesehtsh vuesiehtieh ahte jalhts gååvnesieh daah njoelkedassh, dellie oktegs almetjh njoelkedassemiedtiemidie demtieh, jïh ahte daj eah individuelle reaktah ussjedh.
Odne lea fylkkamánni váiddaorgána sámelága giellanjuolggadusaid dáfus jus váidda guoská suohkanlaš dahje fylkkasuohkanlaš orgánaide.
Daenbiejjien lea fylhkemaennien klååkemeorgaanen saemienlaaken gïelenjoelkedassi dïete jis klååkeme dæjpa tjïelten jallh fylhketjïelten orgaanide.
Dát lea dakkár ámmát mii ii leat doaibman nu go lei jurddašuvvon.
Daate dagkeres funksjovne ij mij nimhtie jåhteme goh #ussjedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Fylkkamánni ii oaččo báljo ovttage váidaga, seammás go medias dávjá boahtá ovdan ahte ovttaskas olbmuid vuoigatvuođat eai leat devdojuvvon.
Ij fylhkemaennie raaktan åadtjoeh aktem klååkemem, seamma tïjjen gænnah goh meedijistie daamhtah gænnah fraamme båata ahte oktegs almetji eah reaktah #dievhtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Orro leame váttis ovttaskas olbmuide diehtit geainna galget váldit oktavuođa jus áigot váidit, ja fylkkamánniid bealis biddjojit beare unnán resurssat čuovvut dán váiddaortnega.
Vååjnin geerve oktegs almetjidie giejnie daejredh edtjieh tsiehkiem ååktedh jis sijhtieh gïelkerdidh, jïh fylhkemaennide bielesne byöjoeh ajve ånnetji vierhtieh dåeriedidh daam klååkemeöörnegem.
Dasa lassin ii leat fylkkamánniin makkárge bearráigeahččodoaibma giellanjuolggadusaid hárrái.
Dan lissine ij fylhkemaennine naan vaaksjomedarjome gïelenjoelkedassi gaavhtan.
Sámelága giellanjuolggadusaid rihkkun ii mielddisbuvtte makkárge váikkuhusaid dasa gii rihkku njuolggadusaid.
Saemienlaaken gïelenjoelkedassi ij miedteme mealtan buektieh naan dïedtide dan gie njoelkedasside meadta.
Dát lea mielddisbuktán sávakeahtes dábiid mat dagahit ahte ovttaskas olbmuid vuoigatvuođat eai devdojuvvo.
Daate mealtan buakteme #vaajtelidh<vblex><tv><vabess><adj><attr> vuekide mah darjoeh ahte oktegs almetji eah reaktah dievhtieh.
Dilli lea hui vahát giela sajádahkii servodagas, ja sáhttá áiggi vuollái dagahit ahte bohtosat mat leat olahuvvon lága bokte, njeidojuvvojit.
Tsiehkie lea dan goerpe gïelen sæjjan siebriedahkesne, jïh maahta tïjjen nualan darjodh ahte illedahkh mah #hïnnedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><prfprc> laaken baaktoe, *njeidojuvvojit.
Sámediggi dáhttu ahte ovttaskas olbmo vuoigatvuohta geavahit sámegiela galgá sihkkarastojuvvot ja oaidná dárbbu dárkkistit sihke váiddaortnega ja árvvoštallat dárbbu bearráigeahččoortnegii.
Saemiedigkie sæjhta ahte oktegs almetjen reakta saemiengïelem nuhtjedh edtja #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jïh vuajna daerpiesvoetem vaaksjodh dovne klååkemeöörnegem jïh laejhtedh daerpiesvoetem vaaksjomeöörnegasse.
Jus galgá sáhttit fuolahit ovttaskas olbmo vuoigatvuođa geavahit sámegiela, de lea dárbu oinnolaš váiddaorgánii, ja bearráigeahččoorgánii mii bearráigeahččá almmolaš etáhtaid.
Jis edtja maehtedh hoksedh oktegs almetjen reaktam nuhtjedh saemiengïelem, dellie lea daerpiesvoete våajnoes klååkemeorgaanese, jïh vaaksjomeorgaanese mij byjjes etaatide vuartesje.
Sámediggi oaidná ahte seamma orgána sáhttá fuolahit goappašat rollaid, ja evttoha ahte ásahuvvo bearráigeahččo- ja váiddaorgána sámelága giellanjuolggadusaid ektui.
Saemiedigkie vuajna ahte seamma orgaane maahta gåabpegh råållide hoksedh, jïh uvtede ahte tseegkesåvva vaaksjome- jïh klååkemeorgaanen saemienlaaken gïelenjoelkedassi muhteste.
Dákkár orgána mandáhta hábmedettiin galgá Sámedikkis leat guovddáš rolla ja galgá buktit evttohusaid movt váidda- ja bearráigeahččodoaibma galgá hálddašuvvot.
Dagkeres orgaanen mandaatem hammodeminie edtja Saemiedigkien årrodh voernges råålla jïh edtja uvtelasside buektedh guktie klååkeme- jïh vaaksjomedarjome edtja reeresovvedh.
Bearráigeahččo- ja váiddaorgána ferte leat oidnosis nu ahte ovttaskas olmmoš diehtá geainna galgá váldit oktavuođa, ja ahte orgána bearráigeahččá almmolaš ásahusaid.
Vaaksjome- jïh klååkemeorgaane tjuara vuajnese årrodh nimhtie ahte oktegs almetje giejnie daajra edtja tsiehkiem ååktedh, jïh ahte orgaane byjjes institusjovnide vuartesje.
Sámediggedieđáhusas oahpahusa ja oahpu birra digaštallojuvvo dárbu čielggadit Sámedikki rolla sámi mánáid ja nuoraid oahppovuoigatvuođa áittardeaddjin, ja Sámedikki rolla bearráigeahččoorgánan sámi oahpahusáššiid dáfus.
Saemiedigkiebïevnesisnie ööhpehtimmien jïh learoen bïjre #dïerhkesjidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> daerpiesvoete tjïelkedidh Saemiedigkien råållam saemien maanaj jïh noeri learoereaktan vaaksjovmeorgaanine, jïh Saemiedigkien råållam vaaksjomeorgaanine saemien ööhpehtimmieaamhtesi dïete.
Livččii lunddolaš geahčadit dán guokte proseassa oktilaččat.
Lea iemie vuejnedh daam gööktem prosessh *oktilaččat.
Mihttu:
Vuepsie:
Aktiivvalaš bearráigeahččo- ja váiddaorgána sámelága giellanjuolggadusaid dáfus
Eadtjohke vaaksjome- jïh klååkemeorgaanen saemienlaaken gïelenjoelkedassi dïete
Strategiija:
Strategije:
Ráhkadit mandáhta sámelága giellanjuolggadusaid bearráigeahččo- ja váiddaorgánii
Darjobe mandaaten saemienlaaken gïelenjoelkedassi vaaksjome- jïh klååkemeorgaanese
Áŋgiruššansuorgi 2: Sámegiela rámmaeavttut
Barkoesuerkie 2: Saemiengïelh mieriekrïevemh
Jus galgá sihkkarastit sámegiela boahtteáiggi, de leat máŋggat rámmaeavttut mat fertejit leat sajis.
Jis edtja saemiengïelem gorredidh båetijen aejkien, dellie leah gellieh mieriekrïevemh mah tjuerieh sijjesne.
Buriid mihttomeriid sámegiela hárrái ii sáhte olahit jus eai leat doarvái ekonomalaš ja olmmošlaš návccat.
Bueriej ulmide saemiengïelen gaavhtan ij maehtieh hïnnedh jis eah nuekies leah ekonomeles jïh garkeles faamoeh.
Eavttut nu go giellafágalaš ovdáneapmi, giellabarggu organiseren ja rámmat fertejit maid leat sajis jus galgá sihkkarastit buori giellaovdáneami.
Moenemetsiehkieh nimhtie goh gïelefaageles evtiedimmie, gïelebarkoen öörneme jïh mierieh tjuerieh aaj sijjesne jis edtja buerie gïeleevtiedimmiem gorredidh.
Sámegiela nannema ja ovddideami barggus lea dehálaš earuhit ovttaskas olbmo vuoigatvuođa geavahit sámegiela, ja daid iešguđetge dárbbuid mat sámegielain leat jus galget ovdánit viidáseappot.
Saemiengïelen nænnoestimmien jïh evtiedimmien barkosne vihkele joekehtidh oktegs almetjen reaktam nuhtjedh saemiengïelem, jïh daj ovmessieh daerpiesvoetide mah saemiengïeline leah jis edtjieh åvtenidh vijriehkåbpoe aaj.
Lea govttolaš geahčadit oktagaslaš giellavuoigatvuođaid almmolaš bálvalusfálu ektui, ja sámegiela ovdáneapmi ges ferte vuođđuduvvot daidda dárbbuide mat gielas leat dain iešguđetge giellaguovlluin.
Lea *govttolaš vuejnedh individuelle gïelereaktide byjjes *bálvalusfálu moenemetseahkan, jïh saemiengïelen evtiedimmie jis tjuara tseegkesovvedh dejtie daerpiesvoetide mah gïelesne dejnie ovmessieh gïeledajvine.
Sámelága giellanjuolggadusat ja hálddašanmodeallat
Saemienlaaken gïelenjoelkedassh jïh reerememaallh
Sámedikki vuolggasadji lea vuoigatvuohta mii buot sámegielagiin lea geavahit iežaset giela.
Saemiedigkien feelemesijjie lea reakta mij gaajhke saamastalliji lea nuhtjedh jïjtjsh gïelem.
Juohke sámegielagis galgá leat vuoigatvuohta geavahit sámegiela go deaivvada almmolašvuođain beroškeahttá gos orru.
#Fïerhte<prn><ind><attr> saemiengïelem edtja årrodh reakta nuhtjedh saemiengïelem goh byögkelesvoetine gaavnesje saaht sijjesne orre.
Odne lea dušše dan álbmogis mii orru suohkaniin mat leat mielde sámegiela hálddašanguovllus main lea dát vuoigatvuohta, danne go sámelága giellanjuolggadusat gustojit dušše dáidda suohkaniidda.
Daenbiejjien lea ajve dennie aalmogen mij tjïeltine orre mah mietie leah saemiengïelen reeremedajvesne mejnie lea daate reakta, dannasinie goh saemienlaaken gïelenjoelkedassh davvoeh ajve daejtie tjïeltide.
Danne lea dárbu ođasmahttit sámelága giellanjuolggadusaid, nu ahte fátmmastit olles riikka.
Dannasinie lea daerpiesvoete orrestidh saemienlaaken gïelenjoelkedasside, nimhtie ahte faerhmiestidh dïeve rïjhkem.
Almmolaš hálddašeapmi lea stáhtalaš ovddasvástádus mii lea nannejuvvon gustovaš lágain.
Byjjes reereme lea staateles dïedte mij nænnoestovveme *gustovaš laakine.
Go sámeláhka cealká ahte sámegiella ja dárogiella leat dásseárvosaš gielat, de berrejit buot sámegielagiin leat seammalágan vuoigatvuođat geavahit sámegiela go dárogielagiin lea dárogiela dáfus.
Goh saemienlaake jeahta ahte saemiengïele jïh daaroengïele leah *dásseárvosaš gïelh, dellie byöroeh gaajhke saamastalliji årrodh aktelaaketje reaktah nuhtjedh saemiengïelem goh #daaroengïeleh<adj><pl><ine> daaroengïelen dïete lea.
ILOkonvenšuvdna nr. 169 nanne ovttaskas olbmo vuoigatvuođa oahppat ja geavahit iežas giela.
*ILOkonvenšuvdna nr. 169 nænnoste oktegs almetjen reaktam lïeredh jïh nuhtjedh jïjtjse gïelem.
Norga lea ratifiseren dán konvenšuvnna, ja nappo lea ge geatnegahtton láhčit almmolaš bálvalusaid sámegillii suohkanlaš, fylkkasuohkanlaš ja eará almmolaš hálddašeamis.
Nöörje lea *ratifiseren daan konvensjovnen, jïh nagke lea aaj #vïedteldihkie<adj><sg><nom> laetjedh byjjes dïenesjidie saemiengïelese tjïelten, fylhketjïelten jïh jeatjah byjjes reeremisnie.
Dálá njuolggadusaid ođasmahttin mearkkašivččii ahte sámelága giellanjuolggadusat gustogohtet miehtá riikka, eai ge ráddjejuvvo ovttaskas guovlluide.
Daaletje njoelkedassi orrestehteme krööhkeste ahte saemienlaaken gïelenjoelkedassh abpe rïjhken davvoegåetieh, eah aaj oktegs dajvide geehtesth.
Dákkár rievdadus mielddisbuvttášii maiddái váikkuhusaid dálá hálddašanguvlui.
Dagkeres jorkestimmie aaj mealtan buakta dïedtide daaletje reeremedajvese.
Sámediggi diehtá ahte Ráđđehus dál lea bargame geahčadit sámelága giellanjuolggadusaid ja árvvoštallá boahttevaš hálddašanmodeallaid.
Saemiedigkie daajra ahte Reerenasse daelie lea barkeminie vuejnedh saemienlaaken gïelenjoelkedasside jïh laajhta båetije reerememaallide.
Sámediggi oaidná ahte dákkár árvvoštallan lea dárbbalaš danne go gielladilli ja ássanminsttar leat rievdan, ja go ođđa suohkanat leat váldon mielde hálddašanguvlui.
Saemiedigkie vuajna ahte dagkeres vierhtiedimmie daerpies dannasinie goh gïeletsiehkie jïh veasomegoere jorkestovveme, jïh goh orre tjïelth åokteme mietie reeremedajvese.
Boahttevaš hálddašanmodealla ferte váldit daid iešguđetlágan gielladiliid vuhtii jus galgá sáhttit seailluhit ja ovddidit giela daid dárbbuid mielde mat dain iešguđetge giellaguovlluin leat.
Båetije reerememaalle tjuara ååktedh dejtie ovmessie gïeletsiehkide vuehtieji jis edtja maehtedh vaarjelidh jïh evtiedidh gïelem daj daerpiesvoeti mietie mah dejnie ovmessieh gïeledajvine leah.
Okta váikkuhus das go sámelága giellanjuolggadusat rievdaduvvojit gustot miehtá riikka, lea ahte šaddá dárbu ráhkadit differensierejuvvon njuolggadusaid.
Akte dïedte dennie goh saemienlaaken gïelenjoelkedassh jarkestuvvieh davvodh abpe rïjhken, lea ahte sjædta daerpiesvoete darjodh joekehtovveme njoelkedasside.
Sámediggi oaidná ahte sáhttá šaddat hástaleaddjin muhtun suohkaniidda Norggas bálvalit iežas sámegielat álbmoga sámegillii.
Saemiedigkie vuajna ahte maahta sjïdtedh haestiejinie #muvhtie<prn><ind><pl><ill> tjïeltide Nöörjesne hoksehtidh jïjtjse saemiengïeleh aalmogem saemiengïelese.
Danne lea dárbu ođđa hálddašanmodellii mii boahtá dálá sámegiela hálddašanguovllu sadjái.
Dannasinie lea daerpiesvoete orre reerememaallese mij båata daaletje saemiengïelen reeremedajven sijjeste.
Go mii dán oktavuođas hupmat hálddašanmodealla birra, de guoská dát almmolaš bálvalusaide sámegillii maid Sámediggi oaidná almmolaš ovddasvástádussan.
Goh mijjieh daennie tsiehkesne reerememaallen bïjre håalebe, dellie dæjpa daah byjjes dïenesjidie saemiengïelese maam Saemiedigkie vuajna byjjes dïedtine.
Sámediggi jurddaša guovttesuorat hálddašanmodealla.
Saemiedigkie ussjede *guovttesuorat reerememaallem.
Lea govttolaš ahte dat suohkanat mat odne leat mielde sámegiela hálddašanguovllus, galget čuovvut ovtta láhkamearrádusa.
Lea *govttolaš ahte dah tjïelth mah daenbiejjien mietie leah saemiengïelen reeremedajvesne, edtjieh dåeriedidh aktem laakemieriedimmiem.
Dát suohkanat galget leat giellaresursasuohkanat gos sámegielat álbmogis lea viiddiduvvon vuoigatvuohta sámástit ja oažžut bálvalusaid sámegillii.
Daah tjïelth edtjieh leah gïelevierhtietjïelth sijjesne saemiengïeleh aalmogen #vijriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> reakta saemiestidh jïh åadtjodh dïenesjidie saemiengïelese.
Eará suohkanat galget maid čuovvut sámelága giellanjuolggadusaid, muhto daidda ii galgga leat seamma viiddis láhkamearrádus.
Jeatjah tjïelth edtjieh aaj dåeriedidh saemienlaaken gïelenjoelkedasside, mohte dejtie ij edtjh årrodh seamma vijries laakemieriedimmie.
Muhtun áibbas guovddáš giellavuoigatvuođat fertejit guoskat olles riikii.
#Muvhtie<prn><ind><sg><nom> aejvie voernges gïelereaktah tjuerieh dïeve rïjhkese dïjpedh.
Dát leat ovdaskuvlamánáid giellavuoigatvuođat, vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegielas ja sámegillii, vuoigatvuohta oažžut dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid sámegillii, vuoigatvuohta gozihit riektesihkarvuođa iežas gillii ja vuoigatvuohta oažžut girkolaš bálvalusaid sámegillii.
Daah aarhskuvlemaanaj gïelereaktah, reakta åadtjodh ööhpehtimmiem saemiengïelesne jïh saemiengïelese, reakta åadtjodh @X> jïh sosialdïenesjidie saemiengïelese, reakta geehtedh #reaktoe<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoetem jïjtjse gïelese jïh reakta gyrhkeles dïenesjidie åadtjodh saemiengïelese.
Dákkár guovttesuorat modealla mielddisbuktá dárbbu lasi ekonomalaš resurssaide ja danne lea ge dárbbašlaš ahte sihke giellaresursasuohkanat ja eará suohkanat sihkkarastojuvvojit rámmajuolludusaid sámegielat bálvalusaide stáhtabušeahta bokte.
Dagkeres *guovttesuorat maalle mealtan buakta daerpiesvoeten lissiem ekonomeles vierhtide jïh dannasinie lea aaj daerpies ahte dovne gïelevierhtietjïelth jïh jeatjah tjïelth #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> *rámmajuolludusaid saemiengïeleh dïenesjidie staatebudsjehten baaktoe.
Sámediggi oaidná giellaresursasuohkaniid dehálaš ovttasbargoguoibmin barggus nannet sámegiela báikkálaččat.
Saemiedigkie gïelevierhtietjïeltide vuajna vihkeles laavenjostoeguejmine barkosne nænnoestidh saemiengïelem byjreskisnie.
Sámediggi lea vuolláičállán ovttasbargošiehtadusaid buot suohkaniiguin mat leat mielde hálddašanguovllus, guovttegielatvuođadoarjagiid geavaheami birra.
Saemiedigkie lea *vuolláičállán ektiebarkoelatjkoej gaajhki tjïeltigujmie mah mietie reeremedajvesne leah, guektiengïeledåarjoej pråvhkoen bïjre.
Sámediggi oaidná dárbbu ahte suohkanat barget aktiivvalaččat nannet ja ovddidit sámegiela suohkaniin.
Saemiedigkie daerpiesvoetem vuajna ahte tjïelth eadtjohkelaakan berkieh nænnoestidh jïh evtiedidh saemiengïelem tjïeltine.
Guovttegielatvuođadoarjja maid Sámediggi hálddaša, galgá geavahuvvot ovddidandoarjjan giellaresursasuohkaniidda.
Guektiengïeledåarjoe aaj Saemiedigkie reerie, edtja nuhtjesovvedh evtiedimmiedåarjojne gïelevierhtietjïeltide.
Ovttasbargošiehtadusaid bokte giellaresursasuohkaniiguin galgá Sámediggi ja ovttaskas suohkan oažžut vejolašvuođa álggahit doaibmabijuid dan gielladili vuođul mii ovttaskas suohkanis lea.
Ektiebarkoelatjkoej baaktoe gïelevierhtietjïeltigujmie edtja Saemiedigkie jïh oktegs tjïeltem åadtjodh nuepiem aelkiehtidh råajvarimmide dan gïeletsiehkien dïere mij oktegs tjïelteste lea.
Lea Sámedikki mihttu ahte eambbo suohkanat gos lea sámi álbmot šaddet giellaresursasuohkanin.
Lea Saemiedigkien vuepsie ahte jeenje tjïelth sijjesne lea saemien aalmoge sjidtieh gïelevierhtietjïeltine.
Mihttu:
Vuepsie:
Sámegielat álbmogis lea duohta vejolašvuohta geavahit sámegiela go deaivvada almmolaš hálddašemiin
Saemiengïeleh aalmogen lea saetnies nuepie nuhtjedh saemiengïelem goh byjjes reereminie gaavnesje
Oassemihtut:
Boelhkevuepsieh:
Sámelága giellanjuolggadusat galget gustot miehtá riikka
Saemienlaaken gïelenjoelkedassh edtjieh davvodh abpe rïjhken
Sámi giellaresursasuohkanat barget aktiivvalaččat ovddidit sámegiela
Saemien gïelevierhtietjïelth eadtjohkelaakan berkieh evtiedidh saemiengïelem
Strategiijat:
Strategijh:
Oassálastit aktiivvalaččat Sámi giellanjuolggadusaid ođasmahttinbarggus
Mealtan eadtjohkelaakan Saepmien gïelenjoelkedassi orrestehtemebarkosne
Sihkkarastit buriid rámmaeavttuid giellaresursasuohkaniidda
Gorredidie buerie mieriekrïevemidie gïelevierhtietjïeltide
Ekonomalaš rámmat
Ekonomeles mierieh
Lea hástalus Sámediggái, suohkaniidda, giellaguovddážiidda, skuvllaide ja eará ásahusaide mat barget sámegielain go váilot doarvái ekonomalaš návccat.
Lean haesteme Saemiedægkan, tjïeltide, gïelejarngide, skuvlide jïh jeatjah institusjovnide mah saemiengïeline berkieh goh nuekies fååtesieh ekonomeles faamoeh.
Sámediggi oaidná ahte sámegiella ferte dál vuoruhuvvot eambbo buot servodatsurggiin.
Saemiedigkie vuajna ahte saemiengïele tjuara daelie #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jeenje gaajhkine siebriedahkesuerkine.
Dát lea áibbas mearrideaddji jus gielas galget leat buorit ovdánanvejolašvuođat.
Daate lea aejvie nænnoestæjja jis gïelesne edtjieh leah buerieh evtiedimmienuepieh.
Dálá rámmajuolludeamit eai leat doarvái buorit, ja Sámediggi oaidná dárbbu eambbo vuoruhit sámegielat fálaldagaid servodagas, sihke fágaolbmuid rekrutterema ja oahpaheami dáfus ja sámegielat fálaldagaid hábmema dáfus.
Eah daaletje mieriesertiestimmieh nuekies leah bueredh, jïh Saemiedigkie daerpiesvoetem vuajna jeenjem prijoriteradidh saemiengïeleh faalenasside siebriedahkesne, dovne faagealmetji dåårrehtimmien jïh ööhpehtimmien dïete jïh saemiengïeleh faalenassi hammoen dïete.
Jus sirdá válddi ja ovddasvástádusa ovddidit sámegiela Sámediggái, de bohciida dárbu eambbo rámmajuolludemiide Sámediggái.
Jis ååkten jåhta jïh dïedtem evtiedibie saemiengïelem Saemiedægkan, dellie bïhtsege daerpiesvoete jeenje mieriesertiestimmide Saemiedægkan.
Sámediggi disponere 2012:s 65 miljovnna ruvnno sámegillii.
Saemiedigkie *disponere 2012:sne 65 millijovnen kråvnam saemiengïelese.
Dáin leat 53 miljovnna njuolgga doarjagat suohkaniidda, fylkkasuohkaniidda ja sámi giellaguovddážiidda.
Daaj leah 53 millijovnen rïekte dåarjoeh tjïeltide, fylhketjïeltide jïh saemien gïelejarngide.
Loahppa 12 miljovnna leat várrejuvvon iešguđetge prošeavttaide maid Sámediggi álggaha, ja ohccivuđot ortnegiidda.
Minngiegietjie 12 millijovnen ovmessieh prosjeektide bïedtesovveme mejtie Saemiedigkie aelkehte, jïh ohtsijevåaromen öörnegidie.
Sámediggi oažžu jahkásaččat ohcamiid sullii duppalit dán supmi ovddas.
Saemiedigkie fïerhten jaepien åådtje ohtsemidie medtie *duppalit daan *supmi åvteste.
Bohtet ohcamat olu buriid prošeavttaide, muhto go leat olu ohccit, de ferte čavga vuoruhit.
Båetieh ohtsemh jïjnje buerie prosjeektide, mohte goh jïjnje leah ohtsijh, dellie tjuara *čavga prijoriteradidh.
Sámediggi addá maid doarjagiid sámi čáppagirjjálašvuođa almmuheapmái, oahpponeavvobuvttadeapmái ja eará gillii guoski doaimmaide.
Saemiedigkie maam vadta dåarjojde saemien heevehtslitteratuvren bæjjoehtæmman, learoevierhtiedarjoemasse jïh jeatjah gïelese dïjpije juhtiden.
Maiddái dáidda doarjjaortnegiidda bohtet hirbmat olu ohcamat, ja fertejit čavga vuoruhuvvot.
Aaj daejtie dåarjoeöörnegide båetieh alme jïjnje ohtsemh, jïh tjuerieh *čavga #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>.
Suohkanat ja fylkkasuohkanat mat leat sámegiela hálddašanguovllus mielde leat jahkásaččat ožžon sullii 45 miljovnna ruvnno guovttegielatvuođadoarjaga.
Tjïelth jïh fylhketjïelth mah leah saemiengïelen reeremedajvesne mietie fïerhten jaepien åådtjeme medtie 45:n millijovnen kråvnan guektiengïeledåarjoem.
Dát leat ruđat mat juolluduvvojit suohkaniidda ja fylkkasuohkaniidda sihkkarastin dihte guovttegielat bálvalusaid.
Daah beetnegh mah tjïeltide jïh fylhketjïeltide laeviehtovvieh gorredeminie åvteste gööktengïeleh dïenesji.
Dát leat rámmajuolludeamit maid Sámediggi jahkásaččat oažžu stáhtas.
Daah mieriesertiestimmieh mejtie Saemiedigkie fïerhten jaepien staateste åådtje.
Guovttegielatvuođadoarjja ii leat lassánan oppalaš haddegoargŋuma mielde servodagas.
Ij guektiengïeledåarjoe læssanamme *oppalaš åasagoetsemen mietie siebriedahkesne.
Sámediggi oažžu jahkásaččat raporttaid ja bušeahttadárbbu suohkaniin ja fylkkasuohkaniin.
Saemiedigkie fïerhten jaepien åådtje reektehtsidie jïh budsjehtedaerpiesvoetem/budsjettdaerpiesvoetem tjïeltijste jïh fylhketjïeltijste.
Erenoamážit suohkanat dieđihit dárbbu lassi doarjagii.
Joekoenlaakan tjïelth bïeljelieh daerpiesvoeten lissie dåårjese.
Sámedikki evttohus ahte sámelága giellanjuolggadusat galget gustot miehtá riikka, bohtet mielddisbuktit váikkuhusaid suohkaniidda mat leat mielde hálddašanguovllus, ja suohkaniid ja fylkkasuohkaniid guovttegielatvuođadoarjagii.
Saemiedigkien uvtelasse ahte saemienlaaken gïelenjoelkedassh edtjieh davvodh abpe rïjhken, båetieh dïedtide mealtan buektedh tjïeltide mah mietie reeremedajvesne leah, jïh tjïelti jïh fylhketjïelti guektiengïeledåårjese.
Sámediggi oaivvilda ahte rámmajuolludeamit sámegielat bálvalusaide fertejit mannat njuolga stáhtas suohkaniidda ja fylkkasuohkaniidda.
Saemiedigkie jeahta ahte mieriesertiestimmieh saemiengïeleh dïenesjidie tjuerieh rïekte staatesne mïnnedh tjïeltide jïh fylhketjïeltide.
Duohta goluid kárten guovttegielat bálvalusfálu oktavuođas ferte leat vuođđun go mearrida rámmajuolludemiid.
Saetnies maaksoej goerehtallemen gööktengïeleh *bálvalusfálu tsiehkesne tjuara årrodh våaroeminie goh nænnoste mieriesertiestimmide.
Sámediggi oaidná dárbbašlažžan ahte sámegiella nannejuvvo ja ovddiduvvo giellaresursasuohkaniin.
Saemiedigkie vuajna #daerpies<adj><ess> ahte saemiengïele nænnoeståvva jïh gïelevierhtietjïeltine #evtiedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Sámediggi áigu nannet sámegiela dáin suohkaniin giellaovddidanruđaid bokte.
Saemiedigkie sæjhta saemiengïelem nænnoestidh daejnie tjïeltine gïeleevtiedimmiebeetnegi baaktoe.
Dát dahkkojuvvo guhkesáiggi ovttasbargošiehtadusaid bokte suohkaniiguin gos mihtut biddjojit giela dárbbuid mielde ovttaskas suohkanis.
Daate guhkiestïjjen dorjesåvva ektiebarkoelatjkoej baaktoe tjïeltigujmie sijjesne vuepsieh byöjoeh gïelen daerpiesvoeti mietie oktegs tjïeltesne.
Fertejit álggahuvvot doaibmabijut suohkana álbmoga hárrái ja mat nannejit sámegiela geavaheami, mat lasihit giellageavaheddjiid logu ja čalmmustahttet sámegiela servodagas.
Tjuerieh aelkiehtovvedh råajvarimmieh tjïelten aalmogen gaavhtan jïh mah nænnoestieh saemiengïelen pråvhkoem, mah lissiehtieh gïeleutniji låhkoem jïh tjelmiestehtieh saemiengïelen siebriedahkesne.
Juolludeamit maid odne oažžut stáhtas dušše fal guovttegielat bálvalusfállui, galget mannat sámegiela ovddideapmái ja doaibmabijuide mat ovddidit giellaovdáneami giellaresursasuohkaniin.
Laeviehtimmieh aaj daenbiejjien staateste åadtjodh ajve jaavoe #gööktengïeleh<adj><sg><acc> *bálvalusfállui, edtjieh mïnnedh saemiengïelen evtiedæmman jïh råajvarimmide mah gïeleevtiedimmiem evtiedieh gïelevierhtietjïeltine.
Sámi giellaguovddážat barget buori barggu lagasbirrasiin ja mielddisbuktet olu doaimmaid giellakurssaid bokte ja sámegiela arenan.
Saemien gïelejarngh berkieh buerie barkoen voengine jïh jïjnje mealtan buektieh darjoemidie gïelekursi baaktoe jïh saemiengïelen sijjine.
Sámi giellaguovddážat dieđihit jahkásaš raporttaid ja bušeahttadárbbuid bokte ahte lea stuora dárbu eambbo doaibmabijuide mat nannejit sámegiela.
Saemien gïelejarngh bïeljelieh jaapetje reektehtsi jïh budsjehtedaerpiesvoeti/budsjettdaerpiesvoeti baaktoe ahte lea stoere daerpiesvoete jeenje råajvarimmide mah saemiengïelem nænnoestieh.
Giellaguovddážat čujuhit maiddái dasa ahte lea unnán ekonomalaš einnostus.
Gïelejarngh aaj tjaatsestieh dan ahte lea ånnetji ekonomeles #nåajtodh<vblex><tv><imp><p3><sg>.
Einnostahtti ekonomiija lea eaktun giellaguovddážiid doaimmas.
#Nåajtodh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><prsprc> ekonomije lea moenemetsiehkine gïelejarngi darjoemisnie.
Giellaguovddážiid ekonomalaš dilli ferte nannejuvvot dovdomassii jus galgá buoridit sin vejolašvuođa ráhkadit guhkesáiggi plánaid báikkálaš servodaga dárbbuid mielde.
Gïelejarngi ekonomeles tsiehkie tjuara tjarki nænnoestovvedh jis edtja bueriedidh daj nuepiem darjodh guhkiestïjjen soejkesjidie voenges siebriedahken daerpiesvoeti mietie.
Dát čujuhuvvo maid sámi giellaguovddážiid evalueremis.
Daate aaj tjaatseståvva saemien gïelejarngi vuarjasjimmesne.
Sámediggi lea gearggus geahčadit maid mii sáhttit dahkat buoridan dihte giellaguovddážiid ekonomalaš dili, muhto oaivvildit ahte maiddái earát, nu go suohkanat, fylkkasuohkanat ja guovddáš eiseválddit, fertejit váldit stuorát ovddasvástádusa sihkkarastit giellaguovddážiid ekonomiija.
Saemiedigkie klaerie vuejnedh maam mijjieh maehtebe darjodh bueredeminie åvteste gïelejarngi ekonomeles tsiehkiem, mohte jiehtedh ahte aaj jeatjebh, nimhtie goh tjïelth, fylhketjïelth jïh voernges åejvieladtjh, tjuerieh stoerebe dïedtem ååktedh gorredidh gïelejarngi ekonomijem.
Sámediggi dárbbaša buriid ja aktiivvalaš ovttasbargoguimmiid sámegiela nannema ja ovddideami barggus dain iešguđetge giellaguovlluin, nu go ovdamearkka dihte sámi giellaguovddážiid, mat dahket hui buori barggu lagasbirrasiin.
Saemiedigkie daarpesje bueride jïh eadtjohke laavenjostoeguejmide saemiengïelen nænnoestimmiem jïh evtiedimmiem barkosne dejnie ovmessieh gïeledajvine, nimhtie aaj goh vuesiehtimmien åvteste saemien gïelejarngide, mah darjoeh dan aaj buerie barkoem voengine.
Muhto eai buot guovlluin gos sápmelaččat orrot leat ásahuvvon giellaguovddážat.
Mohte eah gaajhkine dajvine sijjesne saemieh årroeh leah tseegkesovveme gïelejarngh.
Sámediggi oaidná maid dehálažžan ovttasbargat eará sámi ásahusaiguin ja nannet daid nu ahte álggahuvvojit doaibmabijut mat nannejit sámegiela miehtá Sámi.
Saemiedigkie vuajna maam vihkielinie laavenjostebe jeatjah saemien institusjovnigujmie jïh nænnoestibie dejtie nimhtie ahte aelkiehtovvieh råajvarimmieh mah saemiengïelem nænnoestieh abpe Saepmien.
Lea dehálaš ahte sámi ásahusaid giellagelbbolašvuohta nannejuvvo ja ahte šaddet nanu sámegielat fágabirrasat máŋgga guovllus.
Lea vihkele ahte saemien institusjovni gïelemaahtaldahke nænnoeståvva jïh ahte sjidtieh nænnoes saemiengïelh faagebyjresh gelline dajvesne.
Dát bohciidahtášii lassi doaimmaid ja buoret čalmmustahttima sámegiela hárrái.
Daate #bïhtsegidh<vblex><iv><der_caus><vblex><indic><pres><p3><sg> lissie darjoemidie jïh buerebe tjelmiestehtemem saemiengïelen gaavhtan.
Go vuordit ahte sámi ásahusat galget váldit stuorát ovddasvástádusa sámegiela ovddideamis, de ferte maid váldit vuhtii ahte sámegielas váilot sánit ja tearpmat olu ođđa servodatsurggiin.
Goh vuertebe ahte saemien institusjovnh edtjieh ååktedh stoerebe dïedten saemiengïelem evtiedimmesne, dellie tjuara aaj ååktedh vuehtieji ahte saemiengïelesne fååtesieh baakoeh jïh teermh jïjnje orre siebriedahkesuerkine.
Gáibiduvvo ahte fágabargit fertejit oažžut resurssaid mat addet sidjiide vejolašvuođa bargat gielain.
Krïevesåvva ahte faagebarkijh tjuerieh vierhtide åadtjodh mah dejtie vedtieh nuepiem barkedh gïeline.
Lea dehálaš ahte sámi ásahusain leat rámmaeavttut mat dahket ahte sii sáhttet fuolahit dán ovddasvástádusa dohkálaš vugiin.
Lea vihkele ahte saemien institusjovni leah mieriekrïevemh mah darjoeh dah maehtieh hoksedh daam dïedtem *dohkálaš vuekine.
Sámediggi lea gearggus váldit dán ovddasvástádusa, muhto gáibida maiddai ahte guovddáš eiseválddit váldet ovddasvástádusa dás.
Saemiedigkie klaerie ååktedh daam dïedtem, mohte aaj kreava ahte voernges åejvieladtjh dïedtem ååktoeh daelie.
Leat álggahuvvon olu buorit fálaldagat ja doaibmabijut iešguđetge ovddasteddjiid bealis mat dál barget prošeavttaid vuođul.
jïjnje Aelkiehtovveme buerie faalenassh jïh råajvarimmieh ovmessieh saadthalmetji bielesne mah daelie aaj prosjeekti dïere berkieh.
Dát leat doaibmabijut mat leat buktán buriid bohtosiid ja maidda ferte sihkkarastit bistevaš ruhtadeami.
Daah råajvarimmieh mah buerie illedahkide buakteme jïh mejtie tjuara vihties beetnehdåarjoem gorredidh.
Mii namuhit dás muhtun ovdamearkkaid.
Mijjieh daelie moenebe #muvhtie<prn><ind><pl><acc> vuesiehtimmide.
Rávisolbmuidoahpahusprográmma Sámi allaskuvllas lea addán olu rávisolbmuide vejolašvuođa oahppat giela.
Geervealmetjiööhpehtimmieprogramme Saepmien jïlleskuvlesne jïjnje vadteme geervealmetjidie nuepiem lïeredh gïelem.
Dát prošeakta ferte jotkojuvvot fásta ruhtademiin nu ahte ain eanebut ožžot vejolašvuođa oahppat sámegiela.
Daate prosjeekte tjuara vihties beetnehdåarjojne #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> nimhtie ahte annje jeenjh åadtjoeh nuepiem lïeredh saemiengïelem.
Lullisámi giellabeassi lea prošeakta maid Nordlándda fylkkamánni ja Sámeskuvlastivra Ruoŧas leat álggahan.
Åarjelsaemien gïelebiesie lea prosjeekte maam Nordlaanten fylhkemaennie jïh saemienskuvleståvroe Sveerjesne aelkiehtamme.
Giellabeasit ja giellalávggut leat leamaš beaktilis doaibmabijut giellaoahpahusa nannemis.
Gïelebiesieh jïh *giellalávggut orreme *beaktilis råajvarimmieh gïeleööhpehtimmien nænnoestimmesne.
Sámediggedieđáhusas oahpahusa ja oahpu birra namuhuvvo maid dehálašvuohta oažžut fásta ruhtadeami giellalávgguide.
Saemiedigkiebïevnesisnie ööhpehtimmien jïh learoen bïjre moenesåvva maam vihkelesvoete åadtjodh vihties beetnehdåarjoem *giellalávgguide.
Vásáhusat lullisámi guovllus čájehit ahte mánát ja nuorat ohppet sámegiela mihá jođáneappot go oassálastet dákkár giellabesiin.
Vaesehtsh åarjelsaemien dajvesne vuesiehtieh ahte maanah jïh noerh lierieh saemiengïelem sagki verkebe goh mealtan dagkeres gïelebiesine.
Leat olu vejolašvuođat, erenoamážit rádjeguovlluin, ávkkástallat oahpaheaddjiresurssaiguin Ruoŧas ja Suomas, ja oktiiheivehit giellabeassečoagganemiid.
jïjnje Leah nuepieh, joekoenlaakan raastedajvine, ööhpehtæjjavierhtiejgujmie nåhtadibie Sveerjesne jïh Soemesne, jïh iktedidh gïelebiesietjåanghkenimmide.
Dát berre leat fásta fálaldat ja gáibida ekonomalaš resurssaid.
Daate byöroe årrodh vihties faalenasse jïh kreava ekonomeles vierhtide.
Ulbmil:
Ulmie:
Sámegielas leat buorit ekonomalaš rámmaeavttut
Saemiengïelesne leah buerieh ekonomeles mieriekrïevemh
Oasseulbmilat:
Boelhkeulmieh:
Lassi rámmajuolludeamit stáhtas sámegiela ovddideapmái
Lissie mieriesertiestimmieh staatesne saemiengïelen evtiedæmman
Rámmajuolludeamit sámegielat bálvalusaide njuolga stáhtas suohkaniidda ja fylkkasuohkaniidda
Mieriesertiestimmieh saemiengïeleh dïenesjidie rïekte staatesne tjïeltide jïh fylhketjïeltide
Strategiijat:
Strategijh:
Ásahit sámi almmolaš lávdegotti mii čielggada lágaid, válddi, rámmaeavttuid ja ovddasvástádusjuogu sámegiela dáfus
Tseegkebe saemien byjjes moenehtsem mij laaki tjïelkede, ååkten, mieriekrïevemidie jïh dïedtejoekedimmiem saemiengïelen dïete
Bearráigeahččat ahte suohkaniid ja fylkasuohkaniid golut guovttegielat bálvalusaide kártejuvvojit
Vuartasjibie ahte tjïelti jïh fylhketjïelti maaksoeh gööktengïeleh dïenesjidie goerehtallesuvvieh
Láhčit dili dasa ahte lihkostuvvan gielladoaibmabijut bohtet fásta doibmii
Laetjebe tsiehkiem dan ahte lahkaskamme gïeleråajvarimmieh vihties darjoemasse båetieh
Olmmošlaš návccat
Garkeles faamoeh
Váilevaš giellagelbbolašvuohta lea stuora hástalus buot servodatsurggiin.
Fååtesæjja gïelemaahtaldahke lea stoere haesteme gaajhkine siebriedahkesuerkine.
Erenoamážit oahpahussuorggis, dearvvašvuođasuorggis, riektesuorggis ja girkus lea dát leamaš okta dain stuorámus hástalusain sámegiela ovddidanbarggus.
Joekoenlaakan ööhpehtimmiesuerkesne, healsoensuerkesne, reaktoesuerkesne jïh gærhkosne lea daate orreme akte dejnie stoeremes haestieminie saemiengïelen evtiedimmiebarkosne.
Máŋga suohkana hálddašanguovllus leat rahčan deavdit iežaset geatnegasvuođaid sámelága giellanjuolggadusaid hárrái danne go váilot olmmošlaš návccat.
Gellie tjïelth reeremedajvesne dååmkeme dievhtedh jïjtjsh dïedtide saemienlaaken gïelenjoelkedassi gaavhtan dannasinie goh fååtesieh garkeles faamoeh.
Go sámelága giellanjuolggadusat ođasmahttojuvvojit, maid Sámediggi evttoha gustogoahtit miehtá riikka, de boahtá dovdot bures ahte váilot sámegielat fágaolbmot.
Goh saemienlaaken gïelenjoelkedassh orrestuvvieh, maam Saemiedigkie uvtede davvoegåetedh abpe rïjhken, dellie båata hijvenlaakan domtedh ahte fååtesieh saemiengïeleh faagealmetjh.
Ollislaš vuoruheapmi rekrutteret sámegielat bargiid ja fállat sámegiel oahpahusa studeanttaide ja fágabargiide šaddá áibbas dárbbašlaš jus galgá nákcet gokčat boahttevaš dárbbuid servodagas.
Ellies prijoriteradimmie saemiengïeleh barkijidie dåårrehtibie jïh faalebe #saemiengïeleh<adj> ööhpehtimmiem studeentide jïh faagebarkijidie sjædta aejvie daerpies jis edtja buektiehtidh gaptjedh båetije daerpiesvoetide siebriedahkesne.
Okta sivva das go sámegiella ii geavahuvvo hálddašeamis, lea ahte sámegielat bargiin váilu sámi fágaterminologiija ja hárjáneapmi geavahit sámegiela iežaset barggus.
Akte sjïeke dennie goh ij saemiengïele reeremisnie nuhtjh, lea ahte saemiengïeleh barkijinie fååtese saemien faageterminologije jïh vaananimmie nuhtjedh saemiengïelem jïjtjsh barkosne.
Dát mearkkaša ahte oahpahusásahusat fertejit maid guoddit ovddasvástádusa das mii guoská sámegielat studeanttaid oahpaheapmái.
Daate krööhkeste ahte ööhpehtimmieinstitusjovnh tjuerieh aaj dïedtem guedtedh dennie mij dæjpa saemiengïeleh studeenti ööhpehtæmman.
Studeanttat fertejit oažžut vejolašvuođa oahppat sámegiel fágaterminologiija nu ahte sáhttet geavahišgoahtit sámegiela iežaset barggus maŋŋel go gerget oahpuin.
Studeenth tjuerieh nuepiem åadtjodh lïeredh #saemiengïeleh<adj> faageterminologijem nimhtie ahte maehtieh saemiengïelem nuhtjegåetedh jïjtjsh barkosne mænngan goh learojne galhkah.
Dárbu sámegielat gelbbolašvuhtii lea stuoris ii dušše almmolaš ja suohkanlaš bálvalusaid dáfus, muhto maiddái sosiála ja kultuvrralaš fálaldagaid dáfus mat leat servodagas.
Daerpiesvoete saemiengïeleh maahtaldahkese lea stoere ij ajve byjjes jïh tjïelten dïenesji dïete, mohte aaj sosijaale jïh kulturelle faalenassi dïete mah siebriedahkesne.
Media, girjjálašvuohta ja gulahallan leat suorggit gos gáibiduvvo sámegiel gelbbolašvuohta jus galgá sáhttit ovdánahttit sámegielat fálaldagaid.
Meedije, litteratuvre jïh gaskesadteme leah suerkieh sijjesne krïevesåvva #saemiengïeleh<adj> maahtaldahke jis edtja maehtedh evtiedidh saemiengïeleh faalenasside.
Lea erenoamáš dehálaš mánáid giellaovdáneapmái ahte gávdnojit sámegielat fálaldagat media, girjjálašvuođa ja kultuvrra dáfus.
Lea sjïere vihkeles maanaj gïeleevtiedæmman ahte gååvnesieh saemiengïeleh faalenassh meedijen, litteratuvren jïh kultuvren dïete.
Lea dárbbašlaš ahte sámegielagat rekrutterejuvvojit iešguđetlágan virggiide, vai giellagelbbolašvuohta sihkkarastojuvvo daidda iešguđetge servodatsurggiide.
Lea daerpies ahte saamastallijh ovmessie barkojde dåårrehtovvieh, vuj gïelemaahtaldahke dejtie #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> ovmessieh siebriedahkesuerkide.
Butenschøn-lávdegotti čielggadeapmi deattuha maid dehálašvuođa ovddidit sámegiela dutkangiellan, ja cealká ahte dutkanásahusat fertejit dovdat ovddasvástádusa ráhkadit sámegiel kursafálaldagaid buot dásiide.
Butenschøn-moenehtsen salkehtimmie tjïelkestahta maam vihkelesvoetem evtiedidh saemiengïelem dotkemegïeline, jïh jeahta ahte dotkemeinstitusjovnh tjuerieh dïedtem damtedh darjodh #saemiengïeleh<adj> kursefaalenasside gaajhkide daltesidie.
Sámediggi doarju maid lávdegotti oainnu ahte sámegielat dutkan ferte leat vuođus go galgá ovddidit sámegielat fágagiela, ja ahte fágagiella lea mielde sámegiela huksemis dievaslaš, ja nu maiddái servodatguoddi, giellan.
Saemiedigkie aaj dåårje moenehtsen vuajnoem ahte saemiengïeleh dotkeme tjuara våaroemisnie goh edtja saemiengïeleh faagegïelem evtiedidh, jïh ahte faagegïele mietie lea saemiengïelen tseegkemisnie ellies, jïh nimhtie aaj siebriedahkeguedtije, gïeline.
Mihttu:
Vuepsie:
Sámegiel gelbbolašvuohta buot servodatsurggiin
#Saemiengïeleh<adj> maahtaldahke gaajhkine siebriedahkesuerkine
Strategiijat:
Strategijh:
Bargat buoridit sámegielat bargiid rekrutterema
Barkedh bueriedieh saemiengïeleh barkiji dåårrehtimmiem
Bargat ovddidit sámegiela fágagiellan
Barkedh evtiedidh saemiengïelem faagegïeline
Bargat buoridit oahpahusa sámegielas ja sámegillii dutkama ja alit oahpahusa dáfus
Barkedh bueriedidh ööhpehtimmiem saemiengïelesne jïh saemiengïelese dotkemen jïh jollebe ööhpehtimmien dïete
Giellafágalaš ovdáneapmi
Gïelefaageles evtiedimmie
Ovddidit tearpmaid ja giellateknologalaš reaidduid leat dehálaš rámmaeavttut sámegillii.
Evtiedibie teermide jïh gïeleteknologeles dïrregidie leah vihkeles mieriekrïevemh saemiengïelese.
Giellafágalaš ovdáneapmi ferte čuovvut servodatovdáneami, ja lea dárbu ráhkadit dađistaga ođđa tearpmaid.
Gïelefaageles evtiedimmie tjuara siebriedahkeevtiedimmiem dåeriedidh, jïh lea daerpiesvoete darjodh ånnetji orre teermide.
Tearbmaráhkadeami buoremus vuođđu lea go ođđa sániid ráhkadeapmi vuolgá iešguđetge fágasurggiid dárbbuin ja sávaldagain, ovdamearkka dihte go mekanihkkafágalaš ja giellafágalaš máhttu časkojuvvo oktii tearbmaráhkadanbarggus.
Terminologijeevtiedimmien bööremes våarome lea goh orre baakoej darjome vualka ovmessieh faagegievliej daerpiesvoetine jïh sjaavnjojste, vuesiehtimmien åvteste goh *mekanihkkafágalaš jïh gïelefaageles maahtoe ikth laakasåvva terminologijeevtiedimmiebarkosne.
Lea áibbas dárbbašlaš ráhkadit tearpmaid buot servodatsurggiin jus giela galgá sáhttit geavahit dain iešguđetge fágasurggiin.
Lea aejvie daerpies darjodh teermide gaajhkine siebriedahkesuerkine jis gïelem edtja maehtedh dejnie nuhtjedh ovmessieh faagegievline.
Váilevaš tearpmat mielddisbuktet stuora hástalusaid odne.
Fååtesæjja teermh stoere haestiemidie mealtan buektieh daenbiejjien.
Dát lea erenoamáš duođalaš lulli- ja julevsámegielas.
Daate lea sjïere itjmies åarjel- jïh julevsaemiengïelesne.
Lea dehálaš čohkket árbevirolaš sániid ja dadjanvugiid ja báikenamaid danne go dát sisttisdollet árbevirolaš máhtu mas ferte váldit vára.
Lea vihkele seeptjedh aerpiesïejhme baakojde jïh jiehtemevuekide jïh sijjienommide dannasinie goh daah aerpiesïejhme maahtoem utnieh mesnie tjuara vaahram ååktedh.
Giellateknologalaš čovdosat leat ávkkálaččat ja buorit veahkkeneavvut sihke giela geavaheapmái ja oahppamii.
Gïeleteknologeles *čovdosat aevhkie jïh buerie viehkievierhtieh dovne gïelen provhkese jïh lïeremasse.
Buorit giellateknologalaš reaiddut leat dehálaččat sámegiela nannemis ja ovddideamis.
Buerieh gïeleteknologeles dïrregh vihkele saemiengïelen nænnoestimmesne jïh evtiedimmesne.
Mánát ja nuorat geavahit ođđa teknologiija hui aktiivvalaččat ja lea stuora viidodat sihke digitála reaidduid ja prográmmagálvvu dáfus.
Maanah jïh noerh nuhtjieh orre teknologijem dan eadtjohkelaakan jïh lea stoere goelpeneståaroe dovne digitaale dïrregi jïh programme-eeken dïete.
Dát váikkuha mánáid giellageavaheami, danne lea dehálaš ahte dát maid gávdnojit sámegillii.
Daate dijpie maanaj gïeleåtnoen, dannasinie vihkele daate aaj saemiengïelese gååvnesieh.
Dát guoská sihke prográmmaide, spealuide ja sullasaččaide, ja mátketelefovnnaide, dihtoriidda, muhto maiddái buriid digitála deaivvadanbáikkiide gos gulahallan sáhttá leat sámegillii.
Daate dæjpa dovne programmide, spïelide jïh #plearoeh<adj><pl><ill>, jïh fealadimmietelefovnide, daatamasjijnide, mohte aaj bueriej digitaale gaavnedimmiesijjide sijjesne gaskesadteme maahta saemiengïelese årrodh.
Buorit sosiála neahttabáikkit gos gulahallan sáhttá leat sámegillii, sáhttet leat dehálaš giellaarenat erenoamážit mánáide ja nuoraide geat orrot dakkár báikkiin gos muđui leat unnán arenat gos sáhttá sámástit.
Buerieh sosijaale nehtesijjieh sijjesne gaskesadteme maahta saemiengïelese årrodh, maehtieh årrodh vihkeles gïelesijjieh joekoenlaakan maanide jïh noeride gïeh årroeh dagkeres sijjine sijjesne voen leah ånnetji sijjieh sijjesne maahta saemiestidh.
Sámi bustávat iešguđetge diehtobásain bohciidahttet hástalusaid earret eará sámi báikenamaid registreremiin.
Saemien bokstaavh ovmessieh *diehtobásain #bïhtsegidh<vblex><iv><der_caus><vblex><indic><pres><p3><pl> haestiemidie gaskem jeatjah aaj saemien sijjienommi registreereminie.
Lea dárbu ovddidit teknologiija sihke diehtobásaid, GPS, applikašuvnnaid ja eará dakkáriid oktavuođas vai šaddá álkit geavahit sámegiel bustávaid doppe.
Lea daerpiesvoete evtiedidh teknologijem dovne *diehtobásaid, *GPS, applikasjovni jïh jeatjeben #dagkeres<prn><dem><pl><com><attr> tsiehkesne vuj aelhkieslaakan sjædta nuhtjedh #saemiengïeleh<adj> bokstaavide debpene.
Ollislaš giellapolitihkka mielddisbuktá maiddái buori rádjerasttildeaddji ovttasbarggu.
Ellies gïelepolitihke aaj mealtan buakta bueriem #raaste<n><sem_plc-line><cmp_sgnom><cmp> restiedæjja ektiebarkoem.
Oktasaš tearbmaráhkadeapmi ja normeren lea dehálaš go galgá sihkkarastit oktasaš vuođu sámegillii.
Ektie terminologijeevtiedimmie jïh normeeradimmie vihkele goh edtja ektie våaromem gorredidh saemiengïelese.
Livččii hui vahát jus sámegielat rievddaše iešguđetge guvlui, dat sáhttá dagahit gulahallanváttisvuođaid riikkarájiid rastá.
Lea dan goerpe jis saamastallije jorkestuvvieh ovmessieh dajvese, dïhte maahta gaskesadtemedåeriesmoeride darjodh rïjhkenraasti rastah.
Sámediggi lea olu jagiid addán doarjagiid tearbmaprošeavttaide ja árbevirolaš sániid ja báikenamaid čohkkemii.
Saemiedigkie jïjnje jaepiej vadteme dåarjojde teermeprosjeektide jïh aerpiesïejhme baakoej jïh sijjienommi seeptjemasse.
Mii leat maiddái siskkáldasat bargan sámi tearbmaovddidemiin, ja mis lea olu jagiid leamaš sierra joavku mii bargá báikenamaiguin ja tearpmaiguin.
Mijjieh aaj *siskkáldasat barkeme saemien teermeevtiedimmine, jïh mijjen jïjnje jaepiej orreme sjïere dåehkie mij sijjienommigujmie jïh teermigujmie barka.
Dát lea mielddisbuktán ahte mii leat ožžon oalle viiddis sámegiel terminologiija.
Daate mealtan buakteme mijjieh åådtjeme naa vijries #saemiengïeleh<adj> terminologijem.
Ovdal go dát sáhttet geavahuvvot ovdamearkka dihte oahppogirjjiin, de dat fertejit sihkkarastojuvvot kvalitehta dáfus.
Aarebi goh daah maehtieh nuhtjesovvedh vuesiehtimmien åvteste learoegærjine, dellie dah tjuerieh #gorredidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> kvaliteeten dïete.
Sámediggi vuoruha Davviriikkalaš ovttasbarggu vai tearpmaid sáhttá geavahit riikkarájiid rastá.
Saemiedigkie Noerhtelaanti ektiebarkoem vuj teermide prijoriterede maahta nuhtjedh rïjhkenraasti rastah.
Mihttu lea ahte tearbmaráhkadeapmi, kvalitehtasihkkarastin ja normeren ferte dahkkojuvvon Davviriikkalaš ovttasbarggus mas lea sihke fága- ja giellagelbbolašvuohta.
Vuepsie lea ahte terminologijeevtiedimmie, kvaliteetegorredimmie jïh normeeradimmie tjuara dorjesovveme Noerhtelaanti ektiebarkosne mesnie lea dovne faage- jïh gïelemaahtaldahke.
Mihtut:
Vuepsieh:
Buorit giellateknologalaš čovdosat sámegiela dáfus
Bueredh gïeleteknologeles *čovdosat saemiengïelen dïete
Sámegiel terminologiija buot servodatsurggiin
#Saemiengïeleh<adj> terminologijen gaajhkine siebriedahkesuerkine
Sámi báikenamat registrerejuvvojit ja čalmmustahttojuvvojit
Saemien sijjienommh registreeresuvvieh jïh #tjelmiestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl>
Árbevirolaš sánit ja dadjanvuogit leat dokumenterejuvvon ja almmuhuvvon
Aerpiesïejhme baakoeh jïh jiehtemevuekieh vihtiestovveme jïh bæjjoehtovveme
Oassemihtut:
Boelhkevuepsieh:
Teknologalaš čovdosat mat leat heivehuvvon sámegiel bustávaide
Teknologeles *čovdosat mah #saemiengïeleh<adj> bokstaavide sjïehtelovveme
Strategiijat:
Strategijh:
Bargat dan ala ahte gávdno buorre sámegiel tearbma- ja sátnediehtobása, giellafágalaš ja giellateknologalaš birrasiid ovttasbarggu bokte
dan nelnie Barkebe ahte gååvnese buerie #saemiengïeleh<adj> teerme- jïh *sátnediehtobása, gïelefaageles jïh gïeleteknologeles byjresi ektiebarkoen baaktoe
Bargat dan ala ahte ođđa teknologiija ja digitála reaiddut leat heivehuvvon ja ráhkaduvvon maiddái sámegillii
dan nelnie Barkebe ahte orre teknologijen jïh digitaale dïrregh sjïehtelovveme jïh aaj dorjesovveme saemiengïelese
Nannet sámegiel tearbmaráhkadanbarggu
Nænnoestibie #saemiengïeleh<adj> terminologijeevtiedimmiebarkoem
Garraseappot bargat čohkket árbevirolaš máhtu ja sámi báikenamaid
Garrebelaakan barkebe seeptjedh aerpiesïejhme maahtoem jïh saemien sijjienommide
Áŋgiruššansuorgi 3: Giellageavaheaddjit
Barkoesuerkie 3: Gïeleutnijh
Okta Sámedikki mihtuin lea lasihit sámegiel geavaheddjiid logu.
Akte Saemiedigkieh vuepsine lea lissiehtidh #saemiengïeleh<adj> nuhtjiji låhkoem.
Olu geavaheaddjit ii leat iešalddis mihkkege sihkarvuođaid das ahte giella ovdána ja ceavzá, muhto geavaheddjiid ahkečoahkkádus gal lea dehálaš.
Jïjnje ij nuhtjijh oktegh leah mijkh vihtiesvoeti dennie ahte gïele åvtene jïh bearkede, mohte nuhtjiji *ahkečoahkkádus hågkh gænnah lea vihkele.
Jus leat valjit vuoras giellageavaheaddjit, de dat ii dárbbaš mearkkašit ahte sámegiel geavaheddjiid lohku lassána.
Jis leah *valjit båeries gïeleutnijh, dellie ij dïhte daarpesjh krööhkestidh ahte #saemiengïeleh<adj> nuhtjiji låhkoe læssene.
Barggus lasihit giellageavaheddjiid logu leat golbma ášši dehálaččat, sirdin buolvvaid gaskka, sámegielat mánáidgárddit ja buorre giellaoahpahus.
Barkosne lissiehtidh gïeleutniji låhkoen leah golme aamhtesh vihkele, johtelohke boelvi gaskemsh, saemiengïeleh maanagïerth jïh buerie gïeleööhpehtimmie.
Giellasirdin ruovttus
Gïelesertiestimmie gåetesne
Sámedikki ulbmil lea lasihit giellageavaheddjiid logu nannen ja ovddidan dihte giela.
Saemiedigkien ulmie lea lissiehtidh gïeleutniji låhkoen nænnosteminie jïh evtedeminie åvteste gïelem.
Giellageavaheaddjit dat hábmejit servodaga dárbbuid.
Gïeleutnijh dah hammoedieh siebriedahken daerpiesvoetide.
Dát boahtá leat dehálaš maiddái boahtteáiggis.
Daate vihkele båata aaj #båetije aejkie<n><sg><ine>.
Hástalus lea oažžut ovttaskas olbmo válljet sámegiela.
Haesteme lea åadtjodh oktegs almetjem veeljedh saemiengïelem.
Ii Sámediggi ii ge eará almmolaš ásahus sáhte stivret ovttaskas olbmo priváhta giellageavaheami.
Ij ij Saemiedigkie gænnah jeatjah byjjes institusjovne maehtieh stuvredh oktegs almetjem privaate gïeleåtnoem.
Nu galgá ge dieđusge leat.
Nimhtie edtja aaj hævvi årrodh.
Vaikko almmolašvuohta ii sáhte stivret ovttaskas olbmo válljejumiid, de lea dehálaš láhčit diliid nu ahte priváhta giellaválljemat leat dakkár válljemat main leat duohta molssaeavttut.
Jalhts ij byögkelesvoete maehtieh stuvredh oktegs almetjem *válljejumiid, dellie vihkele laetjedh tsiehkide nimhtie ahte privaate gïeleveeljemh leah dagkeres veeljemh mejnie leah saetnies alternatijvh.
Ferte gávdnot dakkár vuogádat gos sámegiela sirdin mánáide vuosttašgiellan lea oadjebas válljejupmi.
Tjuara gååvnesidh dagkeres systeeme sijjesne saemiengïelen johtelohken maanide voestesgïeline lea jearsoes *válljejupmi.
Sámegiella ferte leat dakkár giella maid servodat atná árvvus, sámegiel máhttu ferte adnojuvvot dehálaš gelbbolašvuohtan servodagas.
Saemiengïele tjuara årrodh dagkeres gïele maam siebriedahke aarvosne åtna, #saemiengïeleh<adj> maahtoe tjuara åtnasovvedh vihkeles maahtaldahkine siebriedahkesne.
Dát lea danne go dat giella maid vállje priváhta beaivválašgiellan ruovttus šaddá giela boahtteáiggi deháleamos fáktor.
Daate dannasinie lea goh dïhte gïele maam veeljie privaate fïerhtenbeajjetjegïeline gåetesne sjædta gïelen båetijen aejkien vihkielommes faktore.
Giela eahpeformálalaš sirdin buolvvaid gaskkas lea deháleamos dáhkádus ealli sámegillii.
Gïelen ovbyjjes johtelohken boelvi gaskesne lea vihkielommes *dáhkádus dyjrem/dyrem saemiengïelese.
Seamma ládje go lea ovttaskas olbmo duohken válljet beaivválašgiela ruovttus, de lea ovttaskas olbmo ovddasvástádus geavahit sámegiela iešguđetge oktavuođain.
Seammalaakan goh lea oktegs almetjen duekesne veeljedh fïerhtenbeajjetjegïelem gåetesne, dellie lea oktegs almetjen dïedte nuhtjedh saemiengïelem ovmessieh tsiehkine.
Lea juohke ovtta ovddasvástádus seailluhit, ovddidit ja sirdit giela boahtte bulvii.
Lea #fïerhte<prn><ind><attr> akten dïedte vaarjelidh, evtiedidh jïh juhtedh gïelen #båetije<adj><sg><ill> boelvese.
Lea dehálaš ahte buohkat váldet ovddasvástádusa ja geavahit sámegiela buot oktavuođain.
Lea vihkele ahte gaajhkesh ååktoeh dïedtem jïh nuhtjieh saemiengïelem gaajhkine tsiehkine.
Lea maid dárbbašlaš ahte sii geat máhttet giela bures, mannet ovdagovvan ja leat dihtomielalaččat sámegiela geavaheami dáfus buot oktavuođain.
aaj Lea daerpies ahte dah gïeh maehtieh gïelem hijvenlaakan, minnieh åvteguvvine jïh fahkan/fahkoes saemiengïelen pråvhkoen dïete gaajhkine tsiehkine.
Leat dákkár ovdagovat geat movttiidahttet ja hásttuhit geavahit giela, ja seammás buoridit oktasaš dihtomielalašvuođa giellageavaheami birra.
Leah dagkeres åvteguvvieh gïeh eadtjaldehtieh jïh *hásttuhit nuhtjedh gïelem, jïh seamma tïjjen ektie voerkesvoetem bueriedidh gïeleåtnoen bïjre.
Mihttu:
Vuepsie:
Sámegiella sirdojuvvo buolvvas bulvii ruovttuin
Saemiengïele boelveste #juhtedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> boelvese gåetijste
Strategiijat:
Strategijh:
Movttiidahttit váhnemiid válljet sámegiela ruovttugiellan.
Eadtjaldehtede eejtegidie veeljedh saemiengïelem gåetiegïeline.
Bargat dan ala ahte sámegiela válljen ruovttugiellan vásihuvvo ávkkálaš ja árvvolaš válljejupmin.
dan nelnie Barkebe ahte saemiengïelen veeljeme gåetiegïelem damtesåvva aevhkie jïh *árvvolaš *válljejupmin.
Giellasirdin olggobealde ruovttu
Gïelesertiestimmien bæjngolen gåetien
Sámegielat mánáidgárddit ja buorre giellaoahpahus skuvllas leat dehálaš gaskaoamit go galgá doarjut sámegielat mánáid giellaovdáneami.
Saemiengïeleh maanagïerth jïh buerie gïeleööhpehtimmie skuvlen leah vihkeles tsavtshvierhtieh goh edtja dåarjodh saemiengïeleh maanaj gïeleevtiedimmiem.
Sámegiella mánáidgárddiin ja skuvllain gieđahallojuvvo guovtti eará sámediggedieđáhusas, ja danne eat áiggo dás čiekŋudit dáid servodatásahusaid rollii.
Saemiengïele maanagïertine jïh skuvline gïetedallesåvva gööktene jeatjah saemiedigkiebïevnesisnie, jïh dannasinie ibie daelie sïjhth *čiekŋudit daaj siebriedahkeinstitusjovni råållese.
Sámegiela dáfus mánáidgárddiin ja skuvllain áigut goitge deattuhit dehálašvuođa das ahte dat mánát geain lea sámegiella ruovttugiellan, besset ovdánahttit gielaset viidáset mánáidgárddi ja skuvlla bokte.
Saemiengïelen dïete maanagïertine jïh skuvline sïjhtebe læjhkan tjïelkestehtedh vihkelesvoetem dennie ahte dah maanah giej lea saemiengïele gåetiegïeline, biesieh gïelem evtiedidh vijrebe maanagïerten jïh skuvlen baaktoe.
Mánáidgárddit ja skuvllat fertejit gávnnahit metodaid mat sihkkarastet ahte dát duođai dahkkojuvvo.
Maanagïerth jïh skuvlh tjuerieh guajhtsadieh *metodaid mah gorredieh daate darhkan dorjesåvva.
Dán sáhttá earret eará dahkat dan bokte ahte dihtomielalaččat válljet mánáidgárdemodeallaid ja oahpahusmodeallaid daidda iešguđetge sámegiel ohppiidjoavkkuide.
Daam maahta gaskem jeatjah darjodh dan baaktoe ahte fahkoeslaakan veeljh maanagïertemaallide jïh ööhpehtimmiemaallide dejtie ovmessieh #saemiengïeleh<adj> learohkedåehkide.
Čujuhuvvo Sámediggedieđáhussii oahpahusa ja oahpu birra gos dát ášši maiddái digaštallojuvvo.
Olu sámi bearrašiin odne ii leat sámegiella ruovttugiellan eai ge dat sáhte oahpahit sámegiela beaivválašgiellan mánáidasaset.
Stuora oassin sis sávvet goitge ahte sin mánát galget oažžut sámegiel oahpahusa.
Diliin gos váhnemat ieža eai máhte sámegiela, šaddet mánáidgárddit ja skuvllat erenoamáš dehálaš giellagaskkusteaddjit.
Mii diehtit vásáhusaid vuođul Aotearoas/Ođđa Selánddas ahte mánáidgárddit leat leamaš dehálaččat dan buoremuddui lihkostuvvan maorigiela ealáskahttimis.
Norggas oaidnit maid ahte suohkaniin olggobealde sámegiela hálddašanguovllu leat sámi mánáidgárddit mat rekrutterejit ohppiid váldit oahpu sámegielas ja sámegillii.
Danne lea dehálaš nannet sámi mánáidgárddiid nu ahte dat sáhttet leat buorit giellaoahppanarenat mánáide.
Jus galgá lasihit sámegielagiid logu, de lea dehálaš ahte maiddái olbmot geat eai leat sápmelaččat sáhttet válljet sámegiel oahpahusa mánáidgárddis ja skuvllas.
Dakkár dilis go váhnemat eai huma sámegiela, gáibida giellaoahpahus erenoamáš doarjaga lagasbirrasis, ja lea hui mearrideaddji fáktor ahte gávdnojit arenat gos mánát ožžot giellamovttiidahttima ja doarjaga giellaoahpahusas.
Vásáhusat čájehit ahte sámegiel oahpahus nubbegiellan ii leat doarvái jus galgá joksat guovttegielatvuođa mihtu.
Fertejit gávdnot giellaarenat olggobealde mánáidgárddi ja skuvlla sihkkarastin dihte doallevaš giellaoahpahusa.
Mihtut:
Nanu oahpahusmodeallat sámegiel oahpahusas vuosttašgiellan
Mánát geain lea sámegiella nubbegiellan leat doaibmi guovttegielagat
Eambbosat geat eai leat sápmelaččat ožžot vejolašvuođa oahppat sámegiela
Strategiijat:
Ovddidit nanu oahpahusmodeallaid sámegiel oahpahussii vuosttaš- ja nubbegiellan
Doarjut barggu oažžut eambbo ja ođđa giellaarenaid
Sámi álgooahpahus rávisolbmuide
Dáruiduhttinpolitihka geažil leat olu rávisolbmot geat eai leat oahppan sámegiela.
Sámegiela álgooahpahus rávisolbmuide lea dárbbašlaš ja dehálaš sámegiela ovddideapmái.
Vai rávisolbmot sáhttet váldit oasi sámegiela viidáset ovddideamis, de fertejit ieža máhttit giela.
Sámi giellaiskkadeapmi 2012 čájeha ahte lea beroštupmi oahppat sámegiela.
Beroštupmi lea stuorámus sin gaskkas geat lohket ahte sii juogo “ipmirdit dušše” , “máhttet veaháš” dahje “máhttet sámegiela” .
Sis muitala sullii bealli ahte sii háliidit oahppat eambbo sámegiela.
Sin gaskkas geat eai máhte veahášge sámegiela, lea beroštupmi veaháš vuollelis, 40 % sis árvvoštallet oahppat sámegiela áiggi vuollái.
Jus mii galgat joksat mihtu oažžut eambbo sámegiel geavaheddjiid ja buoret vejolašvuođa geavahit sámegiela, de fertejit maiddái olbmot geat eai leat sápmelaččat oahppat sámegiela.
Rávisolbmuid álgooahpahus ferte heivehuvvot eará ládje go mánáid ja nuoraid oahpahus.
Dávjá lea rávisolbmuin bearaš ja bargu.
Sámi giellaiskkadeapmi 2012 čájeha ahte badjel 30 % lohket ahte oahpahus ruovttubáikkis lea eaktu jus galget nákcet čađahit sámegiel oahpahusa.
Eará dehálaš eavttut mat fertejit leat sajis, lea vejolašvuohta váldit álgooahpahusa ja vuollegis gollodássi.
Sámediggi ruhtada viđa jagi sámegiela rávisolbmuidoahpahusprográmma, man Sámi allaskuvla jođiha.
Prošeakta čađahuvvo dainnalágiin ahte Sámi allaskuvla ovttasbargá giellaguovddážiiguin fállat sámegiel álgooahpahusa rávisolbmuide.
Sámi allaskuvla lea ráhkadan oahppoplánaid maid kurssat čuvvot, ja lágida logaldalliid.
Maŋŋel kurssa sáhttet studeanttat váldit eksámena Sámi allaskuvllas.
Sámi allaskuvla lea maiddái fágalaččat bagadallan giellaguovddáža bargiid.
Prošeakta lea bohciidahttán mávssolaš vásáhusa, ja sáhttá lohkat ahte dat lea lihkostuvvan.
Romssa universitehtas lea maid sullasaš ovttasbargu muhtun giellaguovddážiiguin.
Daid buriid bohtosiid duogáš orro leame dat go álbmot beassá váldit sámegiel kurssa ruovttubáikkis, seammás go sii leat studeanttat geat váldet eksámena allaskuvllas/universitehtas ja ožžot oahppočuoggáid dan ovddas.
Go dán mállet rávisolbmuidoahpahus lea nu bures lihkostuvvan, de ferte dákkár ovttasbargguide sihkkarastit fásta ruhtadeami.
Sámegiela suddjema ja ovddideami barggus lea dehálaš ahte gávdnojit fásta ja einnostahtti fálaldagat gos rávisolbmot ožžot vejolašvuođa oahppat sámegiela.
Oahppolihtut leat dehálaš rávisolbmuidoahpahusarenat.
Dat leat juo máŋggaid jagiid bargan giella- ja kulturoahpahusain.
Sámediggi oaidná ahte dáin boahtá ain leat dehálaš rolla sámi giela ja kultuvrra ovddideamis.
Sin rolla lea erenoamáš dehálaš go galgá ráhkadit arenaid gos sámegiella sáhttá geavahuvvot iešguđetge kursaoktavuođain.
Sámediggi oaidná dárbbu nannet maiddái sin doaimma vai sáhttá bisuhit máŋggabealat kursafálaldagaid ja giellaarenaid.
Mihtut:
Heivehit sámegiel álgooahpahusa rávisolbmuide doppe gos olbmot orrot
Eanebut geat eai leat sápmelaččat ožžot vejolašvuođa oahppat sámegiela
Strategiijat:
Bargat dan ala ahte oahppoásahusaid ja giellaguovddážiid ovttasbargui sihkkarastojuvvojit buorit rámmaeavttut.
Bargat dan ala ahte sámi oahppolihtuide sihkkarastojuvvojit buorit rámmaeavttut
Giellaguoddit
Giellaguddiin lea dehálaš rolla giellageavaheddjiid logu lasiheamis.
Sámi giellaguddiin lea mávssolaš máhttu sámegiela birra, mainna lea dárbu ávkkástallat sámegiela ovdánahttinbarggus.
Olu vuorrasat máhttet njálmmálaš sámegiela hui bures, sis lea stuora sátneriggodat ja leat doalahan sámi huksejumi gielas.
Dat mii dábálaččat earuha giellaguoddi ja dakkára gii lea oahppan giela eambbo formálalaš vugiin skuvllas, lea ahte giellaguoddi gullá ja diehtá makkár sániid ja dadjanvugiid galgá geavahit dihto dilis.
Jus galgá sihkkarastit giela boahtteáiggi, de lea dehálaš ahte nu oallugat go vejolaš ohppet giela sirdima bokte giellaguddiin.
Giellaguoddit leat stuora resursa mii berre geavahuvvot mihá eambbo, sihke oahpahusas, dutkamis ja nuoraid ja vuorrasiid ovttastallamis.
Giellaguddiin árbevirolaš sámi ealáhusain nu go eanandoalus, boazodoalus, meahcásteamis ja guolásteamis lea dehálaš máhttu sámegiela, sámi árbevieruid ja árvvuid birra.
Giella lea árbevirolaččat leamaš nanus vuođđoealáhusain, ja dat iešguđetge ealáhusat leat leamaš dehálaš sámegiela ja árbevirolaš máhttosirdima guoddit.
Dán dáfus ii leat vuođđoealáhusaid giella dehálaš dušše sámi giellaovdáneapmái, muhto lea maiddái dehálaš árbevirolaš sámi árvvuid ja máhtu sirdimis.
Dán oktavuođas lea hui mávssolaš ahte árbevirolaš sámi ealáhusaid rolla giellaoahppanarenan suddjejuvvojit ja ovddiduvvojit, nu ahte giella ja dehálaš árvvut seilot ja sáhttet dolvojuvvot viidáseappot boahtteáigái.
Mihttu:
Giellaguoddit geavahuvvojit aktiivvalaččat sirdit giela sihke formálalaš ja eahpeformálalaš arenain.
Strategiijat:
Giellaguoddit geavahuvvojit aktiivvalaš resursan giellaoahpahusas ja iešguđetge giellaarenain
Bargat dan ala ahte skuvllat ja mánáidgárddit ovttasbargagohtet eambbo árbevirolaš ealáhusaiguin giellasirdinarenaid dáfus.
Áŋgiruššansuorgi 4: Sámegiela geavaheapmi
Duohta vejolašvuođat geavahit sámegiela almmolaš ja priváhta oktavuođain lea erenoamáš dehálaš barggus lasihit sámegiela geavaheami.
Odne eai leat doarvái olu sámegielat fálaldagat servodagas, ja giellageavaheaddjit vásihit ahte sin vejolašvuohta geavahit sámegiela ráddjejuvvo.
Dát lea dakkár dilli masa Sámediggi ii berre duhtat.
Lea dehálaš giela boahtteáigái ahte sámegiela geavaheapmi lassána dovdomassii buot servodatsurggiin.
Dihtomielalaš jurddašeapmi sámegiela geavaheami birra
Eanas sámegielat rávisolbmot leat guovtte- dahje máŋggagielagat.
Dakkár giellabirrasis gos majoritehtagiela geavaheapmi álkit vuoitá, lea dárbu nannet máhtu ja dihtomielalašvuođa giellaválljema birra.
Lea mearrideaddji sámegiela boahtteáigái ahte guovttegielat vállje geavahit sámegiela nu olu diliin go vejolaš.
Vai álkidahtášii giellaválljema, de lea maid hui mávssolaš ahte ovttagielat majoritehtagielagat čájehit ipmárdusa guovttegielaga giellaválljemii.
Jus giellaválljen álo vuolgá das ahte buohkat geat guldalit galget sáhttit ipmirdit, de gal vejolašvuohta geavahit sámegiela unnu sakka.
Sihkkarastin dihte sámegiela boahtteáiggi, ferte giella válljejuvvot ja geavahuvvot ruovttugiellan ja sirdojuvvot buolvvas bulvii.
Lea maid dárbbašlaš ahte giella geavahuvvo máŋgga arenas servodagas.
Dát gáibida buori servodatplánema, ja eambbo barggu sihke almmolašvuođas ja priváhta ásahusain ja maiddái ovttaskas giellageavaheaddjis.
Lea dárbu buoridit dihtomielalašvuođa das man dehálaš lea geavahit sámegiela máŋgga oktavuođas.
Ovttaskas giellageavaheaddji, politihkkárat, ásahusat ja almmolaš hálddašeapmi fertejit válljet geavahit sámegiela.
Ovttaskas giellageavaheaddjis lea stuora ovddasvástádus, muhto Sámediggi áigu maid duvdit eambbo ovddasvástádusa ásahusaide ja politihkkáriidda.
Sámi ásahusat ja politihkkárat leat ovdagovat sámi servodagas ja sis lea stuora váikkuhanváldi.
Sii fertejit buorebut dovdat ja diehtit iežaset ovddasvástádusa ja geavahit giela mihá eambbo ja eambbo oktavuođain, seammás go sis ferte leat eambbo dihtomielalašvuohta gielladikšuma birra.
Dát mearkkaša ahte maiddái Sámediggi ferte eambbo deattuhit sámegiela geavaheami iežas beaivválaš doaimmas.
Medias lea erenoamáš dehálaš rolla gielladábiid álggaheamis.
Eambbo dihtomielalašvuohta sámegiela geavaheami birra livččii mielde lokteme giela stáhtusa.
Sámegiella ferte leat dakkár giella maid sihke ovttaskas olbmot ja ásahusat geavahit aktiivvalaččat.
Dát sihke lasiha sámegiela geavaheami ja lokte giela stáhtusa ja árvvu.
Dán oktavuođas lea maid dehálaš deattuhit ahte sápmelaččat geat eai leat beassan oahppat sámegiela, fertejit ražastit váldit giela ruovttoluotta.
Sámediggi háliida eambbo fokusa das man dehálaš lea oahppat giela rávisolmmožin.
Sámediggi ii sáhte stivret ovttaskas olbmuid priváhta giellageavaheami, muhto Sámediggi bargá dan ala ahte gávdnojit buorit vejolašvuođat giellaoahppamii ja buorit giellaarenat.
Mihttu:
Sámegiella geavahuvvo aktiivvalaččat buot servodatsurggiin
Oassemihttu:
Buorit guottut sámegiela geavaheapmái
Strategiijat:
Ovttasráđiid ásahusaiguin ja organisašuvnnaiguin ovddidit eambbo dihtomielalašvuođa das man dárbbašlaš lea geavahit sámegiela sihke njálmmálaččat ja čálalaččat.
Bargat dan ala ahte ásahusat ja organisašuvnnat buoridit iežaset sámi giella- ja kulturmáhtu.
Sámi giellaguovddážat
Sámi giellaguovddážiin lea hui dehálaš rolla sámegiela ovdánahttimis.
Dat leat erenoamáš dehálaččat lagasbirrasii ja ovddidit olu doaimmaid iežaset guovlluin.
Giellaguovddážat leat Sámedikki deháleamos ovttasbargoguimmiid searvvis dain iešguđetge giellaguovlluin.
Giellaguovddážiid hástalus lea ahte váilot einnostahtti rámmaeavttut.
Giellaguovddážiid evalueren maid Norut Alta čađahii 2012 giđa, duođašta ahte lea dárbu lasi ekonomalaš ja olmmošlaš návccaide.
Sámediggi deattuha buoret ovddasvástádusjuogu ja oktiiheiveheami gielladoaibmabijuid dáfus, ja oaidná dan oktavuođas ahte giellaguovddážat leat lunddolaš ovttasbargoguoimmit.
Sámi giellaguovddážiin lea stuora potensiála viidáset ovddidit sámegiela.
Sámediggi lea ovdal čuvgen dárbbu lasihit čáppagirjjálašvuođa, oahpponeavvuid, giellateknologalaš reaidduid buvttadeami, ja oaidná lagas oktavuođa giellaguovddážiid huksemiin.
Dát mielddisbuktá dárbbu lagat ovttasbargui giellaguovddážiid ja oahpahusásahusaid gaskka.
Lea maid dárbu lagat ovttasbargui giellaguovddážiid ja árbevirolaš ealáhusaid gaskka vai sáhttá ovddidit ja nannet árbevirolaš máhtu ja tearbmageavaheami.
Sámediggi oaidná giellaguovddážiid lunddolaš ovddasteaddjin barggus ahte ásahit ođđa ja ovddidit viidáseappot daid giellaarenaid mat juo gávdnojit sámegiela dáfus.
Dat materiála maid giellaguovddážat ráhkadit giellaoahpahusa váste, lea mávssolaš ja berre mihá eambbo almmuhuvvot ja biddjojuvvot maiddái earáide olámuddui.
Neahttaportála Ovttas.no lea lunddolaš báiki gosa sáhttá čohkket maiddái giellaguovddážiid materiálaid ja almmuhemiid.
Mihttu:
Aktiivvalaš ja ceavzilis sámi giellaguovddážat
Strategiijat:
Geahčadit ovttas giellaguovddážiiguin makkár rolla dain lea sámegiela viidáset ovddideamis
Bargat dan ala ahte giellaguovddážiidda sihkkarastojuvvojit fásta, einnostahtti ruhtadanortnegat
Giellaarenat
Dehálaš eaktu jus sámegiella galgá seailut ja viidáset ovdánit, lea ahte gávdnojit giellaarenat gos gielat duođai geavahuvvojit.
Sáhttá leat váttis joksat ulbmila ahte sámegiella galgá leat beaivválašgiella jus gielaid ii leat vejolaš geavahit árgabeaivvis, go deaivvada almmolaš hálddašemiin dahje go gulahallá máilmmiin.
Olu báikkiin ii leat sámegiella lunddolaš oassi árgabeaivvis, ja gávdnojit unnán arenat gos giella geavahuvvo.
Giellaarenat leat dehálaš reaiddut deaivvadanbáikkiid lágideamis gos sámegiella gullo ja oidno.
Dát lea erenoamáš dehálaš guovlluin gos sámegiella ii leat majoritehtagiella.
Ferte láhčit diliid duohta sámegiela geavaheapmái servodagas arenaid ja deaivvadanbáikkiid bokte mánáide, nuoraide ja rávisolbmuide.
Giellabeasit leat čájehuvvon beaktilis doaibman giellaoahpahusa nannemis.
Vásáhusat lullisámi guovllus čájehit ahte mánát ja nuorat ohppet sámegiela jođáneappot go oassálastet dákkár giellabesiin.
Mánáide ja nuoraide geat ožžot sámegiel oahpahusa skuvllas almmá makkárge erenoamáš gielalaš doarjaga haga lagasbirrasis, lea giellalávgun áibbas mearrideaddji buori giellaovdáneami dáfus.
Dákkár fálaldagat leat odne prošeaktavuđot fálaldagat eai ge addojuvvo fásta fálaldahkan.
Lea dárbu árvvoštallat berre go giellalávgun gođđojuvvot oassin dábálaš oahpahusfálaldagas ja váldojuvvot mielde gustovaš rámmaide.
Dát guoskkahuvvo maiddái Sámediggedieđáhusas oahpahusa ja oahpu birra.
Mihttu:
Máŋggabealat giellaarenat sámegiela dáfus
Strategiijat:
Bargat dan ala ahte ráhkaduvvojit buorit giellaarenat mat doibmet gielalaš doarjjan lagasbirrasis
Sámegiela čalmmustahttit almmolašvuođas
Sámegiela čalmmustahttin dáhpáhuvvá čálagiela bokte.
Danne lea dehálaš láhčit diliid eambbo čállingiela geavaheapmái.
Vaikko áramus sámi čállagat leat máŋga čuođi jagi boarrásat, de lea sámegiela čálagiela aktiivvalaš geavaheapmi sámegielat álbmoga gaskkas oalle ođđa fenomena mii leavvagođii vuos lohkangiellan maŋŋel oskkolaš teavsttaid almmuheami.
1970-jagiin lassánišgođii sámegielat girjjálašvuohta dovdomassii, muhto easka dalle go sámegiella šattai oahpahusgiellan vuođđoskuvllas, bođii buoret vuođđu aktiivvalaččat geavahit sámegiel čálagiela sihke lohkan- ja čállingiela.
Go bohte sierra sámi oahppoplánat buot skuvlafágaide 1990-logu loahpageahčen, de oaččui sámegiel čálagiela ovdáneapmi ođđa vuoimmi mii attii ohppiide buori vuođu geavahit sámegiela čálalaččat.
Sámegiela čalmmustahttima hástalusaid ferte árvvoštallat oalle oanehis čálagiellahistorjjá ektui skuvlaoktavuođas, ja maiddái stuora erohusaid ektui daid iešguđetge giellajoavkkuid gaskka.
Sámegiela čalmmustahttin lea sihke mihttu ja reaidu.
Galbbaid, dáiddalaš cealkámušaid, dokumeanttaid, ruovttusiidduid ja tekstema bokte galgá giella boahtit oidnosii.
Oinnolaš giella lea vuođđo veahkkeneavvu giellaoahpahusas, seammás go maiddái addá gillii eambbo stáhtusa.
Sámi báikenamaid geavaheapmi ja čalmmustahttin lea dehálaš giella- ja kulturovddideaddji doaibmabidju.
Lea dehálaš systemáhtalaččat registreret ja čohkket sámi báikenamaid, erenoamážit guovlluin gos sámi báikenammamateriálat leat unnán čohkkejuvvon.
Dán oktavuođas lea dehálaš hukset bajás sámi nammafágalaš arkiivva gos nammamateriálat leat álkit olámuttos.
Media ja girjjálašvuohta váikkuhit giela, danne lea dehálaš ahte almmuhuvvo sámi girjjálašvuohta mas lea sihke buorre giella ja mii seammás lea heivehuvvon ahkejovkui ja mii movttiidahttá eambbo lohkamii.
Medias lea dehálaš rolla servodagas, ja nu lea ge das stuora ovddasvástádus sihke čalmmustahttima dáfus, buori giellageavaheami dáfus, ja ahte addojuvvo fálaldat mii lea mielde ovddideame ja nanneme giellageavaheami.
Filmmat mánáide ja nuoraide leat dehálaš giellagaskkusteaddjit.
Filmmat main geavahuvvo sámegiella ja filmmat main lea sámegiel teaksta leat ge danne dehálaččat mánáid giellaovdáneapmái.
Sámediggi oaidná dárbbu ovttasbargat Davviriikkalaččat Sámi parlamentáralaš ráđi ja Davviriikkalaš sámeministariid bokte vai sámegiella oažžu stuorát saji tv-kanálain, dvd-filmmain ja interneahttasiidduin mat leat ráhkaduvvon mánáid ja nuoraid váste.
Mihttu:
Sámegiella geavahuvvo ja lea oidnosis buot arenain servodagas.
Strategiijat:
Bargat eambbo čalmmustahttit sámi giela ja kultuvrra
Almmuhit eambbo girjjálašvuođa, aviissaid ja áigečállagiid sámegillii
Geavahit eambbo čálalaš sámegiela digitála mediain
Ekonomalaš ja hálddahuslaš váikkuhusat
Dát dieđáhus čuvge daid dárbbuid ja hástalusaid mat servodagas leat, ja evttoha čovdosiid mat sáhttet buoridit sámegiela dili.
Dáinna dieđáhusain, ja buriin gulahallamiin guovddáš eiseválddiiguin, vuordá Sámediggi ahte ekonomalaš rámmat sámegiela ovddideapmái Norggas lasihuvvo dovdomassii.
Sámedikkis lea stuora jáhkku dasa ahte guovddáš eiseválddit dustejit daid mihtuid mat leat biddjon, nu ahte Sámediggi ja eará ovddasteaddjit ožžot daid ekonomalaš ja hálddahuslaš rámmaid mat dárbbašuvvojit jus galgá loktet sámegiela stáhtusa ja geavaheami.
Sámediggi ipmirda ahte dát dieđáhus evttoha stuora rievdadusaid.
Lágat fertejit rievdaduvvot, váldi ja ovddasvástádus ferte čielggaduvvot.
Seammás fertejit ekonomalaš resurssat lasihuvvot, nu go juo lea namuhuvvon.
Dat rievdadusat maid Sámediggi dás evttoha, mielddisbuktet ahte máŋga lága mat addet giellavuoigatvuođaid sámegielagiidda fertejit rievdaduvvot.
Dát mearkkaša maiddái ahte sihke Sámedikki ja eará ovddasteddjiid váldi rievdaduvvo.
Dát lea stuora bargu mii gáibida dárkilis guorahallama.
Danne lea Sámediggi evttohan ahte nammaduvvo sámi almmolaš lávdegoddi (SaOU/SáAL) mas leat Ráđđehusa ja Sámedikki ovddasteaddjit.
Dán lávdegottis ferte leat mandáhtta čielggadit ja evttohit rievdadusaid sámegillii guoski lágain ja válddis.
Viidáseappot ferte lávdegoddi guorahallat rámmaeavttuid, ovddasvástádusdili ja sámegiel doaibmabijuid oktiiheiveheami ja evttohit rievdadusaid.
Dát eaktuda ahte Sámediggi hábme lávdegotti mandáhta.
Daate tsïhkestahta ahte Saemiedigkie hammode moenehtsen mandaatem.
Dieđáhus čuovvoluvvo Sámedikki jahkásaš bušeahtaid bokte gos ovttaskas mihtuid doaibmabijut vuoruhuvvojit.
Bïevnese #dåeriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> Saemiedigkien jaapetje budsjehti baaktoe sijjesne oktegs vuepsiej råajvarimmieh #prijoriteradidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl>.
Sámediggeráđđi áigu árvvoštallat ráhkadit doaibmaplánaid muhtun áŋgiruššansurggiide.
Saemiedigkieraerie sæjhta laejhtedh darjodh dahkoesoejkesjidie #muvhtie<prn><ind><pl><ill> barkoesuerkide.
Dieđáhusas lea guhkesáigásaš perspektiiva ja lea lunddolaš geahčadit dieđáhusa golmma-njealji jagi geahčen fas, gávnnahan dihte lea go Sámediggi joksan daid mihtuid mat leat biddjon dieđáhusas.
Bïevnesisnie lea *guhkesáigásaš perspektijve jïh iemie vuejnedh bïevnesem #golme<num><cmp_sggen><cmp><guio>njieljien jaepien luvnie viht, guajhtsedeminie åvteste lea goh Saemiedigkie jakseme dejtie vuepside mah bïevnesisnie byöjeme.